III SA/WA 1329/04

FSK 2388/04 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2005-09-13
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2004-11-05
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Antoni Hanusz
Jan Grzęda
Stefan Babiarz /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6119 Inne o symbolu podstawowym 611
Sygn. powiązane
III SA/Wa 1329/04 - Postanowienie WSA w Warszawie z 2004-08-05
Skarżony organ
Naczelnik Urzędu Skarbowego
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2002 nr 153 poz. 1270
art. 45, art. 49 par. 1, art. 54 par. 2, art. 194 par. 1 pkt 10
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Tezy
1. Postanowienie w przedmiocie ukarania grzywną o jakim mowa w art. 194 par. 1 pkt 10 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270 ze zm./ to wyłącznie postanowienie o ukaraniu grzywną, a nie odmowie ukarania grzywną.
2. Odpowiedź na skargę jako pismo strony w rozumieniu art. 45 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi podpisane przez Dyrektora Izby Skarbowej w sytuacji gdy zostało ono sporządzone w oparciu o stanowisko organu będącego stroną w sprawie tj. naczelnika urzędu skarbowego, złożona w trybie art. 54 par. 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi podlega uzupełnieniu lub poprawieniu w trybie art. 49 par. 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu w dniu 13 września 2005 r. na rozprawie w Wydziale II Izby Finansowej skargi kasacyjnej Katarzyny i Ireneusza L. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 sierpnia 2004 r. III SA/Wa 1329/04 w sprawie z wniosku Katarzyny i Ireneusza L. na bezczynność Naczelnika I Urzędu Skarbowego w R. w przedmiocie wymierzenia kary grzywny organowi za nieprzekazanie skargi w terminie - oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 5 sierpnia 2004 r. III SA/Wa 1329/04 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 55 par. 1, art. 54 par. 2 oraz art. 161 par. 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270 ze zm./ umorzył postępowanie w sprawie z wniosku Katarzyny i Ireneusza L. o wymierzenie organowi grzywny za nieprzekazanie skargi w terminie. W uzasadnieniu Sąd stwierdził, że zgodnie z art. 55 par. 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd na wniosek skarżącego może orzec o wymierzeniu organowi grzywny, jeżeli nie dopełnił on obowiązku określonego w art. 54 par. 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi tj. nie przekazał Sądowi wniesionej za jego pośrednictwem skargi wraz z aktami sprawy i odpowiedzią na skargę, w terminie 30 dni od wniesienia skargi. Złożony przez skarżących wniosek o wymierzenie grzywny dotyczył skargi, która wpłynęła do kancelarii Pierwszego Urzędu Skarbowego w R. 21 czerwca 2004 r., a Dyrektor Izby Skarbowej w W. przekazał Sądowi przedmiotową skargę wraz z odpowiedzią na skargę i aktami sprawy w dniu 21 lipca 2004 r., a zatem w ustawowo zakreślonym terminie. To zaś oznacza, że postępowanie jako bezprzedmiotowe należało umorzyć.
Od powyższego postanowienia skarżący wnieśli, zgodnie z pouczeniem, skargę kasacyjną zarzucając naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 145 par. 1 pkt 1 lit. "c", art. 161 par. 1 pkt 3, art. 54 par. 2 i art. 55 par. 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przez to, że umorzono postępowanie w sprawie w sytuacji gdy nie zachodziły do tego podstawy. W uzasadnieniu podkreślono, że zgodnie z art. 54 par. 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi obowiązkiem organu, którego bezczynność jest przedmiotem skargi jest przekazanie Sądowi w terminie 30 dni, skargi wraz z odpowiedzią na skargę i aktami sprawy. Tymczasem obowiązki te wykonał w sprawie nie Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w R. lecz Dyrektor Izby Skarbowej w R., który nie jest organem, na którego bezczynność złożono skargę. Przepisy ustawy - Ordynacja podatkowa, jak i ustawy z dnia 21 czerwca 1996 r. o urzędach i izbach skarbowych /t.j. Dz.U. 2004 nr 121 poz. 1267 ze zm./ nie przewidują w tym zakresie żadnego zastępstwa. W rezultacie wnieśli o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w R. wnosząc o jej oddalenie podniósł, że przepis art. 145 par. 1 pkt 1 lit. "c" Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie miał w sprawie zastosowania, gdyż Sąd nie zajmował się w sprawie skargą na decyzję czy postanowienie, lecz wnioskiem o nałożenie grzywny. Ponadto 30 dniowy termin wymagany przez art. 54 par. 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi został zachowany i nie ma istotnego znaczenia to, że akta sprawy, skargę i odpowiedź na skargę sporządzoną w oparciu o stanowisko Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego z racji zwierzchnictwa służbowego i organizacyjnego przekazał sądowi Dyrektor Izby Skarbowej w R. Nie został naruszony także art. 55 par. 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skoro warunkiem jego zastosowania, jest niezastosowanie się przez organ do obowiązków polegających na przekazaniu skargi i akt sprawy wraz z odpowiedzią na skargę. Poza tym obowiązek nałożenia grzywny nie ma wymiaru bezwzględnego. W konsekwencji umorzenie postępowania sądowego było trafne.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:
Skarga kasacyjna jest nieuzasadniona.
W pierwszej kolejności należy rozważyć podstawową kwestię dopuszczalności skargi kasacyjnej w tej sprawie. Otóż z art. 194 par. 1 pkt 10 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wynika, że na postanowienie wojewódzkiego sądu administracyjnego w przypadkach przewidzianych w ustawie, a ponadto na postanowienia, których przedmiotem jest m.in. /pkt 10/ ukaranie grzywną przysługuje zażalenie, a nie skarga kasacyjna. Powstaje więc także pytanie czy Sąd prawidłowo wydał postanowienie o umorzeniu postępowania, a nie postanowienie o odmowie ukarania grzywną, które mieściłoby się zakresowo w określeniu użytym w art. 194 par. 1 pkt 10 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, "w przedmiocie ukarania grzywną". Można bowiem sugerować, iż to określenie odnosi się do postanowień o ukaraniu grzywną jak i postanowień o odmowie ukarania grzywną. Na to pytanie odpowiedzieć należy negatywnie albowiem ani przepis art. 54 ani też art. 55 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie przewidują wydania postanowienia o odmowie ukarania grzywną mimo tego, że ten rodzaj postanowień w art. 194 par. 1 pkt 2, 4 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest dopuszczalny jednakże w innych przypadkach niż postanowienie o wymierzeniu organowi grzywny. Dotyczy to np. postanowień o odmowie wstrzymania wykonania decyzji oraz o wstrzymaniu wykonania decyzji, o odmowie zawieszenia postępowania i o zawieszeniu postępowania. To drugie rozstrzygnięcie ustawodawca nazywa przecież w przedmiocie wstrzymania, czy zawieszenia postępowania. Zatem postanowienie w przedmiocie ukarania grzywną o jakim mowa w art. 194 par. 1 pkt 10 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi to wyłącznie postanowienie o ukaraniu grzywną, a nie odmowie ukarania grzywną. Zwrócić też należy uwagę na to, że o wymierzeniu grzywny jest mowa także w przepisach art. 174 par. 1 i 6 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, które także nie przewidują postanowienia o odmowie ukarania grzywną. W tym stanie sprawy istotnie w takiej sytuacji gdy nie zachodzą przesłanki z art. 55 par. 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi do ukarania grzywną Sąd, zgodnie z art. 161 par. 1 pkt 3 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania jako bezprzedmiotowego. Powoduje to wprawdzie nierównomierność środków zaskarżenia jednakże jak się wydaje ratio legis negatywnego rozstrzygnięcia Sądu co do przesłanek, nakazywało ustawodawcy poddać to rozstrzygnięcie kontroli Sądu kasacyjnego w trybie skargi kasacyjnej, a nie zażalenia.
Niespornym w sprawie jest, że organem, który sporządził odpowiedź na skargę w sprawie ze skargi skarżących na bezczynność Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w R. był Dyrektor Izby Skarbowej w W., który równocześnie przekazał Sądowi skargę i akta sprawy. Również niespornym jest, że skargę na bezczynność Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w R. skarżący złożyli 21 czerwca 2004 r. w tym organie podatkowym, składając uprzednio ponaglenie do Dyrektora Izby Skarbowej w W. /art. 141 par. 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa Dz.U. nr 137 poz. 926 ze zm./. Stanowisko zaś zawarte w odpowiedzi na skargę sporządzoną przez Dyrektora było w istocie stanowiskiem Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w R. albowiem akta sprawy z tym stanowiskiem przekazano temuż Dyrektorowi. Tymczasem z art. 54 par. 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wynika, że skargę wnosi się za pośrednictwem organu, którego (...) bezczynność jest przedmiotem skargi, a więc Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w R., a który zgodnie z art. 54 par. 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi powinien ją przekazać wraz z aktami sprawy i swoją odpowiedzią na skargę Sądowi pierwszej instancji. Obowiązek sporządzenia i podpisania odpowiedzi na skargę spoczywa zgodnie z tymi przepisami na organie, któremu zarzucono bezczynność i którego nie może w tej czynności wyręczyć organ wyższego stopnia. Zgodnie z akt. 5 ust. 6 pkt 8 ustawy z dnia 21 czerwca 1996 r. o urzędach i izbach skarbowych /Dz.U. nr 121 poz. 1267/ do zakresu działania naczelników urzędów skarbowych należy wykonywanie innych zadań określonych w odrębnych przepisach. Do przepisów tych należy zaliczyć także art. 54 par. 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nakazujący temu organowi złożenie odpowiedzi na skargę o ile bezczynność tego organu jest przedmiotem skargi. Czynności tego rodzaju nie mogą być wykonywane przez organ odwoławczy w ramach czynności nadzorczych /art. 5 ust. 7 pkt 1 ustawy o urzędach (...)/. Te bowiem mogą być wykonywane nie nad organem podatkowym jakim jest Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w R. lecz nad Urzędem Skarbowym w R. Dość jednoznacznie ujął to E. Iserzon /[w:] E. Iserzon, J. Starościak Kodeks postępowania administracyjnego - Komentarz, teksty, wzory i formularze, Warszawa 1970, str. 71/ "iż organ wyższego stopnia nawet jeżeli jest upoważniony do wydawania pouczeń i poleceń służbowych organom niższych stopni, nie powinien w danej indywidualnej sprawie wiązać organu kompetentnego do wydawania decyzji pouczeniem i poleceniem służbowym, które przesądza treść decyzji. W przeciwnym razie oznaczałoby to faktyczne naruszenie /przejęcie/ kompetencji organu niższego rzędu, wbrew ustawie".
Z sytuacją taką wbrew wywodom i sugestiom skargi kasacyjnej nie mamy do czynienia w tej sprawie, albowiem Dyrektor Izby Skarbowej w istocie jak wynika z niebudzących wątpliwości ustaleń jedynie zredagował odpowiedź na skargę w sprawie o bezczynność, w oparciu o stanowisko Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w R. To zaś oznacza, że odpowiedź na skargę jako pismo procesowe strony /art. 45 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi/ obejmujące wnioski i oświadczenia stron podlegało uzupełnieniu i poprawieniu w trybie art. 49 par. 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Pismo to nie zawierało podpisu strony, a więc podmiotu będącego rzeczywistym jego autorem /art. 46 par. 1 pkt 5 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi/ i określonego w nim jako strona przeciwna. W takim rozumieniu i charakterze przedstawionych uchybień formalnych utwierdza NSA oznaczenie w odpowiedzi na skargę strony przeciwnej jako "Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w R.". Zatem odpowiedź na skargę jako pismo strony w rozumieniu art. 45 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi podpisane przez Dyrektora Izby Skarbowej w sytuacji gdy zostało ono sporządzone w oparciu o stanowisko organu będącego stroną w sprawie tj. naczelnika urzędu skarbowego, złożona w trybie art. 54 par. 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi podlega uzupełnieniu lub poprawieniu w trybie art. 49 par. 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Sąd pierwszej instancji jednakże tak nie postąpił lecz umorzył postępowanie jako bezprzedmiotowe uznając, że skoro akta sprawy, skarga i odpowiedź na skargę wpłynęły w terminie to postępowanie w zakresie wymierzenia grzywny jest bezprzedmiotowe. Stanowisko to jest trafne, a zarzuty skargi kasacyjnej naruszenia przepisów art. 54 par. 2, 55 par. 1 i 161 par. 1 pkt 3 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nieuzasadnione mimo tego, że umorzenie postępowania było przedwczesne. W żadnym bowiem razie nie można przyjąć aby naruszenie tych przepisów postępowania w sytuacji gdy Sąd ma możliwość, a nie obowiązek wymierzenia organowi grzywny mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, którego to zresztą wpływu i sam autor skargi kasacyjnej nawet nie starał się wykazać /art. 174 pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi/.
Odnośnie naruszenia art. 145 par. 1 pkt 1 lit. "c" Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należy zauważyć, że Sąd pierwszej instancji rozpoznając wniosek strony o wymierzenie organowi grzywny w trybie art. 55 par. 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie mógł naruszyć tego przepisu dlatego, że nie orzekał o legalności decyzji lub postanowienia organu podatkowego.
W tym stanie sprawy NSA orzekł jak w sentencji na podstawie art. 184 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.