III SA/Wa 121/24

III SA/Wa 121/24 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2024-04-16
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2024-01-18
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Agnieszka Baran /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6113 Podatek dochodowy od osób prawnych
Hasła tematyczne
Podatek dochodowy od osób prawnych
Skarżony organ
Szef Krajowej Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 2383
art. 119 a par.3, art. 119 c par. 1, art. 58 a par. 1 pkt 1
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Agnieszka Baran, Sędziowie sędzia WSA Andrzej Cichoń, sędzia WSA Dariusz Czarkowski (sprawozdawca), Protokolant sekretarz sądowy Agnieszka Dominiak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 marca 2024 r. sprawy ze skargi G. sp. z o.o. z siedzibą w W. (poprzednio: G. sp. z o.o. w likwidacji) na decyzję Szefa Krajowej Administracji Skarbowej z dnia [...] listopada 2023 r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób prawnych za 2017 r. 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) zasądza od Szefa Krajowej Administracji Skarbowej na rzecz G. sp. z o.o. z siedzibą w W. (poprzednio: G. sp. z o.o. w likwidacji) kwotę 93.155 zł (słownie: dziewięćdziesiąt trzy tysiące sto pięćdziesiąt pięć złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Naczelnik [...] Urzędu Celno-Skarbowego w K., dalej: Organ kontroli, pismem z dnia [...] stycznia 2020 r. wystąpił do Szefa Krajowej Administracji Skarbowej, dalej również: Szef KAS, z wnioskiem o przejęcie kontroli celno-skarbowej prowadzonej wobec G1. Sp. z o.o. (dalej: "Skarżąca", "Spółka", "Podatnik", "Strona"), w zakresie kontroli przestrzegania przepisów prawa podatkowego w podatku dochodowym od osób prawnych, dalej również: CIT, za okresy: [...].12.2016, [...].12.2016, [...].01.2017-[...].12.2017, [...].01.2018-[...].04.2018.
Postanowieniami z dnia [...] lipca 2021 r. Szef KAS przejął w części, do dalszego prowadzenia kontrolę celno-skarbową wszczętą przez Organ kontroli wobec Spółki za okresy [...].01.2017-[...].12.2017 oraz [...].01.2018-[...].04.2018, zawiesił ją i jednocześnie wszczął z urzędu wobec Spółki postępowanie podatkowe w sprawie określenia zobowiązania w podatku dochodowym od osób prawnych za okres [...].01.2017-[...].12.2017 r.
W toku postępowania prowadzonego przez Szefa KAS, celem wyjaśnienia stanu faktycznego, zwracał się do Spółki o udzielenie wyjaśnień oraz przedłożenie dowodów: pismem z dnia 1 września 2021 r., pismem z dnia 21 października 2021 r., pismem z dnia 2 grudnia 2021 r., pismem z dnia 19 stycznia 2022 r.
Jednocześnie w ramach prowadzonego postępowania dowodowego Szef KAS zwracał się o udzielenie wyjaśnień do S1. S.A. (pismo z dnia 1 września 2021 r.), dalej również: S1. lub Towarzystwo, G2. S.A. (pismo z dnia 1 grudnia 2021 r.) oraz G3. Sp. z o. o. (pismo z dnia 1 grudnia 2021 r.).
Postanowieniem z dnia [...] października 2022 r. Szef KAS wyznaczył Stronie 14-dniowy termin do wypowiedzenia się w sprawie zgromadzonego materiału dowodowego w trybie art. 200 § 3 Ordynacji podatkowej. W uzasadnieniu tego postanowienia Szef KAS wskazał, że do ustalonego stanu faktycznego zastosowanie znajdę w szczególności przepisy art. 119a § 1-3, art. 119c § 1, § 2 pkt 1, 3, 4, 5, art. 119d, art. 119e pkt 1 oraz art. 119f § 1 Ordynacji podatkowej w brzmieniu obowiązującym do końca 2018 r. - a w konsekwencji przepisy ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych, w brzmieniu obowiązującym w 2017 r. Przepisy te znalazłyby zastosowanie, gdyby Spółka dokonała czynności odpowiedniej, tj. nabyła udziały spółek luksemburskich z wykorzystaniem finansowania bankowego - analogicznie do tego, które M1., dalej również: M1., zaangażowała w 2018 r., dzięki czemu Strona pozyskałaby środki finansowe umożliwiające jej nabycie udziałów w spółkach luksemburskich. Szef KAS uznał tym samym, że w wyniku realizacji opisanego zespołu czynności Strona osiągnęła korzyść podatkową w postaci powstania straty podatkowej w wysokości 19 033 353,48 zł oraz niepowstania zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób prawnych za 2017 r. w wysokości 8 063 722,00 zł.
W wyznaczonym terminie Strona nie skorzystała z prawa do złożenia korekty, a pismem z dnia 27 października 2022 r. przedstawiła stanowisko w sprawie. Strona wskazała, że: "nie podziela stanowiska Szefa KAS zawartego w Postanowieniu, że w przedmiotowej sprawie zachodzą przesłanki do zastosowania art. 119a ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa ("Klauzula") do czynności dokonanych przez Spółkę w grudniu 2016 r. w ramach reorganizacji struktury M1. ("Reorganizacja 2016"). Spółka nie zgadza się też ze stwierdzeniem że podjęte przez nią działania miały na celu przede wszystkim osiągnięcie korzyści podatkowej sprzecznej z przedmiotem i celem przepisu ustawy podatkowej oraz że sposób działania Spółki był sztuczny". Ponadto Spółka podtrzymała prezentowane w toku postępowania stanowisko, że wskazana przez Szefa KAS czynność odpowiednia nie była możliwa do wdrożenia w grudniu 2016 r., a wybrany scenariusz "Reorganizacji 2016" był jedynym dostępnym rozwiązaniem możliwym do wdrożenia w tak krótkim czasie i pozwalającym na osiągnięcie celu narzuconego przez S1. (vide: pismo S1. z dnia [...] stycznia 2017 r.), jakim było wyeliminowanie ryzyk podatkowych na poziomie Towarzystwa, do zarządzania którymi S1. nie było przygotowane. Strona wskazała, czysto teoretycznie, że gdyby decyzję o wdrożeniu Reorganizacji 2018 podjęto w najwcześniejszym możliwym terminie, tj. po uruchomieniu środków z EBI, mogłaby ona zostać ukończona wcześniej, prawdopodobnie z końcem listopada 2017 r. W tej sytuacji kwota podatku należnego za 2017 r., przy założeniu, że tylko odsetki od obligacji własnych zapłacone przez Spółkę od początku grudnia 2017 r. nie stanowią kosztów uzyskania przychodów, powinna wynieść 0 zł z uwagi na stratę podatkową (1494 036 517,79 zł - 1 508 026 468,09 zł).
W toku postępowania podatkowego pełnomocnik Strony pismem z dnia 27 lutego 2023 r., korzystając z prawa do czynnego udziału w sprawie, na podstawie art. 180 § 1, art. 181, art. 188 i art. 197 § 1 w zw. z art. 1191 Ordynacji podatkowej złożył wniosek o:
• powołanie biegłego, dysponującego specjalistyczną wiedzą i praktycznym doświadczeniem w dziedzinie rynków finansowych, w szczególności w zakresie bankowego finansowania dłużnego, celem uzyskania pisemnej opinii biegłego, oceniającej czy rzeczywiście możliwe było zaciągnięcie przez spółki z M1. krótkoterminowego finansowania bankowego w celu wdrożenia czynności odpowiedniej w grudniu 2016 r., mając na względzie, że na pozyskanie takiego finansowania M1. miała czas wyłącznie w okresie od dnia [...] grudnia 2016 r. do dnia [...] grudnia 2016 r.
• zmianę oceny prawnej sprawy i wysokości korzyści podatkowej. Pełnomocnik Strony wskazał, że w przypadku gdyby, po ponownym przeanalizowaniu zgromadzonego materiału dowodowego i wyjaśnień Spółki, Szef KAS wydał nowe postanowienie w trybie art. 200 § 4 Ordynacji podatkowej, wskazujące, że wyłączeniu z kosztów uzyskania przychodów podlegają odsetki od obligacji zapłacone przez Spółkę od początku grudnia 2017 r., Spółka wyraża gotowość do skorygowania deklaracji w podatku dochodowym od osób prawnych za okres 1.01.2017-31.12.2017
Po przeprowadzeniu postępowania podatkowego Szef KAS decyzją z dnia [...] marca 2023 r., określił Stronie wysokość zobowiązania podatkowego w CIT za okres od dnia 01.01.2017 do dnia 31.12.2017 r. w kwocie 8 063 722,00 zł. Organ podatkowy uznał bowiem, że Strona osiągnęła korzyść podatkową w warunkach opisanych w art. 119a § 1 Ordynacji podatkowej.
Skarżąca wniosła odwołanie.
Decyzją z dnia [...] listopada 2023 r. Szef Krajowej Administracji Skarbowej utrzymał w mocy decyzję Organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji Szef KAS wskazał, że nie można zgodzić się ze stanowiskiem Strony, dotyczącym kwestii decyzji konstytutywnej - w przypadku, gdy o sposobie powstania zobowiązania podatkowego w każdym przypadku decyduje ustawa regulująca dany podatek. Analiza przepisów ustawy o CIT, prowadzi do wniosku, że podatek ten co do zasady jest opłacany za cały rok podatkowy w terminie do końca trzeciego miesiąca roku następnego (por. art. 27 ust. 1 ustawy o CIT). Znany jest więc termin płatności, wiadome jest też, że podatek należy uiścić bez wezwania organu podatkowego, w drodze tzw. samookreślenia wysokości zobowiązania podatkowego w deklaracji przez samego podatnika. Fakt, że Strona nie złożyła prawidłowej deklaracji i wykazała podatek w nieprawidłowej wysokości wynika z jej celowych działań prowadzących do unikania opodatkowania, co skutkowało konsekwencją w postaci zastosowania klauzuli przeciwko unikaniu opodatkowania celem wydania decyzji określającej prawidłową wysokość zobowiązania podatkowego (art 21 § 3 Ordynacji podatkowej), nie zaś z tego by jej zobowiązanie podatkowe miało wynikać z decyzji konstytutywnej.
Przechodząc do głównej osi sporu Szef KAS wskazał, że skoro przedmiotem niniejszej sprawy jest rozliczenie w podatku dochodowym od osób prawnych za okres 1.01.2017 - 31.12.2017 r., to dla jej rozstrzygnięcia należy przyjąć brzmienie przepisów art. 119a-119d oraz art. 119e Ordynacji podatkowej obowiązujące od dnia 15 lipca 2016 r. do dnia 31 grudnia 2018 roku.
Wypowiadając się w kwestii zidentyfikowania czynności prowadzącej do uzyskania korzyści podatkowej Szef Krajowej Administracji Skarbowej przyjął, że czynnościami prowadzącymi do unikania opodatkowania w niniejszej sprawie były:
1) emisja przez Spółkę obligacji serii A, B i C, łącznie w liczbie 1 686 o wartości nominalnej 1000 000 zł każda, na rzecz S2. (uchwała zarządu Spółki z dnia [...] grudnia 2016 r. w sprawie emisji obligacji i przyjęcia jej warunków);
2) nabycie przez Spółkę od S2. jednostek uczestnictwa w spółkach: G4., G5., G6. na podstawie umów z dnia [...] grudnia 2016 r. "P1.";
3) kompensata należności i zobowiązań do kwoty 1685 400 000 zł na podstawie umowy potrącenia z dnia [...] grudnia 2016 r., zawartej pomiędzy Spółką a S2.;
4) emisja przez Spółkę obligacji krótkoterminowych w 2017 r. na rzecz S2. oraz M1. Sp. z o.o. Sp. k. o łącznej wartości 41000 000 zł, z których środki Spółka przeznaczyła na obsługę kuponów od obligacji wyemitowanych w 2016 r.,
zwanych dalej łącznie jako: zespół czynności (w rozumieniu art. 119f § 1 Ordynacji podatkowej), Czynność lub Reorganizacja 2016.
Szef KAS wskazał, że korzyścią podatkową Spółki było powstanie straty podatkowej w wysokości 19 033 353,48 zł oraz niepowstanie zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób prawnych za 2017 r. w kwocie 8 063 722,00 zł.
Szef KAS wskazał, że z okoliczności sprawy i treści przepisów ustawy o CIT wynika, że gdyby w niniejszej sprawie Strona nie sfinansowała zakupu jednostek uczestnictwa w spółkach luksemburskich emisją obligacji, lecz dokonała czynności odpowiedniej - to po zakończeniu roku podatkowego, w terminie do końca trzeciego miesiąca roku następnego zobligowana byłaby do złożenia zeznania podatkowego i zapłaty podatku od osiągniętego dochodu z tytułu dochodów z udziału w zyskach spółek luksemburskich, które uzyskiwały przychody z zysków spółek osobowych generujących dochody. W toku postępowania podatkowego ustalono, że w zeznaniu CIT-8 za 2017 r. Strona wykazała: przychody w kwocie 1 494 036 517,79 zł; koszty uzyskania przychodów w kwocie 1 513 069 871,27 zł (w tym 61 473 996,72 zł stanowiły zapłacone odsetki od obligacji w 2017 r.); stratę w kwocie 19 033 353,48 zł. W przypadku pominięcia wartości wydatków z tytułu zapłaconych w 2017 r. odsetek od obligacji wartość kosztów uzyskania przychodów wyniosłaby 1 451 595 874,55 zł wg wyliczenia (1 513 069 871,27 zł - 61473 996,72 zł). W związku z powyższym, dochód - po uwzględnieniu kosztów uzyskania przychodów pomniejszonych o koszty odsetek od obligacji wyniósłby 42 440 643,24 zł, wg wyliczenia (1 494 036 517,79 zł przychody -1451 595 874,55 zł koszty). W konsekwencji zobowiązanie podatkowe z tytułu podatku dochodowego od osób prawnych wynosiłoby 8 063 722,00 zł, w miejsce zadeklarowanej przez Stronę straty w wysokości 19 033 353,48 zł (szczegółowe wyliczenie kwoty zobowiązania podatkowego zostało przedstawione w uzasadnieniu decyzji organu pierwszej instancji).
Zdaniem Szefa KAS w niniejszej sprawie występuje korzyść podatkowa w rozumieniu art. 119e pkt 1 Ordynacji podatkowej, którą stanowi powstanie straty podatkowej w wysokości 19 033 353,48 zł oraz niepowstanie zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób prawnych za 2017 r. w kwocie 8 063 722,00 zł. Momentem osiągnięcia tej korzyści był natomiast koniec roku podatkowego, tj. dzień 31 grudnia 2017 r. Wtedy bowiem zakończył się rok podatkowy, a Strona byłaby zobowiązana do wykazania odpowiedniego dochodu (podatkowy stan faktyczny został zamknięty).
Organ odwoławczy zwrócił uwagę, że czynność odpowiednia "utrzymuje" akceptowane przez M1. skutki gospodarcze polegające na zmianie właściciela spółek luksemburskich. Ponowna analiza materiału dowodowego doprowadziła do konkluzji, że M1. realizując zespół czynności osiągnęła ww. cel gospodarczy, jednak ten cel był nie tyle mało istotny w świetle art. 119d Ordynacji podatkowej, co znikomy, drugoplanowy, osiągnięty "przy okazji" i w stopniu niezadowalającym. Pomimo sygnalizowanego przez Stronę ryzyka związanego ze zmianą właściciela S3. S.A., to dopiero zmiany w ustawie o CIT i "żądanie" Towarzystwa - będące, zdaniem Organu odwoławczego, jedynie następczym uzasadnieniem Reorganizacji 2016 - spowodowały zmianę właściciela spółek luksemburskich. Jak wskazała sama Strona w piśmie z dnia 15 października 2020 r.: "Nowelizacja przepisów w zakresie zwolnienia podmiotowego H. i warunek postawiony M1. w związku z tym przez Towarzystwo oraz ryzyka związane z możliwym zbyciem akcji S3. S.A., stanowiły jedynie katalizator, który przyspieszył wcześniej planowane działania". W opinii organu odwoławczego, M1. nie rezygnowałaby z możliwości "bezpodatkowego" lokowania zysków w S2., gdyby nie zmiany w ustawie o CIT. Choć konieczność uzgadniania pewnych decyzji z Towarzystwem może być odebrana jako wada, to M1. tkwiła w tym układzie od 15 lat i w tym czasie, mimo konieczności uzgadniania decyzji z Towarzystwem, odniosła gospodarczy sukces. Trudno przyjąć, że Towarzystwo było dla M1. szczególnie kłopotliwym podmiotem w zakresie podejmowania decyzji, skoro uczestnicy Funduszu o charakterze zamkniętym (prywatnym) i właściciele M1. przynosili dochód Towarzystwu.
Szef KAS wskazał, że analiza stanowiska S1. z dnia [...] stycznia 2017r. wskazuje, że Towarzystwo zażądało od uczestników, aby ci "pozbyli się problemu" w postaci spółek luksemburskich. Jednak tego stanowiska S1. nie można uznać za wolę zakończenia współpracy czy jako zniechęcającego. Towarzystwo stwierdziło bowiem, że "Jednocześnie S1. zadeklarował wszelką pomoc i współpracę w zakresie wypracowania rozwiązania zmierzającego do restrukturyzacji kontrolowanych aktywów w okresie bardzo krótkiego vacatio legis (jeden miesiąc), narzuconego przez ustawodawcę. Zarekomendowane również zostało skonsultowanie się z Państwa doradcami prawnymi i podatkowymi w zakresie możliwych kierunków restrukturyzacji aktywów S2.".
Organ odwoławczy stwierdził, że w wyniku dokonania zespołu czynności utrzymana została przydatność S2. do "bezpodatkowego" lokowania zysków pochodzących ze spółek operacyjnych M1. za pośrednictwem spółek celowych, a dochody podatkowe spółek celowych były kompensowane kosztami ich uzyskania, które stanowiły odsetki od obligacji. Ubocznym i marginalnym skutkiem dokonania zespołu czynności było to, że spółki luksemburskie zmieniły właściciela. Zmiana właściciela była jednak warunkiem utrzymania ekonomiczno-podatkowej przydatności S2. do dalszego funkcjonowania pod zmienionymi przepisami ustawy o CIT, zaś spółki celowe stały się narzędziem do osiągnięcia tego celu.
Na ocenę Organu podatkowego wpływa również to, że choć spółki luksemburskie zmieniły właściciela pod kątem prawnym, to właścicielem ekonomicznym spółek celowych, w tym Strony, i de facto majątku M1. pozostał S2. Otrzymał on bowiem od spółek celowych obligacje o łącznej wartości przekraczającej 8 mld zł zabezpieczone na jednostkach uczestnictwa w spółkach luksemburskich. Więzy M1. z S2. nie zostały zatem przecięte lub ograniczone, lecz zmieniły swój charakter. Brak możliwości samodzielnej spłaty zadłużenia (odsetek, a następnie samych obligacji) przez spółki celowe z tytułu wyemitowanych obligacji wykazał prowizoryczność działań podjętych naprędce w ramach zespołu czynności i doprowadził do przeprowadzenia Reorganizacji 2018, w ramach której więzy z S2. zostały przecięte, a w dalszej kolejności Fundusz zakończył działalność. Z powyższych względów Organ odwoławczy uznał, że zmiana właściciela spółek luksemburskich zawierała w sobie niezerowy pierwiastek celu gospodarczego, osiągniętego nieco przypadkowo i wymuszonego koniecznością utrzymania "bezpodatkowego" status quo Funduszu, lecz w kontekście sprawy nadal dalekiego od progu wskazanego w art. 119d Ordynacji podatkowej.
Powyższe zagadnienie precyzyjnie uchwyciła Rada w pkt 41 uchwały wydanej w niniejszej sprawie: "Strona nie przedstawiła zdaniem Rady przekonujących argumentów wskazujących na rzeczywiste osiągnięcie celu w postaci odzyskania pełnej decyzyjności w zarządzaniu grupą kapitałową na skutek kwestionowanej przez Szefa KAS Reorganizacji 2016. Zdaniem Rady, Strona nie przedstawiła przekonujących argumentów dlaczego w grudniu 2016 r. - poza kwestiami podatkowymi wynikającymi ze zmian w ustawie o CIT - konieczna stała się tego rodzaju reorganizacja, mimo wieloletniej współpracy z S1.".
Szef KAS stwierdził, że sposób przeprowadzenia zespołu czynności w M1. obejmującego działania przeprowadzone począwszy od grudnia 2016 r. skutkował przede wszystkim określonym wynikiem podatkowym spółek celowych, w tym Spółki. W kontekście polityki gospodarczej M1., zakładającej pierwszą emisję publiczną jednej ze spółek grupy kapitałowej, działanie w postaci zbycia przez S2. udziałów spółek luksemburskich poprzez potrącenie z wartością wyemitowanych przez spółki celowe obligacji nie realizowało istotnych celów ekonomicznych.
Organ odwoławczy nie dostrzegł w działaniu i argumentacji przedstawionej przez Stronę celów ekonomicznych i gospodarczych, które oceniane z osobna lub łącznie byłyby więcej niż mało istotne i, zgodnie z art. 119d Ordynacji podatkowej, wykluczałyby zaistnienie przesłanki podatkowej intencji dokonania zespołu czynności w kształcie zaistniałym w niniejszej sprawie.
Organ odwoławczy stwierdził, że tzw. struktura diamentu nie mogła spowodować dywersyfikacji ryzyka inwestycyjnego, nawet w oczach osoby niewprawnej w tematach gospodarczych. Strukturę tę, jako sposób dywersyfikacji ryzyka, trudno pogodzić z art. 3 ust. 3 ustawy o FIZ. Nie można się zgodzić z poglądem Strony, że "nikt nie mógł o nich mieć wiedzy", że "struktura diamentu" nie realizuje wymogów ustawowych w zakresie dywersyfikacji ryzyka inwestycyjnego i potrzebny był do tego komunikat KNF, w którym organ nadzoru uznał przedmiotową strukturę, wg interpretacji Strony, za rażące naruszenie prawa.
Organ odwoławczy nie dostrzegł, aby planowany debiut giełdowy podmiotu z M1. stanowił centralną tezę decyzji Organu I instancji, choć organ ten, bazując na stanowiskach Strony, zauważał również i ten cel gospodarczy. Ryzyko odpowiadania Towarzystwa za zobowiązania podatkowe w podatku dochodowym od osób prawnych S2. należy uznać za skrajnie nieprawdopodobne, przy wielkości majątku M1. oraz generowanych zazwyczaj zyskach. Reakcja S1. była - w zakresie S2. i M1. - dalece nieproporcjonalna do skali zagrożenia. Z kolei "żądanie" S1. dot. zmiany struktury M1. było w istocie, jak wynika z pisma Towarzystwa z dnia [...] stycznia 2017 r., ledwie "oczekiwaniem", zaś Towarzystwo nie przedstawiło konsekwencji co do tego, co się wydarzy, jeśli M1. nie dostosuje swojej struktury do "oczekiwania" Towarzystwa. Uwagi Strony, iż B1. S.A. miałby rozwiązać umowę o sprawowaniu funkcji depozytariusza, nie znajdują poparcia w zebranym materiale dowodowym. Trudno zrozumieć, dlaczego niezależny bank miałby rozwiązać ww. umowę tylko dlatego, że Fundusz nie posiadał woli wypełnienia zobowiązań podatkowych. Strona nie wskazała przepisu prawa, z którego wynikałby obowiązek depozytariusza do weryfikacji chęci FIZ w zakresie wywiązywania się z obowiązków podatkowych. Argumentacja Strony w tym zakresie skupia się na przedstawianiu pewnych wątpliwości bez przedstawienia rzeczowych argumentów.
Odnosząc się do ustalenia, czy przyjęty sposób działania był sztuczny, Organ odwoławczy stwierdził, że sposób realizacji zespołu czynności cechuje przede wszystkim nieuzasadnione dzielenie operacji. Skoro oryginalnym zamiarem gospodarczym M1. było nabycie jednostek uczestnictwa w spółkach luksemburskich i czerpanie z tego tytułu zysków trudno znaleźć powód, dla którego ten cel miał być realizowany za pośrednictwem szeregu działań nieukierunkowanych wprost na osiągnięcie tego rezultatu, ale nakierowanych na utrzymanie przydatności S2. do otrzymywania zysku spółek operacyjnych, który nie podlegałby opodatkowaniu. O sztucznym sposobie działania i nieuzasadnionym dzieleniu operacji zakupu jednostek uczestnictwa w spółkach luksemburskich świadczą następujące operacje, które zostały dokonane również po transakcji nabycia tych jednostek:
• emisja przez Spółkę 1 686 obligacji o wartości nominalnej 1000 000 zł każda na rzecz S2. (uchwała zarządu Spółki z dnia [...] grudnia 2016 r.) w celu nabycia przez Spółkę od S2. jednostek uczestnictwa w spółkach: G4., G5., G6. na podstawie umów z dnia [...] grudnia 2016r. "P1.";
• kompensata należności i zobowiązania do kwoty 1685 400 000 zł na podstawie umowy potrącenia z dnia [...] grudnia 2016 r. zawartej pomiędzy Spółką a S2.;
• emisja przez Spółkę w dniu [...] stycznia 2017 r, obligacji o wartości 6 000 000 zł na rzecz S2. oraz M1. Sp. z o.o. Sp. k. na obsługę kuponów od obligacji wyemitowanych w 2016 r.
• rolowanie obligacji (przedłużenia na kolejny rok) wyemitowanych przez Spółkę w dniu [...] stycznia 2017 r. w terminie ich wykupu (w dniu [...] lutego 2017 r. ) w identycznej kwocie nominalnej wynoszącej 6 000 000 zł;
• emisja obligacji przez Spółkę odpowiednio w datach: [...] lutego 2017 r., [...] kwietnia 2017 r., [...] sierpnia 2017 r. oraz [...] września 2017 r. (na łączną kwotę 35 000 000 zł) na rzecz M1. Sp. z o.o. Sp. k. na obsługę kuponów od obligacji wyemitowanych w 2016 r.;
• rolowanie obligacji wyemitowanych przez Spółkę w dniu [...] lutego 2017 r. w terminie ich wykupu (w dniu [...] lutego 2018 r.) do [...] sierpnia 2018 r.
Zdaniem Szefa KAS, przyjęty przez Stronę, funkcjonującą w ramach M1., model działania w postaci kilkukrotnej emisji obligacji, rolowania obligacji, wymagał zrealizowania szeregu operacji. Tymczasem zakup jednostek uczestnictwa w spółkach luksemburskich w ramach czynności odpowiedniej, gdyby M1. zdecydowała się przerwać całkowicie relacje z S2., a nie "na raty", polegałaby tylko na dokonaniu jednej transakcji płatności przez Stronę za pomocą środków pieniężnych i wykluczałby zasadność przeprowadzania późniejszej Reorganizacji 2018. Dokonanie nieuzasadnionego podziału operacji, nie znajduje uzasadnienia gospodarczego. Należało przyjąć, że rozsądnie działający podmiot i nie działający w celu korzyści podatkowej, nie sfinansowałby zakupu istotnych dla jego działalności aktywów, jeżeli majątek ten miał być kluczowym i jedynym źródłem generowania jego przychodów - emisją obligacji, gdzie już koszt odsetek od obligacji znacznie przekracza osiągane przychody. Zakup jednostek uczestnictwa w spółkach G4., G5. oraz G. SCSp, sfinansowany emisją obligacji, wyemitowanych dla S2., nie był zatem inwestycją stwarzającą możliwość uzyskania satysfakcjonującej stopy zwrotu, która wyniosła (-0,95 %). Działania przeprowadzone w grudniu 2016 r. skutkowały zatem tylko pozornym stworzeniem warunków dla funkcjonowania nowej struktury. Skoro bowiem począwszy od 2016 r. M1. podejmowała działania mające na celu zapewnienie możliwości emisji publicznej lub innej możliwości zaangażowania zewnętrznego inwestora, a jednocześnie uniezależnienie się od S2. to działania podjęte w grudniu 2016 r. uniemożliwiały realizację tej strategii i skutkowały koniecznością kolejnej reorganizacji w 2018 r. z wykorzystaniem finansowania bankowego w celu zniwelowania zadłużenia.
Organ odwoławczy dostrzegł w niniejszej sprawie spełnienie symptomu sztucznego sposobu działania wskazanego w art. 119c § 2 pkt 2 Ordynacji podatkowej. Przepis ten stanowi, że przy ocenie, czy sposób działania był sztuczny, należy wziąć pod uwagę w szczególności występowanie angażowania podmiotów pośredniczących mimo braku uzasadnienia ekonomicznego lub gospodarczego. Oczywiście, jak wskazuje § 1 omawianego artykułu, chęć unikania opodatkowania nie może być uznana za dostateczne uzasadnienie ekonomiczne i gospodarcze. Funkcjonowanie S2. w strukturze M1., obok konieczności ponoszenia kosztów (opłat na rzecz S1.), wiązało się z pewnymi niedogodnościami, które Strona opisała w piśmie z dnia 23 czerwca 2020 r. Organ odwoławczy nie daje w pełni wiary w skalę problemów i niedogodności związanych z funkcjonowaniem FIZ w ramach grupy kapitałowej. To uczestnicy FIZ byli de facto klientami Towarzystwa, a zatem z punktu widzenia Towarzystwa zasadne było utrzymywanie jak najbardziej proklienckiego podejścia tak, aby funkcjonowanie FIZ nie było odbierane jako kłopot w grupie kapitałowej. Bardziej przekonujące i wyważone są tu rozważania dot. praktyki funkcjonowania FIZ zawarte na stronie 17 odwołania, czy też proklienckie zakończenie "żądania" z dnia [...] stycznia 2017 r. Niezależnie od tego jak bardzo przedstawiciele M1. i Towarzystwa traktowali się z szacunkiem i wzajemnym zaufaniem oraz jak szybko Towarzystwo reagowało na potrzeby i wnioski M1., uznać należy, że S2. był podmiotem "obcym" w grupie kapitałowej, a właściciele M1. musieli w wielu przypadkach konsultować swoje decyzje biznesowe z przedstawicielami Towarzystwa bądź oczekiwać ich zgody. W tym kontekście, wyjąwszy chęć i możliwość osiągnięcia korzyści podatkowych za pośrednictwem spółek celowych i, następnie, S2., należy dojść do wniosku, że angażowanie S2. w struktury grupy kapitałowej nie miało dla M1. uzasadnienia ekonomicznego lub gospodarczego. Wehikułem inwestycyjnym mogła być bowiem inna spółka funkcjonująca w ramach M1.. Okoliczności sprawy potwierdzają tę ocenę, bowiem wraz z dokonaniem Reorganizacji 2016 znaczenie S2. spadło. Najpierw Fundusz został wyeliminowany z grupy kapitałowej, pozostając jednak ekonomicznym właścicielem M1. z uwagi na obligacje wyemitowane przez spółki celowe oraz zastawy na prawach udziałowych spółek luksemburskich. Następnie, w wyniku Reorganizacji 2018, całkowicie przecięto więzy M1. z S2., zaś S2. w 2020 r. zakończył działalność. Ustawa zmieniająca uCIT, poprzez zmianę zasad opodatkowania FIZ, nieodwołalnie podkopała zatem gospodarczy sens istnienia S2. w strukturze M1..
Kolejną, zdaniem Organu odwoławczego, przesłanką świadczącą o sztuczności dokonanego zespołu czynności są elementy prowadzące do uzyskania stanu identycznego lub zbliżonego do stanu istniejącego przed dokonaniem czynności. Przed dokonaniem zespołu czynności Fundusz osiągał nieopodatkowane przychody z tytułu udziału w zyskach spółek niemających osobowości prawnej z M1.. W wyniku dokonanej Czynności zyski pochodzące z tych samych spółek nieposiadających osobowości prawnej nadal trafiały do S2. tylko uległy konwersji z przychodów z udziału w zyskach spółek osobowych na przychody otrzymywane od Strony z tytułu odsetek od obligacji, które nadal pozostawały zwolnione z opodatkowania. Zyski ze spółek nieposiadających osobowości prawnej nie zostały również opodatkowane na poziomie spółek celowych, ponieważ wysokość odsetek od obligacji (zaliczonych do kosztów uzyskania przychodu), które spółki celowe musiały płacić na rzecz S2., zostały ustalone w sposób przewyższający otrzymywane zyski od spółek osobowych. Inne rozwiązanie, tj. takie, w której spółki celowe osiągają dochód podlegający opodatkowaniu, przeczyłoby gospodarczej zasadności dokonanego zespołu czynności oraz podważałoby sens utrzymywania S2. w strukturze M1., jako podmiotu zapewniającego "bezpodatkowe" otrzymywanie zysków ze spółek nieposiadających osobowości prawnej. W związku z powyższym, w wyniku dokonania zespołu czynności uzyskano stan zbliżony do stanu istniejącego przed dokonaniem czynności, tj.:
• deklarowane przez S2. przychody nadal pochodziły, choć pośrednio, z tego samego źródła, a dodatkowo w dalszym ciągu pozostawały nieopodatkowane, ponieważ uległy konwersji na odsetki od obligacji;
• zyski z udziału w spółkach osobowych w dalszym ciągu pozostawały nieopodatkowane również po stronie spółek celowych, ponieważ odsetki od obligacji zaliczone do kosztów uzyskania przychodów skonsumowały je w całości.
Organ odwoławczy nie znalazł powodów, aby zakwestionować pogląd organu pierwszej instancji. W zakresie omawianej przesłanki i sytuacji S2. przed i po dokonaniu Reorganizacji 2016 przesłanka ta jest spełniona. Tak przecież, tj. w myśl tej przesłanki, należy interpretować stanowisko Towarzystwa z dnia [...] stycznia 2017r., w którym namawiano do działań restrukturyzacyjnych w zakresie aktywów kontrolowanych przez S2.. Jasne jest, że z punktu widzenia Funduszu to te same aktywa miały generować zysk, ale (jedynie) w taki sposób, który nie będzie generował powstawania zobowiązań podatkowych w CIT u Funduszu.
Szef KAS wskazał, że w myśl art. 119c § 2 pkt 4 Ordynacji podatkowej, przy ocenie, czy sposób działania był sztuczny, należy wziąć pod uwagę w szczególności występowanie elementów wzajemnie się znoszących i kompensujących. W wyniku dokonania zespołu czynności przychody Strony oraz innych spółek celowych pochodzące z udziału w zyskach spółek osobowych istotnie konsumowane były płaconymi odsetkami od obligacji do S2. (element wzajemnie się znoszący). Wysokość odsetek została ustalona w taki sposób, aby zyski te były globalnie mniejsze niż koszty obsługi zadłużenia w postaci odsetek od obligacji. Co więcej, wartość nominalna obligacji wyemitowanych przez Stronę oraz inne spółki celowe w grudniu 2016 r., tj. 1 686 000 000 zł, była praktycznie taka sama jak cena, którą Strona oraz pozostałe spółki celowe zobowiązane były zapłacić Funduszowi za nabyte jednostki uczestnictwa w spółkach luksemburskich - 1685 400 000 zł. Pozwoliło to na wzajemną kompensatę roszczeń obu stron umowy. Ponadto, w wyniku dokonania zespołu czynności, w S2. nastąpiła zamiana przychodów pochodzących z udziału w zyskach ww. spółek osobowych na przychody z tytułu odsetek od obligacji (kompensata), które w dalszym ciągu były opłacane z tego samego źródła, tj. z zysków tych samych spółek osobowych (element wzajemnie znoszący się). Kolejnymi elementami wzajemnie się znoszącymi i kompensującymi jest fakt, że spółki celowe krótko po emisji obligacji w grudniu 2016 r. nie były w stanie spłacać tak dużego zadłużenia w postaci odsetek obligacji, w związku z czym zmuszone były ponownie w 2017 r. emitować kolejne obligacje w celu obsługi kuponów od obligacji wyemitowanych w grudniu 2016 r., a następnie dokonywać ich rolowania na późniejszy okres. Przeczyło to jakimkolwiek widokom na dochodowość spółek celowych, które dodatkowo w perspektywie 6-10 lat zobowiązane były wykupić obligacje serii A, B i C.
Organ II instancji stwierdził, że ostatnią przesłanką, jaka wystąpiła w rozpatrywanej sprawie, jest, zdaniem organu odwoławczego, wystąpienie ryzyka ekonomicznego lub gospodarczego przewyższającego spodziewane korzyści inne niż podatkowe w takim stopniu, że należy uznać, że działający rozsądnie podmiot nie wybrałby tego sposobu działania. Odnosząc się do spodziewanych korzyści w tym miejscu należy wyraźnie podkreślić, że wszystkie argumenty Strony przemawiające za dokonaniem zespołu czynności organ odwoławczy uznał, także oceniając je łącznie, za co najwyżej mało istotne. Zespół czynności przyczynił się do wystąpienia ryzyka ekonomicznego przewyższającego spodziewane korzyści inne niż podatkowe. Zdarzenia mające miejsce w grudniu 2016 r. wskazują dobitnie na to, że strony transakcji w pośpiechu podejmowały szereg decyzji tak, by dostosować strukturę podmiotów powiązanych z: K.P., S.R., J.K., Z.S., J.S. oraz P.K., do zmian legislacyjnych w ustawie o CIT, które miały wejść w życie od początku 2017r. Z całą pewnością uznać należy, że nie miało to nic wspólnego z rzetelną oceną ryzyka związanego z planowaną inwestycją przez obie strony transakcji. Ponadto, Strona nie sporządziła należytej analizy ekonomicznej w tym przede wszystkim analizy w zakresie oceny ryzyka inwestycyjnego, dotyczącej zasadności emisji obligacji, tj. zaciągnięcia tak potężnego długu w grudniu 2016 r. W związku z powyższym Strona oraz pozostałe spółki celowe nie będąc w stanie spłacać zadłużenia z tytułu emisji obligacji zmuszone były do emitowania kolejnych obligacji w 2017 r. Brak możliwości spłaty długu oraz fakt, że M1. od 2016 r. podejmowała działania mające na celu: uniezależnienie się od S2. oraz wprowadzenie Grupy na giełdę, wymusiło konieczność likwidacji niekorzystnego efektu emisji obligacji z 2016 r. oraz 2017 r. i zaciągnięcie przez G3. Sp. z o.o. krótkoterminowego finansowania bankowego w celu dofinansowania spółek celowych w środki finansowe umożliwiające wykup obligacji, zniwelowanie zadłużenia oraz całkowite odcięcie M1. od S2.
Organ odwoławczy zauważył, że gdyby nie przeprowadzono Reorganizacji 2018, to sytuacja wytworzona w ramach Reorganizacji 2016 niechybnie doprowadziłaby do niewypłacalności Strony i spółek celowych. Skoro Strona nie była w stanie obsługiwać zadłużenia z tytułu odsetek od wyemitowanych obligacji, to tym bardziej nie byłaby w stanie tych obligacji wykupić. S2. zobowiązany byłby do dochodzenia swoich roszczeń, co doprowadziłoby do zajęcia jedynego istotnego majątku Strony, tj. jednostek uczestnictwa w spółkach luksemburskich. Z tego powodu Organ odwoławczy jest zdania, że S2. pozostawał po dokonaniu Reorganizacji 2016 "ekonomicznym" właścicielem spółek luksemburskich i, w praktyce, lwiej części M1.
Rozpatrując przesłankę wskazaną w art. 119c § 2 pkt 5 Ordynacji podatkowej Szef KAS doszedł do wniosku, że podmiot działający rozsądnie nie wybrałby takiego sposobu działania jak Strona. Wybrany sposób działania nie dawał Stronie żadnych korzyści gospodarczych, gdyż Strona została wykorzystana wyłącznie w celu "przekształcenia" zysku wywodzącego się ze spółek luksemburskich na zysk niepodlegający od 2017 r. opodatkowaniu podatkiem dochodowym w S2.. Działalność gospodarcza Strony nie była i nie mogła być dochodowa, bowiem ewentualne wykazanie dochodu podlegającego opodatkowaniu podatkiem dochodowym u Strony przeczyłoby logice działań podjętych w ramach Reorganizacji 2016, w reakcji na zmiany w ustawie o CIT dot. opodatkowania FIZ. Rozsądnie działający podmiot nie wszedłby w relacje gospodarcze, które nie mogły być dla niego dochodowe i niechybnie prowadziłyby do jego bankructwa bądź oczekiwania na cykliczne dekapitalizowania ze strony właścicieli.
Z wyjaśnień Strony jednoznacznie wynika, że celem zakupu przez Stronę i pozostałe spółki celowe jednostek uczestnictwa w spółkach luksemburskich z wykorzystaniem emisji obligacji od Funduszu w zamian za obligacje było zapewnienie dalszego funkcjonowania struktury właścicielskiej opartej na nieopodatkowaniu dochodów wywodzących się ze spółek nieposiadających osobowości prawnej, która skutkowała w praktyce:
• utrzymaniem dotychczasowej pozycji podatkowej w Funduszu (zwolnienia podmiotowego, następnie przedmiotowego) względem dochodów ze spółek niemającej osobowości prawnej,
• brakiem opodatkowania po stronie spółek celowych zysków z udziału w spółkach niemających osobowości prawnej, ponieważ wysokość odsetek od obligacji (zaliczona do kosztów uzyskania przychodu), które spółki celowe musiały płacić na rzecz S2., zostały ustalone w sposób przewyższający otrzymywane zyski od spółek osobowych.
W konsekwencji Skarżąca przyznała, że sposób działania, tj. zbycie jednostek uczestnictwa w spółkach luksemburskich na rzecz spółek celowych, z wykorzystaniem emisji obligacji na rzecz S2., był motywowany jedynie względami podatkowymi.
Zdaniem Szefa KAS ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że Strona, a także inne podmioty z M1., S2. oraz Fundusz realizując zespół czynności działały w sposób sztuczny, w wieloaspektowym wymiarze, co oznacza, że kolejna przesłanka zastosowania art. 119a § 1 Ordynacji podatkowej została w niniejszej sprawie spełniona.
Szef KAS wskazał, że w przedmiotowej sprawie wykazano spełnienie przesłanki sprzeczności osiągniętej korzyści podatkowej w danych okolicznościach z przedmiotem i celem przepisu ustawy podatkowej. Organ odwoławczy uznał przy tym zarzut nr 2.B. za częściowo zasadny w zakresie, w jakim organ pierwszej instancji pominął w swoich rozważaniach przepis art. 5 ust. 2 ustawy o CIT oraz fakt, że przedmiotem opodatkowania na gruncie art. 5 ust. 1 i 2 tej ustawy jest dochód. Mankament ten nie mógł jednak doprowadzić Organu odwoławczego do przekonania, że w okolicznościach sprawy nie została spełniona przesłanka sprzeczności korzyści podatkowej w danych okolicznościach z przedmiotem i celem przepisu ustawy podatkowej. Z kolei powoływanie się przez Szefa KAS w innych częściach uzasadnienia na przepis art. 17 ust. 1 pkt 57 lit. a ustawy o CIT ma na celu przedstawienie faktograficznego "tła" ocenianego zespołu czynności. Nie oznacza to, że ww. przepis, mający zastosowanie do dochodów (przychodów) FIZ, ma bezpośredni związek z korzyścią podatkową, którą osiągnęła Strona.
Organ odwoławczy wskazał, że skutkiem podatkowym zespołu czynności było zastosowanie u Strony regulacji art. 15 ust. 1 ustawy o CIT, a w konsekwencji zwiększenie kwoty kosztów podatkowych pomniejszających podstawę opodatkowania Spółki w badanym okresie rozliczeniowym. W oparciu o ustalony w toku postępowania stan faktyczny sprawy stwierdzono, że w niniejszej sprawie występują wszystkie przesłanki unikania opodatkowania, tj. Strona osiągnęła korzyść podatkową, sprzeczną z przedmiotem i celem przepisów ustawy o CIT, czynność została dokonana w sposób sztuczny i jednocześnie wiodącym celem tej czynności była właśnie ta korzyść podatkowa. Ponadto, w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy ustalono czynność odpowiednią, jaka powinna zostać dokonana, gdyby nie chęć uzyskania korzyści podatkowej. W konsekwencji skutki podatkowe należy określić tak jakby dokonano opisanej wcześniej czynności odpowiedniej, w efekcie której Spółka nabyłaby do końca 2016 r. część udziałów spółek luksemburskich z wykorzystaniem finansowania bankowego, analogicznie do tego, które M1. zaangażowała w 2018 r., oraz nie emitowałaby obligacji.
Organ II instancji stwierdził, że Strona byłaby zobowiązana do zapłaty podatku dochodowego od osób prawnych z tytułu udziału w dochodach spółek nieposiadających osobowości prawnej na podstawie w szczególności art. 5 ust. 1 i 2, art. 7 ust. 2, art. 15 ust. 1 w zw. z art. 16 ust. 1 pkt 8, art. 19 ust. 1 pkt 1 oraz art. 27 ust. 1 ustawy o CIT i jego rozliczenia w zeznaniu podatkowym za 2017 r. Zobowiązanie takie powinno powstać z dniem zaistnienia zdarzenia, z którym ustawa podatkowa wiąże powstanie takiego zobowiązania (art. 21 § 1 pkt 1 Ordynacji podatkowej).
Zdaniem Szefa KAS analiza materiału dowodowego potwierdza wnioski w zakresie braku zasadności sfinansowania zakupu jednostek uczestnictwa w spółkach luksemburskich - emisją obligacji. Na tej podstawie płacone przez Stronę odsetki od obligacji, w wyniku określenia skutków podatkowych czynności odpowiedniej, nie powinny stanowić kosztu uzyskania przychodu. Gdyby Strona dokonała czynności odpowiedniej tj. sfinansowała zakup jednostek uczestnictwa w spółkach luksemburskich pozyskanymi środkami finansowi z finansowania bankowego analogicznie do tego, które M1. zaangażowała w 2018 r. wówczas wydatki na nabycie ww. jednostek byłyby kosztem uzyskania przychodu dopiero w momencie odpłatnego zbycia tych jednostek, w myśl art. 16 ust. 1 pkt 8 ustawy o CIT. W wyniku dokonania czynności odpowiedniej Strona nie miałaby potrzeby gospodarczej, aby emitować obligacje. W złożonej deklaracji podatkowej CIT-8 Strona zaliczyła do kosztów uzyskania przychodów zapłacone odsetki od obligacji, które w całości skonsumowały dochód z tytułu udziału w spółkach niemających osobowości prawnej w związku z czym nie zadeklarowała podatku do zapłaty. Wobec tego Organ I instancji, stosując przepisy art. 119a i nast. Ordynacji podatkowej, zobligowany był do wydania decyzji określającej wysokość zobowiązania podatkowego, o której mowa w art. 21 § 3 ww. ustawy. Stosownie do treści art. 21 § 3 Ordynacji podatkowej, jeżeli w postępowaniu podatkowym organ podatkowy stwierdzi, że podatnik, mimo ciążącego na nim obowiązku, nie zapłacił w całości lub w części podatku, nie złożył deklaracji albo że wysokość zobowiązania podatkowego jest inna niż wykazana w deklaracji, albo powstałego zobowiązania nie wykazano, organ podatkowy wydaje decyzję, w której określa wysokość zobowiązania podatkowego. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ pierwszej instancji przedstawił rozliczenie skutków czynności odpowiedniej. Organ pierwszej instancji przyjął m.in., że w 2017 r. Strona powinna była wykazać koszty uzyskania przychodów w łącznej wysokości 1 451 595 874,55 zł. Względem zeznania podatkowego wartość ta jest obniżona o 61473 996,72 zł, tj. o wartość odsetek od obligacji, które Strona zapłaciła na rzecz Funduszu oraz M1. Sp. z o.o. Sp.k. Gdyby dokonano bowiem czynności odpowiedniej, nie zaistniałaby potrzeba do emisji tych obligacji służących do nabycia spółek luksemburskich i obsługi długu. Podstawa opodatkowania podatkiem dochodowym od osób prawnych powinna zatem po zaokrągleniu wynieść 42 440 643,00 zł, a wartość zobowiązania podatkowego, przy zastosowaniu stawki wskazanej w art. 19 ust. 1 pkt 1 ustawy o CIT i po zaokrągleniu: 8 063 722,00 zł, w miejsce pierwotnie zadeklarowanej straty w wysokości 19 033 353,48 zł. Wartość zobowiązania podatkowego Strony w CIT za 2017 r. wyliczonego przez Organ odwoławczy jest zatem zbieżna zwartością uwidocznioną w sentencji decyzji Organu I instancji, co prowadzi do utrzymania zaskarżonej decyzji w mocy na podstawie art. 233 § 1 pkt 1 Ordynacji podatkowej.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Skarżąca wniosła o uchylenie decyzji organów obu instancji. Zaskarżonej decyzji Skarżąca zarzuciła:
• naruszenie przepisów prawa materialnego tj.:
1. art. 68 § 1 w zw. z art. 70 § 1 i art. 21 § 1 pkt 2) ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa oraz w zw. z art. 119a § 1-3 Ordynacji podatkowej poprzez wydanie zaskarżonej decyzji i zaakceptowanie wywiedzenia skutków podatkowych z opisanej czynności odpowiedniej w rozumieniu art. 119a § 3 Ordynacji podatkowej po upływie 3-letniego terminu przedawnienia prawa do ustalenia zobowiązania podatkowego w zakresie podatku dochodowego od osób prawnych (dalej: “CIT") za okres od 1.01.2017 do 31.12.2017, który to termin powinien znajdować zastosowanie do rozstrzygnięć Szefa KAS opartych na art. 119a § 1-3 Ordynacji podatkowej z uwagi na ich konstytutywny charakter, co samo w sobie powinno skutkować uchyleniem decyzji II instancji oraz poprzedzającej ją decyzji I instancji oraz umorzeniem postępowania skoro w sprawie nie znajdował zastosowania 5-letni termin przedawnienia wynikający z art. 70 § 1 Ordynacji podatkowej;
2. art. 119a § 1 Ordynacji podatkowej w zw. z art. 119a § 2 i 3 Ordynacji podatkowej oraz w zw. z art. 119e Ordynacji podatkowej poprzez zaakceptowanie zastosowania klauzuli przeciwko unikaniu opodatkowania przewidzianej w art. 119a § 1 Ordynacji podatkowej (dalej: "Klauzula") wobec Spółki, czyli podmiotu innego niż ten, który potencjalnie uzyskał korzyść podatkową sprzeczną z przedmiotem i celem przepisu ustawy podatkowej (dalej: "nieuprawniona korzyść podatkowa"), podczas gdy jedynym podmiotem, co do którego hipotetycznie można byłoby przyjąć, że - na skutek zespołu czynności zidentyfikowanego przez Organ - uzyskał nieuprawnioną korzyść podatkową jest S2. (dalej: "S2." lub “Fundusz"), co nie zostało dostrzeżone przez Szefa KAS;
3. art. 119a§ 1 w zw. z art. 119c § 1 i § 2 pkt 1 i 3-5 oraz w zw. z art. 119d Ordynacji podatkowej, poprzez wadliwe przyjęcie, że w sprawie spełnione zostały przesłanki Klauzuli, co wynikało z błędnego uznania przez Szefa KAS, że:
• nabycie przez Spółkę w grudniu 2016 r. jednostek uczestnictwa w luksemburskich spółkach G4., G5. i G6. od S2., sfinansowane obligacjami wyemitowanymi przez Spółkę i objętymi przez S2., połączone z potrąceniem wzajemnych należności pomiędzy Spółką a S. FIZ (dalej: "Czynność" lub "Reorganizacja 2016"), zostało przeprowadzone przede wszystkim w celu osiągnięcia korzyści podatkowej (przesłanka celu), podczas gdy nie sposób uznać celów ekonomicznych i gospodarczych Reorganizacji 2016 za mało istotne, a działania podjęte przez Spółkę w grudniu 2016 r. znajdowały uzasadnienie w ówczesnych realiach ekonomicznych i biznesowych;
• Czynność doprowadziła do osiągnięcia korzyści podatkowej sprzecznej w danych okolicznościach z przedmiotem i celem przepisu ustawy podatkowej (przesłanka sprzeczności), podczas gdy Reorganizacja 2016 - wbrew twierdzeniom Szefa KAS - nie skutkowała uzyskaniem przez Spółkę nieuprawnionej korzyści podatkowej;
• Czynność cechowała się sztucznym sposobem działania w rozumieniu art. 119c Ordynacji podatkowej (przesłanka sztuczności), podczas gdy w rzeczywistości, jak wynika z zebranego materiału dowodowego, ustawowe przesłanki uznania Czynności za sztuczną nie zostały spełnione;
4. art. 119a § 2, § 3 i § 5 w zw. z art. 119a § 1 Ordynacji podatkowej poprzez ustalenie czynności odpowiedniej, polegającej na nabyciu przez Spółkę i pozostałe cztery spółki celowe spółek luksemburskich przy wykorzystaniu krótkoterminowego finansowania bankowego zaciągniętego przez G. Sp. z o.o. najpóźniej w IV kwartale 2016 r. (dalej: "Czynność odpowiednia"), w sposób niezgodny z właściwymi przepisami prawa i w oderwaniu od materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, a w szczególności wyjaśnień Spółki dotyczących okoliczności oraz celów ekonomicznych i gospodarczych przeprowadzenia Reorganizacji 2016;
• naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj-:
5. art. 122, art. 187 § 1 oraz art. 191 w zw. z art. 119I Ordynacji podatkowej poprzez wadliwą i niepełną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego, prowadzącą do (i) bezpodstawnego odmówienia wiarygodności wyjaśnieniom i argumentacji Spółki dotyczącym ekonomicznego i gospodarczego uzasadnienia Czynności oraz do (ii) bezpodstawnego wniosku co do sztucznego sposobu dokonania Czynności, podczas gdy - jak wynika z prawidłowej i kompleksowej analizy dowodów zgromadzonych w toku sprawy - Reorganizacja 2016 została wymuszona przez okoliczności zewnętrzne, a jej nadrzędnym celem było uniknięcie negatywnych konsekwencji niespełnienia żądań S1. S.A. (dalej: "S1." lub “Towarzystwo") dotyczących niezwłocznej zmiany struktury aktywów S2., a także odzyskanie pełnej decyzyjności w zarządzaniu M1. (dalej: "M1." lub “M1."), kluczowej m.in. dla skutecznej realizacji strategicznych projektów akwizycyjnych oraz zapewnienie dywersyfikacji aktywów S2.; w konsekwencji - Organ błędnie przyjął, że Czynność charakteryzowała się sztucznością i miała na celu przede wszystkim osiągnięcie korzyści podatkowej sprzecznej z przedmiotem i celem ustawy podatkowej;
6. art. 197 § 1 w zw. z art. 180 § 1 i art. 188 oraz w zw. z art. 119I Ordynacji podatkowej poprzez bezpodstawną odmowę przeprowadzenia dowodu w postaci powołania biegłego z dziedziny rynków finansowych (w zakresie bankowego finansowania dłużnego), celem uzyskania pisemnej opinii oceniającej możliwość zaciągnięcia przez spółki z M1. krótkoterminowego finansowania bankowego w celu wdrożenia Czynności odpowiedniej w grudniu 2016 r., z uwagi na fakt, że - zdaniem Szefa KAS - w sprawie nie wystąpiła konieczność posiadania wiadomości specjalnych a okoliczność, co do której mógłby się wypowiedzieć biegły, nie ma znaczenia dla zastosowania Klauzuli, podczas gdy zagadnienie, co do którego wnioskowano o powołanie biegłego, pozostaje poza zakresem przedmiotowym działania organu podatkowego, a opinia mogłaby przyczynić się do prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy;
7. art. 210 § 1 pkt 6 i § 4 w zw. z art. 121 § 1 i art. 124 oraz w zw. z art. 119I Ordynacji podatkowej poprzez wadliwe sporządzenie uzasadnienia zaskarżonej decyzji, a w szczególności poprzez: (i) pominięcie wyjaśnień Spółki co do uzasadnienia ekonomicznego i gospodarczego dokonania Czynności w grudniu 2016r., (ii) wskazanie nieadekwatnej Czynności odpowiedniej, (iii) brak przedstawienia wyjaśnień co do właściwego podejścia dla ustalenia wyniku podatkowego Spółki w związku z jej udziałem w spółkach luksemburskich, co narusza zasadę prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych oraz zasadę przekonywania.
W odpowiedzi na skargę Szef KAS podtrzymał argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2023 r., poz. 259, dalej: "p.p.s.a."), stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492), sprawowana jest na podstawie kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albo przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a) – c) p.p.s.a.). Przy czym, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy i nie jest związany zarzutami skargi ani jej wnioskami, z zastrzeżeniem art. 57a, który w niniejszej sprawie nie ma zastosowania.
Rozpoznając sprawę według powyższych kryteriów, Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie.
W sprawie niniejszej kontroli sądu została poddana decyzja Szefa KAS z dnia [...] listopada 2023 r., którą Organ utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] marca 2023 r. w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób prawnych za 2017 r.
Decyzja ta została wydana z uwzględnieniem znajdującej umocowanie w art. 119a ordynacji podatkowej klauzuli przeciwko unikania opodatkowania, przy czym zastosowanie miały przepisy regulujące klauzulę w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2018 roku. Spór w sprawie jest wielopłaszczyznowy dotyczy zarówno wykładni przepisów dotyczących postępowania jak i przepisów prawa materialnego. Zasadnicze jego elementy dotyczą kwestii:
1) dopuszczalności stosowania przepisów klauzuli przeciwko unikaniu opodatkowania do korzyści podatkowej w stosunku do Strony,
2) oceny materiału dowodowego,
3) wywiedzenia skutków podatkowych z opisanej czynności odpowiedniej w rozumieniu art. 119a § 3 O.p. po upływie trzyletniego terminu przedawnienia,
4) uznania, że spełnione zostały wszystkie przesłanki zastosowania klauzuli przeciwko unikaniu opodatkowania.
Podkreślić na wstępie należy, że Sąd w składzie niniejszym przyjmuje za własne ustalenia Szefa KAS co do okoliczności faktycznych niniejszej sprawy, które – co wynika także z uzasadnienia skargi – nie były sporne pomiędzy stronami postępowania. Z tych niespornych okoliczności faktycznych, ustalonych w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy wynika, że Spółka wyemitowała obligacje serii A, B i C, łącznie w liczbie 1 686 o wartości nominalnej 1000 000 zł każda, na rzecz S2.. Spółka nabyła od S2. jednostki uczestnictwa w spółkach: G4., G5., G6. na podstawie umów z dnia [...] grudnia 2016 r. "P1.". W dalszej kolejności doszło do kompensaty należności i zobowiązań do kwoty 1685 400 000 zł na podstawie umowy potrącenia z dnia [...] grudnia 2016 r., zawartej pomiędzy Spółką a S2.. Spółka także wyemitowała obligacje krótkoterminowe w 2017 r. na rzecz S2. oraz M1. Sp. z o.o. Sp. k. o łącznej wartości 41000 000 zł, z których środki Spółka przeznaczyła na obsługę kuponów od obligacji wyemitowanych w 2016 r.
Tytułem wstępu wskazać należy, że od 15 lipca 2016 r. ustawą z dnia 13 maja 2016 r. o zmianie ustawy - Ordynacja podatkowa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2016 r. poz. 846) do Ordynacji podatkowej dodano Dział IIIa Przeciwdziałanie unikaniu opodatkowania. Wprowadzenie do polskiego porządku prawnego klauzuli przeciwko unikaniu opodatkowania miało na celu uporządkowanie systemu prawa podatkowego, wyznaczając granice dopuszczalnej optymalizacji podatkowej oraz wzmacniając autonomię prawa podatkowego wobec prawa cywilnego. W przypadku, gdy czynność spełnia przesłanki unikania opodatkowania, ustawa odmawia prawa do uzyskania korzyści podatkowej z niej wynikającej. W takiej sytuacji: jeśli stroną kierowały inne cele, niż osiągnięcie korzyści podatkowej, skutki podatkowe dokonanej czynności określa się na podstawie takiego stanu rzeczy, jaki mógłby zaistnieć, gdyby dokonano czynności odpowiedniej (art. 119a § 2-4 ordynacji podatkowej); jeśli stroną nie kierowały żadne inne cele niż osiągnięcie korzyści podatkowej, skutki podatkowe czynności zostaną pominięte (art. 119a § 5 ordynacji podatkowej). Polskie przepisy dotyczące klauzuli przeciwko unikaniu opodatkowania zostały wprowadzone do porządku prawnego przed zakończeniem działań regulacyjnych w tym zakresie na szczeblu unijnym. Podkreślenia jednak wymaga, że polska regulacja w dużej mierze realizuje wymogi kierunkowe wynikające z dyrektywy Rady (zaś przepisy dotyczące klauzuli zostały w polskim porządku prawnym zaostrzone po wprowadzeniu regulacji unijnych). Artykuł 6 (Przepisy ogólne przeciw unikaniu opodatkowania) Dyrektywy Rady (UE) 2016/1164 z dnia 12 lipca 2016 r. ustanawia przepisy mające na celu przeciwdziałanie praktykom unikania opodatkowania, które mają bezpośredni wpływ na funkcjonowanie rynku wewnętrznego: 1. Na użytek obliczenia zobowiązania z tytułu podatku od osób prawnych państwo członkowskie nie uwzględnia jednostkowych ani seryjnych uzgodnień, które – z uwagi na to, że głównym celem lub jednym z głównych celów ich wprowadzenia było uzyskanie korzyści podatkowej sprzecznej z przedmiotem lub celem mającego zastosowanie prawa podatkowego – są nierzeczywiste, wziąwszy pod uwagę wszystkie stosowne fakty i okoliczności. Jednostkowe uzgodnienie może obejmować więcej niż jeden etap lub więcej niż jedną część. 2. Na użytek ust. 1 jednostkowe lub seryjne uzgodnienie uznaje się za nierzeczywiste w zakresie, w jakim nie jest ono wprowadzane z uzasadnionych powodów handlowych, które odzwierciedlają rzeczywistość ekonomiczną. 3. W przypadku, gdy jednostkowe lub seryjne uzgodnienia nie są brane pod uwagę zgodnie z ust. 1, zobowiązanie podatkowe oblicza się zgodnie z prawem krajowym. Założeniem przyświecającym wprowadzonym tak w unijnym, jak i m.in. polskim systemie prawnym regulacji było stworzenie mechanizmu zapobiegającego agresywnemu unikaniu opodatkowania, tj. podejmowaniu czynności ze swej istoty abuzywnych.
Odnosząc się do najdalej idącego zarzutu, że wydane decyzje w sprawie Klauzuli mają charakter konstytutywny Sąd w składzie niniejszym uznał, że zarzut ten nie zasługiwał na uwzględnienie. W przekonaniu Sądu decyzja wydana w tej sprawie z zastosowaniem klauzuli przeciwko unikaniu opodatkowania to decyzja deklaratoryjna, oparta o art. 21 § 3 ordynacji podatkowej, dotycząca zobowiązań powstających z mocy prawa. Decyzja ta nie kreuje skutków podatkowych, tak jak w przypadku decyzji o charakterze konstytutywnym. Zgodnie z powyższym przepisem, jeżeli w postępowaniu podatkowym organ podatkowy stwierdzi, że podatnik, mimo ciążącego na nim obowiązku, nie zapłacił w całości lub w części podatku, nie złożył deklaracji albo że wysokość zobowiązania podatkowego jest inna niż wykazana w deklaracji, albo powstałego zobowiązania nie wykazano, organ podatkowy wydaje decyzję, w której określa wysokość zobowiązania podatkowego. Zdaniem Sądu, przy rozważaniach powyższej kwestii, należy wyjść od zasad ogólnych - w tych podatkach, gdzie zobowiązanie podatkowe powstaje z mocy prawa, podatnik powinien ustalić poprawną kwotę podatku do zapłaty, a następnie ją uregulować. Bez wyraźnej podstawy normatywnej nie można bowiem przyjąć, że podatnik miałby, przy dokonywaniu takiego ustalenia, pominąć część obowiązujących przepisów, w tym przypadku przepisów dotyczących klauzuli przeciwko unikaniu opodatkowania. Ustawodawca wprowadzając klauzulę przeciwko unikaniu opodatkowania nie wprowadził nowego sposobu załatwienia sprawy podatkowej, w tym takiego, który dotyczyłby wyłącznie odebrania nienależnej korzyści podatkowej uzyskanej w związku z unikaniem opodatkowania. Ustawodawca przyjął, że organ podatkowy będzie stosował klauzulę przeciwko unikaniu opodatkowania w ramach dotychczas istniejących postępowań podatkowych, które wymienione zostały w art. 119g § 1 ordynacji podatkowej. Istotnym argumentem wskazującym na stosowanie klauzuli z mocy prawa, a przez to na jej deklaratoryjny charakter, jest to, że zgodnie z brzmieniem obowiązującym w stanie faktycznym tej sprawy, jak i obecnym brzmieniem art. 119g § 1 ordynacji podatkowej, Szef KAS wszczyna postępowanie podatkowe lub przejmuje do dalszego prowadzenia postępowanie podatkowe, kontrolę podatkową lub kontrolę celno-skarbową, m.in., w przypadkach, w których na podstawie art. 119a ordynacji podatkowej może zostać wydana decyzja w sprawie określenia lub ustalenia wysokości zobowiązania podatkowego, a także określenia straty podatkowej. Decyzje określające mają charakter deklaratoryjny, dotyczą zatem zobowiązań powstających z mocy prawa. Skoro ustawodawca, w wyniku postępowania z art. 119a ordynacji podatkowej, dopuszcza wydanie decyzji określającej wysokość zobowiązania podatkowego oznacza to, że przyjmuje, że zastosowanie klauzuli prowadzi do określenia (ustalenia) właściwej wysokości pierwotnie powstałego zobowiązania podatkowego. Podkreślić należy, że w uzasadnieniu do ustawy wprowadzającej przepisy klauzulowe do polskiego porządku prawnego stwierdzono, że: "Klauzula zostanie więc zastosowana w tych typach postępowań podatkowych, w których zajdzie potrzeba wymiaru pozbawiającego korzyści podatkowej uzyskanej w wyniku unikania opodatkowania. Do tych typów należą postępowania wymienione w art. 119g § 1 Ordynacji podatkowej, tj.: postępowanie w sprawie określenia wysokości zobowiązania podatkowego (art. 21 § 3) (...)". Ponadto, zgodnie z art. 210 § 2b Ordynacji podatkowej, w decyzji wydanej z zastosowaniem art. 119a lub środków ograniczających umowne korzyści organ podatkowy wskazuje także wysokość zobowiązania podatkowego, nadpłaty, zwrotu podatku, straty podatkowej, niepobranego lub pobranego a niewpłaconego przez płatnika podatku ustaloną albo określoną w związku z zastosowaniem tych przepisów lub tych środków. Brzmienie tego przepisu przesądza, że odebranie nienależnie uzyskanej korzyści podatkowej może nastąpić w ramach określenia wysokości zobowiązania podatkowego. Decyzja, tak organu pierwszej instancji, jak też organu odwoławczego, była zatem decyzją deklaratoryjną, zaś od stwierdzonej w ten sposób zaległości podatkowej strona powinna zapłacić odsetki. A zatem - skoro ustawodawca, w wyniku postępowania z art. 119a ordynacji podatkowej, dopuszcza wydanie decyzji określającej wysokość zobowiązania podatkowego, oznacza to, że przyjmuje, że zastosowanie klauzuli prowadzi do określenia właściwej wysokości pierwotnie powstałego zobowiązania podatkowego. Decyzja wymiarowa na podstawie klauzuli wywiera więc skutki - nie od momentu wydania decyzji o jej zastosowaniu (ex nunc), a wstecz, od momentu, gdy powstało zobowiązanie podatkowe (ex tunc).(por. Mikołaj Kondej, Jakub Pietrusiewicz w: Klauzula przeciwko unikaniu opodatkowania: norma, do której stosowania zobowiązany wyłącznie jest podatnik, czy regulacja stosowana wyłącznie przez organ podatkowy?, Ruch Prawniczy, Ekonomiczny Socjologiczny, Rok LXXXIII – zeszyt 4 – 2021, https://doi.org/10.14746/rpeis.2021.83.4.9). Co za tym idzie - decyzja klauzulowa – odnosząc się do przeszłości skutkuje korektą rozliczenia podatnika (w tym zakresie ma więc ona charakter deklaratoryjny). Istnieje obowiązek zapłaty odsetek za zwłokę za okres od dnia następującego po dniu, w którym podatnik powinien dokonać zapłaty podatku od czynności "odpowiedniej". Ta czynność odpowiednia nie tworzy więc odrębnego zobowiązania podatkowego. Czynność odpowiednia jest niewątpliwie stanem hipotetycznym, ale nie jest stanem abstrakcyjnym w sensie ujęcia jej skutków w kanonie danego aktu prawa podatkowego. Skutki podatkowe określa się bowiem na podstawie takiego stanu rzeczy, jaki mógłby zaistnieć, gdyby dokonano czynności odpowiedniej. Ponadto odwołanie się przez ustawodawcę w treści art. 119a § 2 ordynacji podatkowej do terminu "określa się" wskazuje, że zakłada on, że już w momencie dokonania czynności przez podatnika ustalenie prawidłowej kwoty zobowiązania podatkowego wymaga zastosowania klauzuli ergo, że znajduje ona zastosowanie z mocy prawa (por. Mikołaj Kondej, Jakub Pietrusiewicz w: Klauzula przeciwko unikaniu opodatkowania:...). Należy także podnieść, co istotne - bo wiążące się z analizowanym zagadnieniem - że żaden przepis klauzuli nie zawęża prawa do złożenia przez podatnika korekty uwzględniającej skutki zastosowania klauzuli wyłącznie do wskazanych postępowań (podatkowych czy kontrolnych). Wręcz przeciwnie, art. 81b § 1 Ordynacji podatkowej interpretowany a contrario wskazuje, że taka korekta jest dopuszczalna zawsze. Na uprawnienie do skorygowania deklaracji przez podatnika na podstawie art. art. 81b § 1 pkt 2 ordynacji podatkowej wskazuje także doktryna, w tym powołani już powyżej autorzy Mikołaj Kondej, Jakub Pietrusiewicz w: Klauzula przeciwko unikaniu opodatkowania..., a także Maciej Guzek i Mariusz Stefaniak w: Klauzula przeciwko unikaniu opodatkowania. Komentarz praktyczny. Wydawnictwo C.H.Beck, Warszawa 2018 r. str. 123; także Agnieszka Olesińska w: Klauzula ogólna przeciwko unikaniu opodatkowania. Toruń, wydanie I, 2013 r. str. 336.
W uzasadnieniu ustawy, na mocy której klauzula weszła w życie do polskiego porządku prawnego, brak jakichkolwiek wskazówek, aby norma ta miała być stosowana jedynie w drodze decyzji organu co mogłoby wskazywać – dla analizowanego tutaj problemu – że decyzja ma charakter konstytutywny (por. wyrok WSA w Warszawie z III SA/WA 2998/21). Powyższe stanowisko zostało zaprezentowane w wydanych w sprawie klauzul wyrokach tut. Sądu z 23 stycznia 2023 r. III SA/Wa 1470/22 oraz z 23 lutego 2023 r. sygn. akt III SA/Wa 2386/22 i III SA/Wa 2387/22. Pogląd ten Sąd rozpoznający niniejszą sprawę przyjmuje jako własny.
Sąd podziela również pogląd, że przyjęcie optyki proponowanej przez Stronę doprowadziłoby do nieakceptowalnej konstytucyjnie i systemowo sytuacji, w której w ramach jednego podatku rozliczanego w systemie rocznym, za jeden okres rozliczeniowy (w tym przypadku - podatku dochodowym od osób prawnych) mogłoby dojść do powstania wielu zobowiązań podatkowych, gdyż: wraz z zakończeniem roku podatkowego materializowałoby się "jedno zobowiązanie", powstające z mocy prawa (i ewentualne modyfikacje tego zobowiązania w drodze decyzji organu podatkowego - innego niż Szef KAS - miałyby charakter "określający"). W chwili wydania decyzji z zastosowaniem art. 119a ordynacji podatkowej dochodziłoby do zmaterializowania się "drugiego zobowiązania", które powstawałoby w drodze decyzji Szefa KAS, a więc miałoby charakter "ustalający". "Zobowiązania" te powstawałyby więc w różnych momentach i trybach, mimo że dotyczyłyby rozliczenia podatkowego jednego podmiotu za jeden rok podatkowy - z jednego tytułu. Trudno w jakikolwiek sposób domniemywać, że ustawodawca - nawet w sposób dorozumiany - pozwoliłby sobie na tak asymetryczne traktowanie zobowiązania podatkowego, tylko i wyłącznie w zależności od organu weryfikującego jego poprawność. Co więcej, oba te "zobowiązania" (co trzeba ponownie podkreślić - w tym samym podatku o charakterze rocznym, za ten sam rok podatkowy i u tego samego podatnika) posiadałyby odmienny termin przedawnienia - 3- lub 5-letni. To z kolei mogłoby powodować skutek w postaci braku możliwości całościowego załatwienia sprawy w zakresie rozliczenia podatkowego danego podatnika np. w podatku dochodowym od osób prawnych za dany rok tylko właśnie z uwagi na zauważone w poprzednim akapicie rozproszenie kompetencji organów podatkowych. Za poprawnością stanowiska organu przemawia również wykładnia systemowa. Zauważyć bowiem należy, że zgodnie z art. 13 § 2 pkt 7 Ordynacji podatkowej Szef Krajowej Administracji Skarbowej jest organem podatkowym - jako organ I instancji w sprawach, o których mowa w art. 119g § 1 i 8 ordynacji podatkowej. Powyższy przepis został doprecyzowany w art. 119g § 1 ordynacji podatkowej, zgodnie z którym Szef Krajowej Administracji Skarbowej wszczyna postępowanie podatkowe lub, w drodze postanowienia, w całości lub w części na wniosek organu podatkowego przejmuje do dalszego prowadzenia postępowanie podatkowe, kontrolę podatkową lub kontrolę celno-skarbową, jeżeli w sprawach określonego rodzaju może być wydana decyzja z zastosowaniem art. 119a ordynacji podatkowej. Powyższe oznacza, że właściwość rzeczowa Szefa KAS materializuje się w przypadku stwierdzenia możliwości wydania w określonej sprawie decyzji z zastosowaniem art. 119a ordynacji podatkowej i właściwość ta rozciąga się na całą sprawę, a nie tylko na kwestię zastosowania przepisów klauzuli ogólnej przeciwko unikaniu opodatkowania (co trafnie podkreślił też WSA w wyroku w sprawie III SA/Wa 2998/21, wskazując na treść art. 210 § 2b Ordynacji podatkowej). Szef KAS staje się wówczas jedynym właściwym rzeczowo organem.
Końcowo należy zwrócić uwagę, że zgodnie z art. 119a § 2 ordynacji podatkowej- w sytuacji określonej w §1 (stwierdzenia unikania opodatkowania) skutki podatkowe czynności określa się na podstawie takiego stanu rzeczy, jaki mógłby zaistnieć, gdyby dokonano czynności odpowiedniej. Zatem z literalnego brzmieniem przepisu wynika, że organ podatkowy określa, a nie ustala zobowiązania podatkowe. Dla porównania można powołać art. 58a § 1 pkt 1 ordynacji podatkowej, na podstawie którego wydając decyzję z zastosowaniem art. 119a § 1 lub 7 organ podatkowy ustala jednocześnie dodatkowe zobowiązanie podatkowe na podstawie przepisów niniejszego rozdziału. Zestawiając przykładowo ww. oba przepisy widać, że ustawodawca wyraźnie wskazuje, kiedy zobowiązanie podatkowe się ustala, a kiedy określa. Przyjąć należy, że w ustawie wyraźnie podkreślono odmienny charakter decyzji. Gdyby chodziło o ustalenie skutków podatkowych w przypadku unikania opodatkowania, to tak właśnie brzmiałby przepis "skutki podatkowe ustala się". Nie można także zgodzić się z taką interpretacją przepisów ordynacji podatkowej, która prowadzi do wniosków, że w ramach tego aktu tym samym pojęciom, tj. "określa" ustawodawca nadaje różne znaczenie, tj. "ustala".
Podsumowując tę część rozważań należy wskazać, że nie można przyjąć zasadności podniesionego przez stronę zarzutu dotyczącego kwestii decyzji konstytutywnej - w przypadku, gdy o sposobie powstania zobowiązania podatkowego w każdym przypadku decyduje ustawa regulująca dany podatek. Analiza przepisów ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych, która stanowi podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia, prowadzi do wniosku, że podatek ten co do zasady jest opłacany za cały rok podatkowy. Znany jest więc termin płatności, wiadome jest też, że podatek należy uiścić bez wezwania organu podatkowego, w drodze tzw. samookreślenia wysokości zobowiązania podatkowego w deklaracji przez samego Podatnika. Fakt, że strona skarżąca nie złożyła ewentualnie prawidłowej deklaracji i nie wykazała podatku wynika z jej celowych działań prowadzących do unikania opodatkowania, co skutkowało konsekwencją w postaci zastosowania klauzuli przeciwko unikaniu opodatkowania celem wydania decyzji określającej prawidłową wysokość zobowiązania podatkowego (art. 21 § 3 Ordynacji podatkowej), nie zaś z tego by jej zobowiązanie podatkowe miało wynikać z decyzji konstytutywnej. Wobec powyższego przedmiotowy zarzut jest bezzasadny.
W celu ustalenia, czy czynność stanowi bądź nie stanowi unikania opodatkowania, konieczne jest najpierw jednoznaczne określenie, jakie działania składają się na ocenianą czynność oraz czy jej rezultatem jest w ogóle korzyść podatkowa w rozumieniu przepisów o klauzuli przeciwko unikaniu opodatkowania. Jak stanowi art. 119a § 1 Ordynacji podatkowej (w stanie prawnym do 31 grudnia 2018 r.), czynność dokonana przede wszystkim w celu osiągnięcia korzyści podatkowej, sprzecznej w danych okolicznościach z przedmiotem i celem przepisu ustawy podatkowej, nie skutkuje osiągnięciem korzyści podatkowej, jeżeli sposób działania był sztuczny (unikanie opodatkowania). Zgodnie z art. 119a § 2 ww. ustawy, w sytuacji określonej w § 1 skutki podatkowe czynności określa się na podstawie takiego stanu rzeczy, jaki mógłby zaistnieć, gdyby dokonano czynności odpowiedniej. Art. 119a § 3 ordynacji podatkowej stanowi, że za odpowiednią uznaje się czynność, której podmiot mógłby w danych okolicznościach dokonać, jeżeli działałby rozsądnie i kierował się zgodnymi z prawem celami innymi niż osiągnięcie korzyści podatkowej sprzecznej z przedmiotem i celem przepisu ustawy podatkowej. Zgodnie z art. 119a § 4 ordynacji podatkowej, jeżeli w toku postępowania strona wskaże czynność odpowiednią, skutki podatkowe określa się na podstawie takiego stanu rzeczy, jaki zaistniałby, gdyby dokonano tej czynności. Natomiast art. 119a § 5 ordynacji podatkowej stanowi, że przepisy § 2-4 nie mają zastosowania, jeżeli okoliczności wskazują, że osiągnięcie korzyści podatkowej było jedynym celem dokonania czynności, o której mowa w § 1. W takiej sytuacji skutki podatkowe określa się na podstawie takiego stanu rzeczy, jaki zaistniałby, gdyby czynności nie dokonano. Przy czym zgodnie z art. 119f § 1 ordynacji podatkowej czynność oznacza także zespół powiązanych ze sobą czynności, dokonanych przez te same bądź różne podmioty. Warunkiem pozbawienia sztucznej czynności jej skuteczności w sferze prawa podatkowego (i wyłącznie w sferze tego prawa) będzie spełnienie łącznie przesłanki sztuczności i działania przede wszystkim w celu osiągnięcia korzyści podatkowej, jeśli taka korzyść w danych okolicznościach byłaby sprzeczna z przedmiotem i celem przepisu ustawy podatkowej. Przepis ten bez wątpienia wskazuje, że to korzyść podatkowa ma być sprzeczna z przedmiotem i celem przepisu ustawy podatkowej. Do jej powstania dojść ma natomiast w wyniku sztucznych działań podatnika, w szczególności opisanych w art. 119c ordynacji podatkowej.
Na podstawie ostatnio powołanego przepisu stwierdzić można, że: § 1. Sposób działania uznaje się za sztuczny, jeżeli na podstawie istniejących okoliczności należy przyjąć, że nie zostałby zastosowany przez podmiot działający rozsądnie i kierujący się zgodnymi z prawem celami innymi niż osiągnięcie korzyści podatkowej sprzecznej z przedmiotem i celem przepisu ustawy podatkowej. § 2. Przy ocenie, czy sposób działania był sztuczny, należy wziąć pod uwagę w szczególności występowanie: 1) nieuzasadnionego dzielenia operacji lub 2) angażowania podmiotów pośredniczących mimo braku uzasadnienia ekonomicznego lub gospodarczego, lub 3) elementów prowadzących do uzyskania stanu identycznego lub zbliżonego do stanu istniejącego przed dokonaniem czynności, lub 4) elementów wzajemnie się znoszących lub kompensujących, lub 5) ryzyka ekonomicznego lub gospodarczego przewyższającego spodziewane korzyści inne niż podatkowe w takim stopniu, że należy uznać, że działający rozsądnie podmiot nie wybrałby tego sposobu działania. W uzasadnieniu do projektu ustawy nowelizującej wskazano, że sztuczność konstrukcji prowadzącej do unikania opodatkowania można oceniać na płaszczyźnie prawnej oraz ekonomicznej. Na płaszczyźnie prawnej sztuczność konstrukcji wyraża się najczęściej w jej nadmiernej zawiłości poprzez np. nieuzasadnione dzielenie operacji, występowanie podmiotów pośredniczących niewnoszących jednak żadnych elementów gospodarczych. Na płaszczyźnie ekonomicznej sztuczną transakcję charakteryzuje brak w niej treści ekonomicznej, np. przez ukrywanie prawdziwego celu i znaczenia zdarzenia gospodarczego, nieadekwatność lub zbędność do realizacji rzeczywistego zdarzenia gospodarczego, zgodnie z jego celem i istotą oraz do uzyskania zamierzonego efektu gospodarczego. Analiza charakteru działania podatnika w kontekście przesłanki sztuczności dotyczy sytuacji, w których powstanie prawnopodatkowego stanu faktycznego jest wynikiem działania podatnika. Poprzez wybór określonej konstrukcji prawnej (bądź faktycznej) podatnik może przewidzieć, jaki podatkowo-prawny stan faktyczny powstanie. W tym przypadku ocenia się działania podatnika z punktu widzenia klauzuli przeciwko unikaniu opodatkowania.
Art. 119d ordynacji podatkowej stanowi natomiast, że czynność uznaje się za podjętą przede wszystkim w celu osiągnięcia korzyści podatkowej, gdy pozostałe cele ekonomiczne lub gospodarcze czynności, wskazane przez podatnika, należy uznać za mało istotne. Innymi słowy, cel podatkowy czynności musi wysuwać się na pierwszy plan; dla zastosowania art. 119a ordynacji podatkowej w brzmieniu mającym zastosowanie w tej sprawie organ musiał więc wykazać, że to właśnie ten cel głównie, w przeważającej mierze uzasadniał dokonanie przez podatnika czynności. Jeśli podatnik wykaże choćby, że obok celu podatkowego istniał inny, równie ważny powód dokonania czynności, to nie ma możliwości wydania wobec niego decyzji na podstawie art. 119a ordynacji podatkowej. W art. 119e ordynacji podatkowej w stanie prawnym adekwatnym dla niniejszej sprawy zdefiniowano korzyść podatkową wskazując, że korzyścią podatkową w rozumieniu przepisów niniejszego działu jest: 1) niepowstanie zobowiązania podatkowego, odsunięcie w czasie powstania zobowiązania podatkowego lub obniżenie jego wysokości albo powstanie lub zawyżenie straty podatkowej; 2) powstanie nadpłaty lub prawa do zwrotu podatku albo podwyższenie kwoty nadpłaty lub zwrotu podatku. Aby można było stwierdzić, że w sprawie nie ma zastosowania art. 119a ordynacji podatkowej, trzeba wykazać, że poddany analizie sposób działania ma inny – główny cel, przy czym wystarczy, by cel ten był równie ważny, jak cel podatkowy. Wówczas bowiem nie będzie można przyjąć, jak tego wymagał ustawodawca, że to cel podatkowy jest celem "przede wszystkim", czyli celem najważniejszym, przy którym inne cele są "mało istotne", ani też że jest on celem jedynym, jak to uznał organ w niniejszej sprawie. W pierwotnym brzmieniu analizowanego przepisu (tj. do końca 2018 r.) dla stwierdzenia abuzywności czynności niezbędne było, by cel korzyści sprzeczny z przedmiotem i celem ustawy podatkowej był celem "przede wszystkim", tj. celem wysuwającym się na pierwszy plan wśród ewentualnych innych celów działań podatnika. Regulacja zawarta w pierwotnej wersji przepisu była więc bardziej liberalna dla podatników: by zakwestionować abuzywność czynności, musieli oni wykazać co najmniej, że czynność miała inne, co najmniej równie ważne jak korzyść podatkowa cele. W art. 119d ordynacji podatkowej ustawodawca definiował, że czynność uznaje się za podjętą przede wszystkim w celu osiągnięcia korzyści podatkowej, gdy pozostałe cele ekonomiczne lub gospodarcze czynności, wskazane przez podatnika, należy uznać za mało istotne.
Skarżący w niniejszej sprawie sformułował także zarzut w zakresie zastosowania klauzuli przeciwko unikaniu opodatkowania wobec Spółki, czyli podmiotu innego niż ten, który potencjalnie uzyskał korzyść podatkową sprzeczną z przedmiotem i celem przepisu ustawy podatkowej, podczas gdy jedynym podmiotem, co do którego hipotetycznie można byłoby przyjąć, że - na skutek zespołu czynności zidentyfikowanego przez Organ - uzyskał nieuprawnioną korzyść podatkową jest S2..
Odnosząc się do powyższego zarzutu należy w pierwszej kolejności wskazać, że ustalony przez Szefa KAS zespołu czynności wpisuje się w schemat prób obniżenia opodatkowania w CIT z użyciem obligacji nabywanych w ramach grupy podmiotów powiązanych, w których uczestniczą fundusze inwestycyjne zamknięte – ostrzeżenie Ministrostwa Finansów z 8 maja 2017 r. W analizowanych sytuacjach w ramach grupy spółek niebędących podatnikami podatku dochodowego (tzw. spółki transparentne), dla których dominującym podmiotem jest FIZ, następowała zmiana struktury właścicielskiej finansowana przez emisję obligacji w taki sposób, aby przychody z działalności gospodarczej zostały obniżone przez koszty odsetek od obligacji. Pojawienie się tego rodzaju optymalizacji podatkowej pozostaje w związku z objęciem podatkowaniem od 1 stycznia 2017 r. przychodów FIZ z udziału w spółkach transparentnych (zniesienie zwolnienia podmiotowego). W typowych sytuacjach struktura wyjściowa obejmuje kilka podmiotów powiązanych kapitałowo, w których podmiotem dominującym jest FIZ. Spółki zależne od FIZ są powiązane wertykalnie (powiazania typu spółka matka – spółka córka). W analizowanych przez Ministerstwo Finansów przypadkach, tak jak w sprawie niniejszej, struktura własnościowa ulega przekształceniu w ten sposób, że FIZ zbywa swoje udziały w SCSp do innej spółki mającej status podatnika (spółka celowa), przy czym spółka celowa finansuje to nabycie poprzez emisję obligacji obejmowanych przez FIZ i staje się udziałowcem SCSp. Jednocześnie poprzez emisję obligacji spółka celowa zaciąga zobowiązanie finansowe wobec FIZ, tytułem czego będzie obciążona kosztami odsetek od obligacji stanowiącymi dla spółki celowej koszt uzyskania przychodu. Po restrukturyzacji przychody generowane przez dzielność gospodarczą będą podlegały rozpoznaniu na poziomie spółki celowej, gdzie będą podlegały pomniejszeniu o koszty odsetek od obligacji. W analizowanych sytuacjach tak wykreowany koszt odsetek od obligacji u spółki celowej konsumował w całości lub dominującej części dochody z udziału w podmiotach zależnych. Opisane transakcje podlegają ocenie z punktu widzenia przepisów o klauzuli przeciwko unikaniu opodatkowania (por. Jadwiga Glumińska-Pawlic w: Klauzula przeciwko unikaniu opodatkowania, red. Dominik J. Gajewski Zagadnienia podatkowe, Wolters Kluwer, Warszawa 2018, str. 82-83).
Zatem, pomimo że struktura powyższa obejmuje kilka podmiotów powiązanych kapitałowo, w których podmiotem dominującym jest FIZ, nie ma przepisu który wskazywałby, że zastosowanie klauzuli jest możliwe jedynie w stosunku do takiego właśnie (dominującego) podmiotu. Okoliczności przeprowadzenia takich operacji wskazują, że mogły być one dokonane, także przez spółki celowe, przede wszystkim w celu osiągnięcia korzyści podatkowej sprzecznej z przedmiotem i celem ustawy podatkowej (obniżenie podstawy opodatkowania przez wykreowanie kosztu podatkowego w postaci odsetek od obligacji), a sposób działania uczestniczących w niej podmiotów był sztuczny.
Sąd orzekający w sprawie doszedł do przekonania, że możliwe jest zastosowanie przepisów klauzulowych w stosunku do każdego podmiotu biorącego udział w czynności stanowiącej w tzw. agresywną optymalizację podatkową.
Wobec powyższego za chybione należało uznać zarzuty naruszenia art. 119a § 1 w zw. z art. 119a § 2 i 3 oraz w zw. z art. 119e O.p.
Odnosząc się do kolejnej kwestii spornej, a zatem prawidłowości zastosowania przez Szefa KAS przepisów działu IIIa Ordynacji podatkowej w okolicznościach sprawy, w ocenie Sądu, organ prawidłowo wykazał przesłanki do zastosowania klauzuli przeciwko unikaniu opodatkowania, tzn. prawidłowo zidentyfikował zespół czynności w rozumieniu art. 119f Ordynacji podatkowej, których skutkiem było osiągnięcie korzyści podatkowej.
Powtórzyć należy, że w niniejszej sprawie Szef KAS przyjął, iż czynnościami prowadzącymi do unikania opodatkowania w niniejszej sprawie (zespołem czynności) były:
1) emisja przez Spółkę obligacji serii A, B i C, łącznie w liczbie 1 686 o wartości nominalnej 1000 000 zł każda, na rzecz S2. (uchwała zarządu Spółki z dnia [...] grudnia 2016 r. w sprawie emisji obligacji i przyjęcia jej warunków);
2) nabycie przez Spółkę od S2. jednostek uczestnictwa w spółkach: G4., G5., G6. na podstawie umów z dnia [...] grudnia 2016 r. "P1.";
3) kompensata należności i zobowiązań do kwoty 1685 400 000 zł na podstawie umowy potrącenia z dnia [...] grudnia 2016 r., zawartej pomiędzy Spółką a S2.;
4) emisja przez Spółkę obligacji krótkoterminowych w 2017 r. na rzecz S2. oraz M1. Sp. z o.o. Sp. k. o łącznej wartości 41000 000 zł, z których środki Spółka przeznaczyła na obsługę kuponów od obligacji wyemitowanych w 2016 r.
Ustalając tak zespół czynności Organ uprawniony był jedynie do oceny zaistnienia przesłanek określonych w art. 119a i n. O.p. wyłącznie w jego ramach. Wszelkie zatem poszukiwania ewentualnej argumentacji, mającej służyć uzasadnieniu wymiaru zobowiązania podatkowego, wychodzącej poza zespół tych czynności, w szczególności okoliczność "przekształcenia" zysku wywodzącego się ze spółek luksemburskich na zysk niepodlegający od 2017 r. opodatkowaniu podatkiem dochodowym w S2. jest niedopuszczalne. Jeszcze raz należy bowiem podkreślić, że skoro Organ zastosował przepisy klauzulowe w stosunku do danego podmiotu i w ramach ustalonego danego zespołu czynności to poza te ramy nie można Szefowi KAS wychodzić.
Organ prawidłowo wykazał przesłanki do zastosowania klauzuli przeciwko unikaniu opodatkowania, w tym zidentyfikował zespół czynności w rozumieniu art. 119f Ordynacji podatkowej, których skutkiem było osiągnięcie korzyści podatkowej. Organ wykazał, że czynności te zostały podjęte przede wszystkim w celu osiągniecia korzyści podatkowej, sposób działania był sztuczny, a uzyskana korzyść podatkowa była w tych okolicznościach sprzeczna z przedmiotem i celem przepisu ustawy podatkowej. Sąd jedynie nie zgodził się w przedmiocie ustalenia czynności odpowiedniej, o czym poniżej w uzasadnieniu wyroku.
Według art. 119a § 1 Ordynacji podatkowej, jedną z obligatoryjnych przesłanek warunkujących możliwość wydania decyzji w przedmiocie unikania opodatkowania jest dokonanie czynności przede wszystkim w celu osiągnięcia korzyści podatkowej. W myśl zaś art. 119d ww. ustawy, czynność uznaje się za podjętą przede wszystkim w celu osiągnięcia korzyści podatkowej, gdy pozostałe cele ekonomiczne lub gospodarcze czynności, wskazane przez podatnika, należy uznać za mało istotne. WSA w Warszawie w wyroku z 30 maja 2018 r., sygn. akt III SA/Wa 2226/17, trafnie przyjął, że wskazana w art. 119d Ordynacji podatkowej istotność celów, którymi kierował się podatnik podejmując działanie podlegające ocenie w kontekście unikania opodatkowania, jest pojęciem, które można ocenić na podstawie obiektywnych kryteriów. Wskazanie w treści tego przepisu korzyści podatkowych oraz celów gospodarczych i ekonomicznych uzasadnia twierdzenie, że kryterium tym przede wszystkim jest wartość korzyści oraz znaczenie finansowe pozostałych celów czynności. Treść tego przepisu nie wskazuje, że kryterium finansowe jest jedynym miernikiem istotności celów, którymi kierował się podatnik, co oznacza że gdyby nawet względy finansowe miały świadczyć na niekorzyść podatnika to może odwołać się do innych niż finansowe kryteriów oceny istotności celów wskazanych w art. 119d ww. ustawy.
Rację w powyższym zakresie należy przyznać Szefowi KAS, iż przeprowadzenie transakcji nabycia jednostek uczestnictwa w spółkach luksemburskich w 2016 r. z wykorzystaniem finansowania w formie emisji obligacji na rzecz S2. nie mogło w istocie doprowadzić efektywnie do dywersyfikacji portfela aktywów. Sąd tą ocenę Organu podziela i argumentację Strony uznaje za niezasadną, ponieważ utworzenie pięciu spółek celowych kontrolujących ten sam majątek nawet dla osoby niewprawnej w tematach ekonomicznych świadczy o chęci obejścia przepisów prawa, a nie rzeczywistej chęci dywersyfikacji ryzyka inwestycyjnego. Zgodzić należy się z Organem także, że przedsięwzięcie zakupu jednostek uczestnictwa w spółkach G4., G5. oraz G6., sfinansowane długiem w postaci obligacji, okazało się w ostatecznym rozrachunku nieopłacalne pod względem ekonomicznym, nie przyniosło rzekomo oczekiwanych zysków zarówno w postaci dywidendy, jak i zysku na sprzedaży inwestycji, tj. w wysokości przewyższającej koszty działalności. Dopiero wniesienie przez wspólnika w 2018 r. (uchwała została podjęta w dniu 11 kwietnia 2018 r., a wpłata miała miejsce w dniu 18 kwietnia 2018 r.) wkładu pieniężnego, którym podwyższono kapitał zakładowy i kapitał zapasowy pokryto stratę z 2017 r. Zakup jednostek uczestnictwa w spółkach G4., G5. oraz G6., sfinansowany długiem w postaci obligacji, wyemitowanych dla S2., nie był zatem inwestycją stwarzającą możliwość uzyskania satysfakcjonującej stopy zwrotu.
Sąd również podziela pogląd Organu dotyczący ustalenia korzyści podatkowej w zakresie, jaki zostanie wyartykułowany poniżej w uzasadnieniu niniejszego orzeczenia i przyjmuje go jako własny. Szef KAS wskazał bowiem, że korzyścią podatkową Spółki było powstanie straty podatkowej oraz niepowstanie zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób prawnych za 2017 r.
Szef KAS wskazał, że z okoliczności sprawy i treści przepisów ustawy o CIT wynika, że gdyby w niniejszej sprawie Strona nie sfinansowała zakupu jednostek uczestnictwa w spółkach luksemburskich emisją obligacji, to po zakończeniu roku podatkowego, w terminie do końca trzeciego miesiąca roku następnego zobligowana byłaby do złożenia zeznania podatkowego i zapłaty podatku od osiągniętego dochodu z tytułu dochodów z udziału w zyskach spółek luksemburskich, które uzyskiwały przychody z zysków spółek osobowych generujących dochody. Zdaniem Szefa KAS w niniejszej sprawie występuje korzyść podatkowa w rozumieniu art. 119e pkt 1 Ordynacji podatkowej, którą stanowi powstanie straty podatkowej oraz niepowstanie zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób prawnych za 2017 r. Momentem osiągnięcia tej korzyści był natomiast koniec roku podatkowego, tj. dzień 31 grudnia 2017 r. Wtedy bowiem zakończył się rok podatkowy, a Strona byłaby zobowiązana do wykazania odpowiedniego dochodu (podatkowy stan faktyczny został zamknięty).
W ocenie Sądu w składzie niniejszym, zespół czynności charakteryzował się sztucznym sposobem działania w rozumieniu art. 119c § 1 Ordynacji podatkowej. Z niespornych okoliczności niniejszej sprawy wynika, że dwa tygodnie po powstaniu i 5 dni po wpisaniu do KRS (tj. [...] grudnia 2016 roku) Skarżąca spółka powzięła uchwałę o emisji obligacji (na rzecz funduszu S.). W tej dacie Skarżąca – jako nowopowstały podmiot dysponowała wyłącznie kapitałem zakładowym o relatywnie niewielkiej wysokości [...] zł.
Z materiału dowodowego nie wynika, aby Skarżąca podjęła działania mające na celu ustalenie stopnia ryzyka takiego (w drodze emisji obligacji) nabycia jednostek uczestnictwa. Nie przedstawiono żadnej kalkulacji, która – na moment dokonania czynności – wskazywała na prawdopodobieństwo uzyskania przychodów ze spółek luksemburskich w takiej wysokości, że pozwoliłoby na "obsługę" długu zaciągniętego dla zapłaty ceny za nabyte jednostki uczestnictwa w spółkach luksemburskich.
Poza sporem pozostaje, że już w styczniu i lutym 2017 roku skarżąca Spółka dokonała dalszej emisji obligacji celem pozyskania środków na spłatę odsetek od obligacji wyemitowanych w 2016 roku. Nie sposób uznać, że działający racjonalnie podmiot dokonałby zakupu jednostek uczestnictwa o takiej wartości, że w zasadzie od razu nie był w stanie "obsłużyć" zadłużenia zaciągniętego na zakup majątku.
W świetle powyższego zasadne jest stanowisko organu, że skarżącą spółką nie kierowały wskazywane przez nią cele inne niż podatkowe. Racjonalnie działający podmiot dokonuje inwestycji (w nabycie atrakcyjnego majątku) z uwzględnieniem możliwości finansowych (aktualnych i przyszłych). Skarżąca – w dacie dokonania zespołu czynności – nie miała "aktualnych" możliwości finansowych. Miała kapitał zakładowy [...] zł, a jako nowo powstały podmiot nie miała też zdolności kredytowych.
Pozyskanie środków na zakup jednostek uczestnictwa w drodze emisji obligacji było prawnie dopuszczalne i stosowane w obrocie gospodarczym. Jednakże – w ocenie Sądu – podmiot racjonalnie działającym – dokonałyby zakupu jednostek uczestnictwa w takiej ilości, co do której byłby w stanie pozyskać fundusze na zapłatę należności – w sprawie niniejszej byłaby to emisja obligacji o takiej wartości, że możliwa byłaby wypłata odsetek bez generowania kolejnego zadłużenia (kolejnych emisji).
Sposób finansowania w sprawie niniejszej świadczy o podjęciu przez Skarżącą nadmiernego ryzyka gospodarczego, którego nie podjąłby się podmiot zakładający dalsze istnienie i osiąganie zysków z prowadzonej działalności. Sytuacja w jakiej znalazła się Skarżąca po dokonaniu czynności zagrażała jej bytowi prawnemu, a w sposób niezwykle realny – utratą majątku w postaci nabytych jednostek uczestnictwa. Trzeba pamiętać, że wierzytelności wynikające z wyemitowanych przez Skarżącą obligacji (nabytych przez fundusz S.) zostały zabezpieczone na prawach w spółkach luksemburskich. Mając na uwadze wysokość wierzytelności i faktyczny brak perspektywy jej spełnienia (wykupu obligacji), nie sposób uznać, że Skarżąca rzeczywiście zakładała osiąganie przychodów z jednostek uczestnictwa. Potwierdza to także podnoszona przez Skarżącą okoliczność, że wykup obligacji mógłby zostać sfinansowany sprzedażą udziałów w spółkach luksemburskich. To przeczy tezie o zakładanym w grudniu 2016 roku długofalowym czerpaniu zysków z tego majątku.
Z okoliczności sprawy wynika, że skarżąca spółka stała się "instrumentem", który posłużył funduszowi S. uniknąć opodatkowania dochodów ze spółek luksemburskich. Dochody z tych spółek, które "wchodziły" do skarżącej Spółki, "wychodziły" z niej do funduszu w postaci odsetek od obligacji. Skarżąca była w pełni świadoma swojej "roli" w tym przedsięwzięciu. Wielokrotnie w toku postępowania powoływała się na żądania kierowane do niej ze strony funduszu i zarządzającego nim S1. Skarbiec.
Wskazany w decyzji zespół czynności- jak trafnie stwierdził Szef KAS- nosi znamiona sztuczności.
Jak zostało powiedziane, finansowanie zakupu jednostek uczestnictwa w drodze emisji obligacji o znacznej wartości, w sytuacji w jakiej wówczas znajdowała się skarżąca spółka – było rozwiązaniem "wątpliwym" ekonomicznie. W okolicznościach sprawy Skarżąca nie miała podstaw aby przewidywać przychody w takiej wysokości, żeby opłacać odsetki od obligacji (nie mówiąc o ich wykupie). Już zatem w dacie emisji skarżąca musiała zakładać kolejne emisje obligacji.
Pierwsza nieuzasadniona ekonomicznie decyzja (zakupu jednostek uczestnictwa w zamian za obligacje) pociągnęła za sobą kolejne nieuzasadnione ekonomicznie czynności w postaci kolejnych emisji obligacji i ich rolowania.
Skarżąca spółka w rzeczywistości nie osiągała środków z jednostek uczestnictwa w spółkach luksemburskich. Nie sposób uznać, że realnie była ich "właścicielem" w kontekście wysokiego zobowiązania do wykupu obligacji zabezpieczonego nabytymi jednostkami uczestnictwa w spółkach luksemburskich. To co otrzymywała z tego tytułu de facto wypłacała do funduszu w formie odsetek od obligacji. Nie dochodziło do opodatkowania środków "pochodzących" ze spółek luksemburskich.
Trudno oprzeć się wrażeniu, że przeprowadzony zespół czynności miał na celu faktyczne unikniecie opodatkowania dochodów ze spółek luksemburskich również po Stronie skarżącej – podmiotu który "posłużył" uniknięciu opodatkowania po stronie funduszu. Biorąc udział w takim przedsięwzięciu skarżąca Spółka musi liczyć się z negatywnymi tego konsekwencjami, tym bardziej, że w odniesieniu do zespołu czynności, w których brała udział zachodzą przesłanki sztuczności działania.
W ocenie Sądu Organ także prawidłowo wywiódł, iż w przedmiotowej sprawie jest spełniona przesłanka osiągnięcia korzyści w danych okolicznościach sprzecznej z przedmiotem i celem przepisu ustawy podatkowej. Organ prawidłowo wywiódł, że w celu osiągnięcia korzyści podatkowej wykreowano u Strony podstawę do uzyskiwania kosztów podatkowych w postaci odsetek od obligacji, co również pozostaje w okolicznościach sprawy w sprzeczności z przedmiotem i celem regulacji zawartej w art. 15 ust 1 ustawy o CIT. Nie ulega wątpliwości, że celem i przedmiotem tego przepisu jest możliwość ujęcia w kosztach tylko wydatków poniesionych w celu uzyskania przychodów, a nie w innym celu np. osiągnięcia korzyści podatkowej i, jak w niniejszej sprawie, utrzymania "bezpodatkowego" statusu Funduszu w strukturze M1. Działania Strony nie opierały się na racjonalnym założeniu osiągnięcia dodatniego wyniku podatkowego, skoro wysokość oprocentowania wyemitowanych obligacji, a w konsekwencji wartość wypłaconych w 2017 r. odsetek do Funduszu skorelowana była z otrzymywanymi zyskami z udziału w dochodach (przychodach) osiąganych przez osobowe spółki operacyjne w M1. w taki sposób, że odsetki przewyższały kwotę tych zysków. Taka korelacja była niezbędna z punktu widzenia M1., aby na poziomie Strony nie wystąpił dochód podlegający opodatkowaniu. Sprzeczne z logiką ekonomiczną byłaby bowiem sytuacja, w której z jednej strony właściciele M1. ponoszą koszty działania S2., a z drugiej strony w pasie spółek "transmitujących" zysk ze spółek operacyjnych występuje dochód podlegający opodatkowaniu CIT.
W rezultacie za niezasadne należało uznać także podniesione zarzuty naruszenia art. 119a § 1 w zw. z art. 119c § 1 i § 2 pkt 1 i 3-5 oraz w zw. z art. 119d O.p.
W zakresie powyższych ustaleń w sprawie nie doszło do naruszenia przez organ odwoławczy art. 122, art. 187 § 1 i art. 191 w zw. z art. 119l O.p. Przepisy te stanowią, że w toku postępowania organy podatkowe podejmują wszelkie niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy w postępowaniu podatkowym (art. 122 ww. ustawy). Organ podatkowy jest obowiązany zebrać i w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 187 § 1 O.p.). Zgodnie zaś z art. 191 O.p., organ podatkowy ocenia na podstawie całego zebranego materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Powyższe ustalenia znajdują swoje uzasadnienie i podstawę w zgromadzonym materiale dowodowym, oraz - wbrew argumentacji skarżącej - zostały dokonane w granicach wyznaczonych zasadami prowadzonego postępowania, o których mowa w art. 122 i art. 187 § 1 O.p. Ustalona przez organ podstawa faktyczna rozstrzygnięcia została oparta na dowodach, których ocena nie była sprzeczna z zasadami wyrażonymi w art. 191 O.p. Przepis ten nakazuje organowi dokonanie oceny wszystkich zebranych dowodów z rozważeniem wiarygodności i mocy dowodowej każdego z nich, a następnie ich uporządkowanie i powiązanie w spójną i logiczną całość. Podkreślić należy, że do naruszenia tego przepisu może dojść wówczas, gdy zostanie wykazane uchybienie podstawowym kryteriom oceny, tj. zasadom doświadczenia życiowego i innym źródłom wiedzy, regułom poprawności logicznej, właściwemu kojarzeniu faktów. W związku tym tylko w przypadku, gdy brak jest logiki w wiązaniu wniosków z zebranymi dowodami lub gdy wnioskowanie wykracza poza schematy logiki formalnej albo wbrew zasadom doświadczenia życiowego nie uwzględnia związków przyczynowo skutkowych, przeprowadzona przez organy ocena dowodów może być skutecznie podważona. Skarżąca temu obowiązkowi natomiast nie podołała. Ustalenia dokonane przez organ oparto na analizie zgromadzonych dowodów. Organ w obu instancjach działał zgodnie zasadą zaufania wedle nakazu wynikającego z art. 121 § 1 O.p.
Szef KAS szczegółowo wyjaśnił, które okoliczności i na jakiej podstawie zostały udowodnione, a którym dowodom odmówił wiary, w tym z jakich przyczyn w sprawie nie dano wiary wyjaśnieniom skarżącej. Na prawidłowość ustaleń wskazuje spójność oceny dotyczącej unikania opodatkowania, z działaniami i osiągniętymi przez skarżącą rezultatami - i jednocześnie brak tej spójności w wyjaśnieniach strony.
Z tych przyczyn sąd uznał za niezasadne zarzuty naruszenia art. 122, art. 187 § 1 i art. 191 w zw. z art. 119l O.p.
Zaskarżona decyzja w zakresie powyższych elementów została także rzetelnie uzasadniona z uwzględnieniem wyjaśnień samej skarżącej.
Sąd natomiast uwzględnił zarzuty naruszenia art. 119a § 2, § 3 i § 5 w zw. z art. 119a § 1 O.p., poprzez ustalenie czynności odpowiedniej, polegającej na nabyciu przez spółkę i pozostałe cztery spółki celowe spółek luksemburskich przy wykorzystaniu krótkoterminowego finansowania bankowego zaciągniętego przez G. sp. z o.o. najpóźniej w IV kwartale 2016 r. (dalej: czynność odpowiednia), w oderwaniu od materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, a w szczególności wyjaśnień spółki dotyczących okoliczności oraz celów ekonomicznych i gospodarczych przeprowadzenia Reorganizacji 2016.
Podejmując zatem problematykę dotyczącą czynności odpowiedniej, należy wskazać, że zgodnie z art. 119a § 3 Ordynacji podatkowej, za odpowiednią uznaje się czynność, której podmiot mógłby w danych okolicznościach dokonać, jeżeli działałby rozsądnie i kierował się zgodnymi z prawem celami innymi niż osiągnięcie korzyści podatkowej sprzecznej z przedmiotem i celem przepisu ustawy podatkowej.
W kwestii czynności odpowiedniej należy wyjaśnić, iż powinna ona spełniać przesłanki wynikające z art. 119a § 1-3 Ordynacji podatkowej, tj.:
1) prowadzić do odebrania nienależnie uzyskanej korzyści podatkowej;
2) uwzględniać ujawnione w sprawie cele gospodarcze, inne niż chęć osiągnięcia korzyści podatkowej;
3) mogłaby zostać dokonana przez podmioty działające rozsądnie i kierujące się innymi celami niż osiągnięcie korzyści podatkowej;
4) przepisy prawa cywilnego nie stoją na przeszkodzie jej dokonaniu.
W niniejszej sprawie Organ uznał, iż czynność odpowiednia powinna przebiegać w sposób zbliżony do Reorganizacji 2018, przez co Reorganizacja 2018 w ogóle nie miałaby miejsca.
W sprawie niniejszej niesporne jest, że Reorganizacja 2018 roku przebiegła według schematu szczegółowo przedstawionego w zaskarżonej decyzji. W tym miejscu przypomnieć należy, że wskazane finansowanie opierało się na pozyskanym przez jedną ze spółek z M1. (G3. sp. z o.o.) krótkoterminowym, bankowym finansowaniu stanowiącym debet na rachunku bankowym. Pozyskane w ten sposób środki zostały spłacone w tym samym dniu roboczym, w którym zostały wypłacona przez bank. Wynikało to stąd, że pozyskanie finansowania bankowego zostało skorelowane ze zbyciem przez spółki celowe (w tym – skarżącą) jednostek uczestnictwa w spółkach luksemburskich. Środki pozyskane ze zbycia tych jednostek uczestnictwa zostały wpłacone przez spółki celowe na rachunek S2. tytułem wykupu obligacji. W dalszej kolejności, dokonano umorzenia certyfikatów przez S2. i rozliczenia jednostek uczestnictwa wobec osób fizycznych będących uczestnikami funduszu. Następnie te osoby fizyczne dokonały wpłat na rachunek spółki G3. tytułem objęcia udziałów w podwyższonym kapitale zakładowym. W konsekwencji tych zdarzeń spółka G3. pozyskała środki na spłatę udzielonego jej ww. finansowania bankowego.
Zdaniem Szefa KAS opisane wyżej działania powinny być podjęte – w ramach czynności odpowiedniej – już w 2016 roku. Najpóźniej w IV kwartale 2016 r. M1. za pośrednictwem G. Sp. z o.o. powinna rozpocząć negocjacje w kierunku uzyskania krótkoterminowego finansowania bankowego, na wzór uzyskanego w ramach Porozumienia 1 i zawrzeć to porozumienie w grudniu 2016 r. Finalizacja czynności odpowiedniej powinna nastąpić po rejestracji Strony, w grudniu 2016 r., dzień po podpisaniu Porozumienia 3 (tak jak w rzeczywistości). G. Sp. z o.o., przy zachowaniu wymogów korporacyjnych tak jak to uczyniono w Reorganizacji 2018, powinna dokapitalizować G2. Sp. z o.o., gdyż ten podmiot w IV kwartale 2016 r. był właścicielem każdej spółki celowej. Następnie G2. Sp. z o.o. dokonałaby dekapitalizowania Strony wykorzystując część środków pieniężnych przypadających na tę spółkę celową. Za otrzymane środki pieniężne Strona odkupiłaby od S2. jednostki uczestnictwa spółek luksemburskich wg ilości, zasad i cen ustalonych w ramach Reorganizacji 2016. Istotna różnica polegałaby na tym, że Strona zapłaciłaby za te jednostki uczestnictwa środkami pieniężnymi i nie emitowałaby obligacji.
Strona skarżąca wskazuje zaś, iż warunkiem koniecznym dla uzyskania (i spłaty) krótkoterminowego finansowania bankowego zaciągniętego przez G. Sp. z o.o. byłoby zbycie spółek luksemburskich przez S2. i umorzenie certyfikatów inwestycyjnych w Funduszu.
Zdaniem Sądu orzekającego w sprawie w swoim stanowisku w powyższej kwestii, Szef KAS pominął wielokrotnie podnoszoną przez spółkę okoliczność, że w grudniu 2016 r. (ani w IV kwartale 2016 r.) nie było planowane całkowite wycofanie się z inwestycji w S2., a jedynie zmiana formy aktywów w nim ulokowanych. Umorzenie certyfikatów inwestycyjnych w S2., będące elementem niezbędnym dla wdrożenia czynności odpowiedniej wskazanej przez Szefa KAS, byłoby więc działaniem wbrew celom inwestycyjnym, do realizacji których M1. dążyła w grudniu 2016 r. Zatem, Szef KAS ustalając czynność odpowiednią, pominął istotny cel, który przyświecał M1. podczas podejmowania decyzji o wdrożeniu czynności i zaproponował rozwiązanie, które w tamtym czasie z perspektywy biznesowej nie było dopuszczalne. Reorganizacji 2018, w której udział wzięło tylko sześciu z ośmiu wspólników, ustalenie akceptowalnej strategii i uzyskanie jednogłośnej akceptacji w kwestii tak kluczowego dysponowania majątkiem jest dużym wyzwaniem, również pod względem czasowym. Mając więc na uwadze ograniczenia czasowe w jakich odbywała się Reorganizacja 2016, niewykonalna byłaby więc zmiana planów inwestycyjnych, tak by możliwe było wyjście z inwestycji w S2. i umorzenie wszystkich certyfikatów w jeden miesiąc (i to w okresie okołoświątecznym), co jest warunkiem koniecznym dla czynności odpowiedniej.
Natomiast w ocenie spółki, na akceptację nie zasługiwało także stanowisko Szefa KAS, że w czynności odpowiedniej udział wzięłaby skarżąca i pozostałe cztery spółki celowe. Zaangażowanie tych podmiotów w czynność odpowiednią świadczy o niezrozumieniu przez organ roli, jaką podmioty te odgrywały w ramach Reorganizacji 2016, tj. jednostek umożliwiających formalne spełnienie warunku dywersyfikacji aktywów Funduszu. W sytuacji gdyby S2. wycofał się z inwestycji w M1., jak założył Szef KAS w czynności odpowiedniej, brak byłoby konieczności spełniania wymogów dywersyfikacji aktywów Funduszu. Wobec tego, spółka nie zostałaby w ogóle utworzona, a ewentualnego zakupu jednostek uczestnictwa w spółkach luksemburskich od S2. dokonałaby bezpośrednio G2. sp. z o.o. W ocenie skarżącej, zaproponowane przez organ zaangażowanie spółki i czterech spółek celowych nosi znamiona działania sztucznego, w postaci angażowania podmiotów pośredniczących mimo braku uzasadnienia ekonomicznego lub gospodarczego, a także w postaci nieuzasadnionego dzielenia operacji (dodatkowy krok, do tego pomnożony razy pięć spółek).
W tym miejscu jeszcze raz należy przypomnieć, iż w świetle art. 119a § 3 O.p za odpowiednią uznaje się czynność, której podmiot mógłby w danych okolicznościach dokonać, jeżeli działałby rozsądnie i kierował się zgodnymi z prawem celami innymi niż osiągnięcie korzyści podatkowej sprzecznej z przedmiotem i celem przepisu ustawy podatkowej. W doktrynie funkcjonuje stanowisko, zgodnie z którym "Literalnie różnica pomiędzy obiema tymi definicjami leży w tym, iż definicja czynności odpowiedniej przewiduje, że czynność taką stanowi każdy sposób działania, który podatnik mógłby zrealizować, gdyby nie możliwość osiągnięcia korzyści podatkowej spełniającej warunek sztuczności. Definicja sztuczności w przypadku odczytania jej a contrario mogłaby zaś wskazywać, że by czynność nie była sztuczna, muszą istnieć przeważające powody ekonomiczne za wyborem tej, a nie innej czynności odpowiedniej. [M. Kondej, 8.3.4. Powiązanie sztuczności z definicją czynności odpowiedniej [w:] Klauzula przeciwko unikaniu opodatkowania, Warszawa 2024. https://sip.lex.pl/#/monograph/369572213/474773 (dostęp: 2024-05-09 09:22)].
Sąd w składzie niniejszym w pełni uznaje, że czynność odpowiednia to czynność, która podatnik jest w stanie zrealizować zarówno z przyczyn faktycznych i prawnych. W tym miejscu należy zauważyć, że sama Reorganizacja przeprowadzona w 2018 r. trwała 34 dni – od [...] marca 2018 roku do [...] kwietnia 2018 roku. Przy czym, jak należy wnosić, z charakteru opisanych w decyzji działań w ramach Reorganizacji 2018, te 34 dni stanowiło już jej finalizację. Z decyzji nie wynika kiedy się rozpoczął, czy jak długo trwał sam proces decyzyjny w ramach każdego z podmiotów biorących udział w Reorganizacji 2018, czy też – ile trwały uzgodnienia pomiędzy licznymi podmiotami biorącymi w niej udział. Przypomnieć należy, że spółka celowa powstała w [...] grudnia 2016 r. Z porównania ww. dat wynika, że niemożliwym czasowo byłoby przeprowadzenie czynności odpowiedniej ustalonej przez Szefa KAS do końca 2016r. Należy też wziąć pod uwagę, że do czynności podjętych w ramach czynności odpowiedniej skarżąca spółka mogłaby przystąpić z momentem uzyskania osobowości prawnej (powstania), co miało miejsce [...] grudnia 2016 roku. Te argumenty podnoszone są stale przez Stronę skarżącą. Wskazała ona, iż czysto teoretycznie Reorganizacja 2018, gdyby decyzję o jej wdrożeniu podjęto w najwcześniejszym możliwym terminie, mogłaby zostać ukończona wcześniej, prawdopodobnie końcem listopada 2017 r. Organ w tym zakresie nie zauważa znaczącej różnicy dla określenia zobowiązania podatkowego za 2017 r., w zależności czy hipotetycznie czynność odpowiednia mogłaby zostać przeprowadzona przed końcem 2016 r. czy też nie byłoby takiej faktycznej możliwości. W sprawie nie poczyniono również ustaleń (np. poprzez zasięgnięcie opinii biegłego) czy czynności takie jakich dokonano w ramach Reorganizacji 2018 możliwe były do przeprowadzenia w krótszym okresie czasu – w okolicznościach sprawy niniejszej (z uwagi na datę wpisania skarżącej do KRS) – 17 dni. Z tego już powodu, tj. braku ustalenia czasowej możliwości przeprowadzenia czynności odpowiedniej przed końcem 2016 r., nie można uznać za Szefem KAS, że przy przyjęciu zaproponowanej przez niego czynności odpowiedniej, Strona uwzględniłaby koszty podatkowe (koszty uzyskania przychodów, o których mowa w art. 15 ust. 1 ustawy o CIT) w postaci zapłaconych na rzecz Funduszu oraz M1. Sp. z o.o. Sp. k. odsetek od obligacji własnych w kwocie 61.473.996,72 zł, które w swojej wysokości miały redukować jej dochody podatkowe z tytułu udziału w zyskach spółek luksemburskich. Wysokość dochodów z tych spółek luksemburskich byłaby niższa, bowiem dochody te nie pochodziłyby bowiem z pełnego roku podatkowego 2017, gdyby się okazało, że czynność odpowiednia nie byłaby możliwa do przeprowadzenia (zakończenia) w roku 2016.
Strona skarżąca również skutecznie podnosi argument, że przy przyjęciu takiej czynności odpowiedniej, jaką ustalił Szef KAS, S2. wycofałby się z inwestycji w M1., a zatem brak byłoby konieczności spełniania wymogów dywersyfikacji aktywów Funduszu. Wobec tego, spółka nie zostałaby w ogóle utworzona, a ewentualnego zakupu jednostek uczestnictwa w spółkach luksemburskich od S2. dokonałaby bezpośrednio G2. sp. z o.o. Z tego wynika, że jeden z celów ekonomicznych (dywersyfikacja aktywów Funduszu) nie byłby spełniony, z drugiej strony Strona niniejszego postępowania nie istniałaby (była ona jedynie instrumentem pozwalającym, w ocenie strony, na powyższą dywersyfikację portfela).
Szef KAS argumentuje w tym zakresie, iż nie neguje samej okoliczności powstania spółek celowych, jednakże brak negacji tej okoliczności, a zarazem zidentyfikowanie zespołu czynności w sposób, jak opisany w przedmiotowej decyzji, zawęża ocenę zastosowania przesłanek klauzulowych jedynie do emisji obligacji przez Skarżącą, a tym samym przedmiotem kontroli nie jest reorganizacja przeprowadzona w 2016 r., poza okolicznością emisji obligacji, nabyciem przez Spółkę od S2. jednostek uczestnictwa w spółkach: G4., G5., G6. oraz kompensatą należności i zobowiązań zawartej pomiędzy Spółką a S2. Cele ekonomiczne również zatem powinny być postrzegane z punktu widzenia Strony skarżącej, a nie Funduszu.
Mając na uwadze powyższe Sąd uznał, że zaskarżona decyzja narusza prawo i z tego powodu podlega ona uchyleniu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.
Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni argumentację przedstawioną w niniejszym uzasadnieniu. W konsekwencji ponownie określi czynność odpowiednią, po ewentualnym uzupełnieniu materiału dowodowego. Organ rozważy ewentualne przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego celem ustalenia, czy możliwe było przeprowadzenie czynności odpowiedniej (według reguł Reorganizacji 2018) do końca roku 2016. W sytuacji ustalenia, że czynność odpowiednia musiałaby się zakończyć w 2017 roku, organ przyjmie – dla potrzeb określenia wysokości zobowiązania podatkowego – przychody z udziału w zyskach spółek luksemburskich – przychody osiągnięte po ustalonej dacie zakończenia czynności odpowiedniej.
O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. Łączną kwotę 93.155 zł zasądzoną z tego tytułu na rzecz skarżącej spółki stanowią: wpis od skargi – 80.638 zł, wynagrodzenie pełnomocnika – 12.500 zł oraz opata skarbowa od pełnomocnictwa – 17 zł. Wyjaśnić należy, że wynagrodzenie pełnomocnika zostało uwzględnione w połowie jego wysokości ustalonej na podstawie § 2 pkt 9 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych.
Sąd dokonał miarkowania wynagrodzenia pełnomocnika, na podstawie art. 206 p.p.s.a., z uwagi na to, że sprawa niniejsza jest jedną z wielu spraw o identycznym stanie faktycznym rozpoznawanych przed tutejszym Sądem (ze skarg spółek celowych), w których złożono skargi i inne pisma w tożsamym brzmieniu. Zatem sprawa niniejsza wymagała mniejszego niż przeciętny nakład pacy w sprawie tego rodzaju.
Orzeczenia powołane w niniejszym uzasadnieniu są opublikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (CBOSA) pod adresem internetowym http://orzeczenia.nsa.gov.pl.