III SA/WA 138/23

III SA/Wa 138/23 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2023-05-24
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-01-17
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Adrianna Elżbieta Grzymska-Truksa
Ewa Izabela Fiedorowicz /sprawozdawca/
Piotr Dębkowski /przewodniczący/
Symbol z opisem
6119 Inne o symbolu podstawowym 611
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
III FSK 1514/23 - Wyrok NSA z 2025-04-09
Skarżony organ
Minister Pracy i Polityki Społecznej
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 1510
art. 3
Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy
Dz.U. 2021 poz 1540
art. 122, art. 180 § 1, art. 187 § 1, art. 191
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Piotr Dębkowski, Sędziowie sędzia WSA Ewa Izabela Fiedorowicz (sprawozdawca), asesor WSA Adrianna Elżbieta Grzymska-Truksa, Protokolant sekretarz sądowy Anna Skorupska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 maja 2023 r. sprawy ze skargi J.P. na decyzję Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia [...] listopada 2022 r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania z tytułu wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych za miesiące od grudnia 2016 r. do listopada 2017 r. oddala skargę.
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi J.P. (dalej: strona lub skarżący) jest decyzja Ministra Rodziny i Polityki Społecznej (dalej Minister RiPS lub organ odwoławczy) z [...] listopada 2022 r., utrzymująca w mocy decyzję Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (dalej: Prezes zarządu PFRON lub organ pierwszej instancji) z [...] lutego 2022 r. określającą stronie wysokość zobowiązania z tytułu wpłat na PFRON za okres od grudnia 2016 r. do listopada 2017 r.
Z uzasadnienia powyższej decyzji wynikało, że pismem z 1 marca 2017 r. Prezes Zarządu PFRON wezwał stronę do złożenia deklaracji i poinformowania o przyczynach ich niezłożenia za okres od lutego 2015 do stycznia 2017.
Skarżący nie nadesłał żądanych deklaracji, natomiast poinformowała o tym, że prowadzi sześć placówek oświatowych, których organem dotującym jest Starostwo Powiatowe w W. i Starostwo Powiatowe w M., tj.:
- Młodzieżowy Ośrodek Socjoterapii,
- Niepubliczną Zasadniczą Szkołę Zawodową Specjalną w Z.,
- Niepubliczną Szkołę Podstawową Specjalną w Z.,
- Niepubliczne Gimnazjum Specjalne w Z.,
- Młodzieżowy Ośrodek Wychowawczy w P.,
- Niepubliczne Gimnazjum Specjalne przy [...].
W związku z wątpliwościami organu dotyczącymi tego, kto jest pracodawcą dla zatrudnionych w ww. placówkach pracowników, Prezes Zarządu PFRON w okresie od 8 maja 2017 r. do 27 sierpnia 2018 r. wystosowywał do strony liczne wezwania zobowiązując ją do złożenia wyjaśnień i przedstawienia dowodów w sprawie.
Organ pierwszej instancji uznał, że strona była zobowiązana do składania deklaracji DEK-I-0 oraz dokonywania wpłat, bądź też składania INF-1 wykazując zsumowany stan zatrudnienia pracowników wszystkich prowadzonych działalności, nie zaś z poszczególnych placówek osobno.
Natomiast skarżący twierdził, że jest pracodawcą tylko wobec 6 osób zatrudnionych w swojej jednoosobowej działalności gospodarczej, natomiast szkoły i placówki, w których pełni funkcję statutową są samodzielnymi pracodawcami dla swoich pracowników. Ponadto nie zatrudniał co najmniej 25 pracowników i nie był zobowiązany dokonywać miesięcznych wpłat na PFRON ani składać informacji miesięcznych.
Prezes Zarządu PFRON postanowieniem z [...] marca 2018 r. wszczął wobec strony postępowanie w sprawie określenia wysokości zobowiązań za okres od grudnia 2016 r. do listopada 2017. Skarżącemu 4 września 2020 r. zostało wysłane wezwanie do przedstawienia dodatkowych dowodów.
W odpowiedzi strona, reprezentowana przez pełnomocnika, przesłała kopie:
- orzeczeń o niepełnosprawności uczniów uczęszczających do Młodzieżowego Ośrodka Socjoterapii w Z. oraz Młodzieżowego Ośrodka Wychowawczego w P. wraz z zaświadczeniami o przyjęciu wychowanków,
- kopie składanych do ZUS deklaracji ZUP DRA, ZUS P RCA, ZUS P RSA, ZUS P ZUA, ZUS P ZWUA, mi in. za okres od grudnia 2016 r. do listopada 2017,
- umów o pracę,
- zestawienia pracowników w rozbiciu na poszczególne placówki,
- orzeczenia o stopniu niepełnosprawności podopiecznych [...] Zakładu Opiekuńczo- Pielęgnacyjnego Dom Pomocy Społecznej J.P.,
- zaświadczenia o nadanych numerach identyfikacyjnych REGON wydanych przez Główny Urząd Statystyczny, z których zdaniem strony wynikało, że każda z tych placówek jest odrębną jednostką organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej, która posiada własny numer REGON świadczący o odrębności każdego z tych podmiotów.
Ponadto strona wskazała, że w żadnej z placówek nie został wprowadzony regulamin pracy ze względu na brak spełnienia przez nie przesłanki z art. 104 § 11 ustawy z 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (Dz. U. z 2022 r., poz. 1510 ze zm., dalej także K.p.).
Strona przy piśmie z 7 grudnia 2020 r. przesłała ponadto kopie pięciu umów o zarządzanie PPK zawartych, jej zdaniem, pomiędzy [...] Specjalistycznym Funduszem Inwestycyjnym Otwartym, a: J.P., Młodzieżowym Ośrodkiem Socjoterapii w Z., Niepubliczną Szkołą Podstawową przy MOS w Z., Młodzieżowym Ośrodkiem Wychowawczym w P., Niepubliczną Szkołą Podstawową przy MOW w P., co miało potwierdzać odrębność i samodzielność każdego z ww. podmiotów w obrocie prawnym. Następnie skarżący przy piśmie z 15 stycznia 2021 r. przesłał kopie:
- umów o pracę z następującymi pracownikami: D. P., M. R., K. T. z wyjaśnieniem, że zakresy obowiązków tych osób wynikają ze statutów oraz prawa powszechnie obowiązującego a wszelka dokumentacja, która została przedłożona do niniejszego postępowania, na której widnieją podpisy tych osób jest podpisana przez te osoby w granicach upoważnienia tych osób,
- zestawienie obrotów i sald kont analitycznych m. in za lata 2015 i 2016,
- bilans, m. in., za lata 2016 i 2017,
- listy płac za lata 2015, 2016 i 2017,
- formularze dotyczące rozliczenia dotacji oświatowych za lata, m. in., 2016 i 2017, dla jednostek dla których J.P. jest organem prowadzącym, na formularzach widnieją podpisy skarżącego jako osoby upoważnionej,
- kopie rachunków/faktur:
- faktura numer [...] z 9 listopada 2017 r. wystawiona na Młodzieżowy Ośrodek Socjoterapii w Z. z podanym numerem NIP nabywcy – J.P., tj. [...],
- rachunek numer [...] za wynajem sal dydaktycznych przez Niepubliczne Gimnazjum przy Młodzieżowym ośrodku Socjoterapii w Z. z podanym numerem NIP nabywcy – J.P., [...],
- faktura numer [...] wystawiona na Młodzieżowy Ośrodek Wychowawczy w P. z podanym numerem NIP nabywcy – J.P., tj. [...],
- kopia jednej strony wydruku z rachunku bankowego [...] Zakładu Opiekuńczo- Pielęgnacyjnego Domu Pomocy Społecznej,
- kopia zestawienia transakcji w roku 2016 na rachunku [...] z widniejącą nazwą klienta: [...] Zakład Opiekuńczo Pielęgnacyjny Dom Pomocy Społecznej [...] i nazwą rachunku Niepubliczna Zasadnicza Szkoła Zawodowa Specjalna w Z.,
- kopia uchwały Zakładowe Zasady (polityka) Prowadzenia Rachunkowości w Młodzieżowym Ośrodku Socjoterapii i Gimnazjum J.P. z roku 2012 wraz z aneksami.
Prezes Zarządu PFRON decyzją z [...] lutego 2022 r. określił wysokość zobowiązania skarżącego z tytułu wpłat na PFRON za okres od grudnia 2016 r. do listopada 2017 r. w łącznej kwocie 73.464 zł.
Strona w odwołaniu wniosła o uchylenie powyższej decyzji, zarzucając jej naruszenie:
1. art. 210 § 4 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2021 r., poz. 1540 ze zm., dalej także O.p.),
2. art. 122, art. 180, art. 187 § 1, art. 191 ustawy Ordynacja podatkowa, poprzez błędne i niepełne ustalenie stanu faktycznego sprawy oraz ocenę materiału dowodowego dokonaną dowolnie, z przekroczeniem zasady swobodnej oceny dowodów,
3. niewłaściwe zastosowanie art. 21 ust. 1 i ust. 2 oraz art. 49 ust. 1 i ust. 2 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 573 ze zm., dalej także ustawa o rehabilitacji).
Skarżący zarzucił, że organ pierwszej instancji błędnie "łączy w całość" wszelkie działalności prowadzone przez skarżącego. "[...] Zakład Opiekuńczo-Pielęgnacyjny Dom Pomocy Społecznej w O." jest jednoosobową działalnością gospodarczą i z tego tytułu jest pracodawcą dla pracowników zatrudnionych w tym zakładzie. Natomiast we wszystkich szkołach strona pełni funkcję statutową organu prowadzącego i nie jest pracodawcą wobec zatrudnionych w tych szkołach pracowników. Pracodawcami dla poszczególnych nauczycieli, pracowników administracji, pracowników socjalnych są te szkoły. W związku z powyższym strona twierdzi, że w okresie objętym postępowaniem nie zatrudniała co najmniej 25 pracowników i nie jest zobowiązana do dokonywania miesięcznych wpłat na Fundusz oraz składania informacji miesięcznych.
Wymienioną na wstępie decyzją z [...] listopada 2022 r. Minister RiPS utrzymał w mocy powyższą decyzję.
W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że przepisy ustawy o systemie oświaty nie definiują pojęcia pracodawcy ani też nie wprowadzają innych niż wynikające z Kodeksu pracy uregulowań dotyczących pojęcia pracodawcy. Nie wskazują tym samym wprost, że to placówki oświatowe są pracodawcami dla zatrudnionych w nich pracowników. Przepisy ustawy o systemie oświaty regulują jedynie obowiązek dokonania wpisu dla ww. placówek do ewidencji prowadzonej przez jednostkę samorządu terytorialnego, ale sam wpis nie świadczy o samodzielności zarówno organizacyjnej jak i finansowej placówek oświatowych, w tym, że są one z mocy prawa pracodawcami wobec zatrudnionych pracowników. W związku z powyższym, nadanie prowadzonym przez J.P. placówkom numeru REGON nie świadczy o ich odrębności, jak wskazuje strona, a wynika z obowiązku statystycznego.
W ocenie organu odwoławczego, organ pierwszej instancji w sposób prawidłowy przyjął, że to J.P. jest pracodawcą dla zatrudnionych w ww. placówkach pracowników, a nie poszczególne placówki oświatowe. Wskazują na to dowody w postaci: deklaracji ZUS P DRA za okres od grudnia 2016 r. do listopada 2017 r. dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne pracowników, w których zadeklarowano łączną liczbę osób ubezpieczonych ze wszystkich prowadzonych przez stronę placówek, kopii załączników do ww. deklaracji przedstawiającą liczbę zatrudnionych pracowników w przeliczeniu na pełne etaty oraz informacji z 10 lipca 2020 r. uzyskanej przez organ pierwszej instancji od Naczelnika [...] Urzędu Celno-Skarbowego o tym, że w deklaracjach PIT4-R składanych do Urzędu Skarbowego wykazywał łączne zatrudnienie ze wszystkich prowadzonych placówek. W związku z powyższym, jako płatnik i tym samym pracodawca to J.P. odprowadzał składki na ubezpieczenia społeczne oraz zaliczki na podatek dochodowy od wynagrodzeń wszystkich zatrudnionych w ww. placówkach pracowników, a nie poszczególne placówki samodzielnie. Stanowisko takie potwierdził również Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyrokach z 18 listopada 2015 r. sygn. akt III SA/Wa 100/15, 101/15, 102/15.
Niezależnie od powyższego Minister RiPS, powołując się na art. 2 ust. 1-3 ustawy z 13 października 1995 r. o zasadach ewidencji i identyfikacji podatników i płatników (Dz.U.2022, poz.166,ze zm) wskazał, że gdyby prowadzone przez stronę placówki posiadały organizacyjną i finansową samodzielność to posiadałyby odrębne NIP-y, a tymczasem posługiwały się NIP-em organu prowadzącego , tj. NIP- em J.P.
Ponadto organ odwoławczy ustalił, że J.P. był pracodawcą dla zatrudnionych pracowników w ww. placówkach, a także pełnił funkcję organu decyzyjnego w kwestiach zatrudniania i zwalniania pracowników, o czym świadczą złożone podpisy na zawieranych umowach o pracę pomiędzy zakładem pracy reprezentowanym przez J.P. - właściciela, a pracownikami.
Ponadto, jak argumentował Minister RiPS, w przesłanych załącznikach ZUS P RCA D. P., K. T. i M. R. zostali wykazani wśród pracowników z kodem 0110 w wymiarze pełnego etatu. Jednocześnie ze statutów wynika, że jednostki dla których J.P. jest organem prowadzącym nie są samodzielnymi pracodawcami, gdyż:
- czynności z zakresu prawa pracy w stosunku do pracowników Młodzieżowego Ośrodka Socjoterapii wykonuje dyrektor ośrodka w porozumieniu z organem prowadzącym (statut z 1 września 2016 r., § 16 pkt 1);
- czynności z zakresu prawa pracy w stosunku do pracowników Niepublicznej Zasadniczej Szkoły Zawodowej Specjalnej w Z. wykonuje dyrektor szkoły w porozumieniu z organem prowadzącym, (statut z dnia 1 września 2014 r., § 42 pkt 9 oraz § 54 pkt 2). Statut szkoły w § 42 pkt 7 wskazuje, że dyrektor organizuje administracyjną, finansową i gospodarczą obsługę szkoły w porozumieniu z organem prowadzącym;
- czynności z zakresu prawa pracy w stosunku do pracowników Niepublicznej Szkoły Podstawowej Specjalnej wykonuje dyrektor w porozumieniu z organem prowadzącym (statut z 1 września 2014 r., § 12 pkt 2). Statut szkoły w § 4 pkt 7 wskazuje, że dyrektor organizuje administracyjną, finansową i gospodarczą obsługę szkoły w porozumieniu z organem prowadzącym;
- czynności z zakresu prawa pracy w stosunku do pracowników Niepublicznego Gimnazjum Specjalnego w Z. wykonuje dyrektor gimnazjum w porozumieniu z organem prowadzącym, (statut § 7 pkt 2). Statut szkoły w § 4 pkt 7 wskazuje, że dyrektor organizuje administracyjną, finansową i gospodarczą obsługę szkoły w porozumieniu z organem prowadzącym;
- czynności z zakresu prawa pracy w stosunku do pracowników Młodzieżowego Ośrodka Wychowawczego w P. wykonuje dyrektor ośrodka w porozumieniu z organem prowadzącym (statut § 12 pkt 2). Statut ośrodka w § 4 pkt 1e wskazuje, że dyrektor dysponuje środkami określonymi w planie finansowym, organizuje administracyjną, finansową i gospodarczą obsługę placówki pod nadzorem i kontrolą organu prowadzącego.
