III SA/Wa 1052/18

III SA/Wa 1052/18 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2019-03-07
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2018-04-17
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Dorota Dziedzic-Chojnacka
Elżbieta Olechniewicz /przewodniczący/
Katarzyna Owsiak /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6110 Podatek od towarów i usług
6560
Sygn. powiązane
I FSK 1728/19 - Wyrok NSA z 2023-07-26
Skarżony organ
Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Elżbieta Olechniewicz, Sędziowie sędzia WSA Dorota Dziedzic-Chojnacka, sędzia WSA Katarzyna Owsiak (sprawozdawca), Protokolant starszy referent Magdalena Walkowiak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 marca 2019 r. sprawy ze skargi C. S.A. z siedzibą w W. na interpretację indywidualną Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z dnia 8 lutego 2018 r. nr 0114-KDIP4.4012.666.2017.1.BS w przedmiocie podatku od towarów i usług oddala skargę
Uzasadnienie
1. Postępowanie przed Dyrektorem Krajowej Informacji Skarbowej.
1.1. Przedmiotem skargi jest interpretacja indywidualna Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej (dalej: DKIS/organ) z dnia 8 lutego 2018 r. nr 0114-KDIP4.4012.666.2017.1.BS w przedmiocie podatku od towarów i usług.
1.2. Z akt sprawy wynika, że w dniu 23 listopada 2017 r. C. S. A. (dalej: Skarżąca/Spółka/Wnioskodawca) złożyła wniosek o wydanie interpretacji przepisów prawa podatkowego w indywidualnej sprawie dotyczącej zastosowania zwolnienia od podatku dla świadczonych usług udostępniania informacji o notowaniach instrumentów finansowych.
We wniosku Spółka wskazała, że świadczy usługi związane z instrumentami finansowymi, w tym głównie:
- usługi nabywania lub zbywania papierów wartościowych we własnym imieniu, lecz na rachunek dającego zlecenie.
- usługi prowadzenia rachunków papierów wartościowych oraz rachunków pieniężnych służących do ich obsługi,
- usługi pośrednictwa w nabywaniu lub zbywaniu papierów wartościowych będących w obrocie na zagranicznych rynkach regulowanych.
Klientom, dla których Spółka świadczy usługi wyżej wymienione, oferowana jest również usługa abonamentowa, zdefiniowana w osobnej umowie, której przedmiotem jest przede wszystkim udostępnianie informacji o notowaniach instrumentów finansowych i oferowana jest wyłącznie osobom korzystającym (jako właściciele lub pełnomocnicy) z posiadanego w Spółce rachunku inwestycyjnego. Konstrukcja usługi jest taka, że udostępnianie informacji o notowaniach instrumentów finansowych odbywa się w oparciu o dane pozyskiwane bezpośrednio z Giełdy Papierów Wartościowych w W., przekazywane następnie za pośrednictwem Spółki klientom korzystającym z usług wymienionych we wstępie. Dane te w praktyce są związane z korzystaniem przez klientów z usług nabywania lub zbywania papierów wartościowych lub pośrednictwa w nabywaniu lub zbywaniu papierów wartościowych.
1.3. Mając na względzie tak zakreślony stan faktyczny Skarżąca zapytała, czy opisane usługi udostępniania informacji o notowaniach instrumentów finansowych, świadczone w związku z wykonywaniem innych usług maklerskich zwolnionych z podatku od towarów i usług, korzystają ze zwolnienia z art. 43 ust. 1 pkt 41 ustawy z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz.U. z 2018 r., poz. 2174 ze zm., dalej: u.p.t.u.)?
1.4. Przedstawiając swoje stanowisko w sprawie Skarżąca wskazała, że w pierwszej kolejności, dla odczytania prawidłowej treści przepisu i normy w nim zawartej, należy poddać art. 43 ust. 1 pkt 41 u.p.t.u. wykładni językowej z uwzględnieniem powszechnie akceptowanej w orzecznictwie i w piśmiennictwie zasady jej pierwszeństwa oraz subsydiarności wykładni systemowej i funkcjonalnej Wykładnia taka, w ocenie Strony, pokazuje przede wszystkim, że w obrębie katalogu usług zwolnionych, opisanych w art. 43 u.p.t.u. mamy zarówno usługi opisane bardziej szczegółowo (wręcz "czynnościowo", jak np. usługi finansowe dotyczące pieniądza i wartości pieniężnych, w przypadku których ustawodawca odniósł się precyzyjnie do pojęć takich jak "zarządzanie"; "udzielanie" , "prowadzenie" itp ), jak i usługi, które zdefiniowano bardzo ogólnie, wyłącznie w odniesieniu do przedmiotu ewentualnej czynności, bez wyspecyfikowania jej charakteru. Przykładowo w przypadku usług, które bezdyskusyjnie podlegają opisywanemu zwolnieniu (np. usług maklerskich związanych z obrotem instrumentami finansowymi) nie ulega wątpliwości, że przedmiotem usługi są same instrumenty, choć ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o obrocie instrumentami finansowymi (Dz.U. 2018 r., poz. 2286, ze zm.), stanowi, że na działalność maklerską składają się czynności polegające na "przyjmowaniu i przekazywaniu zleceń", "wykonywaniu zleceń", "nabywaniu i zbywaniu", "zarządzaniu portfelami", "oferowaniu". "przechowywaniu lub rejestrowaniu" itd. instrumentów finansowych. Językowo więc "przedmiotem" usług zwolnionych z podatku VAT są określone czynności - np. nabywanie, oferowanie itd. - wykonywane w odniesieniu do instrumentów finansowych, a nie same instrumenty finansowe. Dlatego też w ostatniej części zdania zawartego art. 43 ust. 1 pkt 41 u.p.t.u przepisu napisano o wyłączeniu dwóch czynności - "przechowywania instrumentów i zarządzania instrumentami" - spośród wielu.
Powyższa argumentacja prowadzi w ocenie Strony do wniosku, że w świetle tak sformułowanego art. 43 ust. 1 pkt 41 u.p.t.u., każda czynność odnosząca się do instrumentów finansowych, w tym również usługa, która odnosi się do informacji o notowaniu (cenie) instrumentu finansowego, immanentnie związana z obrotem tym instrumentem, powinna podlegać opisywanemu zwolnieniu. Taka konstatacja jest szczególnie uzasadniona w związku z tym, że informacja o notowaniach giełdowych instrumentów finansowych jest niezbędna w podejmowaniu decyzji inwestycyjnych i dokonywaniu transakcji na instrumentach finansowych.
Spółka wskazała ponadto, że problem związany z ewentualną próbą doprecyzowania zwolnienia z art. 43 ust. 1 pkt 41 u.p.t.u. napotyka na trudności przy analizowaniu orzecznictwa sądowego, w którym wykładnia gramatyczna jest uzupełniana przez wykładnię systemową. Ta ostatnia jest jednak utrudniona, albowiem z jednej strony mamy orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (dalej: TSUE), które odnosi się do treści Dyrektywy Rady 2006/112/WE z 28 listopada 2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej – (Dz.Urz. UE.L nr 347. str. 1. dalej: Dyrektywa 112), a ta nie jest spójna z treścią polskiego zwolnienia i dlatego orzecznictwo TSUE zawęża stosowanie zwolnienia. Z drugiej strony mamy orzecznictwo polskich sądów powszechnych, które nakazuje, w zasadniczej i spójnej linii interpretacyjnej, wykładnię wszelkich zwolnień podatkowych w sposób ścisły, bez zawężania czy rozszerzania zasięgu stosowanego przepisu.
Z tych też powodów zdaniem Strony konieczne jest odwołanie się do definicji usługi kompleksowej, która pozwala na powiązanie usług głównych, w tym przypadku korzystających ze zwolnienia z art. 43 ust. 1 pkt 41 u.p.t.u. w sposób niebudzący wątpliwości (np. usługi nabywania lub zbywania instrumentów finansowych lub pośrednictwa w ich nabywaniu lub zbywaniu) z usługą pomocniczą (tu: udostępnianie informacji o notowaniach instrumentów finansowych). Z orzecznictwa sądów wynika, że pojedyncze świadczenie powinno być traktowane jako element świadczenia zasadniczego wówczas, jeżeli cel świadczenia usługi pomocniczej jest zdeterminowany przez usługę główną oraz nie można wykonać usługi głównej bez usługi pomocniczej. W ocenie Strony, również w tym przypadku, o kompleksowości można mówić wówczas, gdy świadczenie pomocnicze wykonywane jest w tym samym czasie co świadczenie główne. Również w ujęciu przyjmowanym przez TSUE, obiektywna jedność świadczenia gospodarczego, które składa się z kilku czynności, co prawda wyodrębnionych i opłacanych odrębnie, ale w praktyce niewystępujących osobno, przemawia za zwolnieniem usługi informowania o notowaniach instrumentów, jako usługi związanej z instrumentami finansowymi i usługi, bez której obrót tymi instrumentami nie byłby możliwy, a ich rozdzielenie miałoby sztuczny charakter (Strona powołała wyrok TSUE z 27 października 2005 r., C- 1/04, Levob Verzekkeringen bv).
1.5. DKIS w przywołanej na wstępie interpretacji indywidualnej z dnia 14 marca 2018 r. uznał stanowisko Wnioskodawcy za nieprawidłowe.
Organ uznał, że w celu rozstrzygnięcia problemu będącego przedmiotem zapytania zawartego we wniosku należy zbadać czy opisane świadczenie, tak jak podnosi to Wnioskodawca, nosi znamiona świadczenia złożonego. DKIS zauważył, że żadna z norm prawa krajowego, czy też prawa europejskiego nie przewiduje definicji usług złożonych. Konstrukcja ta powstała na gruncie orzecznictwa TSUE nadając określone cechy tym czynnościom i opisując rodzaj relacji pomiędzy nimi, dlatego odniesienia okoliczności sprawy nie należy szukać w regulacjach prawnych, a w tezach wyroków TSUE podejmujących to zagadnienie.
Organ powołał obszernie orzecznictwo TSUE odnoszące się do koncepcji opodatkowania świadczeń kompleksowych wydane na podstawie pierwotnie obowiązującej Szóstej Dyrektywy Rady (77/388/EWG) oraz obecnie obowiązującej Dyrektywy 112 (orzeczenia: z dnia 25 lutego 1999 r. w sprawie C-349/96, z dnia 27 października 2005 r. w sprawie C-41/04, z dnia 11 czerwca 2009 r. w sprawie C-572/07, z dnia 5 czerwca 1997 r. w sprawie C-2/95, z dnia 29 marca 2007 r. w sprawie C-111/05, z dnia 27 września 2012 r. w sprawie C-392/11, z dnia 11 lutego 2010 r. w sprawie C-88/09).
Podsumowując poglądy wyrażone w orzecznictwie TSUE organ wskazał, że ze świadczeniem złożonym (kompleksowym) mamy do czynienia wówczas, gdy świadczenie usługodawcy jest rozbudowane i obejmuje dwie lub więcej pojedynczych czynności (świadczeń), będących elementami częściowego zobowiązania strony transakcji. Jednocześnie świadczenie takie, jeśli może zostać uznane za świadczenie o charakterze złożonym, podlega opodatkowaniu jednolitą stawką podatku od towarów i usług, właściwą dla świadczenia podstawowego, głównego. W przypadku świadczeń o charakterze złożonym, o wysokości stawki podatku decydować będzie to, czy w danych okolicznościach mamy do czynienia z jednym świadczeniem kompleksowym, czy też z szeregiem jednostkowych świadczeń. Ocena tej okoliczności winna odbywać się więc w oparciu o to, czy dokonywane czynności (świadczenia) wykazują ze sobą tak ścisłe powiązanie, że w sensie gospodarczym tworzą jedną całość, której rozdzielenie miałoby sztuczny charakter.
Odnosząc powyższe do stanu faktycznego DKIS uznał, że w sprawie nie mamy do czynienia ze świadczeniami o charakterze kompleksowym, ponieważ możliwe jest wyodrębnienie poszczególnych usług, które mogą mieć charakter samoistny.
Zdaniem organu usługi nabywania lub zbywania papierów wartościowych oraz pośrednictwa w nabywaniu lub zbywaniu papierów wartościowych mogą być świadczone dla Klientów z usługą udostępniania informacji o notowaniach instrumentów finansowych, jak i bez niej. Zatem to od woli klienta zależy czy skorzysta z dodatkowo oferowanej przez Wnioskodawcę usługi abonamentowej. Okoliczności w jakich świadczone są dane usługi wskazują jednoznacznie, że są to świadczenia składające się z równorzędnych czynności - nie jest możliwe określenie, które z opisanych usług stanowią świadczenie główne, a które pomocnicze realizowane w celu lepszego wykonania usługi podstawowej. W rozpatrywanej sprawie czynności, które proponuje Wnioskodawca w dwóch odrębnych umowach, nawet jeśli są w pewnym stopniu powiązane, mogą być traktowane rozłącznie, a traktowanie to nie wpłynie na charakter żadnej z nich - klient Wnioskodawcy otrzyma świadczenia równorzędne /główne. Okoliczności sprawy jednoznacznie wskazują, że usługa udostępniania informacji o notowaniach instrumentów finansowych nie jest niezbędna/konieczna do świadczonych na rzecz klientów usług nabywania lub zbywania papierów wartościowych lub pośrednictwa w nabywaniu lub zbywaniu papierów wartościowych. Usługi te mogą być jak i są świadczone, na co wskazuje opis sprawy, bez dodatkowej/odrębnej usługi udostępniania informacji o notowaniach instrumentów finansowych.
Reasumując organ uznał, że świetle orzecznictwa TSUE, przedstawione we wniosku świadczenia nie są ze sobą tak ściśle związane, aby uznać, że tworzą obiektywnie jedno niepodzielne świadczenie gospodarcze, którego rozdzielenie miałoby charakter sztuczny, właśnie połączenie tychże świadczeń w przedstawionych okolicznościach sprawy, miałoby charakter sztuczny.
Organ wskazał również, że w celu określenia, czy świadczone przez Wnioskodawcę usługi udostępniania informacji o notowaniach instrumentów finansowych korzystają ze zwolnienia konieczna jest jednostkowa ocena takiej czynności pod kątem skorzystania ze zwolnienia.
DKIS przypomniał, że na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 41 u.p.t.u., zwalnia się od podatku usługi, których przedmiotem są instrumenty finansowe, o których mowa w ustawie o obrocie instrumentami finansowymi z wyłączeniem przechowywania tych instrumentów i zarządzania nimi oraz usługi pośrednictwa w tym zakresie.
Zgodnie z art. 43 ust. 15 u.p.t.u. zwolnienia, o których mowa w ust. 1 pkt 7, 12 i 37-41, nie mają zastosowania do:
1) czynności ściągania długów, w tym factoringu;
2) usług doradztwa;
3) usług w zakresie leasingu.
Zatem, w celu określenia, czy świadczone przez udostępniania informacji o notowaniach instrumentów finansowych mogą korzystać ze zwolnienia od podatku, konieczna jest ich ocena pod kątem spełnienia dyspozycji wynikających z art. 43 ust. 1 pkt 41 u.p.t.u. Ustawodawca, zakreślając ramy przedmiotowe art. 43 ust. 1 pkt 41 u.p.t.u. odwołał się do definicji zawartych w ustawie o obrocie instrumentami finansowymi.
Organ przywołał ustawowe definicje instrumentów finansowych i papierów wartościowych i wskazał, że przy dokonywaniu interpretacji przepisów art. 43 ust. 1 pkt 7 i 38-41 u.p.t.u. uwzględnić należy orzecznictwo TSUE dotyczące usług finansowych (w tym usług stanowiących element usług finansowych), gdyż ze zwolnienia będą korzystały usługi stanowiące element usług, których przedmiotem są instrumenty finansowe wymienione w art. 43 ust. 1 pkt 41, jeżeli takie zwolnienie wynika z orzecznictwa TSUE.
Po dokonaniu analizy wyroków TSUE (z dnia 28 lipca 2011 r. w sprawie C-350/10, z dnia 13 grudnia 2001 r. w sprawie C-235/00, C-2/95, C-175/09) organ uznał, że chociaż podjęcie decyzji przez klienta o np. nabyciu lub zbyciu papierów wartościowych może być dokonane na skutek analizy informacji dostarczonych przez Wnioskodawcę, to jednak świadczona przez Spółkę usługa udostępniania informacji o notowaniach instrumentów finansowych nie jest usługą, której przedmiotem są instrumenty finansowe. Nie spełnia więc ona, jako taka, specyficznych i istotnych funkcji zwolnionej usługi finansowej, co jest warunkiem zastosowania zwolnienia zgodnie z orzecznictwem TSUE.
DKIS podkreślił, że z przepisu art. 43 ust. i pkt 41 u.p.t.u. wynika, iż zwolnione od podatku są usługi, których przedmiotem są instrumenty finansowe, istnieje jednak różnica znaczeniowa pomiędzy określeniem "których przedmiotem są" oraz "odnoszące się do". Więc chociaż świadczone klientom ww. usługi można uznać za odnoszące się do instrumentów finansowych, to z całą pewnością nie można uznać, że ich przedmiotem są instrumenty finansowe. Organ wskazał ponadto, że świadczenie przez Spółkę usług udostępniania informacji o notowaniach instrumentów finansowych na rzecz klientów nie skutkuje przekazaniem środków pieniężnych lub papierów wartościowych i nie prowadzi do zmian prawnych i finansowych stron transakcji. Taka sytuacja może mieć miejsce później, gdy klient w oparciu o dostarczone informacje podejmie decyzję o dokonaniu transakcji. Zatem usługi udostępniania informacji o notowaniach instrumentów finansowych nie posiadają cech usług, których przedmiotem są instrumenty finansowe.
Reasumując organ stwierdził, że z uwagi na powołane powyżej przepisy, orzecznictwo TSUE oraz przedstawiony opis sprawy, świadczone przez Spółkę usługi udostępniania informacji o notowaniach instrumentów finansowych mają charakter czysto techniczny, nie stanowią świadczenia, którego przedmiotem są instrumenty finansowe, zatem nie podlegają zwolnieniu, o którym mowa w art. 43 ust. 1 pkt 41 u.p.t.u. W konsekwencji stanowisko Wnioskodawcy uznano za nieprawidłowe.
2. Postępowanie przed Sądem pierwszej instancji.
2.1. Skarżąca złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą interpretację, wnosząc o jej uchylenie oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.
2.2. W skardze zarzucono naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię lub niewłaściwą ocenę co do zastosowania, które miało wpływ na wynik sprawy, w szczególności art. 43 ust. 1 pkt 41 u.p.t.u. poprzez przyjęcie, że usługa udostępniania informacji o notowaniach instrumentów finansowych nie korzysta ze zwolnienia z podatku od towarów i usług.
Skarżący zarzucił także naruszenie art. 87 Konstytucji RP poprzez potraktowanie orzeczenia TSUE jako źródła prawa obowiązującego na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.
W ocenie Strony doszło także do naruszenia przepisów postępowania, w szczególności:
- art. 121 § 1 O.p. w zw. z art. 14h O.p. poprzez nierozważenie w wydanej interpretacji indywidualnej orzecznictwa sądów administracyjnych, a tym samym prowadzenie postępowania w sposób niebudzący zaufania do organu podatkowego,
- art. 121 §1 O.p. w zw. z art. 14h O.p. w zw. z art. 14c §1 i 2 O.p. poprzez nie odniesienie się do całości przedstawionego we wniosku o wydanie interpretacji stanowiska, pominięcie analizy wszystkich regulacji prawnych mających wpływ na ocenę przedmiotowej kwestii, jak również nie przedstawienie w sposób wyczerpujący swojego stanowiska co do oceny prawnej opisanego zdarzenia przyszłego, a tym samym prowadzenie postępowania w sposób niebudzący zaufania do organu podatkowego
2.3. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonej interpretacji.
3. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
3.1. Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.
3.2. Na wstępie należy wskazać, że stosownie do treści art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm., dalej: p.p.s.a.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Zgodnie natomiast z art. 57a p.p.s.a. skarga na pisemną interpretację przepisów prawa podatkowego wydaną w indywidualnej sprawie może być oparta wyłącznie na zarzucie naruszenia przepisów postępowania, dopuszczeniu się błędu wykładni lub niewłaściwej oceny co do zastosowania przepisu prawa materialnego. Sąd administracyjny jest związany zarzutami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
3.3. Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów stwierdzić należy, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona interpretacja nie narusza przepisów prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na rozstrzygnięcie. Zarzuty postawione w skardze okazały się niezasadne.
3.4. Istota sporu w sprawie dotyczy prawa do zastosowania zwolnienia na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 41 u.p.t.u. w odniesieniu do usług udostępnienia informacji o notowaniach instrumentów finansowych świadczonej w związku z wykonywaniem innych usług maklerskich zwolnionych z podatku od towarów i usług. W ocenie Sądu, rację w tym sporze przyznać należy organowi interpretacyjnemu, który uznając stanowisko Strony za nieprawidłowe wskazał, że świadczone przez Spółkę usługi udostępniania informacji o notowaniach instrumentów finansowych mają charakter czysto techniczny, nie stanowią świadczenia, którego przedmiotem są instrumenty finansowe, zatem, nie podlegają zwolnieniu, o którym mowa w art. 43 ust. 1 pkt 41 u.p.t.u.
3.5. Na wstępie przywołać należy przepisy prawa materialnego, które stanowiły przedmiot wykładni w sprawie. Stosownie do art. 43 ust. 1 pkt 41 u.p.t.u., zwalnia się od podatku usługi, których przedmiotem są instrumenty finansowe, o których mowa w ustawie z dnia 29 lipca 2005 r. o obrocie instrumentami finansowymi, z wyłączeniem przechowywania tych instrumentów i zarządzania nimi, oraz usługi pośrednictwa w tym zakresie.
Powyższy przepis jest implementacją do krajowego porządku prawnego przepisu art. 135 ust. 1 lit. f) Dyrektywy 112, który stanowi, że państwa członkowskie zwalniają transakcje, łącznie z pośrednictwem, jednakże z wyłączeniem przechowywania i zarządzania, których przedmiotem są akcje, udziały w spółkach lub związkach, obligacje i inne papiery wartościowe, z wyłączeniem dokumentów ustanawiających tytuł prawny do towarów, oraz praw lub papierów wartościowych.
W celu określenia, czy świadczone przez Skarżącego usługi udostępniania informacji o notowaniach instrumentów finansowych mogą korzystać ze zwolnienia od podatku, konieczna jest ich ocena pod kątem spełnienia dyspozycji wynikających z art. 43 ust. 1 pkt 41 u.p.t.u. Jednocześnie ustawodawca, zakreślając ramy przedmiotowe art. 43 ust. 1 pkt 41 u.p.t.u. odwołał się do definicji zawartych w ustawie o obrocie instrumentami finansowymi.
Według art. 2 ust. 1 tej ustawy, instrumentami finansowymi w rozumieniu ustawy są:
1) papiery wartościowe;
2) niebędące papierami wartościowymi:
a) tytuły uczestnictwa w instytucjach wspólnego inwestowania.
b) instrumenty rynku pieniężnego.
c) opcje, kontrakty terminowe, swapy, umowy forward na stopę procentową, inne instrumenty pochodne, których instrumentem bazowym jest papier wartościowy, waluta, stopa procentowa, wskaźnik rentowności lub inny instrument pochodny, indeks finansowy lub wskaźnik finansowy, które są wykonywane przez dostawę lub rozliczenie pieniężne.
d) opcje, kontrakty terminowe, swapy, umowy forward na stopę procentową oraz inne instrumenty pochodne, których instrumentem bazowym jest towar i które są wykonywane przez rozliczenie pieniężne lub mogą być wykonane przez rozliczenie pieniężne według wyboru jednej ze stron.
e) opcje, kontrakty terminowe, swapy oraz inne instrumenty pochodne, których instrumentem bazowym jest towar i które są wykonywane przez dostawę, pod warunkiem, że są dopuszczone do obrotu na rynku regulowanym lub w alternatywnym systemie obrotu,
f) niedopuszczone do obrotu na rynku regulowanym ani w alternatywnym systemie obrotu opcje, kontrakty terminowe, swapy. umowy forward oraz inne instrumenty pochodne, których instrumentem bazowym jest towar, które mogą być wykonane przez dostawę, które nie są przeznaczone do celów handlowych i wykazują właściwości innych pochodnych instrumentów7 finansowych.
g) instrumenty pochodne dotyczące przenoszenia ryzyka kredytowego,
h) kontrakty na różnicę,
i) opcje, kontrakty terminowe, swapy. umowy forward dotyczące stóp procentowych oraz inne instrumenty pochodne odnoszące się do zmian klimatycznych, stawek frachtowych, uprawnień do emisji oraz stawek inflacji lub innych oficjalnych danych statystycznych, które są wykonywane przez rozliczenie pieniężne albo mogą być wykonane przez rozliczenie pieniężne według wyboru jednej ze stron, a także wszelkiego rodzaju inne instrumenty pochodne odnoszące się do aktywów, praw. zobowiązań, indeksów oraz innych wskaźników, które wykazują właściwości innych pochodnych instrumentów finansowych.
W art. 3 pkt 1 ww. ustawy o obrocie instrumentami finansowymi wskazano, że przez papiery wartościowe rozumie się:
a) akcje, prawa poboru w rozumieniu przepisów ustawy Kodeks spółek handlowych, prawa do akcji, warranty subskrypcyjne, kwity depozytowe, obligacje, list; zastawne, certyfikaty inwestycyjne i inne zbywalne papiery wartościowe, w tym inkorporujące prawa majątkowe odpowiadające prawom wynikającym z akcji łub z zaciągnięcia długu, wyemitowane na podstawie właściwych przepisów prawa polskiego lub obcego,
b) inne zbywalne prawa majątkowe, które powstają w wyniku emisji, inkorporujące uprawnienie do nabycia lub objęcia papierów wartościowych określonych w lit. a, lub wykonywane poprzez dokonanie rozliczenia pieniężnego (prawa pochodne).
3.6. Odnosząc powyższe do opisu zdarzenia przyszłego, Skarżący świadczy usługi udostępnienia informacji o notowaniach instrumentów finansowych, a więc usługi służące inwestorom, które mogą być przydatne do podejmowania i realizacji decyzji inwestycyjnych zbywania i nabywania papierów wartościowych.
Prawidłowo zatem organ wywiódł, że usługa ta nie jest usługą, której przedmiotem są instrumenty finansowe. Niewątpliwie udostępniane dane dotyczą instrumentów finansowych, a więc zawartych transakcji, kursów itd., jednak przedmiotem świadczonych usług nie są instrumenty finansowe, ale dane odnoszące się do nich. Chociaż podjęcie decyzji przez inwestora o przeprowadzeniu określonych transakcji kupna bądź sprzedaży papierów wartościowych może być dokonane na skutek analizy informacji dostarczonych przez Spółkę, to jednak świadczona przez nią usługa dostarczania danych nie jest usługą, której przedmiotem są instrumenty finansowe. Nie spełnia więc ona, jako taka specyficznych i istotnych funkcji zwolnionej usługi finansowej, co jest warunkiem zastosowania zwolnienia zgodnie z orzecznictwem TSUE (wyroki C-2/95 SDC - pkt 66, C-235/00 CSC Financial Services Ltd. - pkt 28, C-350/10 Nordea Pankki Suomi Oyj - pkt 24).
Z analizy orzeczeń TSUE (wyroki C-2/95 SDC – pkt 66, C-235/00 CSC Financial Services Ltd. - pkt 28, C-350/10 Nordea Pankki Suomi Oyj – pkt 24) w kontekście rozpatrywanej sprawy wynika, że ze zwolnienia będą korzystać usługi stanowiące element usług finansowych, jeżeli:
- z ogólnego punktu widzenia stanowią osobną całość,
- obejmują funkcje charakterystyczne dla usługi zwolnionej,
- świadczone usługi muszą pociągać za sobą zmiany w sytuacji prawnej i finansowej zainteresowanych podmiotów,
- odpowiedzialność usługodawcy musi wykraczać poza aspekty czysto techniczne.
Zgodzić się należy ze stanowiskiem organu, że świadczone przez Skarżącą usługi udostępnienia informacji o notowaniach instrumentów finansowych należy uznać za czynności o charakterze administracyjnym i technicznym. Stanowią one narzędzie informacyjne/analityczne dla klientów, mogące wpływać na ich decyzje (przy czym klient może z danych tych skorzystać, ale nie musi), natomiast nie skutkuje przekazaniem środków pieniężnych, nie zmienia sytuacji prawnej i finansowej klientów, wobec czego nie spełnia funkcji charakterystycznych dla zwolnionej usługi finansowej. Zasadniczym celem świadczonej usługi jest przekazywanie informacji o notowaniach instrumentów finansowych, natomiast fakt, że klienci opierając się na powyższych danych podejmują decyzje inwestycyjne, nie świadczy, że jest to usługa, której przedmiotem są instrumenty finansowe.
Prawidłowo także organ zauważył, że istnieje różnica znaczeniowa pomiędzy określeniem "których przedmiotem są" oraz "odnoszące się do". Okoliczność, że udostępnienie informacji o notowaniach instrumentów finansowych jest czynnością pomocniczą w realizacji transakcji na instrumentach finansowych, nie oznacza, że jest to usługa, której przedmiotem są instrumenty finansowe. Przedmiotem wskazanej usługi jest wyłącznie udostępnienie danych, a więc informacji, co stanowi czynność wyłącznie techniczną. Nie można zgodzić się ze Skarżącą, że analizowana usługa ma bezpośredni wpływ na zawieranie konkretnych transakcji finansowych, których przedmiotem są instrumenty finansowe. Transakcje w zakresie obrotu instrumentami finansowymi będą miały bowiem miejsce na dalszym etapie obrotu, celem opisywanej usługi jest natomiast przekazywanie informacji. Usługi udostępniania informacji o notowaniach instrumentów finansowych nie są transakcjami prowadzącymi do powstania, zmiany lub wygaśnięcia praw i obowiązków stron w odniesieniu do instrumentów finansowych.
Stanowisko organu wyrażone w zaskarżonej interpretacji znajduje potwierdzenie w wyroku NSA z dnia 22 marca 2017 r. sygn. akt I FSK 1708/15. W wyroku tym zakwestionowano, że świadczone przez skarżącą usługi przyjmowania, gromadzenia informacji o zawartych kontraktach na instrumentach pochodnych oraz udostępniania tych informacji uprawnionym podmiotom, zgodnie z regulacjami EMIR, stanowią usługi, których przedmiotem są instrumenty finansowe. NSA w wyroku tym odwołał się do orzecznictwa TSUE wskazując, że w wyroku z dnia 19 lipca 2012 r. w sprawie C-44/11 Deutsche Bank AG Trybunał stwierdził (teza 36) odnośnie zakresu art. 135 ust. 1 lit. f) Dyrektywy 112, że transakcje, których przedmiotem są udziały, akcje lub inne papiery wartościowe, są transakcjami na rynku zbywalnym papierów wartościowych, a obrót papierami wartościowymi obejmuje akty, które zmieniają prawne i finansowe stosunki pomiędzy stronami (podobnie wyroki z 5 czerwca 1997 r. w sprawie C-2/95 SDC, Rec. s. 1-3017, pkt 72, 73; z 5 lipca 2012 r. w sprawie C-259/11 DTZ Zadelhoff. dotychczas nieopublikowany w Zbiorze, pkt 22). Sformułowanie "transakcje [...] których przedmiotem są [...] papiery wartościowe" odnosi się zatem do transakcji, które mogą doprowadzić do powstania, zmiany lub wygaśnięcia praw i obowiązków stron w odniesieniu do papierów wartościowych (w szczególności wyrok z 13 grudnia 2001 r. w sprawie C-235/00 CSC Financial Services, Rec. s. 1-10237, pkt 33; wyżej wymieniony wyrok w sprawie DTZ Zadelhoff, pkt 23 (teza 37). Chociaż usługi nabywania i zbywania papierów wartościowych mogą być objęte zakresem art. 135 ust. 1 lit. f) Dyrektywy 112, nie można tego powiedzieć jednak o usłudze analizowania i nadzorowania aktywów, gdyż ta ostatnia usługa niekoniecznie obejmuje transakcje, które mogą prowadzić do powstania, zmiany lub wygaśnięcia praw i obowiązków stron w odniesieniu do papierów wartościowych (teza 39).
3.7. Trafnie też organ wskazał, że opisane usługi udostępnienia informacji o notowaniach giełdowych nie tworzą wraz z wykonywanymi przez Skarżącą usługami maklerskimi opisanymi we wniosku świadczenia złożonego (usługi kompleksowej).
Jak bowiem wskazywał DKIS każde świadczenie dla celów opodatkowania podatkiem od towarów i usług powinno być traktowane jako odrębne i niezależne, jednak w sytuacji gdy jedna usługa obejmuje z ekonomicznego punktu widzenia kilka świadczeń, usługa ta nie powinna być sztucznie dzielona dla celów podatkowych. Zatem, z ekonomicznego punktu widzenia usługi nie powinny być dzielone dla celów podatkowych wówczas, gdy tworzyć będą jedną usługę kompleksową, obejmującą kilka świadczeń pomocniczych. Jeżeli jednak w skład świadczonej usługi wchodzić będą czynności, które nie służą wyłącznie wykonaniu czynności głównej, zasadniczej, lecz mogą mieć również charakter samoistny, wówczas nie ma podstaw dla traktowania ich jako elementu usługi kompleksowej.
Wyjaśnić należy, że aby móc wskazać, iż dana usługa jest usługą złożoną (kompleksową), powinna składać się z różnych świadczeń, których realizacja prowadzi do jednego celu. Natomiast usługę należy uznać za pomocniczą, jeśli nie stanowi ona celu samego w sobie, lecz jest środkiem do pełnego zrealizowania lub wykorzystania usługi zasadniczej. Pojedyncza usługa traktowana jest zatem jak element usługi złożonej wówczas, jeżeli cel świadczenia usługi pomocniczej jest zdeterminowany przez usługę główną oraz nie można wykonać lub wykorzystać usługi głównej bez usługi pomocniczej.
W konsekwencji, świadczenie złożone występuje wówczas, gdy relacja poszczególnych czynności (świadczeń) wykonywanych na rzecz jednego nabywcy dzieli je na świadczenie podstawowe i świadczenia pomocnicze, tzn. takie, które umożliwiają skorzystanie ze świadczenia podstawowego (lub są niezbędne dla możliwości skorzystania ze świadczenia podstawowego). Jeżeli jednak świadczenia te można rozdzielić tak, że nie zmieni to ich charakteru, ani wartości z punktu widzenia nabywcy — wówczas świadczenia takie powinny być traktowane jako dwa (lub więcej) niezależnie opodatkowane świadczenia.
Zatem jeśli wykonywanych jest więcej czynności i są one ze sobą ściśle powiązane oraz stanowią całość pod względem ekonomicznym i gospodarczym, to wówczas dla potrzeb VAT należy potraktować je jako jedną czynność opodatkowaną. Skutkiem powyższego, świadczenie pomocnicze, co do zasady, dzieli los prawny świadczenia głównego, w szczególności w zakresie momentu powstania obowiązku podatkowego, miejsca świadczenia oraz stawki podatku od towarów i usług. Stosownie do powyższego, świadczeniami powiązanymi ze sobą pod względem ekonomicznym i gospodarczym będą świadczenia pomocnicze oraz świadczenia główne uzasadniające ekonomiczne istnienie świadczeń pomocniczych.
Koncepcję opodatkowania świadczeń kompleksowych wypracował TSUE w wydanych orzeczeniach na podstawie pierwotnie obowiązującej Szóstej Dyrektywy Rady (77/388/EWG) oraz obecnie obowiązującej Dyrektywy 2006/112/WE, w szczególności w wyroku z 25 lutego 1999 r. w sprawie C-349/96 Card Protection Plan Ltd (CPP) przeciwko Commissioners of Customs & Excise. Pogląd ten znajduje również potwierdzenie w wyroku z 5 czerwca 1997 r. w sprawie C-2/95 Sparekassernes Datacenter (SDC) przeciwko Skatteministeriet, czy też w orzeczeniu z 27 października 2005 r. w sprawie C-41/04 Levob Verzekeringen BV, OV Bank NV przeciwko Staatssecretaris van Financien.
Zatem w przypadku usług o charakterze złożonym, o wysokości stawki podatku decydować będzie to, czy w danych okolicznościach mamy do czynienia z jedną usługą kompleksową, czy też z szeregiem jednostkowych usług. Ocena tej okoliczności winna odbywać się więc w oparciu o to, czy dokonywane czynności (świadczenia) wykazują ze sobą tak ścisłe powiązanie, że w sensie gospodarczym tworzą jedną całość, której rozdzielenie miałoby sztuczny charakter.
Mając powyższe na względzie, zdaniem Sądu, organ zasadnie przyjął, że świadczone usługi udostępniania informacji o notowaniach instrumentów finansowych nie stanowią wraz z innymi usługami maklerskimi jednego kompleksowego świadczenia, które dzieli zasady opodatkowania świadczenia głównego.
Zgodnie ze stanem opisanym we wniosku możliwe jest wyodrębnienie poszczególnych usług, które mogą mieć charakter samoistny. Strona wskazuje, że klientom, dla których świadczy usługi nabywania lub zbywania papierów wartościowych we własnym imieniu, lecz na rachunek dającego zlecenie, usługi prowadzenia rachunków papierów wartościowych oraz rachunków pieniężnych służących do ich obsługi, usługi pośrednictwa w nabywaniu lub zbywaniu papierów wartościowych będących w obrocie na zagranicznych rynkach regulowanych (usługi maklerskie) oferowana jest również usługa abonamentowa, zdefiniowana w osobnej umowie, której przedmiotem jest przede wszystkim udostępnianie informacji o notowaniach instrumentów finansowych. Dane te w praktyce są związane z korzystaniem przez klientów z usług nabywania lub zbywania papierów wartościowych lub pośrednictwa w nabywaniu lub zbywaniu papierów wartościowych.
Zdaniem Sądu powyższe oznacza, że usługi maklerskie mogą być świadczone dla klientów z usługą udostępniania informacji o notowaniach instrumentów finansowych, jak i bez niej i od woli klienta zależy czy skorzysta z dodatkowo oferowanej przez Stronę usługi abonamentowej. Okoliczności w jakich świadczone są dane usługi wskazują jednoznacznie, że są to świadczenia składające się z równorzędnych czynności i nie jest możliwe określenie, które z opisanych usług stanowią świadczenie główne, a które pomocnicze realizowane w celu lepszego wykonania usługi podstawowej. Niewątpliwie usługi te są w pewnym stopniu powiązane, jednak mogą być traktowane rozłącznie, a traktowanie to nie wpłynie na charakter żadnej z nich. Nie budzi też wątpliwości fakt, że usługa udostępniania informacji o notowaniach instrumentów finansowych nie jest niezbędna czy konieczna do świadczonych na rzecz klientów usług nabywania lub zbywania papierów wartościowych lub pośrednictwa w nabywaniu lub zbywaniu papierów wartościowych. Wbrew zarzutom Strony również fakt świadczenia usług w tym samym czasie nie przesądza, że mogą być one uznane za świadczenia złożone.
3.8. Reasumując, w świetle powołanych przepisów oraz stanowiska wyrażonego w orzecznictwie TSUE i sądów administracyjnych, które organ obszernie przywołał w interpretacji i odpowiedzi na skargę, przyznać należało rację DKIS, że usługa udostępniania informacji o notowaniach instrumentów finansowych, nie jest ani usługą, której przedmiotem są instrumenty finansowe w rozumieniu art. 43 ust. 1 pkt 41 u.p.t.u., ani też nie stanowi świadczenia złożonego wraz z realizowanymi usługami maklerskimi. Istotą usługi udostępniania informacji o notowaniach instrumentów finansowych nie jest bowiem obrót instrumentami finansowymi. Pomimo, że wskazane czynności odnoszą się w pewien sposób do instrumentów finansowych, gdyż na podstawie tych danych mogą być podejmowane przez klientów decyzje inwestycyjne, to niewątpliwie nie można uznać, że ich przedmiotem są instrumenty finansowe. Opisane we wniosku usługi informowania o notowaniach instrumentów finansowych są czynnościami rodzajowo oddalonymi od usług zasadniczych, w związku z czym nie można im nadać cech usług, których przedmiotem są instrumenty finansowe. Usługi udostępniania informacji o notowaniach instrumentów finansowych nie wykazują cech charakterystycznych dla tych usług nie zmieniając sytuacji prawnofinansowej stron transakcji i z uwagi na ich charakter bliższe są usługom technicznym czy informatycznym, gdyż zasadniczym ich celem jest ułatwienie klientom korzystania z oferowanych im usług finansowych.
3.9. Biorąc zatem pod uwagę wnioski wynikające z przytoczonych orzeczeń TSUE i sądów administracyjnych, nie można zgodzić się ze Skarżącą, że usługi polegające na udostępnianiu informacji o notowaniach instrumentów finansowych są zwolnione od podatku od towarów i usług, wobec powyższego, zarzut naruszenia art. 43 ust. 1 pkt 41 u.p.t.u. należało uznać za niezasadny.
3.10. Za chybiony Sąd uznał również zarzut naruszenie art. 87 Konstytucji RP poprzez potraktowanie orzeczenia TSUE jako źródła prawa obowiązującego na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Podkreślić należy, że przystąpienie Polski do Unii Europejskiej skutkuje obowiązkiem pełnego i prawidłowego wdrożenia unijnego dorobku prawnego, w którym TSUE odgrywa istotną rolę w kształtowaniu wykładni prawa, w tym wykładni prawa podatkowego. Istotę funkcji TSUE należy postrzegać nie tylko przez pryzmat dokonywanej przez niego wykładni konkretnych przepisów prawa, ale również z punktu widzenia roli jego orzeczeń jako źródła prawa unijnego. Należy także dodać, iż TSUE odgrywa kluczowy rolę z punktu widzenia jednolitej interpretacji prawa i gwarantuje, że normy prawa unijnego nie wywołają odmiennych skutków w różnych państwach. Działalność TSUE stanowi istotną rolę "uzupełniającą" w systemie prawa wspólnotowego, co wiąże się z charakterem prawa unijnego, które posiada często zamierzony mało precyzyjny charakter wypowiedzi normatywnych. W wyniku tego działania zdefiniowaniu podlegają rozstrzygnięcia o istotnym znaczeniu, co ma miejsce także w przedmiotowej sprawie, stanowiące uzupełnienie systemu prawa wspólnotowego.
Jednocześnie zarzut ten jest o tyle zaskakujący, że po pierwsze Skarżąca sama powoływała się na orzecznictwo TSUE w zakresie argumentacji dotyczącej świadczeń złożonych, a po drugie w treści tej samej skargi Strona wskazuje, że organ słusznie odniósł się w zaskarżonej interpretacji do poszczególnych wyroków TSUE.
3.11. Zdaniem Sądu niezasadne są również zarzuty odnoszące się do naruszenia przepisów postępowania art. 121 § 1 O.p. w zw. z art. 14h O.p. i 14c § 1 i § 2 O.p. Analiza uzasadnienia kwestionowanej interpretacji indywidualnej wskazuje, że wbrew zarzutom skargi DKIS poddał dokładnej analizie przedstawiony stan faktyczny i stanowisko Wnioskodawcy, wskazał przepisy prawa i dokonał ich wyczerpującej wykładni posiłkując się orzecznictwem zarówno sądów administracyjnych jak i TSUE. Organ wskazał, z jakich przyczyn świadczone przez Skarżącą usługi nie mogą korzystać ze zwolnienia na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 41 u.p.t.u. Wobec powyższego Sąd nie podziela twierdzeń Strony, że skarżona interpretacja narusza art. 121 § 1 O.p. i wyrażoną w nim zasadę zaufania do organów podatkowych. W ocenie Sądu DKIS wydał rozstrzygnięcie zgodne z obowiązującymi przepisami prawa podatkowego i z okoliczności, że organ nie zgodził się ze stanowiskiem Strony przedstawionym we wniosku oraz dokonał negatywnej oceny stanowiska Skarżącej nie można wnioskować, że interpretacja została wydana z naruszeniem zasady zaufania do organów podatkowych.
3.12. Uznając, że zaskarżona interpretacja nie narusza wskazanych w skardze przepisów zarówno prawa materialnego jak i postępowania podatkowego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę w całości.