III SA/Wa 1007/04
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWSA uchylił decyzję Dyrektora Izby Skarbowej odmawiającą zwrotu różnicy VAT spadkobiercom zmarłej podatniczki, uznając prawo do zwrotu za majątkowe i podlegające dziedziczeniu.
Sprawa dotyczyła odmowy zwrotu różnicy w podatku VAT za wrzesień 2003 r. spadkobiercom zmarłej podatniczki. Organy podatkowe uznały, że prawo do złożenia deklaracji VAT i zwrotu podatku jest ściśle związane z osobą podatnika i nie podlega dziedziczeniu, zwłaszcza po wykreśleniu z rejestru VAT. Sąd administracyjny uchylił tę decyzję, stwierdzając, że prawo do zwrotu nadwyżki podatku naliczonego nad należnym, nabyte przez zmarłą przed śmiercią, jest prawem majątkowym i podlega dziedziczeniu na podstawie Ordynacji podatkowej.
Sprawa rozpatrywana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie dotyczyła skargi spadkobierców R. O. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej, która utrzymała w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego odmawiającą zwrotu różnicy w podatku od towarów i usług za wrzesień 2003 r. Podatniczka zmarła przed złożeniem deklaracji VAT-7 za ten okres, a jej spadkobiercy złożyli ją po jej śmierci, wnioskując o zwrot nadwyżki podatku naliczonego nad należnym. Organy podatkowe argumentowały, że prawo do złożenia deklaracji i zwrotu podatku jest prawem niemajątkowym, ściśle związanym z osobą podatnika, a po wykreśleniu z rejestru VAT nie można skorzystać z prawa do odliczenia ani zwrotu podatku. Sąd administracyjny nie zgodził się z tą interpretacją. Powołując się na art. 97 § 1 Ordynacji podatkowej, Sąd uznał, że spadkobiercy przejmują majątkowe prawa i obowiązki spadkodawcy. Sąd podkreślił, że prawo do zwrotu nadwyżki podatku naliczonego nad należnym, nabyte przez podatniczkę przed śmiercią (poprzez nabycie towarów), jest prawem majątkowym i podlega dziedziczeniu. Złożenie deklaracji VAT-7 przez spadkobierców było jedynie czynnością techniczną służącą realizacji tego nabytego prawa. Sąd uchylił zaskarżoną decyzję, stwierdzając naruszenie przepisów prawa materialnego i procesowego przez organy podatkowe.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (3)
Odpowiedź sądu
Tak, prawo do zwrotu nadwyżki podatku naliczonego nad należnym, nabyte przez podatnika przed śmiercią, jest prawem majątkowym i podlega dziedziczeniu przez spadkobierców.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że prawo do zwrotu VAT nabyte przez podatniczkę przed śmiercią jest prawem majątkowym podlegającym dziedziczeniu na podstawie art. 97 § 1 Ordynacji podatkowej. Złożenie deklaracji VAT-7 przez spadkobierców było czynnością techniczną służącą realizacji tego prawa, a nie warunkiem jego nabycia.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
uchylono_decyzję
Przepisy (9)
Główne
ord. pod. art. 97 § § 1
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa
Spadkobiercy przejmują majątkowe prawa i obowiązki spadkodawcy. Przepis ten wprowadza ogólną zasadę sukcesji generalnej majątkowych praw i obowiązków.
Pomocnicze
ord. pod. art. 97 § § 2
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa
Niemajątkowe prawa związane z działalnością gospodarczą przechodzą na spadkobierców pod warunkiem dalszego prowadzenia tej działalności.
u.p.t.u. art. 25 § ust. 3
Ustawa z dnia 8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym
Wyłącza możliwość obniżenia kwoty lub zwrotu różnicy podatku dla podatników, którzy nie dokonali zgłoszenia rejestracyjnego lub zostali wykreśleni z rejestru. Sąd uznał, że nie można interpretować tego przepisu w sposób pozbawiający spadkobierców nabytego prawa.
u.p.t.u. art. 19 § ust. 1
Ustawa z dnia 8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym
Prawo do obniżenia podatku należnego podatnik nabywa w chwili nabycia towaru.
u.p.t.u. art. 21 § ust. 1
Ustawa z dnia 8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym
Dotyczy prawa do zwrotu różnicy podatku naliczonego nad należnym.
p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. a i c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa do uchylenia decyzji organu administracji.
p.p.s.a. art. 152
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa do stwierdzenia, że decyzja nie może być wykonana.
p.p.s.a. art. 200
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa do orzeczenia o zwrocie kosztów postępowania.
p.u.s.a. art. 1 § § 1 i 2
Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych
Określa zakres kognicji sądów administracyjnych.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Prawo do zwrotu nadwyżki podatku naliczonego nad należnym, nabyte przez podatniczkę przed śmiercią, jest prawem majątkowym podlegającym dziedziczeniu. Złożenie deklaracji VAT-7 przez spadkobierców było czynnością techniczną służącą realizacji nabytego prawa, a nie warunkiem jego nabycia. Interpretacja art. 25 ust. 3 ustawy o VAT nie może pozbawiać spadkobierców prawa do zwrotu podatku, które zostało prawidłowo nabyte przez spadkodawcę.
Odrzucone argumenty
Prawo do złożenia deklaracji podatkowej i zwrotu podatku jest prawem niemajątkowym, ściśle związanym z osobą podatnika i nie podlega dziedziczeniu. Po wykreśleniu podatnika z rejestru VAT, spadkobiercy nie mogą skorzystać z prawa do odliczenia ani zwrotu podatku.
Godne uwagi sformułowania
Sąd stanowiska tego nie podziela. Spadkobiercy przejmują przewidziane w przepisach prawa podatkowego majątkowe prawa i obowiązki spadkodawcy. Użyte w tym przepisie pojęcie praw majątkowych i niemajątkowych, jest pojęciem nieostrym i budzi wiele rozbieżności w piśmiennictwie. Do uznania konkretnego prawa podmiotowego za prawo typu majątkowe nie ma znaczenia, czy ma ono jakąś wartość rynkową. Złożenie deklaracji podatkowej było jedynie czynnością techniczną (zastosowaniem się do wymagań ustawowych), czynności tej nie wolno było traktować jako jedynego składnika stanu faktycznego rozpoznawanej sprawy.
Skład orzekający
Barbara Kołodziejczak-Osetek
przewodniczący sprawozdawca
Dariusz Dudra
sędzia
Krystyna Chustecka
sędzia
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Dziedziczenie praw majątkowych w prawie podatkowym, w szczególności prawa do zwrotu VAT, po śmierci podatnika, nawet jeśli formalności (jak złożenie deklaracji) nie zostały przez niego dopełnione."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji spadkobierców zmarłego podatnika VAT i interpretacji przepisów Ordynacji podatkowej oraz ustawy o VAT w kontekście sukcesji praw majątkowych.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia dziedziczenia praw majątkowych po śmierci podatnika, co ma praktyczne znaczenie dla wielu osób. Interpretacja sądu jest korzystna dla spadkobierców i stanowi istotny precedens.
“Czy można odziedziczyć zwrot VAT po zmarłym? Sąd wyjaśnia kluczowe zasady sukcesji podatkowej.”
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyIII SA/Wa 1007/04 - Wyrok WSA w Warszawie Data orzeczenia 2005-02-10 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2004-06-14 Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie Sędziowie Barbara Kołodziejczak-Osetek /przewodniczący sprawozdawca/ Dariusz Dudra Krystyna Chustecka Symbol z opisem 6110 Podatek od towarów i usług Skarżony organ Dyrektor Izby Skarbowej Treść wyniku Uchylono zaskarżoną decyzję Sentencja Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Dariusz Dudra, Sędzia NSA Krystyna Chustecka, Sędzia WSA Barbara Kołodziejczak-Osetek (spr.), Protokolant Ewa Rutkowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 stycznia 2005 r. sprawy ze skargi Z. O. , A. B. , I. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] kwietnia 2005 r. Nr [...] w przedmiocie zwrotu różnicy w podatku od towarów i usług 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) stwierdza, że uchylona decyzja nie podlega wykonaniu w całości, 3) zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz skarżących kwotę [...] zł ([...] złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Uzasadnienie Decyzją z dnia [...] lutego 2004r. Nr [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego w S. rozpatrzył wniosek spadkobierców R. O. , zmarłej [...] września 2003r., i orzekł o zwrocie różnicy podatku od towarów i usług za sierpień 2003r. i odmowie zwrotu różnicy tego podatku za wrzesień 2003r. W uzasadnieniu wskazał, iż w dniu [...] października 2003r. skarżący - spadkobiercy zmarłej R. O. złożyli wniosek w trybie art. 97 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926 z późn. zm.; dalej ord. pod.) o wypłatę kwoty [...] zł wynikającej z deklaracji podatkowej VAT-7 za miesiąc sierpień 2003r. i kwoty [...]zł za miesiąc wrzesień 2003r. W deklaracji podatkowej za miesiąc sierpień 2003r. złożonej w dniu [...] września 2003r. podatnik - R. O. wykazała nadwyżkę podatku naliczonego nad należnym do zwrotu na rachunek bankowy w kwocie [...]zł. Wraz z deklaracją złożyła wniosek o zwrot nadwyżki w ciągu 25 dni. Następcy prawni w dniu [...] października 2003r. złożyli druk VAT-Z - zgłoszenie o zaprzestaniu wykonywania czynności podlegających opodatkowaniu podatkiem VAT podając jako przyczynę zaprzestania działalności, śmierć podatnika. Odmawiając zwrotu różnicy podatku za miesiąc wrzesień 2003r. Naczelnik Urzędu Skarbowego wskazał, iż zgodnie z art.25 ust. 3 ustawy o VAT, obniżenia kwoty lub zwrotu różnicy podatku nie stosuje się do podatników, którzy nie dokonali zgłoszenia rejestracyjnego lub zostali wykreśleni z rejestru podatników. Pomimo, iż następcom prawnym nie przysługuje możliwość złożenia deklaracji w imieniu spadkodawcy, a w rozpatrywanej sprawie złożyli oni deklarację VAT-7 za miesiąc wrzesień 2003r. W takiej sytuacji nie przysługuje także prawo do odliczenia kwot podatku naliczonego z dokumentów wystawionych spadkodawcy, gdyż faktury VAT i inne dokumenty w pozycji nabywca zawierają dane dotyczące spadkodawcy, czyli jak wspomniano wyżej osoby, która została skreślona z ewidencji podatników VAT. Z uwagi na powyższe wniosek spadkobierców w części dotyczącej zwrotu różnicy podatku z deklaracji VAT-7 za wrzesień 2003r. był bezzasadny. W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący zarzucili organowi niewłaściwą interpretację art. 19 w związku z art. 25 ust.3 ustawy o VAT i art. 97 § l ord. pod. Niewłaściwa interpretacja wskazanych przepisów polegała na przyjęciu, iż skoro spadkobiercom nie przysługuje prawo do złożenia deklaracji w imieniu spadkodawcy, to