- czynności z zakresu prawa pracy w stosunku do pracowników Niepublicznego Gimnazjum Specjalnego przy Młodzieżowym Ośrodku Wychowawczym w P. wykonuje dyrektor ośrodka w porozumieniu z organem prowadzącym (statut § 11 pkt 2). Statut szkoły w § 7 pkt 7 wskazuje, że dyrektor organizuje administracyjną, finansową i gospodarczą obsługę szkoły w porozumieniu z organem prowadzącym.
Minister RiPS podniósł, że w ramach swojej działalności J.P. może prowadzić dowolną liczbę placówek, z odrębnym regulaminem, statutem, nr REGON. Dopóki jednak prowadzone są pod firmą [...] Zakład Opiekuńczo-Pielęgnacyjny J.P. i strona jako pracodawca jest z jednej strony wskazywana jako organ prowadzący, a z drugiej podpisy osób powołanych przez J.P. widnieją na umowach o pracę zawieranych z większością pracowników, w różnych placówkach, to musi być traktowany jako pracodawca dla wszystkich pracowników, zgodnie z art. 3 Kodeksu pracy.
Zdaniem organu odwoławczego, o braku samodzielności oraz odrębności finansowej i organizacyjnej placówek prowadzonych przez stronę świadczą również przesłane przez pełnomocnika dowody:
- umowy o zarządzanie PPK zawarte z [...] Specjalistycznym Funduszem Inwestycyjnym Otwartym,
- zakładowe Zasady Prowadzenia Rachunkowości (polityka rachunkowości) wraz z aneksami,
- kopie formularzy dotyczące rozliczenia dotacji oświatowych za lata m. in. 2016 i 2017 dla jednostek, dla których J.P. jest organem prowadzącym,
- zestawienie obrotów i sald kont analitycznych sporządzonych dla skarżącego, w których wymienione są wszystkie jednostki,
- kopie faktur (wymienionych powyżej).
Na dokumentach tych jako identyfikacja pracodawcy/nabywcy jest wskazany numer NIP strony (tj. [...]) lub widnieje jej podpis.
Z bazy Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej wynika, że zakres prowadzonej działalności przez skarżącego zawiera:
- pomoc społeczną z zakwaterowaniem zapewniającą opiekę pielęgniarską (kod 87.10.Z),
- pozostałą pomoc społeczną z zakwaterowaniem (kod 87.90.Z),
- pomoc społeczną z zakwaterowaniem dla osób w podeszłym wieku i osób niepełnosprawnych (kod 87.30.Z),
- pomoc społeczną z zakwaterowaniem dla osób z zaburzeniami psychicznymi (kod 87.20.Z),
- pozostałą działalność w zakresie opieki zdrowotnej, gdzie indziej niesklasyfikowaną (kod 86.90.E),
- działalność fizjoterapeutyczną (kod 86.90.A),
- działalność wspomagającą edukację (kod 85.60.Z),
- pozostałe pozaszkolne formy edukacji, gdzie indziej niesklasyfikowane (kod 85.59.B),
- przygotowywanie i dostarczanie żywności dla odbiorców zewnętrznych (catering) (kod 56.21.Z),
- obiekty noclegowe turystyczne i miejsca krótkotrwałego zakwaterowania (kod 55.20.Z), co świadczy, że we wpisach o klasyfikacji wykonywanej działalności (wg kodów PKD) przez stronę zawiera się działalność placówek (ośrodka wychowawczego, socjoterapii oraz szkół specjalnych w tym zawodowej, podstawowej i gimnazjum) prowadzonych pod nazwą firmy [...] Zakład Opiekuńczo-Pielęgnacyjny [...].
Dlatego, w ocenie organu odwoławczego, zarzuty strony dotyczące naruszenia art. 21 ust. 1 i ust. 2 oraz art. 49 ust. 1 i ust. 2 ustawy o rehabilitacji zawodowej, były bezzasadne.
Minister RiPS przyjął - na podstawie uzyskanych od ZUS i strony danych wynikających ze złożonych deklaracji ZUS DRA wraz z załącznikami - że w okresie od grudnia 2016 r. do listopada 2017 r. skarżący, jako pracodawca, zatrudniał co najmniej 25 pracowników w przeliczeniu na pełny wymiar czasu pracy.
Strona wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Ministra RiPS z [...] listopada 2022 r., zaskarżając ją w całości i zarzucając jej naruszenie:
- art. 210 § 4 Ordynacji podatkowej;
- art. 122, art. 180, art. 187 § 1, art. 191 Ordynacji podatkowej, poprzez błędne i niepełne ustalenie stanu faktycznego sprawy oraz ocenę materiału dowodowego w sprawie dokonaną dowolnie, z przekroczeniem zasady swobodnej oceny dowodów;
- niewłaściwe zastosowanie art. 21 ust. 1 i ust. 2 oraz art. 49 ust. 1 i ust. 2 ustawy o rehabilitacji.
Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji, zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego.
W uzasadnieniu skargi strona podniosła, że Prezes Zarządu PFRON oraz Minister RiPS niewłaściwie interpretują przesłankę "samodzielności w zakresie zatrudniania". W niniejszej sprawie aktami powołującymi szkoły do życia są statuty. Wszystkie szkoły posiadają zdolności do samodzielnego zatrudniania pracowników, bowiem ich wyodrębnienie organizacyjno-techniczne i finansowe umożliwia im samodzielne realizowanie stosunków pracy oraz ponoszenie odpowiedzialności za zobowiązania z nich wynikające.
Strona zarzuciła, że organ pierwszej instancji, a za nim organ odwoławczy, błędnie łączy w całość wszelkie działalności, z którymi związana jest strona. Działalność "[...] Zakład Opiekuńczo-Pielęgnacyjny Dom Pomocy Społecznej w O." jest jednoosobową działalnością gospodarczą J.P. i z tego tytułu jest pracodawcą dla pracowników zatrudnionych w tym zakładzie. Natomiast we wszystkich szkołach skarżący pełni funkcję statutową organu prowadzącego i nie jest pracodawcą wobec zatrudnionych w tych szkołach pracowników. Pracodawcami dla poszczególnych nauczycieli, pracowników administracji, pracowników socjalnych są te szkoły. Wbrew twierdzeniom Ministra RiPS, każda z przedstawionych powyżej placówek oświatowych jest samodzielnym pracodawcą, ponieważ zatrudnia pracowników we własnym imieniu. Dyrektorzy każdej z placówek posiadają niezależność w nawiązywaniu i rozwiązywaniu umów u pracę z pracownikami. To dyrektorzy sporządzają, akceptują comiesięczne listy płac i przekazują je do księgowości. J.P. - organ prowadzący - nie ma to ten proces żadnego wpływu.
Skarżący argumentował, że każda z jednostek edukacyjnych jest wyodrębniona organizacyjnie, posiada własny zespół składników majątkowych niezbędny do prowadzenia swojej działalności, a także niezależne od skarżącego źródła finansowania, jakimi są dotacje oświatowe otrzymywane z budżetu Powiatu [...] i [...], oddzielnie przez każdą placówkę edukacyjną. Skarżący stworzył na podstawie obowiązujących przepisów jednostki organizacyjne (Niepubliczne Placówki Edukacyjne), które są prawnie, organizacyjnie, finansowo i majątkowo wyodrębnione, a ponadto mają zdolność zatrudniania pracowników, mają swoje kierownictwo (odrębne od organu prowadzącego), a zatem są jednostkami organizacyjnymi posiadającymi samodzielny status pracodawcy, a tym samym nie posiada go sam założyciel placówek edukacyjnych (por. wyrok Sądu Najwyższego z 22 sierpnia 2003 r., sygn. akt I PK 284/02, publ. OSNP 2004/17/297). Analogiczna sytuacja występuje w przypadku publicznych placówek edukacyjnych, gdzie organami prowadzącymi te jednostki są jednostki samorządu (wójt, burmistrz, prezydent, starosta) natomiast status pracodawcy posiadają same te placówki. Gdyby zatem przyjąć stanowisko organów administracji to pracodawcami dla pracowników szkół w gminach i powiatach byliby burmistrzowie, prezydenci czy starości, a nie same szkoły.
Dlatego, zdaniem skarżącego, w niniejszej sprawie mamy do czynienia z pięcioma pracodawcami:
1) J.P. - prowadzącym działalność gospodarczą pod firmą [...] ZAKŁADZ OPIEKUŃCZO-PIELĘGNACYJNY DOM POMOCY SPOŁECZNEJ,
2) Młodzieżowym Ośrodkiem Socjoterapii w Z.,
3) Niepubliczną Szkołą Podstawową Specjalną w Z.,
4) Młodzieżowym Ośrodkiem Wychowawczym w P.,
5) Niepubliczną Szkołą Podstawową w P.
Wobec tego, że żaden z ww. pracodawców nie zatrudniał w kontrolowanych okresach więcej niż 25 osób w przeliczeniu na pełne etaty lub jeżeli okresowo wystąpiło w poszczególnych placówkach edukacyjnych przekroczenie w zatrudnieniu to ze względu na korzystanie przez te placówki z preferencyjnego wskaźnika o jakim mowa w art. 21 ust. 2b ustawy z 1997 r. o rehabilitacji zawodowej, ze względu na uczęszczanie do ww. placówek także uczniów z orzeczoną niepełnosprawnością, to nie powstał obowiązek dla żadnego z tych pracodawców do dokonywania wpłat na PFRON o których mowa w art. 21 ust. przywołanej ustawy.
W odpowiedzi na skargę Minister RiPS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.
Istota sporu w przedmiotowej sprawie sprowadza się do ustalenia tego, czy następujące podmioty: [...] Zakład Opiekuńczo-Pielęgnacyjny Dom Pomocy Społecznej, Młodzieżowy Ośrodek Socjoterapii, Niepubliczna Zasadnicza Szkoła Zawodowa Specjalna w Z., Niepubliczna Szkoła Podstawowa Specjalna w Z., Niepubliczne Gimnazjum Specjalne w Z., Młodzieżowy Ośrodek Wychowawczy w P., Niepubliczne Gimnazjum Specjalne przy Młodzieżowym Ośrodku Wychowawczym w P., posiadały status pracodawcy w rozumieniu art. 21 ust. 1 ustawy o rehabilitacji w związku z przepisami Kodeksu pracy i były zobowiązane do składania deklaracji i uiszczania wpłat na PFRON z uwagi na przekroczenie limitu zatrudnienia, o którym mowa w tym przepisie.
Organy orzekające przyjęły, że pracodawcą był dla wszystkich placówek wyłącznie skarżący. Natomiast zdaniem strony, pracodawcą były poszczególne placówki oświatowe, dla których był on organem założycielskim.
Na podstawie art. 3 Kodeksu pracy, pracodawcą jest jednostka organizacyjna, choćby nie posiadała osobowości prawnej, a także osoba fizyczna, jeżeli zatrudniają one pracowników. W polskim systemie prawa pracy obowiązuje tzw. zarządcza koncepcja pracodawcy. W świetle art. 3 K.p., pracodawcą jest jednostka organizacyjna, choćby nie posiadała osobowości prawnej, a także osoba fizyczna, jeżeli zatrudniają one pracowników. Można wyróżnić trzy rodzaje jednostek organizacyjnych mających zdolność prawną zatrudniania pracowników: 1) osoby prawne, 2) samodzielne jednostki organizacyjne, niemające osobowości prawnej i niestanowiące ogniwa osoby prawnej, które mogą nabywać we własnym imieniu prawa i zaciągać zobowiązania oraz mogą pozywać i być pozywane, 3) niektóre jednostki organizacyjnej wchodzące w skład osób prawnych. Do tej ostatniej kategorii pracodawców zalicza się wyodrębnione organizacyjnie i finansowo części składowe osoby prawnej (ewentualnie samodzielnej jednostki organizacyjnej niemającej osobowości prawnej), mające zdolność samodzielnego (w imieniu własnym) zatrudniania pracowników. Owo wyodrębnienie organizacyjno-finansowe wynika zazwyczaj z przepisów wewnętrznych osoby prawnej, ale może wynikać także z aktów prawnych rangi ustawy (por. wyrok SN z 14 lutego 2017 r., IPK 351/16). W konsekwencji tylko wówczas, gdy przedsiębiorca tworzy na podstawie obowiązujących przepisów jednostkę organizacyjną, która jest prawnie, organizacyjnie, finansowo i majątkowo wyodrębniona, a ponadto ma zdolność zatrudniania pracowników, ma swoje kierownictwo (odrębne od przedsiębiorcy - właściciela), to wówczas ta jednostka organizacyjna jest pracodawcą, a nie sam przedsiębiorca (por. wyrok NSA z 3 marca 2016 r., sygn. akt II FSK 3918/13).
W orzecznictwie podkreśla się także, że za pracodawcę może być uznana tylko taka jednostka, która z mocy przepisów normujących wewnętrzny status prawny tej jednostki ma kompetencje do samodzielnego zatrudniania pracowników (składania oświadczeń woli) i rozwiązywania z nimi stosunku pracy (tak np. wyrok SN z 14 czerwca 2016 r., II PK 144/15).
W sprawie niniejszej zasadnie zatem organy orzekające badały, czy poszczególne placówki były pracodawcą w stosunku do zatrudnionych w nich pracowników.
Sąd rozpoznający sprawę w pełni podziela i przyjmuje za podstawę dalszych rozważań ustalenia faktyczne poczynione przez organy w sprawie oraz dokonaną przez nie ocenę prawną ustalonego stanu faktycznego.
Przede wszystkim wskazać należy, że w sprawie nie doszło do zarzucanego w skardze naruszenia przepisów postępowania. W sprawie został zgromadzony kompletny materiał dowodowy, a organy orzekające w sposób wyczerpujący go rozpatrzyły. W sprawie podjęto wszystkie niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Zgromadzone dowody zostały poddane wszechstronnej ocenie prawnej, zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy został szczegółowo opisany, w szczególności w decyzji organu pierwszej instancji, a także w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, w której wskazano, na jakich konkretnie dowodach, w tym dowodach z dokumentów - oraz w jaki sposób pozyskanych - organy podatkowe dokonały, tak ustaleń faktycznych, jak i ich oceny prawnej.
Zarzuty naruszenia przez organ odwoławczy art. 122, art. 180, art. 187 §1, czy art. 191 Ordynacji podatkowej były niezasadne. Przepisy te stanowią, że w toku postępowania organy podatkowe podejmują wszelkie niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy w postępowaniu podatkowym (art. 122 ww. ustawy). Stosownie do art. 180 § 1 Ordynacji podatkowej, jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. Organ podatkowy jest obowiązany zebrać i w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 187 § 1 Ordynacji podatkowej). Zgodnie zaś z art. 191 Ordynacji podatkowej, organ podatkowy ocenia na podstawie całego zebranego materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona.
Ustalenia poczynione w tej sprawie znajdują swoje uzasadnienie i podstawę w zgromadzonym materiale dowodowym, oraz zostały dokonane w granicach wyznaczonych zasadami prowadzonego postępowania, o których mowa w art. 122 i art. 187 § 1 Ordynacji podatkowej. Ustalona przez organy podatkowe podstawa faktyczna rozstrzygnięcia została oparta na dowodach, których ocena nie była sprzeczna z zasadami wyrażonymi w art. 191 Ordynacji podatkowej. Przepis ten nakazuje organowi podatkowemu dokonanie oceny wszystkich zebranych dowodów z rozważeniem wiarygodności i mocy dowodowej każdego z nich, a następnie ich uporządkowanie i powiązanie w spójną i logiczną całość. Podkreślić należy, że do naruszenia tego przepisu może dojść wówczas, gdy zostanie wykazane uchybienie podstawowym kryteriom oceny, tj. zasadom doświadczenia życiowego i innym źródłom wiedzy, regułom poprawności logicznej, właściwemu kojarzeniu faktów. W związku tym tylko w przypadku, gdy brak jest logiki w wiązaniu wniosków z zebranymi dowodami lub gdy wnioskowanie wykracza poza schematy logiki formalnej albo wbrew zasadom doświadczenia życiowego nie uwzględnia związków przyczynowo skutkowych, przeprowadzona przez organy ocena dowodów może być skutecznie podważona. Skarżący temu obowiązkowi natomiast nie podołał.
W niniejszej sprawie zostało przeprowadzone wyczerpujące postępowanie dowodowe mające na celu ustalenie czy wymienione placówki są organizacyjnie i finansowo niezależne, w tym czy samodzielnie zatrudniają pracowników.
Sąd podziela oceną zawartą w zaskarżonej decyzji, zgodnie z którą to skarżący pozostawał pracodawcą dla zatrudnionych w ww. placówkach pracowników, a nie poszczególne placówki oświatowe. Minister RiPS słusznie wskazał, że Wskazują na to dowody w postaci: deklaracji ZUS P DRA za okres 2016/12 - 2017/11 dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne pracowników, w których zadeklarowano łączną liczbę osób ubezpieczonych ze wszystkich prowadzonych przez stronę placówek, kopii załączników do ww. deklaracji przedstawiającą liczbę zatrudnionych pracowników w przeliczeniu na pełne etaty, oraz informacji z 10 lipca 2020 r. uzyskanej przez organ pierwszej instancji od Naczelnika [...] Urzędu Celno-Skarbowego o tym, że w deklaracjach PIT4-R składanych do Urzędu Skarbowego wykazywał łączne zatrudnienie ze wszystkich prowadzonych placówek. W związku z powyższym, jako płatnik i tym samym pracodawca to skarżący odprowadzał składki na ubezpieczenia społeczne oraz zaliczki na podatek dochodowy od wynagrodzeń wszystkich zatrudnionych w ww. placówkach pracowników, a nie poszczególne placówki samodzielnie (por. także wyroki WSA w Warszawie w 18 listopada 2015 r. sygn. akt III SA/Wa 100/15, akt III SA/Wa 101/15, akt III SA/Wa 102/15.
Minister RiPS trafnie także wskazał na art. 2 ust. 1 ustawy z 13 października 1995 r. o zasadach ewidencji i identyfikacji podatników i płatników, zgodnie z którym osoby fizyczne, osoby prawne oraz jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej, które na podstawie odrębnych ustaw są podatnikami, podlegają obowiązkowi ewidencyjnemu. Jednocześnie na podstawie art. 2 ust. 2 i 3 ww. ustawy, obowiązkowi ewidencyjnemu podlegają również inne podmioty niż wymienione w ust. 1, jeżeli na podstawie odrębnych ustaw są podatnikami oraz płatnicy podatków, jak również podmioty będące na podstawie odrębnych ustaw płatnikami składek ubezpieczeniowych. W związku z powyższym, gdyby prowadzone przez stronę placówki posiadały organizacyjną i finansową samodzielność to posiadałyby odrębne NIP-y, natomiast – co w sprawie bezspornie ustalono - posługiwały się NIP-em organu prowadzącego , tj. NIP-em skarżącego.
