III SA/WA 1298/06

III SA/Wa 1298/06 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2006-08-10
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2006-04-18
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Artur Kot
Bożena Dziełak /przewodniczący sprawozdawca/
Jolanta Sokołowska
Symbol z opisem
6117 Ulgi płatnicze (umorzenie, odroczenie, rozłożenie na raty itp.)
Sygn. powiązane
II FSK 1752/06 - Wyrok NSA z 2008-02-13
Skarżony organ
Minister Pracy i Polityki Społecznej
Treść wyniku
Oddalono skargę
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Bożena Dziełak (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Jolanta Sokołowska, Asesor WSA Artur Kot, Protokolant Emilia Kasperowicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 sierpnia 2006 r. sprawy ze skargi Przedsiębiorstwa O. w M. na decyzję Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] stycznia 2006 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia wygaśnięcia decyzji w części dotyczącej umorzenia odsetek od wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych oddala skargę
Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] stycznia 2005 r. Prezes Zarządu Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (dalej określany jako "Prezes PFRON") odmówił Przedsiębiorstwu O.. w M. umorzenia 40 % tj. [...] zł wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (dalej: PFRON) należnych za okres od kwietnia 2003 r. do maja 2004 r. (pkt 1) decyzji) oraz umorzył odsetki w kwocie [...] zł naliczone za ten okres, pod warunkiem spłacenia należnych wpłat zgodnie z punktem 3 sentencji decyzji (pkt 2) decyzji). Natomiast w punkcie oznaczonym jako kolejny pkt 2) rozłożył płatność należnych wpłat w kwocie [...] zł na 24 raty.
Postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2005 r. Prezes PFRON sprostował powyższą decyzję, w rezultacie nadając punktowi dotyczącemu rozłożenia należności na raty oznaczenie "pkt 3)". Uznał bowiem, iż na skutek błędu pisarskiego w sentencji wpisano dwa punkty "2)".
Decyzją z dnia [...] września 2005 r., wydaną na podstawie art. 49 ust. 1 i 2 i art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 1997 r. Nr 123, poz. 776 z późn. zm.), dalej: "ustawa o zatrudnianiu osób niepełnosprawnych" oraz art. 258 § 1 pkt 5 Ordynacji podatkowej, Prezes PFRON postanowił stwierdzić wygaśnięcie pkt 2) decyzji z dnia [...] stycznia 2005 r.
Odnosząc się do złożonych przez Skarżącą wyjaśnień o przyczynach nieterminowego uiszczenia drugiej raty tj. trudnej sytuacji finansowej stwierdził, że tylko wpłata pełnej kwoty w terminie nie skutkuje obowiązkiem stwierdzenia wygaśnięcia decyzji rozkładającej na raty zapłatę zaległości podatkowej w części dotyczącej dopełnienia przez stronę określonego warunku. Przepisy prawa podatkowego nie przewidują bowiem okoliczności, z powodu których podatnik nie mógł dokonać wpłaty w terminie określonym decyzją.
Prezes PFRON wyjaśnił, że decyzja z dnia [...] stycznia 2005 r. wydana została z zastrzeżeniem warunku polegającego na terminowym regulowaniu określonego decyzją układu ratalnego, a w jej uzasadnieniu poinformowano Skarżącą, iż w przypadku niespełnienia tego warunku organ podatkowy stwierdzi wygaśnięcie decyzji. Skarżąca nie wywiązała się ze spłaty układu ratalnego, ponieważ nie wpłaciła w terminie drugiej raty. Organ przytoczył treść art. 259 § 1 Ordynacji podatkowej określającego przesłanki wygaśnięcia z mocy prawa decyzji o odroczeniu terminu płatności podatku i rozłożeniu na raty zapłaty podatku lub zaległości podatkowej.
Od decyzji tej Skarżąca złożyła odwołanie, wnosząc o jej uchylenie w całości. Podniosła, że nieterminową spłatę rat układu spowodowała bardzo trudna sytuacja finansowa oraz problemy w egzekwowaniu należności. Zarząd Spółki [...] kwietnia 2005 r. złożył w Sądzie Gospodarczym w P. wniosek o przeprowadzenie postępowania upadłościowego z możliwością zawarcia układu oraz o restrukturyzację zadłużenia spółki. Około 80 % przychodów Skarżąca uzyskuje obecnie ze sprzedaży na rzecz podmiotów zagranicznych. Wartość sprzedaży w ostatnich trzech latach wynosiła [...]. zł. Trudną sytuację finansową Skarżąca uzasadniła obiektywnymi okolicznościami, jakie mają miejsce w gospodarce np. rosnącym poziomem kosztów działalności, spadkiem sprzedaży na rynku krajowym oraz nieopłacalnością eksportu. Skarżąca wyjaśniła też, że zatrudnia m.in. [...] osoby posiadające grupy inwalidzkie i - co podkreśliła – jest spółką pracowniczą. Na 2005 r. ma pełen portfel zamówień, co zapewni jej możliwość spłaty długów. Majątek wskazany w bilansie tj. [...] zł jest wartością księgową. Konieczność natychmiastowej spłaty zadłużenia wobec PFRON może uniemożliwić przyjęcie i realizację układu z wierzycielami, a tym samym prowadzenie działalności. Skarżąca powołała się także na względy społeczne związane z ochroną miejsc pracy na terenie objętym ponad 24% bezrobociem.
Decyzją z dnia [...] stycznia 2006 r. Minister Pracy i Polityki Społecznej zaskarżoną decyzję utrzymał w mocy.
Podniósł, że możliwość umorzenia odsetek za zwłokę z zastrzeżeniem dokonania wpłat w terminach określonych decyzją uregulowana została w art. 49 ust. 5 ustawy o zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. Przytoczył również treść art. 258 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej, przewidującego stwierdzenie wygaśnięcia decyzji wydanej z zastrzeżeniem dopełnienia określonego warunku, gdy strona warunku tego nie dopełniła. Zdaniem organu odwoławczego niespełnienie przez stronę czynności, dla której ustanowiony został warunek, skutkować musi wygaszeniem decyzji w części dotyczącej tej czynności. Przepis powyższy nie pozostawia organowi swobody uznaniowej, co znajduje wyraz w kategorycznym sformułowaniu "stwierdza". Okoliczności, z powodu których podatnik nie mógł wywiązać się z nałożonego na niego obowiązku nie mają w świetle tego przepisu znaczenia prawnego, gdyż w jego treści nie zostały zawarte żadne przesłanki uzależniające wygaśnięcie decyzji od przyczyn niezależnych od podatnika np. trudnej sytuacji finansowej.
Na decyzję powyższą Skarżąca złożyła skargę. Wniosła o jej uchylenie w całości.
Powtórzyła argumentację podnoszoną w odwołaniu. Dodatkowo podniosła, że: powstała możliwość jej dofinansowania przez nowy podmiot; jest największym pracodawcą w powiecie w. (zatrudnia ponad 440 osób); nie posiada zobowiązań warunkowych, w tym udzielonych poręczeń i gwarancji (także wekslowych) oraz poniosła koszty na wytworzenie środków trwałych jedynie na własne potrzeby. Ponadto Skarżąca wyjaśniła, iż obowiązujący w 2005 r. niski kurs EURO – waluty, w której uzyskuje większość przychodów, spowodował pogorszenie jej sytuacji. Zaznaczyła, że "przez cały okres upadłości" prowadzi swoją działalność na bieżąco regulując zobowiązania wobec pracowników i dostawców.
W odpowiedzi na skargę Minister Pracy i Polityki Społecznej wniósł o oddalenie skargi. Podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
W piśmie procesowym z [...] lipca 2006 r. pełnomocnik Skarżącej podniósł, że naruszone zostało jej prawo i interes prawny. Opóźnienia w płatnościach spowodowane były przejściowymi problemami płatniczymi, o których poinformowano organ pismem z [...] listopada 2005 r. Pełnomocnik wywiódł z tego, opierając się na treści art. 50 § 1 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, że kryterium interesu prawnego, na którym oparta jest legitymacja Skarżącej ma charakter materialnoprawny. Zarzucił, iż Minister Pracy i Polityki Społecznej nie wziął pod uwagę faktu wpłacenia przez Skarżącą 16 rat w łącznej kwocie [...] zł, oznaczającego praktyczną realizację decyzji Prezesa PFRON z [...] stycznia 2005 r. Do spłacenia pozostało 8 rat. Zdaniem pełnomocnika, tym samym stosownie do art. 105 § 1 kodeksu postępowania administracyjnego organ powinien wydać decyzję o umorzeniu postępowania.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) kontrola sądowa zaskarżonych aktów administracyjnych sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem.
W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny, konieczne jest stwierdzenie, że doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na ten wynik, albo też do naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania albo stwierdzenia nieważności decyzji (art. 145 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia
2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz.U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.; powoływanej dalej jako "p.p.s.a.").
Dokonując oceny zaskarżonej decyzji w tym zakresie Sąd stwierdził, że skarga nie jest zasadna.
Stan faktyczny niniejszej sprawy jest bezsporny. Prezes PFRON umorzył odsetki za zwłokę od obciążających Skarżącą zaległości we wpłatach na PFRON pod warunkiem "spłacenie należnych wpłat" zgodnie z punktem 3) sentencji decyzji, w którym rozłożył ich płatność na 24 raty, określając przy tym termin płatności i wysokość każdej z nich. Termin płatności drugiej raty przypadał na dzień 28 kwietnia 2005 r. (czwartek), natomiast Skarżąca ratę tę uiściła [...] kwietnia 2005 r. (pismo Wydziału Wpłat obowiązkowych z [...] lipca 2005 r.), a zatem z uchybieniem terminu wynikającego z decyzji.
Stan prawny, stanowiący podstawę zaskarżonej decyzji również nie budzi wątpliwości.
Przepis art. 49 ust. 1 ustawy o rehabilitacji osób niepełnosprawnych stanowi, że do m.in. wpłat na PFRON stosuje się odpowiednio przepisy Ordynacji podatkowej z tym, że uprawnienia organów podatkowych określone w tej ustawie przysługują Prezesowi PFRON. Zgodnie z art. 49 ust. 5 tejże ustawy Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego i Prezes PFRON mogą wydawać decyzje, o których mowa w art. 48 lub art. 67 Ordynacji podatkowej tj. w przedmiocie ulg w spłacie należności, z zastrzeżeniem dopełnienia warunku dokonania wpłat, o których mowa w ust. 1, w terminach określonych decyzją.
Możliwość zastrzeżenia warunku, pod jakim organ pierwszej instancji umorzył Skarżącej odsetki za zwłokę, wynika więc z obowiązującego przepisu prawa, co słusznie podniósł organ odwoławczy. Podkreślić przy tym należy, że ustawodawca jednoznacznie sformułował ten warunek jako dokonanie wpłat "w terminach określonych decyzją". Oznacza to, iż samo dokonanie wpłaty, o ile uchybia terminowi, nie może być uznane za spełnienie warunku. Bez znaczenia jest przy tym okoliczność, czy opóźnienie w zapłacie było znaczne, czy też – jak w niniejszej sprawie – zaledwie jednodniowe.
Zgodnie z art. 258 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej organ podatkowy (w sprawie niniejszej – Prezes PFRON), który wydał decyzję w pierwszej instancji, stwierdza jej wygaśnięcie, jeżeli została wydana z zastrzeżeniem dopełnienia przez stronę określonego warunku, a strona nie dopełniła tego warunku.
Rację ma Minister Pracy i Polityki Społecznej twierdząc, że użyte w tym przepisie sformułowanie "organ podatkowy stwierdza wygaśnięcie decyzji" wyklucza jakąkolwiek swobodę działania organu w przypadku wystąpienia przewidzianej w nim przesłanki. Zastosowanie instytucji wygaśnięcia decyzji jest wówczas obligatoryjne. Ustaliwszy, iż strona nie dopełniła obciążającego ją warunku organ obowiązany jest zatem stwierdzić wygaśnięcie decyzji (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 sierpnia 2002 r. sygn.akt III SA 392/02; LEX nr 145030).
Dlatego też jedynym rozstrzygnięciem, jakie mogło zapaść w niniejszej sprawie było właśnie stwierdzenie wygaśnięcia decyzji w zakresie umorzenia odsetek, do tego bowiem rozstrzygnięcia w niej zawartego odnosił się warunek terminowej spłaty należności.
Sąd nie podziela stanowiska pełnomocnika Skarżącej, że uiszczenie 16 rat, uznane przez niego za oznaczające praktyczną realizację decyzji Prezesa PFRON
z dnia [... stycznia 2005 r., skutkować winno umorzeniem postępowania na podstawie art. 105 § 1 kodeksu postępowania administracyjnego.
Przepisy kodeksu postępowania administracyjnego nie stanowiły podstawy działania organów w niniejszej sprawie. Dlatego też, oceniając zasadność omawianego zarzutu, Sąd uwzględnił treść art. 208 § 1 Ordynacji podatkowej, zawierającego unormowanie analogiczne do art. 105 § 1 k.p.a.
Jak to zostało wskazane wyżej, tylko terminowe uiszczenie całości należności tj. każdej z rat, może być uznane za spełnienie warunku, od którego uzależnione było umorzenie odsetek. Skoro ustalono, iż istniała przesłanka stwierdzenia wygaśnięcia decyzji, to postępowanie w tym przedmiocie nie było bezprzedmiotowe.
Skarżąca zarówno w postępowaniu administracyjnym, jak i w skardze skoncentrowała się na wykazaniu przyczyn, dla których doszło do uchybienia terminowi zapłaty drugiej raty oraz skutków, jakie spowoduje konieczność uiszczenia odsetek.
Zasadnie organy orzekające wskazywały, że przy podejmowaniu decyzji nie mogły uwzględnić okoliczności podnoszonych przez Skarżącą, a związanych z jej trudną sytuacją ekonomiczną i finansową. Możliwości takiej nie przewidują bowiem przepisy stanowiące podstawę prawną decyzji. W tej sytuacji zgodzić się należy z twierdzeniem Ministra Pracy i Polityki Społecznej o braku znaczenia prawnego okoliczności, z powodu których Skarżąca nie mogła wywiązać się z nałożonego na nią obowiązku. Pogląd taki, podzielany skład orzekający w niniejszej sprawie, wyraził też Naczelny Sąd Administracyjny we wskazywanym wyżej wyroku z dnia 8 sierpnia 2002 r.
Z takich samych względów argumentacja podniesiona w skardze i piśmie procesowym z 24 lipca 2006 r., oparta na okolicznościach dotyczących sytuacji finansowej i ekonomicznej Skarżącej, nie mogła skutecznie podważyć zaskarżonej decyzji.
Przepis art. 258 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej nie stwarza również możliwości odstąpienia od stwierdzenia wygaśnięcia decyzji z uwagi na interes społeczny, zdaniem Skarżącej wyrażający się w ochronie zapewnianych przez nią miejsc pracy.
Wyjaśnić także należy, że w świetle art. 50 § 1 p.p.s.a., wskazanego przez pełnomocnika Skarżącej, nie budzi żadnych wątpliwości, iż Skarżącej służy przymiot strony niniejszego postępowania sądowoadministracyjnego. Była ona stroną postępowania administracyjnego i do niej skierowane zostały podjęte w tym postępowaniu decyzje.
Sąd stwierdza, że organ pierwszej instancji w podstawie prawnej swojej decyzji błędnie wskazał art. 258 § 1 pkt 5 Ordynacji podatkowej. Przepis ten uchylony został z dniem 5 czerwca 2001 r. ustawą z dnia 11 kwietnia 2001 r. o zmianie ustawy – Ordynacja podatkowa oraz zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 39, poz. 459), a przy tym dotyczył on wyłącznie decyzji o odroczeniu terminu płatności. Jednakże Minister Polityki Społecznej w uzasadnieniu swojej decyzji wskazał przepis prawidłowy tj. art. 258 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej. Wprawdzie nie odniósł się w żaden sposób do błędu popełnionego przez organ pierwszej instancji, ale okoliczność ta, aczkolwiek stanowi naruszenie art. 210 § 4 Ordynacji podatkowej, nie mogła mieć istotnego wpływu na wynik sprawy. Rzeczywista podstawa prawna do stwierdzenia wygaśnięcia decyzji o umorzeniu odsetek istniała i została uwzględniona przez organ odwoławczy.
Sąd uznał, że zaskarżona decyzja nie została wydana z naruszeniem przepisów prawa, które w świetle art. 145 p.p.s.a. skutkowałoby koniecznością wyeliminowania jej z obrotu prawnego.
W tym stanie rzeczy skarga, jako niezasadna, podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a.