III SA/Wa 1176/04

III SA/Wa 1176/04 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2005-01-28
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2004-07-07
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Alojzy Skrodzki
Bożena Dziełak /przewodniczący sprawozdawca/
Marta Waksmundzka-Karasińska
Symbol z opisem
6115 Podatki od nieruchomości
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Bożena Dziełak (spr.), asesor WSA Alojzy Skrodzki, asesor WSA Marta Katarzyna Waksmundzka-Karasińska, Protokolant Małgorzata Szamocka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 stycznia 2005 r. sprawy ze skargi Z.B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] maja 2004 r. Nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2004 r. 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta S. z dnia [...] lutego 2004r. nr [...]; 2) stwierdza, że uchylone decyzje nie podlegają wykonaniu w całości.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] lutego 2004 r. Burmistrz Miasta S. ustalił Skarżącemu wysokość podatku od nieruchomości za 2004 r. Decyzja ta dotyczyła stanowiącej własność Skarżącego zabudowanej nieruchomości położonej w S. przy ul. [...]. Naliczono podatek od budynku mieszkalnego, pozostałych budynków oraz pozostałych gruntów.
W podstawie prawnej decyzji wskazano miedzy innymi art. 6 ust. 7 w związku z art. 2 ust. 1, art. 5 ust. 1, art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (Dz.U. z 2002 r. Nr 9, poz. 84 ze zm.; powoływanej dalej jako "u.p.i o.l.").
W "uzasadnieniu wymiaru" podano, że "wysokość podatku od nieruchomości ustalono na podstawie złożonej przez Pana/Panią informacji o nieruchomości i obiektach budowlanych, ewidencji gruntów, stosując stawki określone w aktualnie obowiązujących przepisach podatkowych".
Od decyzji tej Skarżący złożył odwołanie, w którym wyjaśnił, że po śmierci jego rodziców rodzeństwo ustaliło, że dom na przedmiotowej posesji przejmie H. B., który jest "właścicielem administracyjnym posesji".
Skarżący natomiast stosownie do postanowień Sądu Rejonowego w S. z dnia [...] marca 1991 r. Sygn.akt [...] i [...] lutego 1994 r. Sygn.akt [...] stał się właścicielem gospodarstwa rolnego, od którego odprowadzany jest podatek rolny. Zdaniem Skarżącego budynki zaplecza rolniczego są wliczane do podatku gruntowego, co oznacza, że z "domu, części zaplecza gosp. i placu posesji" powinien rozliczyć się H.B., korzystający z nich. Skarżący oświadczył, że nie prowadzi żadnej działalności gospodarczej przynoszącej dochody, a jego rola ogranicza się do napraw bieżących budynku, płotów, sprzątania i koszenia trawy. Podkreślił, że H.B. nie wywiązał się "prawnie i moralnie" ze zobowiązań podjętych wobec rodzeństwa.
Wniósł o zwolnienie z opłaty skarbowej, ponieważ jest emerytem.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. decyzję organu I instancji utrzymało w mocy.
Organ odwoławczy stwierdził, że z akt sprawy wynika, iż Burmistrz Miasta dokonał wymiaru podatku na podstawie danych z ewidencji gruntów prowadzonej przez Starostwo Powiatowe w S..
Uznał, że wyjaśnienia Skarżącego co do rozliczeń i ustaleń między nim a rodzeństwem – w tym bratem H.B. nie mogą stanowić podstawy do zwolnienia go z obowiązku podatkowego. Jak wynika bowiem z postanowień Sądu Rejonowego w S. o stwierdzeniu nabycia spadku, to Skarżący jest właścicielem przedmiotowej nieruchomości.
Kolegium powołało się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 lipca 1995 r. sygn.akt III SA 290/95, w którym ten wyraził pogląd, że organy podatkowe w postępowaniu dotyczącym wymiaru podatku nie są obowiązane do podejmowania z urzędu działań mający na celu ustalenie, czy zapis w ewidencji gruntów odpowiada stanowi rzeczywistemu. Zdaniem Sądu, jeżeli podatnik kwestionuje co do zasady obowiązek podatkowy w podatku od nieruchomości twierdząc, iż nie jest on podmiotem, na którym ten obowiązek ciąży, winien udokumentować w postępowaniu podatkowym ten stan rzeczy.
Nawiązując do powyższego Kolegium podniosło, że Skarżący nie przedstawił żadnych dowodów świadczących, iż nie ciąży na nim obowiązek podatkowy.
Ponadto Kolegium stwierdziło, że bez znaczenia dla wymiaru podatku jest okoliczność nieprowadzenia przez Skarżącego działalności gospodarczej przynoszącej dochody. Obowiązek podatkowy w podatku od nieruchomości związany jest bowiem z samym faktem posiadania nieruchomości.
Na decyzję powyższą Skarżący wniósł skargę, w której ponownie opisał stan faktyczny związany z przedmiotową nieruchomością. Dodatkowo wyjaśnił, że na przedmiotowej posesji H.B. zameldowany jest wraz z rodziną na pobyt stały od 1986r.
Skarżący podniósł również, że gospodarstwo rolne prowadził do 2001 r., po czym przekazał grunty orne córce. Ponieważ opłacany był podatek rolny, Skarżący uważa, że "występuje podwójne opodatkowanie".
Ponadto zadeklarował dobrowolne przekazanie H.B. praw do przedmiotowej posesji, z zastrzeżeniem uzgodnienia warunków tego przekazania.
Za niesłuszne Skarżący uznał ponoszenie przez niego kosztów "opłat nieruchomości" i napraw bieżących związanych z konserwacją posesji.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. wniosło o jej oddalenie. Powtórzyło argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wyjaśniło, że wskazywane przez Skarżącego grunty orne stanowiły odrębny przedmiot opodatkowania objęty innym postępowaniem, którego stroną była M.P., o czym świadczy załączona do skargi kserokopia decyzji Wójta Gminy S. z dnia [...] lutego 2004 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek z powodów innych niż w niej podniesione.
Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270; z 2004 r. Nr 162, poz. 1692; dalej powoływanej jako "p.p.s.a.") administracyjnymi Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Z dniem 1 stycznia 2003 r. ustawą z dnia 30 października 2002 r. o zmianie ustawy o podatkach i opłatach lokalnych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 200, poz. 1683) zmieniony został art. 3 u.p.i o.l.
Zgodnie z ust. 1 tego artykułu podatnikami podatku od nieruchomości są między innymi właściciele oraz posiadacze samoistni gruntu będący osobami fizycznymi przy czym przepis ust. 3 stanowi, że jeżeli przedmiot opodatkowania znajduje się w posiadaniu samoistnym, obowiązek podatkowy w zakresie podatku od nieruchomości ciąży na posiadaczu samoistnym.
Z przepisów powyższych jednoznacznie wynika więc, że w sytuacji, gdy nieruchomością włada posiadacz samoistny, obowiązek podatkowy obciąża jego, a nie właściciela nieruchomości.
Przepis art. 6 ust. 6 u.p.i o.l. nakłada na osoby fizyczne obowiązek złożenia właściwemu organowi podatkowemu informacji o nieruchomościach i obiektach budowlanych, sporządzonej na formularzu według ustalonego wzoru, w terminie 14 dni od dnia wystąpienia okoliczności uzasadniających powstanie albo wygaśnięcie obowiązku podatkowego w zakresie podatku od nieruchomości lub od dnia zaistnienia zdarzenia mającego wpływ na wysokość opodatkowania. Oczywistym jest, że obowiązek złożenia takiej informacji dotyczy podatnika podatku od nieruchomości.
Z akt sprawy wynika, że informację o jakiej mowa w tym przepisie, dotyczącą przedmiotowej nieruchomości, złożył H.B., wskazując jej adres jako miejsce swojego zamieszkania. Jedynie w pozycji [...] informacji jako właściciel budynku mieszkalnego wskazany został B.Z.. Pozycje [...] oraz [...], gdzie zamieszcza się dane właściciela, współwłaściciela, posiadacza samoistnego, współposiadacza lub użytkownika wieczystego nie zostały wypełnione.
W oparciu o tak sporządzoną informację organ I instancji wydał decyzję ustalającą wysokość podatku od nieruchomości za 2004 r. i skierował ją do Z.B., jako właściciela. W jedynym zdaniu uzasadnienia decyzji, niezgodnie z przedstawionym wyżej stanem faktycznym, podano, że wysokość podatku ustalono na podstawie "złożonej przez Pana/Panią informacji o nieruchomości i obiektach budowlanych, ewidencji gruntów".
Zdaniem Sądu, skoro informacja złożona została przez H.B., niedopuszczalne było skierowanie decyzji wymiarowej do Z.B. bez przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego co do osoby podatnika.
Obowiązkiem organu podatkowego jest ustalenie osoby, którą obciąża obowiązek podatkowy, także wtedy gdy przepisy prawa nakładają na podatników obowiązek złożenia deklaracji lub też, jak w tym przypadku, informacji o przedmiocie opodatkowania. Błędne skierowanie decyzji skutkować bowiem będzie zaistnieniem przesłanki do stwierdzenia jej nieważności, określonej w art. 247 § 1 5 Ordynacji podatkowej.
Przede wszystkim dla oceny zakresu obowiązków organów podatkowych zważyć należało, iż w art. 122 Ordynacji podatkowej ustanowiono zasadę prawdy obiektywnej, zgodnie z którą w toku postępowania organy podatkowe podejmują wszelkie działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy w postępowaniu podatkowym. Realizacji tej zasady służy przepis art. 187 § 1 Ordynacji podatkowej nakładający na organy podatkowe obowiązek zgromadzenia i wyczerpującego rozważenia całokształtu materiału dowodowego sprawy. Obowiązek ten jest niezależny od tego, czy niezbędny materiał dowodowy potwierdza stanowisko podatnika, czy też je podważa. Obciąża on zarówno organ pierwszej instancji, jak i organ odwoławczy, niejako ponownie rozstrzygający sprawę.
Organy podatkowe, nie prowadząc postępowania dowodowego co do osoby podatnika naruszyły przepis art. 122 i art. 187 § 1 Ordynacji podatkowej w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 lipca 1995 r., powołany przez Kolegium, wydany został w odmiennym stanie prawnym, na gruncie którego istniały wątpliwości co do tego kto jest podatnikiem podatku od nieruchomości w sytuacji, gdy właściciel utracił posiadanie na rzecz posiadacza samoistnego. Oczywistym jest, że nie uwzględnia on treści uchwały Trybunału Konstytucyjnego z dnia 6 września 1995 r. sygn.akt W 20/94 (OTK nr 1, poz. 6), w której wyraził on pogląd, że art. 2 pkt 1 u.p.i o.l. (w brzmieniu wówczas obowiązującym) nie daje podstaw do wyboru podatnika przez organ podatkowy przy wymiarze podatku od nieruchomości, a w przypadku, gdy samoistny posiadacz nie jest właścicielem nieruchomości, określony w tym przepisie obowiązek podatkowy ciąży na posiadaczu samoistnym.
Zmiana art. 3 u.p.i o.l. wprowadzona z dniem 1 stycznia 2003 r. uwzględnia powyższe stanowisko Trybunału Konstytucyjnego.
Specyfika stanu faktycznego niniejszej sprawy polega na tym, że za podatnika uznano osobę inną niż ta, która złożyła informację. Materiał dowodowy znajdujący się w aktach sprawy nie pozwala na określenie charakteru czy posiadania H.B.. Złożona przez niego informacja jest bowiem niekompletna. Niewypełnione zostały rubryki (poza dotyczącą budynku mieszkalnego) przeznaczone na wpisanie osoby właściciela lub posiadacza samoistnego.
Organ podatkowy I instancji powinien był zweryfikować tak sporządzoną informację, chociażby w ramach czynności sprawdzających, przewidzianych w art. 272 i nn. Ordynacji podatkowych. Czynności mogą być prowadzone także co do informacji, o których w art. 6 ust. 6 u.p.i o.l., będących deklaracjami w rozumieniu art. 3 pkt 5 Ordynacji podatkowej. Po wszczęciu zaś postępowania podatkowego należało przeprowadzić stosowne postępowanie dowodowe.
W aktach sprawy znajduje się wypis z rejestru gruntów, z którego wynika, iż właścicielem przedmiotowej nieruchomości jest Z.B..
Sąd nie podziela stanowiska organu odwoławczego, że wiążące dla określenia osoby podatnika są dane dotyczące właściciela zamieszczone w ewidencji gruntów. Na podstawie danych zamieszczonych w ewidencji gruntów określa się osobę właściciela, a w odniesieniu do niektórych nieruchomości – osobę zarządzającą nią. Związanie zapisami ewidencji oznacza, że za właściciela nieruchomości, dla celów podatku od nieruchomości nie może, co do zasady, być uznana osoba inna niż wpisana w ewidencji.
Jednakże, jak to już wskazywano, zgodnie z art. 3 u.p.i o.l. podatnikiem podatku od nieruchomości może być także jej posiadacz samoistny. W tym stanie rzeczy czym innym jest ustalenie osoby właściciela nieruchomości, a czym innym ustalenie osoby podatnika podatku od nieruchomości. Określenie podatnika następuje na podstawie ww. przepisu.
Sąd zauważa, że zgodnie z § 10 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rozwoju Regionalnego i Budownictwa z dnia 29 marca 2001 r. w sprawie ewidencji gruntów i budynków (Dz.U. Nr 38, poz. 454) ewidencja obejmuje dane liczbowe i opisowe dotyczące gruntów i budynków oraz lokali, a także dane dotyczące właścicieli nieruchomości. Dopiero w przypadku braku danych o właścicielach w ewidencji wykazuje się dane osób i jednostek organizacyjnych, które tymi nieruchomościami władają.
Skarżący nie kwestionował, że jest właścicielem nieruchomości położonej w S. przy ulicy [...]. Wskazywał natomiast na okoliczności, które w jego ocenie, uzasadniały obciążenie podatkiem od nieruchomości osoby faktycznie władającej nieruchomością tj. H.B.. Okoliczności te należało ocenić, po przeprowadzeniu postępowania dowodowego.
Zdaniem Sądu w sprawie niniejszej doszło też do naruszenia wynikającej z art. 191 Ordynacji podatkowej zasady swobodnej oceny dowodów, zgodnie z którą organ podatkowy ocenia na podstawie całego zebranego materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Prawidłowe zastosowanie tej zasady wymaga przede wszystkim, aby materiał dowodowy podlegający ocenie był kompletny. W niniejszej sprawie natomiast materiał dowodowy taki nie był. Ocena oparta na niepełnym materiale dowodowym prowadzi do wniosku, że dokonano jej z przekroczeniem granic zasady swobodnej oceny dowodów.
Uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Ponadto, decyzja organu I instancji nie zawiera uzasadnienia spełniającego warunki określone w art. 210 § 4 Ordynacji podatkowej. Jak to już wskazywano, podano w nim, a i to niezgodnie ze stanem rzeczywistym, w oparciu o jakie dokumenty dokonano wymiaru podatku. Uzasadnienie powinno być zindywidualizowane, uwzględniać okoliczności faktyczne konkretnej sprawy. Brak właściwego uzasadnienia decyzji jest naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Ponieważ stan faktyczny sprawy nie został ustalony, przedwczesna byłaby wypowiedź Sądu co do prawidłowości uznania Skarżącego za podatnika podatku od nieruchomości. Sąd nie może dokonywać ustaleń faktycznych, których nie dokonały organy podatkowe.
Wyjaśnić jedynie należy, że Sąd nie może ani uwzględnić, ani też oceniać propozycji Skarżącego związanych z uregulowaniem stosunków miedzy nim a H.B. dotyczących przedmiotowej nieruchomości.
Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych; Dz.U. Nr 153, poz. 1269). Poza zakresem właściwości Sądu pozostaje więc ocena zamiarów stron postępowania co do uregulowania swoich stosunków własnościowych i rodzinnych, a także ich ewentualny wpływ na opodatkowanie.
Sąd stwierdza, że w sprawie niniejszej organy podatkowe naruszyły przepisy postępowania tj. art. 122, art. 187 § 1, art. 191, a organ I instancji również art. 210 § 4 Ordynacji podatkowej. Nie wyjaśniły bowiem stanu faktycznego, a stanowisko swoje oparły na niepełnym materiale dowodowym, co skutkowało przekroczeniem granic swobodnej oceny dowodów. Ponadto stanowiska swego organ I instancji nie uzasadnił.
Organy podatkowe przeprowadzą postępowanie dowodowe w celu ustalenia, czy Skarżący jest podatnikiem podatku od przedmiotowej nieruchomości.
W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.
Zakres w jakim uchylone decyzje nie podlegają wykonaniu określono w oparciu o przepis art. 152 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Skarżący nie wniósł o zasądzenie kosztów postępowania sądowego.