Sąd podziela także ocenę prawną organów, zgodnie z którą skarżący był pracodawcą dla zatrudnionych pracowników w ww. placówkach, a także pełnił funkcję organu decyzyjnego w kwestiach zatrudniania i zwalniania pracowników, co potwierdzają podpisy na zawieranych umowach o pracę pomiędzy zakładem pracy reprezentowanym przez skarżącego J.P. - właściciela, a pracownikami. W placówkach skarżącego umowy o pracę były parafowane przez kadrę zarządzającą ustanowioną przez skarżącego jako pracodawcę, o czym świadczy podpis właściciela na umowie o pracę zawartej pomiędzy J.P., a dyrektorem do spraw administracji D. P., który następnie w imieniu pracodawcy J.P. złożył podpis na umowie zawartej z dyrektor szkoły M. R. Na umowie zawartej z zastępcą dyrektora MOS i Gimnazjum w Z. K. T. widnieje podpis D. P. Sąd zgadza się z organem odwoławczym, że te okoliczności potwierdzają, iż wymieniona kadra zarządzająca placówkami należącymi do J.P. dokonywała jedynie w imieniu pracodawcy J.P. czynności z zakresu prawa pracy (na zasadzie art. 31 Kodeksu pracy). Trafnie w zaskarżonej decyzji powołano się na stanowisko Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrażone w wyroku z 15 marca 2017 r., III SA/Wa 1078/16, zgodnie z którym "o ile dyrektor szkoły lub placówki jest kierownikiem zakładu dla zatrudnionych w tej szkole lub placówce nauczycieli i pracowników niebędących nauczycielami, to kto inny jest pracodawcą. Przyznanie kierownikowi szkoły lub placówki kompetencji do podejmowania decyzji w sprawach zatrudniania i zwalniania nauczycieli oraz innych pracowników szkół i placówek nie oznacza, że jest on pracodawcą". NSA w wyroku z 8 kwietnia 2014 r., sygn. akt II FSK 1076/12, podkreślił, że udzielenie przez podmiot prowadzący szkołę wskazanej osobie fizycznej (dyrektorowi placówki) pełnomocnictwa do podpisywania umów o pracę nie oznacza, że pracodawcą jest ta placówka, a nie podmiot prowadzący szkołę. Udzielenie pełnomocnictwa wskazuje bowiem na działanie w imieniu mocodawcy, a nie we własnym imieniu. Umowy o pracę podpisane przez pełnomocnika są z prawnego punktu widzenia umowami zawartymi przez mocodawcę.
Trafnie także, w ocenie sądu, Minister RiPS powołał się na fakt, że w przedłożonych przez stronę załącznikach ZUS P RCA, D. P., K. T. oraz M. R., zostali wykazani wśród pracowników z kodem 0110 w wymiarze pełnego etatu.
Organy orzekające wskazały także na konkretne dokumenty z których wynikało, że jednostki dla których skarżący był organem prowadzącym nie były samodzielnymi pracodawcami, gdyż czynności z zakresu prawa pracy w stosunku do pracowników wszystkich analizowanych placówek, wykonywał dyrektor danego ośrodka w porozumieniu z organem prowadzącym, co potwierdzały postanowienia statutów poszczególnych placówek (str. 6-7 zaskarżonej decyzji).
O braku samodzielności oraz odrębności finansowej i organizacyjnej placówek prowadzonych przez skarżącego świadczyły także przedstawione przez stronę dowody w postaci: umów o zarządzanie PPK, zawartych z [...] Specjalistycznym Funduszem Inwestycyjnym Otwartym; zakładowych Zasad Prowadzenia Rachunkowości (polityka rachunkowości) wraz z aneksami; kopii formularzy dotyczących rozliczenia dotacji oświatowych, m. in., za lata 2016 i 2017, dla jednostek, dla których J.P. jest organem prowadzącym; zestawienia obrotów i sald kont analitycznych sporządzonych dla J.P., w których wymienione zostały wszystkie jednostki; kopii faktur (wymienionych na str. 3 uzasadnienia zaskarżonej decyzji). Na dokumentach tych jako identyfikacja pracodawcy/nabywcy został wskazany numer NIP strony (tj. [...]), lub widnieje podpis J.P.
Należy także wskazać za organem odwoławczym, że art. 21 ust. 2b - 2d ustawy o rehabilitacji nie może mieć zastosowania w stosunku do skarżącego prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą [...] Zakład Opiekuńczo Pielęgnacyjny J.P. Na podstawie art. 21 ust. 2b ustawy o rehabilitacji mogą bowiem rozliczać się podmioty złożone wyłącznie z jednostek wymienionych w tym artykule. Jest to katalog zamknięty. Prowadzony przez J.P. "[...] Zakład Opiekuńczo- Pielęgnacyjny Dom Pomocy Społecznej w O." nie należy do kręgu podmiotów wymienionych w art. 21 ust. 2b ustawy o rehabilitacji, w związku z czym, w stosunku do strony nie ma zastosowania powyższy artykuł i nie mogą być uwzględnieni wychowankowie posiadający orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, ponieważ w stosunku do strony zastosowanie mają przepisy art. 21 ust. 1 lub 2 ustawy o rehabilitacji.
W tym stanie sprawy zarzuty skargi dotyczące naruszenia art. 21 ust. 1 i 2 oraz art. 49 ust. 1 i 2 ustawy o rehabilitacji zawodowej uznać należało za niezasadne.
Uzasadnienie zaskarżonej decyzji spełniało wymogi przewidziane w art. 210 § 1 pkt 6 oraz § 4 Ordynacji podatkowej. Zgodnie z tym przepisem, uzasadnienie faktyczne decyzji zawiera w szczególności wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, którym dał wiarę, oraz przyczyn, dla których innym dowodom odmówił wiarygodności. uzasadnienie prawne zaś zawiera wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji z przytoczeniem przepisów prawa. Dlatego za chybiony sąd uznał także zarzut naruszenia art. 210 § 4 Ordynacji podatkowej.
Zdaniem sądu, organy orzekające prawidłowo w sprawie przyjęły, że pracodawcą dla wszystkich placówek był wyłącznie skarżący. Zarzuty zawarte w skardze nie zasługiwały na uwzględnienie, nie mogły skutkować wyeliminowaniem zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego, jako że decyzja ta odpowiada prawu.
W tym stanie sprawy, orzeczono jak w sentencji wyroku, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2022.329 z późn. zm).