III SA/WA 1017/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w WarszawieWarszawa2022-10-25
NSAAdministracyjneWysokawsa
odpowiedzialność członka zarząduzaległości spółkikara pieniężnaochrona środowiskaprzetwarzanie odpadówOrdynacja podatkowaPrawo upadłościowebezskuteczność egzekucjiuchylenie decyzjipostępowanie administracyjne

Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzję o odpowiedzialności członka zarządu za zaległości spółki, wskazując na brak analizy przesłanek do ogłoszenia upadłości przez organy administracji.

Skarżący, członek zarządu spółki, kwestionował decyzję o jego odpowiedzialności za zaległości spółki z tytułu kary pieniężnej za prowadzenie działalności bez zezwolenia. Organy administracji oparły się na art. 116 Ordynacji podatkowej, wskazując na pełnienie funkcji przez skarżącego i bezskuteczność egzekucji. Sąd uchylił decyzję, stwierdzając, że organy nie zbadały, czy istniały przesłanki do ogłoszenia upadłości spółki zgodnie z Prawem upadłościowym, co jest warunkiem koniecznym do przypisania odpowiedzialności członkowi zarządu.

Sprawa dotyczyła odpowiedzialności członka zarządu spółki za zaległości z tytułu kary pieniężnej nałożonej na spółkę za prowadzenie działalności w zakresie przetwarzania odpadów bez wymaganego zezwolenia. Organy administracji orzekły o odpowiedzialności skarżącego, opierając się na jego funkcji w zarządzie oraz bezskuteczności egzekucji wobec spółki, zgodnie z art. 116 Ordynacji podatkowej. Skarżący zarzucił organom naruszenie przepisów proceduralnych, w szczególności brak analizy przesłanek do ogłoszenia upadłości spółki. Wojewódzki Sąd Administracyjny przyznał rację skarżącemu. Sąd podkreślił, że kluczowym elementem odpowiedzialności członka zarządu jest ustalenie, czy w okresie pełnienia funkcji istniały przesłanki do ogłoszenia upadłości spółki, zgodnie z uchwałą NSA z 2009 r. (II FPS 3/09) i przepisami Prawa upadłościowego. Organy nie przeprowadziły takiej analizy, poprzestając na stwierdzeniu niewypłacalności spółki bez wskazania podstaw faktycznych i prawnych. Sąd uznał, że brak zbadania kwestii upadłości spółki stanowił istotne naruszenie przepisów, w tym art. 121 i 122 Ordynacji podatkowej, co skutkowało uchyleniem zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Sąd zasądził również zwrot kosztów postępowania na rzecz skarżącego.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, organ nieprawidłowo orzekł o odpowiedzialności, ponieważ zaniechał zbadania, czy istniały przesłanki do ogłoszenia upadłości spółki, co jest warunkiem koniecznym do przypisania odpowiedzialności członkowi zarządu.

Uzasadnienie

Sąd wskazał, że zgodnie z orzecznictwem, aby przypisać członkowi zarządu odpowiedzialność za zaległości spółki, organ musi zbadać, czy i kiedy wystąpiły przesłanki do ogłoszenia upadłości. Brak takiej analizy stanowi naruszenie przepisów.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (15)

Główne

O.p. art. 116 § 1

Ordynacja podatkowa

Warunkiem orzeczenia o odpowiedzialności członka zarządu jest wykazanie przez organ pozytywnych przesłanek (pełnienie funkcji, bezskuteczność egzekucji) oraz brak zaistnienia przesłanek negatywnych (egzoneracyjnych), w tym złożenie wniosku o upadłość we właściwym czasie.

u.p.d.o.f. art. 116 § 1

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

Podstawa odpowiedzialności członka zarządu za zaległości podatkowe spółki.

u.p.u. art. 11 § 1

Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe

Definicja niewypłacalności dłużnika będącego osobą prawną i przesłanki ogłoszenia upadłości.

Pomocnicze

O.p. art. 210 § 1

Ordynacja podatkowa

Naruszenie poprzez brak uzasadnienia faktycznego decyzji organu I instancji.

O.p. art. 124

Ordynacja podatkowa

Naruszenie poprzez brak uzasadnienia faktycznego decyzji organu I instancji.

O.p. art. 121

Ordynacja podatkowa

Naruszenie poprzez niepodjęcie przez organ wszelkich starań w celu wszechstronnego wyjaśnienia sprawy.

O.p. art. 122

Ordynacja podatkowa

Naruszenie poprzez niepodjęcie przez organ wszelkich starań w celu wszechstronnego wyjaśnienia sprawy.

O.p. art. 180 § 1

Ordynacja podatkowa

Naruszenie poprzez niepodjęcie przez organ wszelkich starań w celu wszechstronnego wyjaśnienia sprawy.

O.p. art. 187 § 1

Ordynacja podatkowa

Naruszenie poprzez niepodjęcie przez organ wszelkich starań w celu wszechstronnego wyjaśnienia sprawy.

O.p. art. 188

Ordynacja podatkowa

Naruszenie poprzez niepodjęcie przez organ wszelkich starań w celu wszechstronnego wyjaśnienia sprawy.

P.p.s.a. art. 145 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do uchylenia zaskarżonej decyzji.

P.p.s.a. art. 135

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Zakres rozpoznania sprawy przez sąd administracyjny.

P.p.s.a. art. 200

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do zasądzenia zwrotu kosztów postępowania.

P.p.s.a. art. 205 § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do zasądzenia zwrotu kosztów postępowania.

Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie art. 14 § 1

Podstawa do ustalenia wysokości kosztów zastępstwa procesowego.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Organy nie zbadały, czy istniały przesłanki do ogłoszenia upadłości spółki, co jest warunkiem koniecznym do przypisania odpowiedzialności członkowi zarządu. Zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, w tym braku uzasadnienia faktycznego i niepodjęcia wszelkich starań w celu wszechstronnego wyjaśnienia sprawy.

Godne uwagi sformułowania

aby członkowi zarządu spółki kapitałowej można było przypisać odpowiedzialność za zaległości podatkowe spółki powstałe w okresie pełnienia przez niego funkcji, spółka w okresie tym musi znajdować się w stanie uzasadniającym wystąpienie o ogłoszenie upadłości lub wszczęcie postępowania układowego. w każdym przypadku orzekania o odpowiedzialności członka zarządu organ podatkowy jest zobowiązany zbadać, czy i kiedy wystąpiły przesłanki do ogłoszenia upadłości, gdyż tylko niezłożenie wniosku o upadłość w terminie czyni otwartą kwestię odpowiedzialności członka zarządu na podstawie art. 116 § 1 O.p. nie do zaakceptowania jest stanowisko organów, które tak naprawdę nie przeprowadziły żadnej analizy na temat tego czy i kiedy w realiach faktycznych niniejszej sprawy powinien zostać złożony wniosek o ogłoszenie upadłości spółki.

Skład orzekający

Alojzy Skrodzki

przewodniczący sprawozdawca

Konrad Aromiński

członek

Włodzimierz Gurba

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ustalanie przesłanek odpowiedzialności członka zarządu za zaległości spółki, w szczególności konieczność badania stanu niewypłacalności i przesłanek do ogłoszenia upadłości zgodnie z Prawem upadłościowym."

Ograniczenia: Dotyczy odpowiedzialności za zaległości o charakterze administracyjnoprawnym (kara pieniężna), ale zasady interpretacji przepisów o upadłości i odpowiedzialności członka zarządu mogą mieć zastosowanie również w innych kontekstach.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa pokazuje, jak ważne jest prawidłowe stosowanie przepisów prawa upadłościowego w kontekście odpowiedzialności członków zarządu za zobowiązania spółek, co jest częstym problemem w praktyce gospodarczej.

Czy członek zarządu odpowiada za długi spółki? Sąd wyjaśnia kluczowy warunek: badanie upadłości!

Dane finansowe

WPS: 1 000 000 PLN

Sektor

ochrona środowiska

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
III SA/Wa 1017/22 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2022-10-25
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-04-26
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Alojzy Skrodzki /przewodniczący sprawozdawca/
Konrad Aromiński
Włodzimierz Gurba
Symbol z opisem
6117 Odpowiedzialność podatkowa osób trzecich, ulgi płatnicze (umorzenie, odroczenie, rozłożenie na raty itp.)
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
III FSK 729/23 - Wyrok NSA z 2025-01-30
Skarżony organ
Inspektor Ochrony Środowiska
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 900
art. 116 § 1
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - tekst jedn.
Dz.U. 2016 poz 2171
art. 11 ust. 1
Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe - tekst jedn.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Alojzy Skrodzki (sprawozdawca), Sędziowie asesor WSA Konrad Aromiński, sędzia WSA Włodzimierz Gurba, Protokolant referent stażysta Paweł Król, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 października 2022 r. sprawy ze skargi F.G. na decyzję Głównego Inspektora Ochrony Środowiska z dnia [...] czerwca 2021 r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia o odpowiedzialności członka zarządu wraz ze spółką za zaległości spółki z tytułu kary pieniężnej za prowadzenie działalności w zakresie przetwarzania odpadów bez zezwolenia 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska z dnia [...] stycznia 2021 r. nr [...] 2) zasądza od Głównego Inspektora Ochrony Środowiska na rzecz F.G. kwotę 997 zł (słownie: dziewięćset dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z [...] czerwca 2021 r. Główny Inspektor Ochrony Środowiska utrzymał w mocy wydaną wobec F. G. decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska z [...] stycznia 2021 r.
Z akt sprawy wynika, że wspomnianą decyzją organ I instancji orzekł o odpowiedzialności Skarżącego jako członka zarządu "W." S.A. za zaległe zobowiązanie tej spółki z tytułu decyzji [...] Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska z [...] czerwca 2019 r. wymierzającej spółce karę pieniężną w wysokości 1.000.000 zł za prowadzenie działalności w zakresie przetwarzania odpadów bez wymaganego zezwolenia.
Od tej decyzji Skarżący odwołał się.
Wydając zaskarżoną decyzję Główny Inspektor wskazał na przesłanki, których zaistnienie warunkuje odpowiedzialność członków zarządu, a które wymienione zostały w art. 116 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2019 r., poz. 900 ze zm.; dalej: "O.p."). Przypomniał, że dla orzeczenia o tej odpowiedzialności organ obowiązany jest wykazać jedynie okoliczność pełnienia obowiązków członka zarządu oraz bezskuteczność egzekucji przeciwko spółce, ciężar wykazania którejkolwiek okoliczności uwalniającej od odpowiedzialności spoczywa natomiast na członku zarządu.
Dalej stwierdził, że Skarżący pełni stanowisko prezesa zarządu "W." S.A. od dnia 24 sierpnia 2017 r. do chwili wydania decyzji, zaś termin płatności administracyjnej kary pieniężnej upłynął w dniu 8 lipca 2019 r., a zatem w okresie gdy Skarżący pełnił funkcję prezesa zarządu. Podkreślił następnie, że egzekucja wobec spółki była bezskuteczna, o czym świadczą wpisy w KRS. Poza tym Naczelnik Urzędu Skarbowego P. postanowieniem z [...] lipca 2020 r. umorzył postępowanie egzekucyjne z uwagi na brak możliwości wyegzekwowania sum przewyższających koszty postępowania egzekucyjnego, tj. brak środków na rachunku bankowym, wierzytelności, majątku ruchomego, w tym środków transportu oraz nieruchomości.
Odnosząc się do okoliczności uwalniających od odpowiedzialności Główny Inspektor uznał, że Skarżący nie wskazał i nie wykazał, która z okoliczności egzoneracyjnych miałaby jego dotyczyć. Nie przedstawił kopii wniosku o ogłoszenie upadłości spółki, nie wskazał dlaczego nie ponosi winy w niezgłoszeniu tego wniosku ani też nie wskazał mienia spółki, z którego można by zaspokoić zaległości. Tym samym bierna postawa Skarżącego nie może być oceniona jako ekskulpacja w świetle art. 116 § 1 pkt 1 O.p.
W skardze na powyższą decyzję Skarżący zarzucił naruszenie przepisów prawa procesowego, tj. art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r. poz. 735 ze zm.) poprzez nieuchylenie decyzji organu I instancji, pomimo że decyzja ta została wydana z naruszeniem następujących przepisów postępowania:
1) art. 210 § 1 pkt 6 O.p. w zw. z art. 124 O.p. poprzez brak uzasadnienia faktycznego decyzji przez organ I instancji, co przejawiało się w braku wyjaśnienia na jakiej podstawie organ ten uznał, że Skarżący jako członek zarządu "W." S.A. odpowiada za zaległe zobowiązanie tej spółki,
2) art. 121 O.p. w zw. z art. 122 O.p. oraz art. 180 § 1, art. 187 § 1 i art. 188 O.p. poprzez niepodjęcie przez organ wszelkich starań w celu wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, w szczególności nieprzeprowadzenie wnioskowanych przez Skarżącego czynności dowodowych, które potwierdziłyby wystąpienie w badanej sprawie przesłanek egzoneracyjnych zwalniających Skarżącego z odpowiedzialności za zaległe zobowiązanie "W." S.A.
Na tej podstawie Skarżący wniósł o uchylenie decyzji obu instancji. Wniósł też o zasądzenie kosztów postępowania.
W odpowiedzi na skargę Główny Inspektor podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Skarga okazała się zasadna.
Strony spierają się o to, czy w sprawie zaistniały przesłanki do przypisania Skarżącemu jako prezesowi zarządu odpowiedzialności za zaległe zobowiązanie spółki z tytułu wymierzonej tej spółce kary pieniężnej za prowadzenie działalności w zakresie przetwarzania odpadów bez wymaganego zezwolenia. Organy stoją na stanowisku, że przesłanki te zostały spełnione, gdyż zaległość powstała w okresie gdy Skarżący pełnił funkcję prezesa zarządu, a egzekucja wobec spółki była bezskuteczna, nadto Skarżący nie wykazał, która z okoliczności uwalniających od odpowiedzialności miałaby jego dotyczyć. Odmiennego zdania jest Skarżący, który zgłasza przede wszystkim zarzut braku analizy w zakresie istnienia podstaw do wnioskowania o upadłość spółki.
W ocenie Sądu w sporze tym rację ma Skarżący.
W orzecznictwie podkreśla się, że aby członkowi zarządu spółki kapitałowej można było przypisać odpowiedzialność za zaległości podatkowe spółki powstałe w okresie pełnienia przez niego funkcji, spółka w okresie tym musi znajdować się w stanie uzasadniającym wystąpienie o ogłoszenie upadłości lub wszczęcie postępowania układowego. Wynika to z treści uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z 10 sierpnia 2009 r. (II FPS 3/09), w świetle której członek zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością może również po zakończeniu pełnienia tej funkcji uwolnić się od odpowiedzialności za zaległości podatkowe powstałe w tym czasie, jeżeli wykaże w postępowaniu podatkowym, że w okresie pełnienia przez niego funkcji członka zarządu nie było podstaw do zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości lub postępowania zapobiegającego upadłości (postępowanie układowe).
W powołanej wyżej uchwale Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził też, że:
1) w każdym przypadku orzekania o odpowiedzialności członka zarządu organ podatkowy jest zobowiązany zbadać, czy i kiedy wystąpiły przesłanki do ogłoszenia upadłości, gdyż tylko niezłożenie wniosku o upadłość w terminie czyni otwartą kwestię odpowiedzialności członka zarządu na podstawie art. 116 § 1 O.p.;
2) odpowiedzialność członka zarządu może wchodzić w rachubę tylko w sytuacji, gdy w stosunku do spółki wystąpiły przesłanki upadłości;
3) z kolei członek zarządu tylko wtedy ponosi odpowiedzialność, kiedy obowiązku w zakresie złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości lub wszczęcia postępowania układowego nie wypełnił w terminie lub też, że ponosi winę za jego niewypełnienie; w każdym przypadku należy zatem ustalić, że taki obowiązek w ogóle na członku zarządu ciążył oraz kiedy powinien być dopełniony;
4) jeśli w okresie pełnienia funkcji przez członka zarządu nie zachodziły przesłanki do ogłoszenia upadłości, to późniejsze pogorszenie się sytuacji finansowej spółki w okresie, kiedy już tej funkcji nie pełnił, powoduje uwolnienie tego członka zarządu od odpowiedzialności ukształtowanej w art. 116 § 1 O.p.;
5) w decyzji podjętej na podstawie art. 116 § 1 O.p. organ podatkowy zobowiązany jest wskazać istnienie przesłanek odpowiedzialności członka zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością za jej zaległości podatkowe oraz zbadać, czy nie zachodziły przesłanki wyłączające tę odpowiedzialność. W przypadku orzeczenia odpowiedzialności byłych członków zarządu tych spółek, badanie przesłanek wyłączających tę odpowiedzialność z uwagi na podstawy ogłoszenia upadłości lub wszczęcia postępowania układowego może dotyczyć wyłącznie okresu, w którym osoby te pełniły obowiązki członka zarządu i dotyczyć zobowiązań podatkowych powstałych w tym okresie (art. 116 § 2 O.p.);
6) badanie przez organ podatkowy "właściwego czasu" na zgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości jest przesłanką obiektywną, ustaloną w oparciu o okoliczności faktyczne każdej sprawy.
Przesłanki związane z odpowiedzialnością osób trzecich można więc podzielić na dwie kategorie:
a) przesłanki pozytywne orzeczenia odpowiedzialności członka zarządu, które muszą być spełnione, aby wydanie decyzji w tym przedmiocie było możliwe,
b) przesłanki negatywne (egzoneracyjne), które nie mogą zaistnieć, aby organ podatkowy mógł orzec o tej odpowiedzialności.
Warunkiem sine qua non orzeczenia względem konkretnej osoby odpowiedzialności za zaległości spółki kapitałowej jest wykazanie przez organy obu przesłanek pozytywnych. Dopiero wówczas, gdy obie te przesłanki są spełnione, należy dodatkowo rozważyć czy dana osoba nie uwolniła się od odpowiedzialności poprzez złożenie we właściwym czasie wniosku o ogłoszenie upadłości lub wskazała majątek spółki, z którego możliwe byłoby zaspokojenie zaległości podatkowej w całości lub w znacznej części.
W niniejszej sprawie takich rozważań w kwestii wnioskowania o upadłość zabrakło. Z zaskarżonej decyzji można się jedynie dowiedzieć, że wniosku takiego spółka nie złożyła (s. 6 tej decyzji). Próżno w niej natomiast szukać wywodu czy taki obowiązek w ogóle na spółce ciążył.
Ocenę tej kwestii organy powinny były zakotwiczyć w przepisach ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2016 r., poz. 2171 ze zm., dalej: "u.p.u."). Jak bowiem podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 14 stycznia 2016 r., (II FSK 3063/13), współstosowanie art. 116 § 1 pkt 1 lit. a) O.p. oraz odpowiednich przepisów powołanej ustawy jest niezbędne i uzasadnione, ponieważ przepis ten nie definiuje i nie wyjaśnia terminów i pojęć: zgłoszenia we właściwym czasie wniosku o ogłoszenie upadłości - zagadnienia te są natomiast całościowo uregulowane w prawie upadłościowym, tak więc bez odwołania się do niego zastosowanie wymienionego na początku przepisu prawa podatkowego nie byłoby możliwe.
Ustalenie, czy we właściwym czasie zgłoszono upadłość wymaga uprzedniego stwierdzenia co do tego, czy i kiedy dłużnik stał się niewypłacalny. Począwszy od 1 stycznia 2016 r. przepisy art. 10 i art. 11 u.p.u. stanowią, że upadłość ogłasza się w stosunku do dłużnika, który stał się niewypłacalny. Dłużnik jest niewypłacalny, jeżeli utracił zdolność do wykonywania swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych. Domniemywa się, że dłużnik utracił tę zdolność, jeżeli opóźnienie w wykonaniu zobowiązań pieniężnych przekracza trzy miesiące. Dłużnik będący osobą prawną jest niewypłacalny także wtedy, gdy jego zobowiązania pieniężne przekraczają wartość jego majątku, a stan ten utrzymuje się przez okres przekraczający dwadzieścia cztery miesiące. Ustawodawca przewidział więc dwie niezależne przesłanki ogłoszenia upadłości dłużnika będącego osobą prawną. Wystąpienie którejkolwiek z nich obliguje członka zarządu do zgłoszenia wniosku o upadłość spółki. Stanowisko to znajduje oparcie w orzecznictwie. W wyroku z 15 listopada 2017 r. (II FSK 46/16) Naczelny Sąd Administracyjny przypomniał mianowicie, że obie sformułowane w przepisach art. 11 ust. 1 i 2 u.p.u. przesłanki mają charakter alternatywny i dlatego zaistnienie chociażby jednej z nich pozwala na ogłoszenie upadłości podmiotu. Innymi słowy określone w tych przepisach przesłanki niewypłacalności dłużnika, stanowiące zarazem podstawę do ogłoszenia jego upadłości, normują dwie różne sytuacje. Nie można ich więc ujednolicać i łączyć w ramach ogólnej oceny stanu finansowego dłużnika, lecz muszą być one analizowane i oceniane oddzielnie.
Co ważne właściwego czasu na wnioskowanie o upadłość nie należy wiązać ze sporadycznym, krótkotrwałym wstrzymaniem się od płacenia zobowiązań na skutek przejściowych trudności, czy niedopatrzenia w podmiocie gospodarczym. W orzecznictwie podkreśla się, że – co do przesłanki niewypłacalności, o której mowa w art. 11 ust. 1 u.p.u. - niewykonywanie zobowiązań, prowadzące do uznania dłużnika za niewypłacalnego, powinno mieć charakter trwały i dotyczyć części zobowiązań. Świadczy o tym użycie przez ustawodawcę wyrażeń "niewykonywanie", a nie "niewykonanie" i użycie liczby mnogiej "zobowiązań", a nie pojedynczej "zobowiązania" (tak np. wyrok NSA z 25 czerwca 2014 r., II FSK 1743/12). Użyty w art. 11 ust. 1 u.p.u. zwrot "nie wykonuje" świadczy o ciągłym (trwającym) takim właśnie stanie rzeczy, uzasadniającym zgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości. Ustawodawca nie posłużył się zwrotem "nie wykonał" zobowiązania. W wyroku z 19 stycznia 2011 r. (V CSK 211/10) Sąd Najwyższy zajął stanowisko, zgodnie z którym o niewypłacalności w rozumieniu przepisu art. 11 ust. 1 u.p.u., można mówić dopiero wtedy, gdy dłużnik z braku środków przez dłuższy czas nie wykonuje przeważającej części swoich zobowiązań. Takie też stanowisko zajął Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 22 października 2014 r. (I FSK 1603/13), stwierdzając, że niewypłacalność w rozumieniu przepisu art. 11 u.p.u. istnieje wtedy, gdy dłużnik z braku środków nie wykonuje przeważającej części swoich zobowiązań. Natomiast Sąd Najwyższy w wyroku z 4 października 2011 r. (I UK 113/11), podkreślił, że trwałe zaprzestanie płacenia długów oznacza, iż dłużnik nie tylko obecnie nie płaci zobowiązań, ale także nie będzie tego czynił w przyszłości z powodu braku niezbędnych środków.
Trwałego niewykonywania wymagalnych zobowiązań pieniężnych nie można utożsamiać z nieuiszczeniem jednego zobowiązania, ani też z sytuacją, gdy pomimo nieuiszczenia kilku długów zachodzi tylko wstrzymanie wypłat. W każdym przypadku należy ustalić, kiedy doszło do zaprzestania płacenia długów, a kiedy zachodziło jeszcze tylko przejściowe wstrzymanie wypłat (tak: M. Allerhand, Prawo upadłościowe z komentarzem, Wydawnictwo Sto, Bielsko-Biała, 1994). Zwłaszcza sytuacja, w której trudności płatnicze wynikają z braku zapłaty ze strony kontrahentów dłużnika może być uznana za trudność o charakterze przejściowym. Ustawowy termin, w którym przedsiębiorca jest zobowiązany złożyć wniosek o ogłoszenie upadłości jest bardzo krótki (obecnie trzydzieści dni). Mając na względzie specyfikę działalności gospodarczej nieracjonalne byłoby wymaganie, aby natychmiast ogłaszać upadłość, gdy pogorszeniu ulegają wskaźniki płynności finansowej i nie wszystkie zobowiązania są regulowane w terminach płatności. Nie każda trudna sytuacja podmiotu gospodarczego uzasadnia złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości, a jedynie taka, która wiąże się ze stanem niewypłacalności. Co więcej, niewypłacalność przedsiębiorcy jest stanem dynamicznym. Przedsiębiorca, np. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością może popaść w stan niewypłacalności uzasadniający zgłoszenie przez zarząd wniosku o ogłoszenie upadłości, a następnie podjąć wykonywanie wymagalnych zobowiązań, co powoduje odpadnięcie przesłanek zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości.
Z powyższymi poglądami Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę w pełni się zgadza i przyjmuje je za własne. Co prawda zostały one wyrażone na tle poprzednio obowiązującego brzmienia art. 11 u.p.u., niemniej poglądy te zachowują aktualność na gruncie obecnego brzmienia tego przepisu, gdzie mowa jest o utracie zdolności do wykonywania wymagalnych zobowiązań pieniężnych, zaś art. 11 ust. 1a u.p.u. stanowi, że domniemywa się, że dłużnik utracił tę zdolność, jeżeli opóźnienie w wykonaniu zobowiązań pieniężnych przekracza trzy miesiące.
W świetle powyższego nie do zaakceptowania jest stanowisko organów, które tak naprawdę nie przeprowadziły żadnej analizy na temat tego czy i kiedy w realiach faktycznych niniejszej sprawy powinien zostać złożony wniosek o ogłoszenie upadłości spółki. Poprzestały jedynie na stwierdzeniu, że Skarżący – jak czytamy w zaskarżonej decyzji - nie wskazał i nie wykazał, która z okoliczności egzoneracyjnych miałaby jego dotyczyć. Nie przedstawił kopii wniosku o ogłoszenie upadłości spółki, nie wskazał dlaczego nie ponosi winy w niezgłoszeniu tego wniosku. W efekcie skonstatowały, że bierna postawa Skarżącego nie może być oceniona jako ekskulpacja w świetle art. 116 § 1 pkt 1 O.p. Tymczasem akcentowany w zaskarżonych decyzjach, a spoczywający wyłącznie na członku zarządu obowiązek wykazania istnienia przesłanek wyłączających jego odpowiedzialność nie zwalniał organów z obowiązku ustalenia, czy w tej konkretnej sprawie były w ogóle podstawy do wnioskowania o upadłość.
Jak to już wyżej wskazano w każdym przypadku orzekania o odpowiedzialności członka zarządu organ jest zobowiązany zbadać, czy i kiedy wystąpiły przesłanki do ogłoszenia upadłości, gdyż tylko niezłożenie wniosku o upadłość w terminie czyni otwartą kwestię odpowiedzialności członka zarządu na podstawie art. 116 § 1 O.p. Innymi słowy odpowiedzialność członka zarządu może wchodzić w rachubę tylko w sytuacji, gdy w stosunku do spółki wystąpiły przesłanki upadłości.
Takich natomiast ustaleń w niniejszej sprawie zabrakło, co słusznie zarzucono w skardze. W zaskarżonych decyzjach znalazło się jedynie stwierdzenie, że spółka była i jest niewypłacalna. Organy nie wskazały jednak z czego konkretnie wyprowadziły ten wniosek. Nie odwołały się bynajmniej – jak trafnie zauważył Skarżący - do jakichkolwiek przepisów u.p.u., regulujących kwestię niewypłacalności dłużnika. Nie ustaliły, czy spółka miała zadłużenie wobec jakichkolwiek innych (niż [...] Wojewódzki Inspektor Ochrony Środowiska) wierzycieli, którego nie regulowała. Nie przeprowadziły także analizy stanu majątku spółki i tego, czy zobowiązania przekraczały jego wartość.
Zdaniem Sądu, postępowanie organów w powyższym zakresie nie było więc prawidłowe. W efekcie za zasadne należało uznać zarzuty Skarżącego dotyczące naruszenia art. 121 O.p. w zw. z art. 122 O.p. oraz art. 180 § 1, art. 187 § 1, art. 188, art. 210 § 1 pkt 6 O.p. w zw. z art. 124 O.p. Zgodnie z powołanymi przepisami O.p. organ podatkowy jest obowiązany podjąć ciąg czynności mających na celu zebranie całego materiału dowodowego, przez co należy rozumieć ogół dowodów, których zebranie jest konieczne dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy.
W niniejszej sprawie obowiązkom tym organy z całą pewnością nie sprostały. W świetle powyższego, w ocenie Sądu, konieczne jest ponowne, prawidłowe ustalenie czy były podstawy do złożenia wniosku o upadłość zarządzanej przez Skarżącego spółki, tj. czy spółka ta stała się (i ewentualnie kiedy) niewypłacalna w znaczeniu przedstawionym we wcześniejszej części niniejszego uzasadnienia. Dla potrzeb ustalenia tej okoliczności, celowe wydaje się przeprowadzenie dowodu z dokumentów finansowych spółki (o przeprowadzenie którego Skarżący zresztą wnioskował w piśmie z 16 grudnia 2020 r.). To z nich powinno bowiem wynikać, jaki był stan majątku spółki, stan jej zadłużenia, wobec jakich podmiotów oraz jakie były terminy wymagalności zobowiązań spółki. Dopiero wtedy organy powinny ustalić datę niewypłacalności spółki i datę wystąpienia z wnioskiem o ogłoszenie jej upadłości. W ocenie Sądu, dotychczas takie postępowanie dowodowe nie zostało w niniejszej sprawie przeprowadzone. To z kolei ma niewątpliwy, istotny wpływ na jej wynik.
W toku ponownego postępowania, organy uwzględnią ocenę prawną przedstawioną w niniejszym wyroku, przede wszystkim zaś w zakresie zaistnienia przesłanek z art. 11 u.p.u. Poczynione ustalenia i płynące z nich wnioski powinny być przedstawione w uzasadnieniu decyzji. Jednocześnie Sąd nie podzielił sugestii Skarżącego jakoby ustalenie czasu właściwego do złożenia wniosku o upadłość wymagało wiadomości specjalnych jakimi dysponuje biegły. Dla oceny zaistnienia przesłanek przewidzianych w art. 116 O.p. nie jest bowiem wymagana wiedza specjalna, która wymagałaby powoływania biegłego z zakresu rachunkowości, zwłaszcza wtedy, gdy materiał dowodowy jest wystarczający, a sprawa została wyjaśniona w sposób umożliwiający wydanie prawidłowej decyzji. Stanowisko to jest ugruntowane w orzecznictwie sądów administracyjnych (np. wyrok NSA z 16 marca 2021 r., III FSK 2689/21; wyrok WSA w Łodzi z 17 września 2020 r., I SA/Łd 102/20).
Mając na uwadze stwierdzone wyżej naruszenia, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.; dalej: "P.p.s.a."), Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. Na wniosek Skarżącego Sąd zasądził na jego rzecz zwrot kosztów postępowania sądowego na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 P.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r., poz. 1800). Na koszty te złożyły się: wpis od skargi w wysokości 500 zł, opłata skarbowa od pełnomocnictwa w wysokości 17 zł oraz koszty zastępstwa procesowego w wysokości 480 zł.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI