III SA/Wa 1021/06

III SA/Wa 1021/06 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2006-05-25
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2006-03-20
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Lidia Ciechomska-Florek /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6117 Ulgi płatnicze (umorzenie, odroczenie, rozłożenie na raty itp.)
Skarżony organ
Minister Pracy i Polityki Społecznej
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Lidia Ciechomska-Florek, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 25 maja 2006 r. sprawy ze skargi Miejsko-Gminnej Spółki Wodnej w J. na decyzję Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia (...) grudnia 2005 r. (...) w przedmiocie odmowy umorzenia należnych wpłat na PFRON wraz z odsetkami za zwłokę 1) uchyla zaskarżoną decyzję Ministra Pracy i Polityki Społecznej oraz poprzedzającą ją decyzję Prezesa Zarządu PFRON z (...) października 2005 r. nr (...) 2) stwierdza, że zaskarżone decyzje nie mogą być wykonane w całości, 3) zasądza od Ministra Pracy i Polityki Społecznej na rzecz strony skarżącej kwotę 200 zł (dwieście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z [...] grudnia 2005 r., Minister Pracy i Polityki Społecznej,
po rozpatrzeniu odwołania Miejsko-Gminnej Spółki Wodnej w J. , utrzymał w mocy decyzję Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (dalej – Prezes Zarządu PFRON) z (...) października 2005 r. odmawiającą Spółce umorzenia należnych wpłat na PRFON wraz z odsetkami.
Z akt rozpoznawanej sprawy wynika, iż wnioskiem z 24 maja 2005 r. uzupełnionym pismem z 22 czerwca 2005 r., Spółka zwróciła się do Prezesa Zarządu PFRON, o umorzenie należnych wpłat wraz z odsetkami za 4 miesiące 2003 r. i 3 miesiące 2004 r. W uzasadnieniu wniosku Spółka wskazała na konieczność dalszego prowadzenia działalności oraz realizację ustawowych i statutowych zadań użyteczności publicznej. Spółka wyjaśniła, iż dokonanie wpłat za lata 2003-2004 spowoduje utratę płynności finansowej oraz konieczność likwidacji Spółki. Wskazała również, iż w celu zmniejszenia bezrobocia na terenie gminy podejmowała wraz z Dyrekcją Powiatowego Urzędu Pracy w Z. poważne programy w tym zakresie, dając bezrobotnym okresową pracę przy minimalnym wynagrodzeniu. Spółka podniosła, że nie znała wymogów ustawy o PFRON, z kolei zatrudnienie powyżej 25 etatów miało miejsce tylko w 4 miesiącach 2003 r. oraz w 3 miesiącach 2004 r.
Pismem z 21 czerwca 2005 r. wezwano Spółkę do nadesłania informacji m.in.
o stanie zatrudnienia, krótkiego opisu podstawowych założeń restrukturyzacji przedsiębiorcy, bilansu za 2004 r. wraz z rachunkiem wyników i strat oraz bieżących wyników finansowych.
W odpowiedzi na powyższe wezwanie, w załączeniu do pisma z 13 lipca
2005 r., Spółka nadesłała stosowną dokumentację.
Decyzją z [...] października 2005 r., wydaną na podstawie art. 49 ust. 1 i 2 i art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. Nr 123, poz. 776 z późn. zm.), art. 67 §1 i 2 oraz art. 207 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926 ze zm. - dalej O.p.), Prezes Zarządu PFRON, odmówił Spółce umorzenia należnych wpłat na PFRON w kwocie [...] zł wraz z odsetkami w wysokości [...] zł - za okres od września do grudnia 2003 r. oraz od maja do lipca 2004r.
W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, iż Spółka uzasadniając swoją prośbę zawartą we wniosku powołała się na trudną sytuację finansową oraz konieczność dalszej realizacji ustawowych i statutowych działań. W ocenie organu I instancji, powyższe okoliczności nie stanowią podstawy do pozytywnego załatwienia wniosku. Ponadto organ wskazał, iż instytucja umorzenia ma charakter wyjątkowy, a decyzje wydane na podstawie art. 67 § 1 O.p. mają charakter uznaniowy.
W odwołaniu z 17 października 2005 r. Spółka ponownie wskazała na bardzo trudną sytuacją finansową. Podniosła, iż jej działalność statutowa m.in. dla potrzeb przeciwpowodziowych, ochrony środowiska i rolnictwa, prowadzona jest głównie w oparciu o ciągle niewystarczające składki członkowskie rolników. Spółka wyjaśniła ponadto, iż przekroczenie limitowanego wpłatami na PFRON zatrudnienia, wystąpiło w związku z realizacją programu dotyczącego likwidacji bezrobocia. Do odwołania Spółka załączyła pismo Dyrektora Powiatowego Urzędu Pracy w Z., z którego wynika, iż Spółka - w ramach niniejszego programu - zatrudniała osoby mające olbrzymie trudności w pozyskaniu pracy.
Ponadto na etapie postępowania odwoławczego, w załączeniu do pisma z 14 grudnia 2005 r., Spółka nadesłała ostatni bilans zysków i strat oraz opinie o działalności Spółki.
Utrzymując w mocy decyzję Prezesa Zarządu PFRON, Minister Pracy i Polityki Społecznej przyznał, iż rzeczywiście Spółka znajduje się w trudnej sytuacji finansowej, jednakże w nie zostały spełnione przesłanki przemawiające za umorzeniem należnych wpłat.
W ocenie organu odwoławczego, podjęcie działalności gospodarczej zawsze wiąże się z ryzykiem, co do osiąganych wyników i zawsze winno uwzględniać obciążenia publicznoprawne. Dlatego też, podmiot prowadzący działalność gospodarczą, musi ją tak kalkulować, aby sprostać w wymaganych prawem terminach, zobowiązaniom publicznoprawny wiążącym się z tą działalnością. Zdaniem organu II instancji, samo ustalenie, że Spółka znajduje się w trudnej sytuacji finansowej nie może stanowić wystarczającej podstawy do zmiany zaskarżonej decyzji.
Minister Pracy i Polityki Społecznej wskazał również, iż rozpoznając niniejszą sprawę miał na uwadze także interes społeczny. Stwierdził, iż nadmierne uszczuplenie środków Funduszu mogłoby doprowadzić do znacznego ograniczenia finansowania zadań w zakresie rehabilitacji i integracji osób niepełnosprawnych.
Organ odwoławczy wyjaśnił ponadto, iż pomoc doraźna udzielana w formie: odroczenia terminu płatności podatku, rozłożenia na raty zapłaty podatku lub zaległości podatkowej wraz z odsetkami oraz umorzenia całości lub części zaległości jest niedopuszczalna w ustawodawstwie unijnym.
W skardze z 2 lutego 2006 r. skarżąca Spółka wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz skierowanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.
Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie art. 67 § 1 O.p, poprzez przyjęcie, iż w przedmiotowej sprawie nie zachodzą przesłanki do umorzenia należnych wpłat na PFRON wraz z odsetkami.
W uzasadnieniu skarżąca podniosła, iż wprawdzie decyzja o umorzeniu należności, oparta jest na uznaniu administracyjnym, to jednak w postępowaniu o umorzenie "ważny interes podatnika" należy oceniać w świetle okoliczności konkretnej sprawy i w oparciu o kryteria zobiektywizowane. W ocenie skarżącej, organy w ogóle nie wzięły pod uwagę specyficznej formy organizacyjnej Spółki oraz celu prowadzonej przez nią działalności. Skarżąca podniosła, iż z bilansu zysków i strat Spółki (sporządzonego na dzień 30 listopada 2005 r.), przedłożonego organowi odwoławczemu wynika, iż za ten okres poniosła ona stratę w wysokości [...] zł. Spółka wskazała, iż organ odwoławczy nie wziął tej okoliczności pod uwagę. Nie ustosunkował się również do faktu przyczynienia się przez skarżącą do zmniejszenia bezrobocia. Skarżąca zauważyła również, iż w niniejszej sprawie poza "ważnym interesem podatnika" występuje jeszcze druga przesłanka wymieniona w art. 67 § 1 O.p. przemawiająca za uwzględnieniem wniosku - a mianowicie "interes publiczny". Spółka podniosła, iż w razie utrzymania w mocy przedmiotowej decyzji będzie zmuszona zwrócić się o pomoc finansową budżetu państwa lub samorządu terytorialnego. W związku z powyższym, w ocenie skarżącej, zasadny jest zarzut skargi o braku obiektywnej oceny sytuacji ekonomicznej Spółki, jak również nie uwzględnienia całokształtu okoliczności faktycznych wskazujących nie tylko na ważny interes skarżącego, ale również interes publiczny uzasadniający umorzenie zaległości w spłacie przedmiotowych należności.
W odpowiedzi na skargę Minister Pracy i Polityki Społecznej podtrzymał argumentację przedstawioną w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.
W piśmie procesowym z 8 maja 2006 r. Skarżąca wskazał, iż odpowiedź na skargę Ministra Pracy i Polityki Społecznej jest krzywdząca i niesprawiedliwa. Spółka ponownie podniosła, iż organ, w rozpatrywanej sprawie, nie uwzględnił szeregu okoliczności m.in.: szczególnej specyfiki ustawowych zadań Spółki, statutowego i społecznego zakresu jej działania. Ponadto nie uwzględniono przedstawionych opinii Samorządu Gminy oraz Powiatowego Urzędu Pracy w Z..
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z dyspozycją art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej powoływana jako P.p.s.a.), sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Mając na uwadze stan faktyczny w niniejszej sprawie, Sąd stwierdza, że przesłanki do rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym zostały spełnione.
Zgodnie z art. 184 Konstytucji RP w związku z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz w związku z art. 135 P.p.s.a., kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 P.p.s.a., sprawowana jest o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a – c P.p.s.a.), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a.).
W rozpoznawanej sprawie Sąd stwierdził, iż organy I i II instancji w sposób istotny naruszyły przepisy postępowania administracyjnego.
Zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a., Sąd orzekając związany jest granicami sprawy wyznaczonej przez przedmiot zaskarżenia. W tym przypadku jest nim zgodność z prawem decyzji Ministra Pracy i Polityki Społecznej utrzymującej w mocy decyzję Prezesa Zarządu PFRON odmawiającą Spółce umorzenia należnych wpłat na PRFON wraz z odsetkami.
Należy zgodzić się z Ministrem Pracy i Polityki Społecznej, iż rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia zaległości podatkowej należy do organów podatkowych. Wynika to z konstrukcji przepisu art. 67 § 1 O.p., który jest zbudowany na zasadzie uznania administracyjnego. Przepis ten stanowi bowiem, iż organy podatkowe mogą umorzyć w całości lub części zaległości podatkowe lub odsetki za zwłokę w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym. Zawarty w omawianych przepisach zwrot "może" oznacza, że w każdym wypadku decyzja będzie wydana w ramach uznania organu podatkowego. Owo uznanie administracyjne pozwala organowi administracji publicznej na wybór konsekwencji prawnych powstałej sytuacji, do której odnosi się hipoteza normy prawnej. Organ podatkowy zatem może, ale nie musi, umorzyć zaległość podatkową oraz odsetki za zwłokę. Uznanie to jest ograniczone kierunkowymi dyrektywami wyboru, jakimi są użyte w treści przepisu zwroty: "ważny interes podatnika" oraz "interes publiczny". Stwierdzenie, że w sprawie występują okoliczności odpowiadające takiej lub innej kierunkowej dyrektywie wyboru może, lecz nie musi prowadzić do rozstrzygnięcia sprawy pozytywnego dla wnioskodawcy. Podkreślenia wymaga, że uznanie administracyjne nie wyraża się w swobodzie oceny okoliczności, ale w możliwości negatywnego dla podatnika rozstrzygnięcia nawet przy ustaleniu ważnego interesu podatnika.
Kontrola sądowa decyzji uznaniowej sprowadza się do badania, czy postępowanie przeprowadzone zostało zgodnie z przepisami proceduralnymi i czy rozważono wszystkie zgłoszone okoliczności w sposób przekonywający. Dokonując oceny zaskarżonej decyzji we wskazanym zakresie Sąd zważył, iż ustalając przesłanki umorzenia zaległości podatkowych, ustawodawca użył w/w zwrotów niedookreślonych "ważny interes podatnika" lub "interes publiczny", co można uznać za swoistą klauzulę generalną odsyłającą do systemu ocen pozaprawnych. W utrwalonym już orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie budzi wątpliwości, że ocena, czy przesłanki umorzenia istnieją w konkretnej sprawie, może być dokonana po wszechstronnym i wnikliwym rozważeniu całokształtu materiału dowodowego (art. 191 O.p.), a poprzedzać je powinno wyczerpujące zebranie całego materiału dowodowego (art. 187 § 1 O.p.) oraz dokładne wyjaśnienie okoliczności faktycznych (art. 122 O.p.). Ustalenia poczynione w toku postępowania wyjaśniającego winny znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji. Prawidłowe i zgodne z wymogami określonymi w art. 210 § 4 O.p. uzasadnienie jest szczególnie ważne przy decyzjach wydawanych w oparciu o uznanie administracyjne. Uzasadnienie, szczególnie decyzji negatywnych dla podatnika, powinno szczegółowo wskazywać przyczyny, dla których organ nie zastosował instytucji umorzenia. Należyte uzasadnienie decyzji pozwala na dokonanie oceny, czy decyzja nie została wydana z takim naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a w szczególności czy organ nie pozostawił poza swoimi rozważaniami argumentów podnoszonych przez stronę, czy nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy materiałów dowodowych lub czy nie dokonał oceny tych materiałów wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego. Należyte uzasadnienie decyzji pełni oczywiście także inne funkcje - służy realizacji zasad zaufania stron do organów orzekających oraz przekonywania stron.
Analiza treści zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji, jak też dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy dowodzi, że nie przeprowadzono postępowania wyjaśniającego odpowiadającego tym wymogom. Tym samym zebrany materiał dowodowy nie mógł zostać uznany za wystarczający do rozważenia w tym konkretnym przypadku przesłanek "ważnego interesu podatnika" lub "interesu publicznego".
Z akt sprawy wynika, iż postępowanie dowodowe przeprowadzone przez organy orzekające w niniejszej sprawie ograniczyło się do wezwania Spółki do przedłożenia informacji o stanie zatrudnienia, krótkiego opisu podstawowych założeń restrukturyzacji przedsiębiorcy, bilansu za 2004 r. wraz z rachunkiem wyników i strat oraz bieżących wyników finansowych. Przy czym, dokumentacja nadesłana przez Skarżącą nie została poddana żadnej analizie, ani przez organ I instancji, ani przez organ II instancji. Ponadto organy pominęły zupełnie argumenty i okoliczności powoływane przez Skarżącą we wniosku z 24 maja 2005 r., w odwołaniu oraz w piśmie z 14 grudnia 2005 r. Jak słusznie podniosła Skarżąca, organy nie ustosunkowały się również do specyficznej formy organizacyjnej Spółki oraz celu prowadzonej przez nią działalności.
W związku z powyższym uznać należało, iż w żadnym stopniu organy nie sprostały obowiązkowi dokładnego określenia ważnego interesu podatnika i rozważenia na tym tle jego konkretnej sytuacji finansowej, istniejącej w czasie podejmowania rozstrzygnięcia. Bezspornie ocena ważnego interesu podatnika wiąże się z koniecznością ustalenia jego sytuacji finansowej w stopniu nie budzącym wątpliwości. Ogólnikowość i lakoniczność sformułowań zawartych w uzasadnieniach decyzji organu I i II instancji uniemożliwia ustalenie, czy nie zostały przekroczone granice przyznanego tym organom uznania administracyjnego.
Ponadto, rozstrzygając przedmiotową sprawę, Minister Pracy i Polityki Społecznej wskazał, iż za negatywnym rozpatrzeniem wniosku Spółki przemawia fakt, iż pomoc doraźna udzielana w formie: odroczenia terminu płatności podatku, rozłożenia na raty zapłaty podatku lub zaległości podatkowej wraz z odsetkami oraz umorzenia całości lub części zaległości jest niedopuszczalna w ustawodawstwie unijnym.
Ustosunkowując się do powyższego zauważyć należy, iż stanowisko organu odwoławczego nie może znaleźć odniesienia do stanu faktycznego przedmiotowej sprawy. Podkreślić trzeba, iż wniosek Spółki o umorzenie należności wraz z odsetkami, został złożony w maju 2005 r. Zgodnie z kolei z art. 25 §2 ustawy z 30 czerwca 2005 r. – o zmianie ustawy Ordynacja podatkowa oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 143, poz. 1199), wnioski o udzielenie ulg w spłacie zobowiązań podatkowych złożone przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy podlegają rozpatrzeniu na podstawie przepisów ustawy wymienionej w art. 1 w brzmieniu obowiązującym przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy. Przedmiotowa ustawa weszła w życie 1 września 2005 r., w związku powyższym, dopiero do wniosków złożonych po tej dacie zastosowanie będą miały nowe regulacje, oparte na unijnych dyrektywach, znacząco ograniczające możliwość uzyskania ulgi
w spłacie zobowiązań podatkowych.
Biorąc pod uwagę przedstawione okoliczności sprawy, zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezesa Zarządu PFRON, należało uznać za wydaną
z naruszeniem zasad postępowania wyrażonych w art. 121 §1, art. 122, art. 187 §1, art. 191 i art. 210 §4 O.p., w stopniu który miał istotny wpływ na wynik sprawy.
W związku powyższym zaistniały podstawy do uchylenia decyzji w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. W przedmiocie braku możliwości wykonania decyzji do czasu uprawomocnienia się wyroku orzeczono na podstawie art. 152 ustawy P.p.s.a. Natomiast o kosztach postępowania sądowego rozstrzygnięto w oparciu o art. 200 P.p.s.a.