III SA/Wa 1001/22

III SA/Wa 1001/22 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2022-12-07
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-04-22
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Dariusz Czarkowski
Maciej Kurasz /sprawozdawca/
Marta Waksmundzka-Karasińska /przewodniczący/
Symbol z opisem
6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Sygn. powiązane
III FSK 601/23 - Wyrok NSA z 2024-05-22
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 479
art. 13 § 1
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
Dz.U. 2022 poz 329
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Marta Waksmundzka-Karasińska, Sędziowie sędzia WSA Dariusz Czarkowski, sędzia WSA Maciej Kurasz (sprawozdawca), , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 7 grudnia 2022 r. sprawy ze skargi P.K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia [...] lutego 2022 r., nr [...] w przedmiocie odmowy zwolnienia składnika majątkowego spod egzekucji oddala skargę.
Uzasadnienie
1. Z akt sprawy wynikało, że Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w B. wszczął postępowanie egzekucyjne wobec majątku P.K. (dalej: "Skarżąca", "Zobowiązana") na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] z dnia 14 listopada 2018 r. (doręczonego na adres Strony w dniu 27 listopada 2018 r.), wystawionego przez Zarząd Województwa [...] w B., obejmującego zaległość wynikającą ze zwrotu dotacji w kwocie należności głównej 2.285.833,30 zł plus należne odsetki za zwłokę. Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w B. działając jako organ egzekucyjny dokonał na podstawie art. 89 § 1 ustawy egzekucyjnej dokonał czynności egzekucyjnych w postaci zajęcia innych wierzytelności pieniężnych m.in. zawiadomieniami: nr [...] z dnia 16 stycznia 2019 r. w G. (odebrane przez dłużnika w dniu 18 stycznia 2019 r.); nr [...] z dnia 16 stycznia 2019 r. w Stowarzyszeniu [...] (odebrane przez dłużnika w dniu 22 stycznia 2019 r.). Następnie na podstawie art. 80 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2020 r., poz. 1427 ze zm., dalej: "u.p.e.a.") organ egzekucyjny dokonał czynności egzekucyjnej polegającej na zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego zawiadomieniem nr [...] z dnia 10 lipca 2019 r. w Banku [...] S.A. w W. (doręczone Stronie w dniu 23 lipca 2019 r., dłużnikowi zajętej wierzytelności w dniu 10 lipca 2019 r.). Po przejęciu sprawy zgodnie z właściwością miejscową, obecnie postępowanie egzekucyjne wobec Skarżącej prowadzi Naczelnik Urzędu Skarbowego w P.
2. Pismem z dnia 21 września 2021 r. zatytułowanym "Wniosek o ograniczenie egzekucji" pełnomocnik Skarżącej wniósł o zwolnienie od zajęcia kwoty odpowiadającej minimalnemu wynagrodzeniu za pracę, które zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 16 września 2020 r. (Dz. U. z 2020 r., poz. 1596) wynosi aktualnie 2.800 zł brutto miesięcznie. Pełnomocnik zaznaczył, że wskazana kwota jest wolna od zajęcia w przypadku, gdy zobowiązany otrzymuje wynagrodzenie z tytułu stosunku pracy. W rozpatrywanej sprawie Skarżąca otrzymuje wynagrodzenie z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej i konsekwentnie nie ma do niej zastosowania powołany przepis. Niemniej w postępowaniu egzekucyjnym obowiązuje zasada poszanowania minimum egzystencji. Skarżąca prowadzi działalność gospodarczą i ta działalność stanowi jedyne źródło Jej utrzymania. Dokonane przez organy egzekucyjne zajęcia są na tyle skuteczne, że zatrzymują wszystkie przychody, pozbawiając jakichkolwiek środków do życia. Skarżąca utrzymuje się aktualnie ze środków otrzymywanych od rodziców. Zajęcie całości przychodów Zobowiązanej i niepozostawienie jej żadnych środków do życia stanowi ewidentne naruszenie zasady poszanowania minimum egzystencji. Sytuacji tej nie zmienia brak przepisów regulujących tę kwestię w odniesieniu do przedsiębiorców. Z tego też powodu zasadne jest odniesienie się do kwoty stanowiącej równowartość minimalnego wynagrodzenia za pracę.
3. Pismem z dnia 1 października 2021 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w P. wezwał pełnomocnika Skarżącej do wskazania czy pismo z dnia 21 września 2021 r. stanowi wniosek o zwolnienie spod egzekucji składników majątkowych w rozumieniu art. 13 § 1 u.p.e.a., skargę na czynność egzekucyjną w rozumieniu art. 54 u.p.e.a. czy inny tryb przewidziany przepisami prawa.
4. W odpowiedzi, pismem z 18 października 2021 r. pełnomocnik Skarżącej poinformował, że źródłem wniosku jest przede wszystkim jedna z zasad postępowania egzekucyjnego tj. zasada poszanowania minimum egzystencji zobowiązanego. Nadto wniosek wynika z konieczności respektowania przez organy egzekucyjne zasady budzenia zaufania obywateli do władzy publicznej (art. 8 k.p.a.) - w sprzeczności z tą zasadą pozostaje takie działanie organów władzy publicznej, które nie pozostawiają zobowiązanemu żadnych środków do życia oraz zasady celowości (art. 7 § 2 ustawy egzekucyjnej), która to zasada stanowi odzwierciedlenie zasady proporcjonalności (art. 31 ust. 3 Konstytucji RP) na gruncie postępowania egzekucyjnego. Zgodnie z tą ostatnią zasadą działania władzy publicznej muszą być proporcjonalne tj. w dążeniu do realizacji celu, jakim jest zaspokojenie wierzyciela, trzeba wybrać środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego. Takimi środkami na pewno nie są takie, które pozbawiają go jakichkolwiek środków do egzystencji. Pełnomocnik zaznaczył, że nie jest jego rolą prawna kwalifikacja wniosku. Jest to zadanie organu, który ten wniosek rozpatruje. Wskazał jedynie, że nie była to skarga w trybie art. 54 ustawy egzekucyjnej. Pełnomocnik zauważył, że organ najprawdopodobniej zakwalifikuje wniosek jako złożony w trybie art. 13 u.p.e.a., zatem podkreślił, że celem wniosku jest zapewnienie Zobowiązanej przychodów na poziomie minimum egzystencji przez cały czas trwania postępowania egzekucyjnego. Tym samym wniosek nie jest ograniczony w czasie, a wręcz podniósł, aby został rozpatrzony wstecznie tj. od momentu, kiedy doszło do zajęć egzekucyjnych w sprawie, gdyż to one pozbawiły Skarżącą środków do życia i skazały ją na utrzymanie przez członków rodziny, którzy również spłacali raty w okresie, w którym obowiązywał system ratalny w stosunku do Skarżącej. W celu doprecyzowania o jaką datę chodzi, pełnomocnik odniósł się do zajęcia głównego źródła przychodów Skarżącej tj. z umowy G. Wsteczne zastosowanie zwolnienia pozwoli Skarżącej zwrócić przynajmniej część środków, które uzyskała od członków swojej rodziny. Ze względu na okoliczność, że jedynym źródłem utrzymania Zobowiązanej jest prowadzona przez nią działalność gospodarcza, wniosek dotyczy przychodów z tego źródła. Źródło to nie jest tożsame ze źródłami, które mogą być przedmiotem zajęcia w toku postępowania egzekucyjnego. Biorąc jednakże pod uwagę dotychczasowe zajęcia pełnomocnik wskazał, że wniosek dotyczy zajęcia przychodów ze Stowarzyszenia [...], G. oraz Bank [...] S.A. Zajęcie przez organy skarbowe całości przychodów Skarżącej uniemożliwia wskazanie innych źródeł, z których mogłaby być prowadzona egzekucja. Poza tym, gdyby takie źródła istniały wniosek byłby bezprzedmiotowy, gdyż nie występowałaby okoliczność pozbawienia Strony środków niezbędnych do jej egzystencji. Ograniczenie, o które wniósł pełnomocnik ma charakter kwotowy tj. 3.656,16 zł miesięcznie. Powyższa kwota została wyliczona w odniesieniu do analogicznej sytuacji pracownika, co do którego obowiązuje zakaz zajmowania minimalnego wynagrodzenia za pracę. Jest to aktualnie kwota 2.800 zł., przy czym jest to kwota brutto. Tym samym pracownik otrzyma do swojej dyspozycji kwotę netto, która stanowi kwotę brutto pomniejszoną o składki na ubezpieczenie społeczne oraz zdrowotne i zaliczkę na podatek. Pełnomocnik zaznaczył, że Skarżąca prowadzi działalność gospodarczą, co oznacza, że sposób rozliczenia składki na ubezpieczenie społeczne oraz zdrowotne jest diametralnie inny niż w przypadku umowy o pracę. Dlatego też kwota brutto tj. 2.800 zł. została pomniejszona o składki na ubezpieczenie zdrowotne i społeczne, które ma obowiązek zapłacić pracownik, a których suma wynosi 601,33 zł. W rezultacie otrzymano 2.198,67 zł. Do tej kwoty następnie należało dodać wysokość składki miesięcznej na ubezpieczenie zdrowotne i społeczne, którą musi odprowadzić osoba prowadząca działalność gospodarczą, czyli kwotę 1.457,49 zł. Dało to wynik 3.656,16 zł.
5. Postanowieniem z [...] listopada 2021 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w P. odmówił zwolnienia spod egzekucji składników majątkowych w postaci wierzytelności pieniężnych w Stowarzyszeniu Autorów [...] (zawiadomienie z dnia 16 stycznia 2019 r. nr [...] oraz w G. (zawiadomienie z dnia 16 stycznia 2019 r. nr [...]) i wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w Bank [...] S.A. (zawiadomienie z dnia 10 lipca 2019 r. nr [...]). W uzasadnieniu zaznaczył, że egzekucja administracyjna jest następstwem zaprzestania lub wstrzymania się zobowiązanego od dobrowolnej zapłaty ciążącego na nim obowiązku. W każdym zatem przypadku zaistnienia zaległości obciążających dany podmiot, wierzyciel ma obowiązek podjęcia czynności zmierzających do ich wykonania. Co prawda fakt uciążliwości dla zobowiązanego samej egzekucji - w związku z przymusowym dochodzeniem należności jest bezsporny, to należy przy tym pamiętać, że sytuacja taka powstaje najczęściej na skutek zaniechania dobrowolnej zapłaty wymaganych zobowiązań przez zobowiązanego. Organ egzekucyjny podkreślił, że zwolnienie z egzekucji składników majątkowych należących do zobowiązanego może nastąpić wyłącznie w przypadku łącznego zaistnienia dwóch przesłanek: zobowiązany musi złożyć wniosek i za faktem zwolnienia musi przemawiać ważny interes zobowiązanego. Naczelnik Urzędu Skarbowego w P. wskazał, że wydanie postanowienia w przedmiocie zwolnienia składnika majątku z egzekucji pozostaje w sferze tzw. uznania administracyjnego, co oznacza, że organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia. Uznanie administracyjne nie jest w żadnym razie tożsame z dowolnością wykonania równorzędnego prawnie rozstrzygnięcia. Pozytywne dla zobowiązanego rozstrzygnięcie organ może podjąć wyłącznie w przypadku wystąpienia ważnego interesu zobowiązanego. Przepis art. 13 § 1 u.p.e.a. nie precyzuje pojęcia ważnego interesu zobowiązanego, ocenę w tym względzie pozostawiając organom orzekającym w konkretnej sprawie. Wykazanie istnienia "ważnego interesu zobowiązanego" jest obowiązkiem zobowiązanego, który musi dowieść istnienia takich okoliczności, które przemawiają za zwolnieniem z egzekucji wnioskowanego składnika majątkowego. Organ egzekucyjny zaznaczył, że rozpatrując wniosek o zwolnienie z egzekucji zajętych składników majątku, musi mieć na uwadze, że art. 13 u.p.e.a. ma na celu ochronę interesów tak zobowiązanego jak i wierzyciela, dlatego też uregulowana w tym przepisie instytucja zwolnienia nie może prowadzić do sytuacji, w której egzekucja będzie bezskuteczna. Organ egzekucyjny może zastosować tego rodzaju zwolnienie pod warunkiem, że nie zakłóci to prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Naczelnik Urzędu Skarbowego w P. podkreślił, że wysokość dochodzonej należności w ramach postępowania egzekucyjnego prowadzonego do majątku Skarżącej wynosi 2.121.819,25 zł należności głównej, a wraz z odsetkami przekracza 2,6 min zł. Dotychczas podjęte czynności egzekucyjne doprowadziły do uzyskania łącznie kwoty 125.567,24zł (ostatnia wpłata, w ramach realizacji zajęcia egzekucyjnego, została odnotowana w dniu 24.08.2021 r. w kwocie 2.066,66 zł). Zatem uzyskiwane środki pieniężne z zastosowanych środków egzekucyjnych są nieregularne i zróżnicowane w wysokim stopniu. Od chwili wszczęcia postępowania egzekucyjnego tj. od dnia 19 listopada 2018 r. wyegzekwowano od Zobowiązanej kwotę 125.567,24 zł, co potwierdza brak regularności w uzyskiwanych środkach pieniężnych, a przychylenie się do wniosku Strony zakłóciłoby nadrzędną zasadę prowadzenia egzekucji jaką jest zabezpieczenie wierzyciela. Naczelnik Urzędu Skarbowego w P. zauważył, że ograniczenie zajęć wierzytelności do kwoty wskazanej we wniosku, uniemożliwiłoby prowadzenie skutecznej egzekucji. Z przeprowadzonej analizy możliwości dokonania czynności egzekucyjnych z innych składników majątku Zobowiązanej ustalono, że poza zajętymi już składnikami, nie ma żadnego innego majątku, z którego możliwe byłoby przeprowadzenie skutecznej egzekucji (co potwierdził również pełnomocnik w przedmiotowym wniosku). Zgodnie ze złożonymi deklaracjami w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2020 r. Skarżąca uzyskała łączny dochód w wysokości 51.415.37 zł. Ponadto nie odnotowano transakcji, których Skarżąca byłaby stroną, co pozwoliłoby na zajęcie wierzytelności wynikających z rozliczeń z kontrahentami. Strona nie została również odnotowana w sądzie wieczystoksięgowym jako właściciel lub współwłaściciel nieruchomości. Z bazy Cepik nie wynika również, aby aktualnie była właścicielem lub współwłaścicielem środków transportowych. We wniosku o zwolnienie spod zajęcia również nie zostały wskazane inne składniki majątku, które mogłyby stanowić przedmiot zajęcia egzekucyjnego. Zatem we wniosku o zwolnienie spod zajęcia nie uwzględniono obowiązku zabezpieczenia interesu wierzyciela, którym w sprawie jest Skarb Państwa. Pełnomocnik Zobowiązanej odniósł się jedynie do sytuacji bytowej Strony. Nie ulega wątpliwości, że dokonane zajęcia wierzytelności stanowią niedogodność, nie jest to jednak wystarczająca przesłanka do uznania "ważnego interesu zobowiązanego". Biorąc pod uwagę ustalone przez organ egzekucyjny fakty dotyczące braku możliwości prowadzenia skutecznej egzekucji z innych składników majątku, jak również niewskazanie we wniosku o zwolnienie spod zajęcia innych składników majątku pozwalających na zaspokojenie interesów wierzyciela, Naczelnik Urzędu Skarbowego w P. uznał, że nie ma obiektywnych przesłanek do zastosowania instytucji zwolnienia spod zajęcia na podstawie art. 13 u.p.e.a. poprzez uznanie "ważnego interesu" Zobowiązanego. Organ egzekucyjny wskazał, że ulga wynikająca z art. 13 § 1 e.p.e.a. nie posiada charakteru wstecznego. Oznacza to, że organ rozstrzygając w tym zakresie nie ma możliwości całościowego lub częściowego zwolnienia składników majątkowych, w tym również środków pieniężnych, z których została już przeprowadzona egzekucja. Instytucja zwolnienia wskazana w art. 13 § 1 u.p.e.a. może dotyczyć takich składników majątkowych, z których nie została jeszcze przeprowadzona egzekucja. Końcowo wskazał, że samo prowadzenie postępowania egzekucyjnego wobec dłużnika, nie zakłóca jego prawa do prowadzenia działalności gospodarczej i pozyskiwania nowych kontrahentów. Z ogólnych zasad swobody gospodarczej wynika, że to w interesie zobowiązanego jest pozyskiwanie nowych kontrahentów i uzyskiwanie z tego tytułu dochodu pozwalającego na wywiązywanie się ze swoich zobowiązań publicznoprawnych. Niedopuszczalne jest zatem przenoszenie odpowiedzialności za swoje niepowodzenia na Skarb Państwa. Postanowienie zostało doręczone pełnomocnikowi Skarżącej w dniu 1 grudnia 2021 r.
6. Pismem z 8 grudnia 2021 r. pełnomocnik Skarżącej złożył zażalenie na w/w postanowienie. W treści zażalenia wskazał, że postanowienie zaskarża w całości oraz zaznaczył, że szczegółowe motywy zażalenia zostaną przedstawione w późniejszym terminie. Do dnia sporządzenia postanowienia do Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. nie wpłynęło pismo stanowiące uzasadnienie w/w zażalenia.
7. Postanowieniem z [...] lutego 2022 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w W. utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu postanowienia Dyrektor powołał się na art. 13 § 1 u.p.e.a. i stwierdził, że we wniosku o zwolnienie spod egzekucji składnika majątkowego pełnomocnik Skarżącej nie przedstawił przesłanek świadczących o ważnym interesie Strony uzasadniających zwolnienie spod egzekucji. Nie załączył również dokumentów przemawiających za zwolnieniem z egzekucji określonego składnika majątkowego, jakim jest wierzytelność z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego czy innej wierzytelności pieniężnej oraz nie wykazał, że możliwe jest prowadzenie egzekucji i uzyskanie egzekwowanych należności z innych składników majątkowych. Wskazał jedynie na fakt, że dokonane czynności egzekucyjne pozbawiły Zobowiązaną środków do życia i skazały ją na utrzymanie przez członków rodziny. wysokość dochodzonej należności w ramach postępowania egzekucyjnego prowadzonego do majątku Skarżącej wynosi 2.121.819,25 zł należności głównej, a wraz z odsetkami przekracza 2,6 min zł. Dotychczas podjęte czynności egzekucyjne doprowadziły do uzyskania łącznie kwoty 125.567,24zł (ostatnia wpłata, w ramach realizacji zajęcia egzekucyjnego, została odnotowana w dniu 24.08.2021 r. w kwocie 2.066,66 zł). Zatem uzyskiwane środki pieniężne z zastosowanych środków egzekucyjnych są nieregularne i zróżnicowane w wysokim stopniu. Od chwili wszczęcia postępowania egzekucyjnego tj. od dnia 19 listopada 2018 r. wyegzekwowano od Zobowiązanej kwotę 125.567,24 zł. Poza zajętymi już składnikami, nie ma żadnego innego majątku, z którego możliwe byłoby przeprowadzenie skutecznej egzekucji. Zgodnie ze złożonymi deklaracjami w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2020 r. Skarżąca uzyskała łączny dochód w wysokości 51.415.37 zł. Ponadto nie odnotowano transakcji, których Skarżąca byłaby stroną, co pozwoliłoby na zajęcie wierzytelności wynikających z rozliczeń z kontrahentami. Skarżąca nie została również odnotowana w sądzie wieczystoksięgowym jako właściciel lub współwłaściciel nieruchomości. Z bazy CEPiK nie wynika również, aby aktualnie była właścicielem lub współwłaścicielem środków transportowych. Na gruncie niniejszej sprawy jedynym skutecznym środkiem egzekucyjnym jest zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego oraz zajęcie innej wierzytelności pieniężnej. Mimo, że z dokonanych dotychczas zajęć nie uzyskano znacznych kwot, które pokryłyby przedmiotowe zaległości, to jednak zastosowanie tych środków egzekucyjnych zapewniło przynajmniej częściowe wykonanie obowiązku. Z powyższego wynika, że ograniczenie zajęć wierzytelności do kwoty wskazanej we wniosku tj. do 3.656,16 zł w przypadku, kiedy organ egzekucyjny w ramach realizacji zajęć egzekucyjnych uzyskał ostatnio kwotę 2.066,66 zł, prowadziłoby do całkowitego zniweczenia celu egzekucji, jakim jest zaspokojenie należności wierzyciela. Bowiem wpływy uzyskiwane w wyniku dokonanych czynności egzekucyjnych są niewspółmierne do wysokości zadłużenia i nie pozwolą na szybkie oraz skuteczne zaspokojenie roszczeń wierzyciela, zwłaszcza że pełnomocnik Zobowiązanej nie zaproponował rozwiązania pozwalającego na skuteczną egzekucję z innych składników majątkowych. Proponowana przez pełnomocnika kwota zwolnienia spod egzekucji określonych składników majątkowych przekracza znacznie kwoty, które organom egzekucyjnym udało się wyegzekwować w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Podstawowym celem postępowania egzekucyjnego jest wykonanie nałożonego na Zobowiązaną obowiązku, a nie zapewnienie jej swobodnego dysponowania środkami uzyskanymi z prowadzonej działalności gospodarczej. Argumentem potwierdzającym istnienie "ważnego interesu" nie może być również podnoszona przez pełnomocnika konieczność spłacenia członków rodziny, od których Zobowiązana pożyczyła środki na utrzymanie. Samo prowadzenie postępowania egzekucyjnego wobec Zobowiązanej, nie zakłóca jego prawa do prowadzenia działalności gospodarczej i pozyskiwania nowych kontrahentów. Z ogólnych zasad swobody gospodarczej wynika, iż to w interesie zobowiązanego jest pozyskiwanie nowych kontrahentów i uzyskiwanie z tego tytułu dochodu pozwalającego na wywiązywanie się ze swoich zobowiązań publicznoprawnych. Zadaniem organu egzekucyjnego nie jest zapewnienie Stronie warunków do swobodnego dysponowania zgromadzonymi środkami, a doprowadzenie do możliwie jak najszybszego wyegzekwowania należnego zobowiązania.
8. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Skarżąca wniosła o uchylenie postanowień organów obu instancji. Zaskarżonemu postanowieniu skarżąca zarzuciła naruszenie:
1) Art. 2 Konstytucji RP poprzez brak realizacji podstawowej normy konstytucyjnej, że Rzeczypospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej, co przejawiło się uznaniem za zgodną z prawem sytuacji, w której prowadzone postępowanie egzekucyjne pozbawiło Skarżącą całości środków do życia, podczas gdy zasada ta zawiera w sobie także zasadę minimum bezpieczeństwa socjalnego, której realizacja jest obowiązkiem Państwa Polskiego, a więc także Organu, który działa w jego imieniu. Opisana w zdaniu poprzedzającym sytuacja stanowi także naruszenie art. 8 Kpa.
2) Art. 64 ust. 2 Konstytucji RP w zw. z art. 9 § 1 u.p.e.a. przez nieuzasadniony brak zastosowania drugiego z tych przepisów, podczas gdy sytuacja Skarżącej była analogiczna do tej, jak gdyby była zatrudniona na podstawie umowy o pracę i tym samym Organ w dyskryminujący sposób odmówił ograniczenia egzekucji, podczas gdyby Skarżąca była zatrudniona na umowie o pracę Organ musiałby ograniczyć egzekucję.
3) Art. 13 § 1 u.p.e.a. poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie, podczas gdy w sprawie powinien być zastosowany art. 9 § 1 u.p.e.a. ze względu na okoliczność, że podstawą osiąganych przez Skarżącą przychodów była umowa zawierające typowe elementy dla umowy zlecenia i umowy o dzieło.
4) Art. 13 § 1 u.p.e.a. poprzez jego nieprawidłową wykładnię polegającą na uznaniu, że jego zastosowanie jest wyłącznym uznaniem Organu bez względu na okoliczności danej sprawy, podczas gdy Organ powinien był wziąć pod uwagę szczególną okoliczność polegającą na pozbawieniu Skarżącej całości jej przychodów, co ograniczało uznanie Organu w świetle powyżej przytoczonego w pkt 1 art. 2 Konstytucji RP.
5) Art. 7 w zw. z art. 8 w zw. z art. 11 Kpa przez ich naruszenie objawiające się całkowitym brakiem analizy, czy w sprawie nie zaszły okoliczności uzasadniające zastosowanie art. 9 § 1 u.p.e.a. tj. jaki charakter miała umowa łącząca Skarżącą z p. C.K. G., która stanowiła podstawowe źródło przychodów Skarżącej, a która to umowa była typową umową zawierającą elementy umowy zlecenia/umowy o dzieło.
W uzasadnieniu skargi Skarżąca wskazała między innymi, że Skarżąca nie złożyła wniosku o ograniczenie egzekucji w trybie art. 13 § u.p.e.a. Złożyła wniosek o jej ograniczenie ze względu na całkowite pozbawienie jej przychodów, które zostały zajęte w toku egzekucji, pozostawiając kwalifikację prawną wniosku Organom. Zostało to podkreślone w piśmie Skarżącej z dnia 18 października 2021 r. Organ zakwalifikował wniosek Skarżącej, jako złożony w trybie art. 13 § 1 u.p.e.a., ale była to samodzielna decyzja Organu. Takie podejście zdeterminowało jednakże całkowicie podejście Organu, który rozpatrzył wniosek Skarżącej jak typowy wniosek złożony w trybie art. 13 § 1 u.p.e.a. Konsekwencją tego było naruszenie szeregu praw Skarżącej przez albo ich nieuwzględnienie, albo pominięcie całkowitym milczeniem. Nie jest prawdą, jakoby Skarżąca nie uzupełniła swojej argumentacji, zawartej w zażaleniu na postanowienie Organu pierwszej instancji. Skarżąca uczyniła to pismem z dnia 13 lutego 2022 r., które zostało złożone w Organie dnia 14 lutego 2022 r.
9. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w W. podtrzymał swoje stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu i wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
10. Na wstępie należy wskazać, że złożona w niniejszej sprawie skarga została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym stosownie do obowiązującego od dnia 15 sierpnia 2015 r. nowego brzmienia przepisu art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. - Dz.U. z 2016r., poz. 718 ze zm. – zwaną dalej "p.p.s.a."). Zgodnie z tym przepisem, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy stronie zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. Rozpoznając przedmiotową sprawę Sąd wskazuje, że na podstawie art. 184 Konstytucji RP, w związku z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. - Dz.U. z 2017 r., poz. 2188) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a. stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (oraz odpowiednio na postanowienia). Powyższa kontrola dokonywana jest według stanu faktycznego i prawnego na dzień wydania zaskarżonego aktu administracyjnego, na podstawie materiału dowodowego zebranego w toku postępowania administracyjnego. W wyniku takiej kontroli decyzja (postanowienie) może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), b) i c) p.p.s.a.). Sprawując kontrolę w oparciu o powołane kryterium zgodności z prawem sąd administracyjny orzeka na podstawie akt sprawy administracyjnej, biorąc pod uwagę stan faktyczny i prawny istniejący w dacie wydania ocenianej decyzji, nie uwzględniając okoliczności, które zaistniały w okresie późniejszym. Jednocześnie, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. (w brzmieniu obowiązującym od dnia 15 sierpnia 2015r.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a p.p.s.a.
11. Oceniając zaskarżone postanowienie w świetle wskazanych kryteriów, Sąd uznał, że skarga podlega oddaleniu albowiem zaskarżone postanowienie w przedmiocie odmowy zwolnienia spod zajęcia odpowiada prawu. Podstawę prawną wydanych w rozpoznawanej sprawie postanowień DIAS i NUS, podlegających kontroli Sądu administracyjnego, stanowił art. 13 § 1 u.p.e.a. Zgodnie z ww. przepisem organ egzekucyjny, na wniosek zobowiązanego i ze względu na ważny jego interes, może zwolnić z egzekucji określone składniki majątkowe zobowiązanego, jeżeli zobowiązany uzyskał na to zgodę wierzyciela, zaś drugi z powołanych przepisów odsyła w zakresie postępowania zabezpieczającego do przepisów ogólnych u.p.e.a.
Z przepisu art. 13 § 1 u.p.e.a. wynika, że zwolnienie spod egzekucji składników majątkowych należących do zobowiązanego może nastąpić wyłącznie w przypadku łącznego zaistnienia dwóch przesłanek: a) zobowiązany musi złożyć wniosek, oraz b) za zwolnieniem spod egzekucji składników majątkowych należących do zobowiązanego musi przemawiać jego ważny interes. Taka konstrukcja wskazanego przepisu upoważnia do wniosku, że przepis ten ma na celu zarówno ochronę interesów zobowiązanego, jak również i wierzyciela. Bezspornym jest więc, że brak jednego z w/w elementów powoduje, że brak jest podstaw do pozytywnego rozstrzygnięcia przez organ egzekucyjny w przedmiocie wniosku zobowiązanego o zwolnienie określonych składników majątku z egzekucji. Ponadto, z przepisu wynika, że organ egzekucyjny rozpatrując wniosek o zwolnienie spod egzekucji określonego składnika majątkowego, działa w ramach uznania administracyjnego, które przejawia się, m.in. w możliwości negatywnego dla zobowiązanego rozstrzygnięcia jego wniosku, a zatem organ egzekucyjny ma więc prawo odmówić ww. zwolnienia. Zastosowanie instytucji zwolnienia spod egzekucji określonych składników majątkowych zobowiązanego jest dopuszczalne jedynie w sytuacji, gdy możliwe jest prowadzenie egzekucji administracyjnej z innego składnika majątku zobowiązanego. Dlatego przyjmuje się, że wnosząc o zwolnienie z egzekucji, zobowiązany powinien wykazać nie tylko argumenty przemawiające za pozytywnym rozpatrzeniem takiego wniosku, ale też wykazać, że prowadzenie egzekucji i uzyskanie egzekwowanych należności jest możliwe z jego innych składników majątkowych Jak podkreśla się w doktrynie, przepis art. 13 § 1 u.p.e.a. służy poszanowaniu interesów zobowiązanego i może być traktowany jako część szeroko pojmowanej zasady poszanowania minimum egzystencji (por. Z. Leoński Administracyjne postępowanie egzekucyjne. Problemy węzłowe, Poznań 2003r., s. 80). Jak słusznie zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w swoim wyroku z dnia 26.10.2021 r. sygn. akt III FSK 115/2, CBOSA zwolnienie spod egzekucji składników majątkowych należących do zobowiązanego, może nastąpić wyłącznie w przypadku kumulatywnego zaistnienia trzech przesłanek: zobowiązany musi złożyć wniosek, uzyskać na zwolnienie zgodę wierzyciela oraz za zwolnieniem musi przemawiać ważny interes zobowiązanego. Rozstrzygnięcie w sprawie zwolnienia z egzekucji w trybie tego przepisu ma charakter uznaniowy. Oznacza to, że nawet stwierdzenie przesłanek do zastosowania zwolnienia z egzekucji nie zobowiązuje organu do wydania rozstrzygnięcia na korzyść wnioskodawcy. Pojęcie ważnego interesu zobowiązanego należy rozumieć nie jako subiektywne przekonanie zobowiązanego o potrzebie zwolnienia rzeczy z egzekucji, ale jako obiektywne uwarunkowania, rozpatrywane w kontekście okoliczności faktycznych konkretnej sprawy. Sądy administracyjne nie są uprawnione do dokonywania oceny tego, w jaki sposób organy administracji wypełniają treści poza-systemowych kryteriów słusznościowych czy celowościowych, realizując określoną politykę stosowania prawa administracyjnego. Kontrola sądowa decyzji uznaniowych zmierza bowiem do ustalenia, czy na podstawie obowiązujących przepisów prawa dopuszczalne było wydanie decyzji, czy organ przy jej wydaniu nie przekroczył granic uznania administracyjnego oraz czy uzasadnił rozstrzygnięcie dostatecznie zindywidualizowanymi przesłankami, w ten sposób, aby nie można mu było zarzucić dowolności (por. M. Wojtuń, Sądowa kontrola uznania administracyjnego z perspektywy komparatystyki prawniczej, Warszawa 2020, rozdz. V, oraz powołane tam orzecznictwo). Przechodząc do istoty rozpoznawanej sprawy trzeba wskazać, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego uwzględnienie wniosku o zwolnienie z egzekucji nie może prowadzić do bezskuteczności egzekucji. Zachowuje zatem aktualność pogląd, że zobowiązany musi nie tylko przedstawić argumenty przemawiające za zwolnieniem z egzekucji określonych składników majątkowych, ale także wykazać, że możliwe jest prowadzenie egzekucji i uzyskanie egzekwowanych należności z jego innych składników majątkowych (np. wyrok NSA z 10.06.2014 r., sygn. akt II FSK 1791/12; 1.06.2016 r., sygn. akt II GSK 154/15, z 25 marca 2021 r., sygn. akt III FSK 2699/21, CBOSA). Dlatego argumenty organów przemawiające za odmową zwolnienia z egzekucji należy uznać za słuszne. Zobowiązany musi więc nie tylko wskazać argumenty przemawiające za zwolnieniem z egzekucji określonych składników majątkowych, ale także wykazać, że możliwe jest prowadzenie egzekucji i uzyskanie egzekwowanych należności z jego innych składników majątkowych.
12. Z akt sprawy wynikało, że organy egzekucyjne przeprowadziły szereg czynności mających na celu ustalenie majątku Zobowiązanej, jednak powyższe nie przyniosło rezultatów. Ponadto, jak zaznaczył pełnomocnik Strony w przedmiotowej skardze, jeśli Skarżąca nie posiada niczego, to nie może wskazać innych środków, z których możliwe byłoby prowadzenie egzekucji. Powyższe zdaniem Sądu nie przemawiało zatem za przychyleniem się do wniosku o zwolnienie spod egzekucji, a jedyne świadczy o fakcie, że w przypadku zwolnienia określonych składników majątkowych, egzekucja administracyjna stałaby się bezskuteczna. Dokonując analizy wywiązywania się Strony z obowiązków wobec Skarbu Państwa, organ egzekucyjny prawidłowo stwierdził, że sytuacja Skarżącej nie zapewnia należytego wykonania spłaty zadłużenia. Natomiast jeżeli zajęcie rachunku bankowego i innej wierzytelności pieniężnej stanowią jedyną szansę na pozyskanie choć części należności, to należy kontynuować prowadzone postępowanie egzekucyjne w tym zakresie.
13. Reasumując stwierdzić należy, że odmowa zwolnienia spod egzekucji składnika majątkowego w postaci zajętych wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego oraz innych wierzytelności pieniężnych nie naruszała art. 13 § 1 u.p.e.a. Organ egzekucyjny nie stwierdził bowiem przesłanki ważnego interesu Zobowiązanej oraz nie dysponował wiedzą o możliwości prowadzenia egzekucji z innych składników majątkowych i w związku z tym odmówił uwzględnienia wniosku Strony, motywując to rozstrzygnięcie.
14. W skardze pełnomocnik zarzucił, że Skarżąca nie złożyła wniosku o ograniczenie egzekucji w trybie art. 13 § 1 u.p.e.a. a złożyła wniosek o jej ograniczenie ze względu na całkowite pozbawienie jej przychodów, które zostały zajęte w toku egzekucji, pozostawiając kwalifikację prawną wniosku organom. Organ zakwalifikował wniosek Skarżącej, jako złożony w trybie art. 13 § 1 u.p.e.a, ale była to samodzielna decyzja organu. Konsekwencją tego zdaniem strony Skarżącej było naruszenie szeregu praw Skarżącej przez ich nieuwzględnienie albo pominięcie. Z powyższym twierdzeniem pełnomocnika nie można się zgodzić.
15. Z akt sprawy wynikało, że po otrzymaniu pisma pełnomocnika Strony z 21 września 2021 r. zatytułowanego "Wniosek o ograniczenie egzekucji", Naczelnik Urzędu Skarbowego w P. pismem z 1.10.2021 r. (ponowionym pismem z dnia 18.10.2021 r.) wezwał pełnomocnika Strony do wskazania, czy pismo z 21.09.2021 r. stanowi wniosek o zwolnienie spod egzekucji składników majątkowych w rozumieniu art. 13 § 1 u.p.e.a., skargę na czynność egzekucyjną w rozumieniu art. 54 ustawy, czy inny tryb przewidziany przepisami prawa. W odpowiedzi, pismem z dnia 18.10.2021 r. pełnomocnik poinformował, że nie jest jego rolą prawna kwalifikacja wniosku, a jest to zadanie organu, który ten wniosek rozpatruje. Wskazał jedynie, że nie była to skarga w trybie art. 54 ww. ustawy. Pełnomocnik zauważył, że organ najprawdopodobniej zakwalifikuje wniosek jako złożony w trybie art. 13 u.p.e.a., zatem podkreślił, że celem wniosku jest zapewnienie Zobowiązanej przychodów na poziomie minimum egzystencji przez cały czas trwania postępowania egzekucyjnego. Sąd uznał, że mimo prawidłowego wezwania pełnomocnika Strony, nie skorzystał on z przysługującego mu uprawnienia do sprecyzowania wniosku i nie wskazał w jakim trybie ma zostać rozpatrzone przedmiotowe pismo z 21.09.2021 r. Tak więc na etapie skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego pełnomocnik nie może zarzucać, że jego wniosek został nieprawidłowo zakwalifikowany. Sam w odpowiedzi na wezwanie podkreślił, że organ najprawdopodobniej rozpatrzy wniosek jako złożony w trybie art. 13 u.p.e.a. W sytuacji niewskazania przez pełnomocnika podstawy prawnej żądania, organ samodzielnie dokonał kwalifikacji wniosku, biorąc pod uwagę treść przedmiotowego pisma i okoliczności faktyczne przedstawione przez pełnomocnika.
16. W tym stanie rzeczy Sąd stwierdził, że rozpoznawanej sprawie nie zaistniały wystarczające przesłanki do zwolnienia spod egzekucji składników majątkowych. Samo niezadowolenie Skarżącej z podjętego rozstrzygnięcia nie stanowi o naruszeniu przepisów prawa.
17. Reasumując dotychczasowe rozważania oraz ustalenia, ponieważ organy nie dopuściły się naruszenia wskazanych przez Skarżącą Spółkę przepisów prawa oraz zaskarżone postanowienie odpowiada prawu, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił jako bezpodstawną.