nie przysługuje także prawo do odliczenia kwot podatku naliczonego oraz na pominięciu faktu, ze dokonano przedpłaty w wysokości 100% wartości wyeksportowanych towarów przed śmiercią spadkodawcy, a żądany zwrot kwoty [...]zł składa się z dwóch kwot: [...]zi i [...]zł. Wskazali, że zwrot, o który się ubiegają jest nadpłatą - nienależnym świadczeniem majątkowym o charakterze cywilnoprawnym, które przejęli spadkobiercy podatnika na podstawie art. 97 § l ord. pod. Skoro organ podatkowy -już po wykreśleniu podatnika z rejestru - wyda decyzję określającą tzw. kwotę podatku naliczonego, to spadkobiercy podatnika nie mogą stracić prawa do wystąpienia z żądaniem zwrotu nadpłaty podatku, która jest świadczeniem majątkowym o charakterze cywilnoprawnym. W trakcie prowadzonego postępowania odwoławczego w stanowisku w sprawie zebranego materiału dowodowego pełnomocnik skarżących ograniczył do wysokości [...]zł żądaną kwotę zwrotu podatku za wrzesień 2003r. oraz wycofał z uzasadnienia odwołania tezę, iż żądana kwota zwrotu różnicy podatku VAT ma charakter nadpłaty bądź nienależnie uiszczonego podatku. Wskazał, iż uwzględniając wniosek spadkobierców z dnia [...] października 2003r. w części dotyczącej zwrotu różnicy podatku za sierpień 2003r. organ podatkowy bezpodstawnie przyjął, iż kwota żądanego zwrotu za wrzesień 2003r. ma inny status prawny, mianowicie zaliczył ją do kategorii praw niemajątkowych, które dziedziczone są tylko w przypadku kontynuowania działalności gospodarczej przez spadkobierców. Organ odmówił skarżącym zwrotu różnicy podatku zarówno w trybie art. 97 ord. pod. oraz zwrotu w zwykłym trybie ustawy o VAT. Taki dowód braku jednoznaczności w prawnej ocenie stanu faktycznego podważa zaufanie do rzetelności organu w trakcie rozpatrywania sprawy. Pełnomocnik wskazał na treść wyroku NSA z 15 października 2003r. (sygn. akt III SA 3566/01) oraz innych wyroków sądowych, wskazujących na bezpodstawność odmownej decyzji organu podatkowego. Podniósł, iż organ podatkowy całkowicie pominął w postępowaniu fakt prawidłowego nabycia przez R. O. prawa do zwrotu różnicy podatku. Wszystkie operacje zakupu towarów zostały dokonane do dnia [...] września 2003r, a eksport towarów w dniu [...] września 2003r., a wiec podatniczka nabyła tego dnia prawo do odliczenia podatku naliczonego od podatku należnego. Prawo to jest prawem majątkowym i podlega, zgodnie z art. 97 § l ord. pod., dziedziczeniu. Sporządzając deklarację VAT-7 za wrzesień 2003r. spadkobiercy matematycznie określili rozmiar spadku, a nie bezprawnie odliczyli naliczony podatek VAT z faktur wystawionych na nazwisko zmarłej podatniczki. Prawa do odliczenia i zwrotu podatku VAT nie uzyskuje się z chwilą sporządzenia deklaracji VAT-7, tylko w dniu zakupu towarów, a więc ich otrzymania i dysponowania fakturami VAT oraz wystąpienia obowiązku podatkowego. Tak więc spadkobiercy odziedziczyli prawo do zwrotu różnicy podatku VAT, które prawidłowo posiadła spadkodawczyni na 7 dni przed śmiercią. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2004r. nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej w W. utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. Wskazał, iż do Urzędu Skarbowego złożona została deklaracja VAT-7 z wykazaną kwotą do zwrotu za miesiąc wrzesień 2003r., ale nastąpiło to po śmieci podatniczki, a deklarację podpisali spadkobiercy. Nie byli oni nieuprawnieni do złożenia deklaracji, ponieważ było to uprawnienie podatniczki. Skoro podatniczka nie złożyła deklaracji podatkowej za miesiąc wrzesień 2003r. to nie skorzystała z prawa o którym mowa w art. 21 ustawy o VAT w rozliczeniu tego podatku za wrzesień 2003r. Jeżeli zaś podatniczka nie nabyła uprawnienia do rozliczenia nadwyżki podatku naliczonego nad należnym w następnych okresach rozliczeniowych lub do jej zwrotu na rachunek bankowy, również jej spadkobiercy takiego uprawnienia nie nabyli, bowiem uprawnienie to, jest ściśle związane z osobą podatnika, nie należy do spadku i nie podlega dziedziczeniu. Zaznaczył, iż przepisy ustawy o podatku od towarów i usług nie przewidują sukcesji praw podatkowych na rzecz spadkobierców podatnika, a przepis art. 97 § l ord. pod. daje spadkobiercom możliwości przejęcia praw majątkowych po spadkodawcy, pod warunkiem, ze jest to przewidziane w przepisach prawa podatkowego. W skardze z dnia [...] maja 2004. pełnomocnik skarżących wniósł o uchylenie decyzji Dyrektora Izby Skarbowej i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania ze względu na: - naruszenie materialnego prawa podatkowego przez nieprawidłową interpretację przepisu art. 19 ust. l w związku z art.21 ust. l i art. 25 ust.3 ustawy o VAT oraz jego wadliwe zastosowanie do stanu faktycznego sprawy; -naruszenia materialnego prawa podatkowego przez błędną wykładnię art. 97 § l ord. pod., skutkującą odmową zwrotu podatku VAT za miesiąc wrzesień 2003r. w trybie sukcesji podatkowej. Twierdzenie organu II instancji odnośnie ścisłego powiązania możliwości uzyskania zwrotu VAT z osobą podatnika nie ma zdaniem pełnomocnika oparcia w treści przepisu art.21 ustawy o VAT. W przepisie tym ustawodawca nie uzależnił nabycia prawa do obniżenia podatku należnego o podatek naliczony, od złożenia deklaracji VAT-7, do której nawiązał tylko w ust. 6 i 6a określając termin zwrotu podatku na 60 dni i 25 dni od jej złożenia. Organ uznając, iż brak jest możliwości przekazania prawa o odliczenia podatku innej osobie miałby rację odnośnie zwrotu podatku w zwykłym trybie ustawy o VAT - stanowisko to nie jest adekwatne w rozpatrywanej sprawie, bowiem nie wystąpiła w niej cesja prawa dokonana przez żyjącego podatnika ale dziedziczenie nabytego przez spadkodawczynię prawa. Ponadto, z treści art. 97 § l ord. pod. wynika, że ustawodawca objął dziedziczeniem wszystkie obowiązki i prawa nabyte przez spadkodawców do dnia śmierci, bez odsyłania do przepisów szczególnych. Akty prawa podatkowego nie zawierają katalogu praw do dziedziczenia, bowiem w przeciwnym razie organ podatkowy pierwszej instancji wskazałby przepis, na podstawie, którego nastąpił zwrot podatku VAT za miesiąc sierpień 2003r., a nie tylko powołał się na dziedziczenie przez spadkobierców prawa do zwrotu, nabytego przez podatniczkę, z racji złożenia przez nią deklaracji VAT-7 przed śmiercią, a więc w trybie sukcesji podatkowej przewidzianej w art.97 § l ustawy ord. pod. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w W. wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga zasługiwała na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) Sąd sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Ocenie Sądu podlega zatem zgodność aktów administracyjnych (w tym przypadku decyzji) zarówno z przepisami prawa materialnego jak i procesowego. Kontrola sądów administracyjnych ogranicza się więc do zbadania czy organy administracji w toku rozpoznawanej sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Sąd oceniając zgodność z prawem decyzji nie jest związany granicami skargi. Oceniając zaskarżoną decyzję z punktu widzenia tego kryterium stwierdzić należy, iż narusza ona obowiązujące przepisy i to w stopniu, który miały istotny wpływ na wynik sprawy w zakresie odmowy zwrotu nadwyżki podatku naliczonego nad należnym za miesiąc wrzesień 2003 r. Jak wynika z akt sprawy R. O. będąca podatnikiem VAT, prowadząc działalność gospodarczą, zmarła w dniu [...] września 2003 r. W dniu [...].10.2003 r. spadkobiercy podatniczki złożyli wniosek trybie art.97 § 1 ord. pod. o zwrot podatku VAT za miesiąc sierpień i wrzesień 2003r. wraz z podpisaną przez siebie deklaracją VAT-7 za miesiąc wrzesień, której spadkodawczyni złożyć nie zdążyła oraz faktury stwierdzające zakup towaru, przed datą jej śmierci. Natomiast [...].10.2003 r. spadkobiercy złożyli zgłoszenie o zaprzestaniu wykonywania przez zmarłą działalności gospodarczej. Postanowieniem z dnia [...].10.2003 r. Sąd Rejonowy w S. stwierdził nabycie spadku po R. O. przez wnioskodawców wymienionych w decyzjach organów podatkowych. Organ I instancji orzekający w sprawie podatkowej odmówił zwrotu podatku VAT za miesiąc wrzesień 2003 r. powołując się na art.25 ust.3 ustawy o VAT oraz art.97 § 2 ord .pod. przyjmując, iż złożenie deklaracji podatkowej jest prawem niemajątkowym, a więc spadkobiercy podatnika, nie kontynuujący prowadzonej przez spadkodawcę działalności gospodarczej, nie mają prawa do zwrotu bezpośredniego nadwyżki podatku naliczonego nad należnym. Organ II instancji, nie odniósł się, mimo wyrażnego zarzutu odwołania, w ogóle do kwestii zastosowania art.25 ust.3 ustawy o VAT, w sytuacji wykreślenia z rejestru podatnika, na skutek jego śmierci, uzasadniając decyzję w ten sposób, że prawo do zwrotu bezpośredniego podatku VAT, określone w art.21 ustawy o VAT i nie podlega dziedziczeniu przez spadkobierców jako ściśle związane z osobą spadkodawcy, a art.97 ord.pod., może mieć zastosowanie tylko wtedy, jeżeli możliwość taką przewidują przepisy prawa podatkowego. Sąd stanowiska tego nie podziela. Zgodnie z art. 97. § 1. ord.pod. Spadkobiercy podatnika, z zastrzeżeniem § 2, przejmują przewidziane w przepisach prawa podatkowego majątkowe prawa i obowiązki spadkodawcy. § 2. Jeżeli, na podstawie przepisów prawa podatkowego, spadkodawcy przysługiwały prawa o charakterze niemajątkowym, związane z prowadzoną działalnością gospodarczą, uprawnienia te przechodzą na spadkobierców pod warunkiem dalszego prowadzenia tej działalności na ich rachunek. Jak wynika z powyższego przepis ten wprowadza do materialnego prawa podatkowego ogólną zasadę sukcesji generalnej majątkowych praw i obowiązków spadkobierców. W piśmiennictwie, a w szczególności "Ordynacja Podatkowa. Komentarz"( S.Babiarz, B.Dauter, B.Gruszczyński, R. Hauser, A.Kabat, M.Niezgódka-Medek, Wydawnictwo Lexis Nexis, str.361), wyrażono pogląd, iż przepis ten nie może być rozumiany jako wprowadzający tę sukcesję "ale pod warunkiem, że jest to przewidziane w przepisach prawa podatkowego (pod. A. Mariański: Glosa do wyroku NSA z dnia 12 kwietnia 2000 r., S.A./Bk 330/99, POP 2003, nr 2,s.176) W zakresie następstwa prawnego istotnym jest wówczas to, że: warunkiem przejęcia praw i obowiązków majątkowych przez spadkobierców jest ich istnienie u poprzedników prawnych(wyrok NSA z dnia 22 grudnia 1999 r., III S.A. 1350/99, w.:A. Bącal, B. Dauter: Ordynacja podatkowa w orzecznictwie sądowym. Prawo podatkowe, z..88, Warszawa 2001, s.193) Użyte w tym przepisie pojęcie praw majątkowych i niemajątkowych, jest pojęciem nieostrym i budzi wiele rozbieżności w piśmiennictwie. Definicji tych pojęć nie zawierają ani przepisy prawa podatkowego, ani też wprost przepisy prawa cywilnego. W prawie cywilnym, za dopuszczalną przyjmuje się ocenę żądań pozwu w zależności od ich treści jako majątkowych lub niemajątkowych. Na ogół jednak za majątkowe uważa się te prawa, które są bezpośrednio (a więc nie pośrednio poprzez uprawnienie niemajątkowe np. korektę zeznania lub deklaracji) realizują interes ekonomiczny wnioskodawcy. Podstawą rozróżnienia praw majątkowych i niemajątkowych jest typowy interes, jaki realizują. Opierając się na tym kryterium, do praw majątkowych zalicza się w szczególności prawa rzeczowe, wierzytelności opiewające na świadczenia majątkowe, prawa majatkowo-małżeńskie, istotną część praw kwalifikowanych jako tzw. własność intelektualna (autorskie, wynalazcze)Do uznania konkretnego prawa podmiotowego za prawo typu majątkowego nie ma znaczenia, czy ma ono jakąś wartość rynkową. Prawo własności zawsze traktowane będzie jako prawo majątkowe, choćby przedmiotem byłaby rzecz bezwartościowa. Prawa o charakterze niemajątkowym, to przede wszystkim prawa osobiste i rodzinne niemajątkowe (stanowiące element stosunków między małżonkami, krewnymi, przysposobionymi i powinowatymi. Do praw majątkowych przewidzianych w przepisach prawa podatkowego niewątpliwie zaliczyć, należy: prawo do nadpłaty, do zwrotu podatku lub różnicy podatku naliczonego, prawo do rozliczenia straty w następnych okresach rozliczeniowych, prawo do ulg i premii inwestycyjnych, niewykorzystanie prawa do rozłożenia zapłaty podatku na raty, odroczenia zapłaty podatku. Odnosząc powyższe do sprawy niniejszej, zauważyć przede wszystkim należy, iż obowiązkiem organów podatkowych, była analiza stanu faktycznego sprawy z punktu widzenia art.97 § 1 i 2 ord. pod. czego w sprawie nie uczyniły. W swoich uzasadnieniach skoncentrowały się jedynie na charakterze prawa do złożenia deklaracji podatkowej oraz wyłączeniu na podstawie art.25 ust.3 ustawy o VAT, prawa obniżenia kwoty lub zwrotu różnicy podatku naliczonego w stosunku do podatników, którzy zostali wykreśleni z rejestru. Nie odnosząc przepisów prawa materialnego do stanu faktycznego rozpatrywanej sprawy, co słusznie zarzucili skarżący, poprzez pominięcie okoliczności śmierci podatnika, przed upływem okresu rozliczeniowego, stanowiącej podstawę do wykreślenia z rejestru jak i pominięcie i nie zbadanie okoliczności nabycia przez zmarłą podatniczkę prawa do zwrotu różnicy podatku naliczonego nad należnym, czym naruszyły przepisy postępowania, a w szczególności art.122 i art.187, art.191 i art.210 ord. pod. W wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 pażdziernika 2003 r. sygn. akt III S.A. 3566/01 powołanym zarówno przez stronę skarżącą jak i organy podatkowe, Sąd wyraził pogląd iż " przepisu art.25 ust.3 ustawy o VAT nie można interpretować bez uwzględnienia celu jaki ustawodawca zamierzał osiągnąć tym wyłączeniem. Niewątpliwie celem takim nie było pozbawienie następców prawnych (tu spadkobierców) podatnika możliwości skorzystania z dobrze nabytego przez niego przed śmiercią prawa. Dlatego należy mieć na uwadze także treść art. 19 ust. 1 i art. 21 ust. 1 VATU. Wynika z nich, że prawo do obniżenia podatku należnego podatnik nabywa w chwili nabycia towaru. Skoro nabycie towaru nastąpiło jeszcze za życia zarejestrowanego, wówczas podatnika, to należy uznać, że nabył on prawo do obniżenia podatku należnego. Takie stanowisko zajął też Naczelny Sąd Administracyjny w szeregu sprawach, m.in. z 23.12.1998 r., III SA 2781/97 i III SA 2791/97 - ONSA 1/2000, poz. 19 i z 23.12.1998 r., III SA 2781/97; z 24.3.1999 r., III SA 5133/98 oraz z 16.5.2001 r., III SA 209/00, którego uzasadnienie uzyskało akceptację SN w uchwale III AZP 1/02, OSNP 12/2003, poz. 282. Sąd Najwyższy w tejże uchwale stwierdził, że podatnik, który w dacie złożenia prawidłowego rozliczenia był zarejestrowanym podatnikiem nie traci - na podstawie art. 25 ust. 3 VATU - prawa do zwrotu wykazanej różnicy podatku naliczonego nad należnym, mimo, że po złożeniu rozliczenia został wykreślony z rejestru. Sąd ten ograniczył się w uchwale do stanu faktycznego powołanego we wniosku RPO i nie rozważał skutków jakie nastąpiłyby gdyby wyrejestrowanie nastąpiło przed złożeniem deklaracji VAT-7, w szczególności przy kontynuacji działalności przez następców prawnych. Niewątpliwie jednak Sąd Najwyższy nie wywiódł, aby w takiej sytuacji podatnik lub jego następca prawny swoje uprawnienia utracili". Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela poglądy prawne prezentowane w wyżej powołanym wyroku NSA. Organy orzekające w sprawie nie kwestionowały twierdzeń podatnika, iż prawo do odliczenia podatku naliczonego lub zwrotu nadwyżki podatku naliczonego nad należnym, podatnik nabywa z chwilą nabycia towaru, nie przeprowadziły jednak postępowania wyjaśniającego, na okoliczność, czy spadkodawczyni prawo do odliczenia podatku naliczonego nabyła, na co wskazywali skarżący jak i faktury VAT, znajdujące się w aktach sprawy. Organy podatkowe poprzez przyjęcie błędnej interpretacji art.97 § 1 i 2, iż przepis ten, może mieć zastosowanie tylko do obowiązków zmarłego podatnika, a nie do jego praw, argumentując odmowę zwrotu żądanego podatku wyłączeniem zawartym w przepisie art.25 ust.3 i niemajątkowym charakterem prawa do złożenia deklaracji podatkowej podjęły rozstrzygnięcie z naruszeniem powyższych przepisów materialnoprawnych. Otóż zdaniem Sądu, niemajątkowy charakter powyższego prawa, nie budzi wątpliwości, jednakże dokonując interpretacji przepisu art.97 ord. pod., z punktu widzenia celu wprowadzonej regulacji prawnej, zdaniem Sądu w składzie orzekającym w niniejszej sprawie, nie było celem ustawodawcy, w przypadku stwierdzenia nabycia przez zmarłego podatnika, prawa określonego w art.21 ust.1 ustawy o VAT, pozbawienie realizacji tego prawa jego spadkobierców. Trudno bowiem zgodzić się z taką interpretacją, iż nałożenie obowiązków podatkowych, które w prawie podatkowym wiąże się z tzw. obowiązkami instrumentalnymi, jak złożenie zeznania podatkowego, czy też złożenie deklaracji podatkowej, może odbywać się bez obowiązku złożenia deklaracji, a natomiast prawa prawidłowo nabyte przez podatnika, nie przechodzą na spadkobierców, ponieważ stoi im na przeszkodzie brak możliwości, złożenia tej deklaracji, służącej realizacji nabytego prawa majątkowego. Mając zatem na uwadze fakt, iż w istocie chodziło tu o rozliczenie, dla którego złożenie deklaracji podatkowej było jedynie czynnością techniczną (zastosowaniem się do wymagań ustawowych), czynności tej nie wolno było traktować jako jedynego składnika stanu faktycznego rozpoznawanej sprawy, jak to uczyniono w niniejszej sprawie. Mając powyższe na uwadze, Sąd stwierdził, iż zaskarżona decyzja narusza przepisy postępowania, a w szczególności art.122, art.187, art.191, art.210 ord. pod. oraz przepisy prawa materialnego art.19 ust.1, art.21 ust.1 i art.25 ust.3 ustawy o VAT. Wobec powyższego WSA, na podstawie art. 145 § l pkt l lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr. 153, poz. 1270), uchylił zaskarżoną decyzję Izby Skarbowej w W. Stosownie do art. 152 tej ustawy Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja nie może być w całości wykonana, przy czym rozstrzygnięcie to traci moc z chwilą uprawomocnienia wyroku. O zwrocie kosztów postępowania na rzecz skarżących od Dyrektora Izby Skarbowej w W. Sąd orzekł, na podstawie art. 200 powołanej ustawy.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI