III SA/WA 2505/05

III SA/Wa 2505/05 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2006-03-30
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2005-09-16
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Małgorzata Jarecka /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Stwierdzono nieważność zaskarżonej decyzji
Sentencja
III SA/Wa 2505/05 W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 30 marca 2006 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący - Sędzia WSA Małgorzata Jarecka po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 30 marca 2006 r. sprawy ze skargi E. B. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2005 r., Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy 1) stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji w całości; 2) określa, że decyzja wymieniona w pkt 1 wyroku nie może być wykonana w całości.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] lipca 2005r., Nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, po rozpatrzeniu wniosku E.B. o ponowne rozpoznanie sprawy – utrzymał w mocy poprzednią decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych dnia [...] października 2004r., Nr [...] odmawiającą umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy.
W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wskazał, iż nie znalazł przesłanek umożliwiających umorzenie zadłużenia na mocy art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. Nr 137, poz. 887 ze zm.), jako należności całkowicie nieściągalnej. Mimo, że aktualna sytuacja materialna skarżącego bardzo utrudnia uregulowanie zobowiązań, to nie można wykluczyć, iż w przyszłości pojawią się takie możliwości.
Nie stwierdzono również szczególnych okoliczności pozwalających na umorzenie na podstawie art. 28 ust. 3a wyżej cytowanej ustawy. Istnieje bowiem możliwość spłaty zadłużenia w dogodnym układzie ratalnym, bez pozbawiania skarżącego i członków najbliższej rodziny możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych.
Podkreślono ponadto, iż umorzenie zadłużenia jest instytucją nadzwyczajną, tym samym przypadki uzasadniające jej zastosowanie muszą również posiadać tę cechę. Za umorzeniem zaległości przemawiać mogą wypadki niezależne od sposobu postępowania płatnika, bądź spowodowane działaniem czynników, na które nie mógł mieć wpływu.
Na powyższą decyzję E.B. wniósł w dniu 18 sierpnia 2005r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.
W treści skargi skarżący wniósł o zmianę decyzji i uznanie jego sytuacji życiowej, jako szczególnej. Wskazał na okoliczność pozostawania bez pracy i prawa do zasiłku (pomimo intensywnych poszukiwań) oraz trudną sytuację mieszkaniową i ekonomiczną jego rodziny. Skarżący nie posiada majątku, z którego można by egzekwować należności na poczet jego zadłużenia względem ZUS. Na dowód swojego stanu majątkowego i sytuacji materialnej, skarżący załączył kopię postanowienia Sądu Rejonowego w P. o wpisani skarżącego do Rejestru Dłużników Niewypłacalnych.
W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych podtrzymał argumentację przedstawioną w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi w całości.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie rozpoznając sprawę w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 1 oraz 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. - dalej powoływanej jako p.p.s.a. ) - zważył co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Na wstępie Sąd zauważa, iż zgodnie z art. 184 Konstytucji w związku z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) oraz w związku z art. 135 p.p.s.a. kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 p.p.s.a., sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem.
Zgodnie z treścią art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Cytowany przepis daje podstawę do uwzględnienia skargi także wtedy, gdy strona nie podnosi w trakcie toczącego się postępowania sądowoadministracyjnego zarzutów będących podstawą wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonego indywidualnego aktu administracyjnego.
Przenosząc powyższe na grunt rozpatrywanej sprawy należy stwierdzić, iż zaskarżona decyzja narusza przepisy procedury administracyjnej w stopniu dającym podstawę do stwierdzenia jej nieważności.
Nieważność decyzji może mieć miejsce wyłącznie w przypadkach ściśle określonych w przepisach, tj. w art. 156 § 1 pkt 1 – 6 oraz art. 156 § 1 pkt 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.) – dalej powoływany jako "K.p.a.", jeżeli zawiera wadę powodującą jej nieważność z mocy prawa.
Prowadząc postępowanie administracyjne organy są zobowiązane do przestrzegania z urzędu przepisów dotyczących ich właściwości. Kwestie właściwości rzeczowej i miejscowej regulują przepisy art. 19 i nast. K.p.a., instancyjnej zaś - art. 127 K.p.a. Niezachowanie przez organ wymagań określonych tymi przepisami stanowi naruszenie przepisów o właściwości, prowadzące w konsekwencji do wady decyzji powodującej jej nieważność.
Organem uprawnionym do rozstrzygania spraw w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Jego kompetencje w tym zakresie wynikają z art. 83 ust. 1 pkt. 3 u.s.u.s., w którym zakreślono prawo Zakładu do wydawania decyzji w zakresie ustalania wymiaru składek i ich poboru, a także umarzania należności z tytułu składek.
Z kolei w art. 32 powołanej ustawy, normodawca nakazał stosować przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne do składek na ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych.
Tak jak nie ma wątpliwości, co do właściwości Zakładu w pierwszej instancji, tak w zakresie rozstrzygnięcia sprawy w drugiej instancji – zdaniem Sądu – doszło do naruszenia przepisów, regulujących kompetencje organów.
Istotnym na gruncie tego problemu jest art. 83 ust. 4 u.s.u.s. Przepis ten, w brzmieniu obowiązującym w dniu wydawania zaskarżonej decyzji stanowił, iż od decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz od decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia, a także od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, odwołanie nie przysługuje.
Zdaniem Sądu, ówcześnie obowiązujący art. 83 ust. 4 u.s.u.s. wyłączał w odniesieniu do decyzji w sprawach o umarzanie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne jedynie możliwość ich zaskarżenia do sądu powszechnego.
Nie oznacza to jednak, że strona pozbawiona była prawa do rozpatrzenia jej sprawy przez drugą instancję. Zgodnie z art. 123 u.s.u.s. w sprawach uregulowanych ustawą stosuje się przepisy K.p.a., chyba że ustawa stanowi inaczej. Tak więc do postępowania przed Zakładem stosuje się także art. 15 oraz art. 127 wyżej powołanej ustawy. Z tych względów przyjąć należy, iż postępowanie przed Zakładem Ubezpieczeń Społecznych jest dwuinstancyjne. Odwołanie od decyzji Zakładu przysługuje do organu administracji publicznej wyższego stopnia, co wynika z art. 127§ 2 K.p.a.
W świetle art. 17 K.p.a. organami wyższego stopnia - uprawnionymi do rozpatrywania odwołań - w stosunku do organów administracji publicznej (art. 66 ust. 4 u.s.u.s.) są odpowiednie organy nadrzędne lub właściwi ministrowie. Organem nadrzędnym jest organ sprawujący nadzór nad działalnością danego organu. W myśl art. 66 ust. 2 u.s.u.s. nadzór nad zgodnością działań Zakładu z obowiązującymi przepisami sprawuje minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego.
A zatem, w stanie prawnym obowiązującym w dniu wydania zaskarżonej decyzji, organem właściwym do rozpatrywania odwołań od decyzji w sprawach umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, wydawanych w pierwszej instancji przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych był Minister Polityki Społecznej.
W niniejszej sprawie, na skutek błędnego pouczenia, odwołanie od decyzji ZUS rozstrzygnął organ niewłaściwy – Prezes ZUS.
Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł, że w sprawie zachodzą przyczyny określone w art. 156 § 1 pkt 1 K.p.a. i na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Sąd stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji. Stosownie do art. 152 wyżej cytowanej ustawy stwierdził, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości.