III SA/Wa 1289/06
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzje ZUS odmawiające umorzenia składek z powodu błędów proceduralnych, nie rozstrzygając merytorycznie wniosku o umorzenie.
Skarżący D.P. wnioskował o umorzenie należności z tytułu składek ZUS ze względu na trudną sytuację majątkową po likwidacji działalności gospodarczej. ZUS i Prezes ZUS odmówili umorzenia, uznając, że nie wystąpiła całkowita nieściągalność i że skarżący spłaca inne zobowiązania, a jego żona osiąga dochody. WSA w Warszawie uchylił obie decyzje, wskazując na istotne naruszenia przepisów postępowania, w tym brak należytego uzasadnienia i niezapewnienie stronie czynnego udziału w postępowaniu.
Sprawa dotyczyła wniosku D.P. o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, wraz z odsetkami i kosztami, z powodu jego trudnej sytuacji majątkowej po likwidacji działalności gospodarczej. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia, uznając brak przesłanek całkowitej nieściągalności i wskazując na dochody żony skarżącego oraz prowadzoną egzekucję. Prezes ZUS utrzymał w mocy decyzję ZUS, argumentując, że należności składkowe powinny być realizowane w pierwszej kolejności i że skarżący nie przedstawił nowych dowodów. Skarżący złożył skargę do WSA, podnosząc nowe okoliczności dotyczące rozwodu i obowiązku alimentacyjnego. WSA w Warszawie uchylił zaskarżoną decyzję Prezesa ZUS oraz poprzedzającą ją decyzję ZUS, stwierdzając naruszenie przepisów postępowania, w tym art. 7, 8, 10 i 107 K.p.a. Sąd wskazał na brak należytego uzasadnienia, niezapewnienie stronie czynnego udziału w postępowaniu oraz nieprawidłowe rozpatrzenie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. WSA podkreślił, że uchylenie decyzji nastąpiło z przyczyn procesowych i nie przesądza o merytorycznej zasadności wniosku o umorzenie składek.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (3)
Odpowiedź sądu
Nie, organy ZUS naruszyły przepisy postępowania, w szczególności poprzez brak należytego uzasadnienia decyzji i niezapewnienie stronie czynnego udziału w postępowaniu.
Uzasadnienie
Sąd stwierdził, że uzasadnienie decyzji organów ZUS było lakoniczne i nie odnosiło się do wszystkich argumentów strony. Ponadto, strona nie miała możliwości wypowiedzenia się co do zebranego materiału dowodowego, co stanowi naruszenie art. 10 K.p.a.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
uchylono_decyzję
Przepisy (17)
Główne
u.s.u.s. art. 28
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
u.s.u.s. art. 83 § ust. 4
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
rozporządzenie art. 3 § ust. 1
Rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
K.p.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. c)
Kodeks postępowania administracyjnego
u.p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. c)
Ustawa - Prawo o ustroju sądów administracyjnych
Pomocnicze
u.s.u.s. art. 83 § ust. 1 pkt 3
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
K.p.a. art. 7
Kodeks postępowania administracyjnego
K.p.a. art. 8
Kodeks postępowania administracyjnego
K.p.a. art. 10 § § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
K.p.a. art. 11
Kodeks postępowania administracyjnego
K.p.a. art. 107 § § 1 i § 3
Kodeks postępowania administracyjnego
K.p.a. art. 138 § § 1 pkt 1
Kodeks postępowania administracyjnego
u.p.s.a. art. 1
Ustawa - Prawo o ustroju sądów administracyjnych
u.p.p.s.a. art. 134 § § 1
Ustawa - Prawo o ustroju sądów administracyjnych
u.p.p.s.a. art. 135
Ustawa - Prawo o ustroju sądów administracyjnych
u.p.p.s.a. art. 152
Ustawa - Prawo o ustroju sądów administracyjnych
u.p.p.s.a. art. 210 § § 1
Ustawa - Prawo o ustroju sądów administracyjnych
Argumenty
Skuteczne argumenty
Naruszenie przepisów postępowania przez organy ZUS, w tym brak należytego uzasadnienia decyzji. Niewłaściwe rozpatrzenie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy przez Prezesa ZUS. Niedopełnienie obowiązku zapewnienia stronie czynnego udziału w każdym stadium postępowania (art. 10 K.p.a.).
Godne uwagi sformułowania
Sąd nie ma kompetencji do zmiany merytorycznej wydanego przez organ, a następnie zaskarżonego rozstrzygnięcia. Bada jedynie, czy nie doszło do naruszenia przepisów postępowania lub niewłaściwej wykładni przepisu materialnoprawnego. Prawodawca, dopuszczając możliwość umorzenia należności z tytułu składek, posłużył się zwrotem 'może umorzyć' ('mogą być umorzone'). Oznacza to, że w każdym wypadku decyzja będzie wydana w ramach uznania organu. Uznanie administracyjne jest natomiast konstrukcją prawną, pozwalającą organowi administracji publicznej na wybór konsekwencji prawnych powstałej sytuacji, do której odnosi się hipoteza normy prawnej. Zdarzenia przyszłe i niepewne, a w szczególności przypuszczenia i twierdzenia o charakterze prognostycznym, nie mogą stanowić wyłącznej podstawy do wydania rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie.
Skład orzekający
Joanna Tarno
przewodniczący
Jerzy Płusa
członek
Artur Kot
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Naruszenia przepisów postępowania przez organy ZUS, w szczególności w zakresie uzasadniania decyzji, zapewnienia czynnego udziału strony oraz prawidłowego rozpatrywania wniosków o ponowne rozpatrzenie sprawy."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyfiki postępowania w sprawach umorzenia należności składkowych ZUS, ale zasady dotyczące uzasadniania decyzji i czynnego udziału strony mają szersze zastosowanie w postępowaniu administracyjnym.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa pokazuje, jak błędy proceduralne organów administracji mogą prowadzić do uchylenia decyzji, nawet jeśli merytoryczna zasadność wniosku nie została rozstrzygnięta. Podkreśla znaczenie prawidłowego prowadzenia postępowania.
“Błędy proceduralne ZUS uchylają decyzję o odmowie umorzenia składek – co to oznacza dla dłużników?”
Sektor
ubezpieczenia społeczne
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyIII SA/Wa 1289/06 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2006-07-07
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2006-04-18
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Artur Kot /sprawozdawca/
Jerzy Płusa
Joanna Tarno /przewodniczący/
Symbol z opisem
6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Joanna Tarno, Sędziowie Sędzia WSA Jerzy Płusa, Asesor WSA Artur Kot (spr.), Protokolant Urszula Hoduń, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 lipca 2006 r. sprawy ze skargi D. P. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lutego 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2005 r. nr [...], 2) stwierdza, że uchylone decyzje nie mogą być wykonane w całości.
Uzasadnienie
Pismem z [...] września 2005 r. D. P. wystąpił z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, z należnymi odsetkami za zwłokę oraz kosztami upomnień. Uzasadniając wniosek zobowiązany powołał się na swoją trudną sytuację majątkową, która zmusiła go do likwidacji działalności gospodarczej. Oświadczył, że posiada status osoby bezrobotnej, bez prawa do zasiłku. Nie widzi zatem możliwości uregulowania zadłużenia z tytułu należności składkowych w łącznej kwocie ok. [...] zł.
Decyzją z [...] listopada 2005 r., Zakład Ubezpieczeń Społecznych, powoływany dalej jako "Zakład" - działając na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 i art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 1998 r. Nr 137, poz. 887 ze zm.), powoływanej dalej jako "u.s.u.s." - odmówił skarżącemu umorzenia należności składkowych. Uzasadniając swoje stanowisko Zakład wskazał na zasadę uznania administracyjnego, którą kierował się rozpoznając wniosek skarżącego. Wymienił zgromadzone w sprawie dowody oraz przedstawił stan faktyczny ustalony na ich podstawie. Wskazał, że zobowiązany prowadził działalność gospodarczą w zakresie usług instalacyjnych w okresie od 12 lipca 1999 r. do 8 stycznia 2005 r. Wpis o tej działalności, prowadzonej z przerwami, został wykreślony ze stosownej ewidencji [...] września 2005 r. Zakład podniósł nadto, że do majątku zobowiązanego prowadzona jest egzekucja administracyjna. Opisując sytuację majątkową i rodzinną skarżącego zauważył, że prowadzi on wspólne gospodarstwo domowe z żoną i nieletnim dzieckiem. Zaspokojeniu ich potrzeb mieszkaniowych służy lokal mieszkalny należący do żony skarżącego. Od 1 czerwca 2004 r. małżonkowie posiadają ustanowiony przez sąd powszechny ustrój rozdzielności majątkowej. Żona zobowiązanego osiągnęła we wrześniu 2005 r. dochody z tytułu wynagrodzeń ze stosunku pracy w łącznej wysokości [...] zł brutto. D. P. osiąga natomiast dochody z tytułu prac dorywczych. Otrzymuje nadto dodatek mieszkaniowy w wysokości [...] zł. Miesięczne wydatki ponoszone przez rodzinę zobowiązanego wynoszą [...] zł. Skarżący posiada również inne zobowiązania finansowe. Do jego majątku prowadzona jest także egzekucja sądowa.
W ocenie Zakładu, brak jest podstaw do umorzenia należności składkowych. Nie dopatrzył się bowiem wystąpienia przesłanek wskazanych w art. 28 ust. 2 i ust. 3 z zastrzeżeniem ust. 3a u.s.u.s. Nie wystąpiła bowiem przesłanka całkowitej nieściągalności. Skarżący spłaca inne zobowiązania finansowe, a jego żona osiąga stałe dochody. Wskazując na dziesięcioletni okres przedawnienia należności składkowych, Zakład wyraził przypuszczenie, że w przyszłości sytuacja majątkowa zobowiązanego może ulec zmianie. Za przedwczesne uznał zatem umarzanie należności składkowych, gdy egzekucja może okazać się skuteczna. Zakład stwierdził nadto, że nie zachodzą przesłanki uzasadniające umorzenie należności składkowych na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 pkt 1 - 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 144, poz. 1365 - zwanego dalej "rozporządzeniem".
Pismem z [...] grudnia 2005 r. D. P. wystąpił z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Nie zgodził się bowiem z argumentacją przedstawioną w uzasadnieniu decyzji Zakładu. Powtarzając, że jego sytuacja majątkowa uniemożliwia uregulowanie zadłużenia, wskazał na rosnące obciążenie z tytułu odsetek od nieopłaconych składek. Oświadczył, że posiadane zadłużenie uniemożliwia mu normalne funkcjonowanie w społeczeństwie.
Decyzją z [...] lutego 2006 r., Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (powoływany dalej jako "Prezes Zakładu"), po rozpoznaniu skargi D. P., uchylił w całości swoją decyzję z [...] grudnia 2005 r. stwierdzającą uchybienie terminowi do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.
Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, powołując się na art. art. 28 i art. 83 ust 4 u.s.u.s. oraz rozporządzenie (nie wskazał przepisów rozporządzenia), decyzją z [...] lutego 2006 r. Prezes Zakładu utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Zakładu z [...] listopada 2005 r. Uzasadniając swoje stanowisko przedstawił przebieg postępowania w sprawie, a następnie stwierdził, że argumentacja przedstawiona przez skarżącego we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy znana była Zakładowi. Podniósł nadto, że "ZUS nie może być poszkodowany" w związku ze spłatą przez skarżącego innych zobowiązań finansowych, gdyż należności składkowe, jako należności o charakterze publicznoprawnym, powinny być realizowane w pierwszej kolejności. Wskazując na skuteczną egzekucję prowadzoną do majątku zobowiązanego zauważył, że we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, skarżący nie przedstawił żadnych nowych dowodów lub okoliczności, zatem "Zakład nie widzi podstaw do zmiany merytorycznego rozstrzygnięcia". Wskazał na stałe dochody osiągane przez żonę skarżącego oraz możliwość wyegzekwowania istniejącego zadłużenia. Stwierdził nadto, że "W związku z powyższym, Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w G. podtrzymuje swoje stanowisko w przedmiocie braku całkowitej nieściągalności".
Niezadowolony z rozstrzygnięcia Prezesa Zakładu, pismem z [...] marca 2006 r. D. P. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na jego decyzję z [...] lutego 2006 r. Występując do Sądu o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz umorzenie należności składkowych, skarżący wskazał na swoje problemy natury rodzinnej, będące konsekwencją kłopotów finansowych. Podniósł, że jego małżeństwo zostało rozwiązane przez rozwód, a on został obciążony rentą alimentacyjną w wysokości [...] zł miesięcznie na utrzymanie i wychowanie małoletniego dziecka (do skargi dołączył kopię odpisu wyroku). Są to nowe okoliczności, które mają wpływ na wynik sprawy. Skarżący nie zgodził się ze stanowiskiem Prezesa Zakładu, iż prowadzona do jego majątku egzekucja okazała się skuteczna, gdyż w jej wyniku organ egzekucyjny uzyskał jedynie [...] zł, a należności składkowe wynoszą ok. [...] zł. Do skargi dołączył nadto zaświadczenie o wysokości osiąganych dochodów z tytułu wynagrodzenia ze stosunku pracy ([...] zł miesięcznie brutto).
Odpowiadając na skargę, Prezes Zakładu podtrzymał dotychczas prezentowane stanowisko i wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
skarga zasługuje na uwzględnienie, ale z innych względów niż w niej podniesione.
I. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269, ze zm. - powoływanej dalej jako u.p.s.a.), Sąd sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (legalności). Ocenie Sądu podlegają zatem zgodność aktów administracyjnych (w tym przypadku decyzji) zarówno z przepisami prawa materialnego jak i procesowego. Kontrola sądów administracyjnych ogranicza się więc do zbadania, czy organy administracji w toku rozpoznawanej sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na jej wynik. Ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Na podstawie art. 134 u.p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Nie może przy tym wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności.
Podkreślić na wstępie należy, że Sąd nie ma kompetencji do zmiany merytorycznej wydanego przez organ, a następnie zaskarżonego rozstrzygnięcia. Bada jedynie, czy nie doszło do naruszenia przepisów postępowania lub niewłaściwej wykładni przepisu materialnoprawnego. Odnosząc powyższe uwagi do sprawy niniejszej Sąd wyjaśnia, że nie jest władny orzec o umorzeniu należności składkowych skarżącej, gdyż kompetencję wydania rozstrzygnięcia w powyższej kwestii ustawodawca powierzył w pierwszej instancji Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych, zaś w drugiej Prezesowi Zakładu - zgodnie z art. 83 ust. 4 u.s.u.s., w brzmieniu obowiązującym od 24 sierpnia 2005 r.
II. Przedmiotem sporu w sprawie niniejszej jest decyzja Prezesa Zakładu
w przedmiocie odmowy umorzenia należności składkowych. Zastosowanie mają zatem przepisy art. 28 u.s.u.s. oraz § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 144, poz. 1365 - zwanego dalej "rozporządzeniem". Zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2 - 4. Z przepisów tych wynika zaś, że należności składowe mogą być umarzane, z zastrzeżeniem ust. 3a, tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, tj. gdy:
1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości nie podlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie,
2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze,
3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów Ordynacji podatkowej,
4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,
4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym,
5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję,
6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.
W myśl natomiast art. 28 ust 3a u.s.u.s., należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Na mocy ustawowej delegacji (art. 28 ust. 3b u.s.u.s.) Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej określił szczegółowe zasady umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne rozporządzeniem z dnia 31 lipca 2003 r. Zgodnie z § 3 ust. 1 rozporządzenia, Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Wymienił przy tym przykładowe sytuacje, uzasadniające umorzenie należności składkowych w całości lub w części.
III. Analizując treść powyższych przepisów warto podkreślić, że prawodawca, dopuszczając możliwość umorzenia należności z tytułu składek, posłużył się zwrotem "może umorzyć" ("mogą być umorzone"). Oznacza to, że w każdym wypadku decyzja będzie wydana w ramach uznania organu. Uznanie administracyjne jest natomiast konstrukcją prawną, pozwalającą organowi administracji publicznej na wybór konsekwencji prawnych powstałej sytuacji, do której odnosi się hipoteza normy prawnej. Inaczej mówiąc, dysponując prawem do umorzenia należności na zasadzie uznania administracyjnego, organ może, ale nie musi, umorzyć należność z tytułu składek lub odsetki za zwłokę, mimo zajścia określonych przesłanek. Uznanie to jest ograniczone kierunkowymi dyrektywami wyboru wskazanymi w przywołanych przepisach.
Tak duży zakres swobody decyzyjnej oznacza jednocześnie, że na organie spoczywa szczególny obowiązek pełnego uzasadnienia wydanego rozstrzygnięcia, celem wykazania, że zbadał on sprawę w zakresie ustawowych dyrektyw, jak również zebrał i rozważył cały materiał dowodowy. W przypadku decyzji podejmowanych w ramach uznania administracyjnego uzasadnienie spełnia bowiem szczególnie istotną rolę, gdyż pozwala na dokonanie oceny, czy decyzja nie została wydana z takim naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a w szczególności czy organ nie pozostawił poza swoimi rozważaniami argumentów podnoszonych przez stronę, czy nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy materiałów dowodowych lub czy nie dokonał oceny tych materiałów wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego. Powyższe stanowisko znalazło wielokrotnie wyraz w ugruntowanym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (zob. wyrok z 28 lutego 1996 r., sygn. akt SA/Gd 320/95; wyrok z 30 września 1996 r., sygn. akt SA/Wr 3095/95; wyrok z 26 października 1995 r., sygn. akt SA/Gd 2096/95 lub wyrok z 21 lutego 1997 r., sygn. akt SA/Bk 1120/95).
Wydanie przez Zakład decyzji w przedmiocie umorzenia należności poprzedza postępowanie, które prowadzone jest w oparciu o przepisy K.p.a., zgodnie z art. 180 § 1. Na podstawie art. 83 ust. 4 u.s.u.s., stronie niezadowolonej z rozstrzygnięcia Zakładu przysługuje prawo do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wniosek ten rozpatrywany jest przez Prezesa Zakładu, na podstawie przepisów K.p.a. dotyczących postępowania odwoławczego. Oznacza to, że wydając decyzję w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy Prezes Zakładu związany jest ogólnymi zasadami postępowania administracyjnego, określonymi w Rozdziale 2 Działu I K.p.a., w tym zasadą praworządności, wyrażoną w art. 6 K.p.a. Obowiązany zatem jest prawidłowo stosować zarówno przepisy prawa materialnego, jak również przepisy postępowania.
IV. Przechodząc na grunt sprawy niniejszej Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja Prezesa Zakładu oraz poprzedzająca ją decyzją Zakładu wydane zostały z naruszeniem przepisów postępowania w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wypełniona została zatem przesłanka uchylenia tych decyzji, określona w art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) u.p.p.s.a.
Sąd zauważył, że dokonując analizy zgromadzonego w sprawie materiału, Prezes Zakładu nie dopatrzył się przesłanek umorzenia zaległości, wymienionych zarówno w art. 28 u.s.u.s., jak i w § 3 rozporządzenia (choć nie wskazał wprost tego przepisu), a w konsekwencji utrzymał w mocy decyzję Zakładu. Swojego stanowiska w tej mierze nie uzasadnił jednakże w sposób należyty. W ocenie Sądu, uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie spełnia wymogów określonych w art. 107 § 1 i § 3 K.p.a. Z przepisów tych wynika, że decyzja powinna zawierać uzasadnienie faktyczne, wskazujące w szczególności fakty, które organ uznał za udowodnione, dowody, na których się oparł oraz przyczyny, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, a także uzasadnienie prawne, obejmujące wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Sąd stwierdził nadto, że uzasadniając swoje rozstrzygnięcie Prezes Zakładu nie odniósł się należycie do argumentacji podniesionej przez skarżącego we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Zapewniając o ponownym rozpatrzeniu sprawy, nie dał jednak temu wyrazu w lakonicznym uzasadnieniu swojej decyzji.
V. Istota postępowania prowadzonego w trybie art. 138 K.p.a. polega na ponownym, merytorycznym rozpoznaniu sprawy, z uwzględnieniem ewentualnej zmiany zakresu wniosku. Za niedopuszczalne należy uznać przy tym uzależnienie rozstrzygnięcia wydanego po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy od tego, czy zobowiązany przedstawił nowe okoliczności w sprawie, czy też ich nie przedstawił. Rozpoznając sprawę w trybie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., organ odwoławczy (w tym przypadku Prezes Zakładu) obowiązany jest ponownie rozpatrzyć ją w całości i dokonać oceny prawidłowości decyzji organu pierwszej instancji, po ponownym zapoznaniu się ze stanem faktycznym sprawy i dokonaniu jego oceny. Organ odwoławczy musi zatem ocenić, czy na tle określonego stanu faktycznego organ I instancji podjął właściwe rozstrzygnięcie. Obowiązany jest nadto odnieść się szczegółowo do argumentacji skarżącego podniesionej we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, a jego rozstrzygnięcie powinno uwzględniać zmianę zakresu wniosku. Może przy tym prowadzić uzupełniające postępowanie dowodowe, jeżeli uzna to za konieczne. Sąd zauważył nadto, że w zaskarżonej decyzji Prezes Zakładu wypowiada się niekiedy w imieniu Zakładu, co mogłoby wskazywać na to, że decyzja została wydana przez niewłaściwy organ. Taki stan rzeczy powodowałby zaś konieczność jej wyeliminowania z obrotu prawnego na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. Prezes Zakładu obowiązany będzie zatem konsekwentnie wskazywać właściwy organ, jeżeli będzie ponownie rozpoznawał sprawę.
Podkreślenia wymaga, że badając stan faktyczny w celu rozpoznania wniosku o umorzenie należności, organy administracji publicznej obowiązane są brać pod uwagę przede wszystkim okoliczności bieżące sprawy. Zdarzenia przyszłe i niepewne, a w szczególności przypuszczenia i twierdzenia o charakterze prognostycznym, nie mogą stanowić wyłącznej (podkreślenie Sądu) podstawy do wydania rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie. Mogą mieć oczywiście pewien wpływ na orzeczenie, ale wtedy powinny zostać uprawdopodobnione, zgodnie z zasadami logiki, dostępnej wiedzy i doświadczenia życiowego (zdrowego rozsądku). Rozstrzygnięcie sprawy nie może ograniczać się do lakonicznego stwierdzenia, że sytuacja majątkowa zobowiązanego może ulec w przyszłości poprawie, jeżeli podejmie zatrudnienie. Szczególne w sytuacji, gdy organ nie bada zdolności zarobkowych zobowiązanego.
VI. W ocenie Sądu, działanie organów dotknięte jest wadą naruszenia przepisów postępowania, w tym art. 7 K.p.a., w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy. Jest ono również sprzeczne z zasadą pogłębiania zaufania do organu, wyrażoną w art. 8 K.p.a. Prawidłowość uzasadnienia decyzji należy oceniać również w kontekście zawartej w art. 11 K.p.a. zasady przekonywania, zgodnie z którą organy administracji publicznej powinny wyjaśniać stronom zasadność przesłanek, którymi kierują się przy załatwieniu sprawy, aby w ten sposób w miarę możności doprowadzić do wykonania przez strony określonego obowiązku, bez potrzeby stosowania środków przymusu.
Kolejnym naruszeniem przepisów, którego dopatrzył się Sąd w sprawie niniejszej jest niedopełnienie przez organ wymogu zapewnienia skarżącej czynnego udziału w każdym stadium postępowania, w tym stworzenia stronie możliwości wypowiedzenia się co do zebranego w sprawie materiału dowodowego, przed wydaniem rozstrzygnięcia w sprawie. Wymóg ten ciąży na organach zgodnie z art. 10 § 1 K.p.a. Zgodnie z § 2 powyższego przepisu organ może odstąpić od zasady czynnego udziału stron wyłącznie w przypadkach, gdy załatwienie sprawy nie cierpi zwłoki ze względu na niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia ludzkiego, albo ze względu na grożącą niepowetowaną szkodę materialną, zaś przyczyny tego odstąpienia organ powinien utrwalić w aktach sprawy. W sprawie niniejszej Sąd nie stwierdził, aby którakolwiek z przesłanek odstąpienia od zasady miała miejsce. Żadna taka okoliczność nie została również udokumentowana przez organ.
W rozpoznawanej sprawie skarżący nie tylko nie miał możliwości dokonania i przedstawienia swojej oceny co do kompletności zebranego materiału dowodowego, ale przede wszystkim do zapoznania się z dowodami zgromadzonymi w postępowaniu poprzedzającym wydanie decyzji. Wypowiedzenie się w kwestii materiału dowodowego wymaga bowiem uprzedniego zapoznania się z nim.
Niewywiązanie się przez Prezesa Zakładu oraz Zakład z obowiązków nałożonych na mocy art. 10 § 1 K.p.a. mogło mieć wpływ na możliwość uznania podnoszonych przez niego okoliczności faktycznych za udowodnione, a tym samym zasadność oparcia na nich rozstrzygnięcia. Zgodnie bowiem z art. 81 K.p.a., okoliczność faktyczna może być uznana za udowodnioną, jeżeli strona miała możność wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów, chyba że zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 10 § 2 K.p.a. W aktach sprawy, stanowiących dla Sądu - zgodnie z art. 133 § 1 u.p.p.s.a. - podstawę rozstrzygnięcia, brak jest informacji o zapoznaniu zobowiązanego z całością materiału zgromadzonego w sprawie. Tym samym Sąd uznał, że zarówno Prezes Zakładu, jak też Zakład, naruszyli jedną z podstawowych zasad postępowania, wyrażoną w art. 10 § 1 K.p.a., w sposób mogący mieć wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, a zatem również w tym zakresie wypełniona została przesłanka z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) u.p.p.s.a.
VII. W ocenie Sądu, zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja Zakładu naruszają przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, powodując konieczność wyeliminowania ich z obrotu prawnego. Ponownie rozpoznając sprawę Zakład obowiązany przy tym będzie do przedstawienia w decyzji zarówno uzasadnienia faktycznego jak i uzasadnienia prawnego, a po dokonaniu oceny materiału dowodowego zebranego w sprawie, zobowiązany będzie także do wyciągnięcia stosownych wniosków, pozwalających w konsekwencji zakończyć postępowanie w sprawie umorzenia należności składkowych w zgodzie z zasadami postępowania administracyjnego. Obowiązany nadto będzie odnieść się należycie do argumentacji i zarzutów podniesionych przez stronę skarżącą. Zakład zebrał materiał dowodowy, ale nie wyciągnął odpowiednich wniosków, natomiast Prezes Zakładu uchylił się w zasadzie od merytorycznego rozpoznania sprawy, powołując się niekiedy na ustalenia Zakładu, a także na stanowisko Zakładu wyrażone w decyzji Prezesa Zakładu, co należy uznać za niezrozumiałe.
Uchylenie decyzji nastąpiło z przyczyn procesowych i nie oznacza, że sytuacja strony skarżącej uzasadnia umorzenie w całości należności składkowych.
Z uwagi na przedstawione wyżej rozważania, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w związku z art. 134 § 1, art. 135 oraz art. 152, mając na względzie art. 210 § 1 u.p.p.s.a., Sąd orzekł, jak w sentencji.Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI