III SA/PO 84/25

III SA/Po 84/25 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2025-04-11
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-02-14
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Szymon Widłak /przewodniczący/
Walentyna Długaszewska
Zbigniew Kruszewski /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6532 Sprawy budżetowe jednostek samorządu terytorialnego
Hasła tematyczne
Oświata
Sygn. powiązane
I GSK 996/25 - Wyrok NSA z 2025-11-05
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2017 poz 2203
art. 35
Ustawa z dnia 27 października 2017 r. o finansowaniu zadań oświatowych
Dz.U. 2019 poz 1481
art. 90 ust. 3d
Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty - tj
Dz.U. 2023 poz 2809
art. 36 § 3
Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t. j.)
Sentencja
Dnia 11 kwietnia 2025 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Szymon Widłak Sędziowie WSA Walentyna Długaszewska WSA Zbigniew Kruszewski (spr.) Protokolant: St. sekr. sąd. Anna Adamska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 kwietnia 2025 roku sprawy ze skargi A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 8 czerwca 2020 r. nr [...] w przedmiocie określenia przypadającej do zwrotu kwoty dotacji za lata 2016-2017 oddala skargę
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 8 czerwca 2020 r. (znak: [...]) Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło decyzję nr [...] Prezydenta Miasta [...] z dnia 6 lutego 2019 r. (znak: [...]) w sprawie określenia wobec A. K. (dalej: skarżącej) jako organowi prowadzącemu niepubliczny punkt Przedszkolny Specjalny "[...]" kwoty 287.820 zł, tytułem dotacji wykorzystanej niezgodnie z przeznaczeniem za lata 2016-2017. W punkcie drugim rzeczonej decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej: SKO lub Kolegium) określiło skarżącej kwotę dotacji oświatowej w wysokości 87.964,67 zł za rok 2016 wykorzystanej niezgodnie z przeznaczeniem, a w punkcie trzecim kwotę dotacji oświatowej w wysokości 114.022,90 zł za rok 2017 jako wykorzystanej niezgodnie z przeznaczeniem. Jednocześnie Kolegium zobowiązało skarżącą do zwrotu do budżetu gminy [...] ww. kwot.
W toku postępowania ustalono następujący stan faktyczny.
Skarżąca jest organem prowadzącym Niepubliczny Punkt Przedszkolny Specjalny "[...]" w [...]. Łącznie na prowadzenie przedszkola w latach 2016 i 2017 otrzymała z budżetu Gminy w [...] kwotę dotacji w wysokości 1.943.732 zł. W okresie od 10 do 13 kwietnia 2018 r. w placówce przeprowadzono kontrole pod kątem prawidłowości wykorzystania dotacji. W jej wyniku ustalono, że strona nieprawidłowo rozliczała koszty dzierżawy lokalu użytkowego, w którym prowadziła dotowaną działalność. Budynek, w który skarżąca prowadzi działalność stanowi współwłasność majątkową małżeńską skarżącej i jej męża. Na mocy umowy z 16 września 2013 r. mąż skarżącej (jako wynajmujący) oddał skarżącej jako najemcy do używania ww. budynek. Najemca zobowiązał się, że budynek wykorzystywany będzie na cele prowadzonej działalności, tj. przedszkola, i z tytułu najmu najemca zobowiązał się płacić wynajmującemu miesięczny czynsz w wysokości 5.500 zł netto plus VAT. Aneksem nr 3 z 1 stycznia 2016 r. strony postanowiły, że nieruchomość zostaje przeznaczona na potrzeby prowadzonej przez skarżącą działalności (punkt przedszkolny). Przy czym skarżąca wyraziła zgodę na ujęcie tej nieruchomości w ewidencji środków trwałych firmy jej męża, ponadto wyraziła również zgodę, by koszty bieżącego funkcjonowania obiektu dotyczące prowadzonej przez nią działalności były ustalane i rozliczane przez dostawców mediów i innych usług w oparciu o umowy już zawarte z firmą prowadzoną przez męża skarżącej. Strony ustaliły ryczałtowe rozliczenie kosztów eksploatacji dotyczących działalności oświatowej w ten sposób, że [...] obciąży skarżącą kosztami bieżącej eksploatacji obiektu w kwocie 9.750 zł netto plus VAT. W ramach kwoty ryczałtowej rozliczane miały być koszty energii cieplnej, wody CWU, energii elektrycznej, ścieków, wywozu śmieci, dostępu do Internetu, zabezpieczenia lokalu od ognia, zalania i innych zdarzeń losowych, dozoru nad prawidłowym funkcjonowaniem urządzeń technicznych, nadzoru nad obiektem po zamknięciu palcówki, transportu pomocy dydaktycznych do placówki oświatowej, utrzymania zieleni na terenie nieruchomości w tym – koszenie, odtwarzanie nasadzeń, odśnieżania dróg i chodników, remonty bieżące i konserwacje infrastruktury placu zabaw dla dzieci.
Organ I instancji uznał, że skoro mąż skarżącej i skarżąca są współwłaścicielami budynku, w którym prowadzone jest przedszkole, jak również całej nieruchomości objętej umową (aneks nr 3 do umowy) z 1 stycznia 2016 r., to z uwagi na istniejącą pomiędzy małżonkami wspólność ustawową małżeńską przychody z najmu przedmiotowej nieruchomości są przychodami wspólnie prowadzonego gospodarstwa domowego. W konsekwencji powoduje to, że skarżąca jest zarówno dysponentem jak i właścicielem środków dotacyjnych, stąd też organ uznał, że całość zryczałtowanych kosztów najmu jest dotacją wykorzystaną niezgodnie z przeznaczeniem. Decyzją z 6 lutego 2019 r. organ I instancji ustalił kwotę ogółem dotacji za rok 2016 i 2017 wykorzystanej niezgodnie z przeznaczeniem w wysokości 287.820 zł przypadającą do zwrotu do budżetu gminy [...].
Organ II instancji uchylił decyzję organu I instancji i orzekł co do istoty, tj. w punkcie drugim orzeczenia określił skarżącej kwotę dotacji oświatowej w wys. 87.964,67 zł za rok 2016 wykorzystanej niezgodnie z przeznaczeniem, a w punkcie trzecim kwotę dotacji oświatowej w wys. 114.022,90 zł za rok 2017 jako wykorzystanej niezgodnie z przeznaczeniem. Zdaniem organu, przy ocenie prawidłowości wydatkowania dotacji, należy badać przede wszystkim cel na jaki zostały przeznaczone środki dotacyjne. Przedłożone przez skarżącą dowody z dokumentów (faktur) pozwoliły uznać, że część środków wypłaconych mężowi skarżącej mogło być pokrytych dotacją oświatową, gdyż stanowiły "wydatek" w rozumieniu przedstawionym powyżej (m.in. wydatki związane z dostawą mediów, wywozu nieczystości, ubezpieczenia, zakupy towarów i usług zwianych z eksploatacją nieruchomości).
Skarżąca, nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem organu odwoławczego, wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę, zarzucając organowi naruszenie:
- art. 7 i art. 8 k.p.a. poprzez brak dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz podejmowanie działań sprzecznych z zasadą pogłębiania zaufania obywateli do władzy publicznej polegającym na niepodjęciu wszelkich czynności wymaganych od organu, a niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i prawnego sprawy oraz na działaniu rażąco naruszającym zaufanie do władzy publicznej;
- art. 8 § 1 i 2 k.p.a. poprzez podejmowanie działań sprzecznych z zasadą pogłębiania zaufania obywateli do władzy publicznej polegającym na odstąpieniu przez organ od dotychczasowej praktyki dotyczącej kontrolowania i akceptowania wydatków ponoszonych w placówce strony z dotacji oświatowej za lokal przeznaczony na placówkę, bez żadnego uzasadnienia ani zmiany stanu prawnego, czym organ narusza prawa strony oraz zasadę pogłębiania zaufania obywateli do władz publicznych;
- art. 75 i 77 w zw. z art. 7 k.p.a. polegającym na pominięciu przedstawionych dowodów i nieuwzględnieniu jako dowodów dokumentów w sprawie, niewyczerpującym rozpatrzeniu całego materiału dowodowego, niepodjęciu wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, pomimo tego, że organ jest do tego zobowiązany;
- art. 80 k.p.a. poprzez brak wyczerpującego, rzetelnego i wszechstronnego rozpatrzenia materiału dowodowego zebranego w sprawie, co doprowadziło organ do poczynienia w zaskarżonej decyzji całkowicie dowolnych i błędnych ustaleń faktycznych i prawnych;
- art. 107 § 1 i § 3 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez niewłaściwe ustalenie stanu faktycznego i przyjęcie wbrew dowodom z dokumentów, że zapłata dokonywana przez stronę na rzecz przedsiębiorstwa prowadzonego przez jej męża jako usługodawcę określonych w umowie usług na rzecz przedszkola, nie stanowiła wydatku, lecz dochód samej osoby prowadzącej oraz błędne ustalenie zakresu czynności oraz kwot wydatków ponoszonych przez usługodawcę w związku z realizacją umowy, a ponadto mylenie pojęć dochodu i przychodu i błędne ustalenie kosztów ponoszonych przez usługodawcę w związku z realizacja umowy.
Ponadto, w zakresie naruszenia prawa materialnego skarżąca zarzuciła organowi naruszenie:
- art. 90 ust. 3d ustawy o systemie oświaty oraz art.124 ust. 3, art. 131, art. 152 ust. 4, art. 252 ust. 1 pkt 1 i ust. 6 ustawy o finansach publicznych, poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że wydatki ponoszone przez organ prowadzący na rzecz przedszkola dotyczące pokrywania kosztów eksploatacji budynku nie stanowią wydatku bieżącego, który może być pokryty z udzielonej dotacji jako realizujące cele z zakresu kształcenia, wychowania i opieki w rozumieniu art. 90 ust. 3d ustawy o systemie oświaty;
- art. 5 ust. 7 ustawy o systemie oświaty oraz art. 10 ust. 1 ustawy Prawo oświatowe poprzez brak ich zastosowania w zakresie określenia zadań i wydatków organu prowadzącego na cele przewidziane w tym przepisie, w szczególności co do zapewnienia właściwych warunków opieki i wychowania, pomimo brzmienia art. 90 ust. 3d ustawy o systemie oświaty określającego wydatki ponoszone przez organ prowadzący na te cele – zapewnienia lokalu dla placówki – jako kwalifikowane do pokrycia z dotacji oświatowej;
- art. 36 § 3 w zw. z art. 32 § 2 ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy poprzez nieuwzględnienie kwestii zarządzania majątkiem przeznaczonym do prowadzenia działalności gospodarczej przez małżonków;
- art. 126, art. 131 i art. 252 ust. 1 ustawy o finansach publicznych w zw. z art. 90 ust. 3d ustawy o systemie oświaty, poprzez brak odpowiedniego zastosowania lub poprzez błędną wykładnię i w konsekwencji przyjęcie, że dotacja oświatowa udzielona stronie została wykorzystana niegodnie z przeznaczeniem;
- art. 251 ust. 4 ustawy o finansach publicznych oraz art. 90 ust. 3d ustawy o systemie oświaty (obowiązującej w roku 2017) poprzez błędne uznanie, że wydatki dokonane na rzecz usługodawcy, jakim jest przedsiębiorstwo prowadzone przez małżonka strony nie stanowiły wydatków poniesionych na cele wskazane w art. 90 ust. 3d ustawy o systemie oświaty, lecz dochód samej osoby prowadzącej;
- art. 4 ust. 1, art. 22 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej poprzez odmówienie stronom przymiotu przedsiębiorców, którzy prowadzą odrębną działalność gospodarczą oraz mają obowiązek dokonywania rozliczeń za pośrednictwem rachunków bankowych.
Skarżąca wniosła jednocześnie o uchylenie zaskarżonej decyzji SKO w punkcie 2 i 3 decyzji, ewentualnie uchylenie zaskarżonej decyzji w zakresie objętym skargą i przekazanie sprawy SKO do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując jednocześnie swoje dotychczasowe stanowisko.
Wyrokiem z dnia 21 kwietnia 2021 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu (sygn. III SA/Po 621/20) oddalił skargę skarżącej na decyzję SKO z dnia 8 czerwca 2020 r.
Wojewódzki Sądu Administracyjny w Poznaniu (dalej również: WSA) wskazał, że umową z 1 stycznia 2016 r. strony nie przekazywały sobie składników majątkowych wykorzystywanych w odrębnych działalnościach gospodarczych jak np. przedmiotowego budynku, a jedynie ustalały dysponowanie nimi, tym samym nie doszło do zmiany ich właściciela, co oznacza, że dotacje, które nie zostały wydatkowane na rzecz innego podmiotu pozostały w majątku wspólnym stron. Zatem, w ocenie WSA wydatek nie został dokonany, gdyż nie nastąpiło przesunięcie masy majątku podmiotu dotacji do innego podmiotu. Zapłata ryczałtu doprowadziła do przysporzenia w majątku wspólnym, a więc i beneficjentki dotacji.
WSA podkreślił także, że wynagrodzenie męża skarżącej nie spełnia warunków określonych art. 90 ust. 3d pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2019 r. poz. 1481) w zw. z art. 10 ust. 1 ustawy – Prawo oświatowe. Niewątpliwe zaś pokrywane ryczałtem wynagrodzenie męża skarżącej było dochodem wspólnym małżonków i w ten sposób nie wykorzystane jako wydatek w rozumieniu art. 90 ust. 3d u.s.o.
Od powyższego wyroku WSA skarżąca wniosła skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego (dalej: NSA).
Wyrokiem z dnia 13 grudnia 2024 r. (sygn. I GSK 861/21) NSA uchylił zaskarżony wyrok WSA i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania.
W ocenie NSA uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie spełniło wymogów art. 141 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym (Dz. U. z 2024 r. poz. 935, dalej: p.p.s.a.), nie wskazuje bowiem w sposób jednoznaczny podstawy faktycznej i prawnej rozstrzygnięcia oraz nie zawiera jej wyjaśnienia. Wywody sądu I instancji odnoszące się do stwierdzonych uchybień są lakoniczne i niekompletne. WSA nie odniósł się w sposób konkretny do treści umowy z 16 września 2013 r., a w szczególności aneksu tej umowy z 1 stycznia 2016 r., błędnie zawężając ocenę tej umowy jedynie w kontekście art. 31 § 2 k.r.i.o. z pominięciem przepisu art. 36 § 3 k.r.i.o., jak również przepisów o ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej. Zdaniem NSA Sąd I instancji pominął również fakt, że mąż skarżącej kasacyjnie prowadzi odrębną działalność gospodarczą [...], w ramach której wykorzystuje nieruchomość należącą do wspólnego majątku małżonków.
NSA przyjął, że skoro trafny okazał się zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a., to przedwczesne byłoby wyrażanie stanowiska w kwestiach objętych pozostałymi zarzutami skargi kasacyjnej. Podkreślono także, że ponownie rozpoznając sprawę, WSA będzie związany oceną prawną przedstawioną w wyroku NSA i dokona ponownej analizy prawidłowości wydatkowania dotacji w latach 2016 i 2017 z uwzględnieniem wskazówek zawartych w wyroku NSA.
Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału III WSA w Poznaniu wyznaczono termin rozprawy na dzień 11 kwietnia 2025 r. Na rozprawie stawił się pełnomocnik skarżącej – r.p. R.K., który podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko zawarte w skardze do WSA oraz wniósł ewentualnie o uchylenie także decyzji organu I instancji i umorzenie postępowania.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu po ponownym rozpoznaniu sprawy zważył, co następuje:
Skarga podlegała oddaleniu.
Z uzasadnienia wyroku NSA zapadłego w rozpoznawanej sprawie wynikało, że sąd odwoławczy uznał, że WSA w Poznaniu naruszył art. 141 § 4 p.p.s.a., ponieważ w uzasadnieniu swojego orzeczenia nie wyjaśnił w sposób jednoznaczny podstawy faktycznej i prawnej rozstrzygnięcia oraz nie zawarł jej wyjaśnienia. Przy czym – co istotne – NSA uznał, że skoro trafny okazał się zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a., to przedwczesne byłoby wyrażanie stanowiska w kwestiach objętych pozostałymi zarzutami skargi kasacyjnej.
Tak sformułowana ocena prawna i wynikające z niej wskazówki co do ponownego rozpoznania sprawy wiązały tutejszy Sąd przy ponownym rozpoznaniu sprawy (art. 153 i art. 190 p.p.s.a.).
Z opisanej wyżej oceny prawnej sformułowanej przez NSA nie wynikało, by WSA w Poznaniu przy ponownym rozpoznaniu sprawy, powinien był uchylić zaskarżoną decyzję. NSA wskazał jedynie na kwestie, które powinny zostać przez WSA ponownie przeanalizowane, tj. treść umowy z 16 września 2013 r. oraz aneksu z 1 stycznia 2016 r. z perspektywy zastosowania przepisu art. 36 § 3 k.r.i.o., jak również przepisów ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej, a także wzięcie pod uwagę, że mąż skarżącej prowadzi odrębną działalność gospodarczą [...], w ramach której wykorzystuje nieruchomość należącą do wspólnego majątku małżonków.
Dlatego przy ponownym rozpoznaniu sprawa musiała być rozpoznana w pełnym zakresie o jakim mowa w art. 134 § 1 p.p.s.a.
Mając powyższe na uwadze, po ponownym przeprowadzeniu kontroli zaskarżonej decyzji w tak zakreślonych granicach kognicji, Sąd ocenił, że wydane w sprawie decyzje organów obu instancji nie naruszały prawa.
W pierwszej kolejności należało dokonać oceny charakteru umowy z dnia 1 stycznia 2016 roku nazwanej jako Aneks nr 3 do umowy najmu z dnia 16 września 2013 r. Umowa z dnia 1 stycznia 2016 r. (Aneks nr 3) była zgodnie z wolą stron "Umową o dysponowaniu majątkiem wspólnym małżonków A. i M. K." i w jej wykonaniu podlegającą rozliczeniu ryczałtowemu za określone koszty w niej wymienione. Była więc innym stosunkiem zobowiązaniowym niż określonym w art. 659 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2024 r. poz. 1061, dalej: k.c.). Zmieniono bowiem w niej wszystkie postanowienia umowne związane z najmem jako przedmiotem umowy i odpowiadającym mu czynszem – od tytułu umowy (pkt 1 Aneksu nr 3) po rozliczenie ryczałtowe za bieżącą eksploatację obiektu, zastępujące wcześniej obowiązujący czynsz (pkt 2, pkt 3 Aneksu nr 3).
Zgodnie z treścią umowy z dnia 1 stycznia 2016 r. (Aneks nr 3) strony nie przekazywały sobie składników majątkowych wykorzystywanych w odrębnych działalnościach gospodarczych jak np. przedmiotowego budynku, w którym znajduje się przedszkole, a jedynie ustalały zasady dysponowania nimi.
Podążając za wskazaniami NSA, należy przytoczyć art. 36 § 3 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2023 r. poz. 2809 ze zm., dalej: k.r.i.o.), w świetle którego przedmiotami majątkowymi służącymi małżonkowi do wykonywania zawodu lub prowadzenia działalności zarobkowej małżonek ten zarządza samodzielnie. W razie przemijającej przeszkody drugi małżonek może dokonywać niezbędnych bieżących czynności. W tym miejscu podkreślić należy, że zarządzanie nie ma wpływu na stosunki własnościowe i nie zmienia tego, że skarżąca była również współwłaścicielką przedmiotowej nieruchomości w ramach wspólności ustawowej małżeńskiej. Bez wpływu na powyższe pozostaje zapis § 1 pkt 1 lit. a) umowy z dnia 16 września 2013 r. (po zmianie brzmienia dokonanej Aneksem nr 3), zgodnie z którym nieruchomość zostaje przeznaczona na potrzeby prowadzonej przez skarżącą działalności (punkt przedszkolny), utworzonej w oparciu o wpis do ewidencji placówek oświatowych prowadzonej przez uprawniony organ samorządu terytorialnego. Irrelewantny jest także § 1 pkt 1 lit. b) rzeczonej umowy, w świetle którego mąż skarżącej jako współwłaściciel nieruchomości wyraża zgodę na zadysponowanie jego udziałem we współwłasności przedmiotowej nieruchomości. Podkreślić raz jeszcze należy, że udostępnienie przez męża skarżącej nieruchomości nie ma wpływu na to, że skarżąca jest współwłaścicielką przedmiotowej nieruchomości w ramach wspólności ustawowej małżeńskiej.
Zgodnie z art. 31 § 2 k.r.i.o. do majątku wspólnego należą w szczególności:
1) pobrane wynagrodzenie za pracę i dochody z innej działalności zarobkowej każdego z małżonków;
2) dochody z majątku wspólnego, jak również z majątku osobistego każdego z małżonków;
3) środki zgromadzone na rachunku otwartego lub pracowniczego funduszu emerytalnego każdego z małżonków;
4) kwoty składek zewidencjonowanych na subkoncie, o którym mowa w art. 40a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1230, 1429, 1672 i 1941);
5) środki zgromadzone na koncie OIPE w rozumieniu art. 2 pkt 5 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/1238 z dnia 20 czerwca 2019 r. w sprawie ogólnoeuropejskiego indywidualnego produktu emerytalnego (OIPE) (Dz. Urz. UE L 198 z 25.07.2019, str. 1) oraz na subkoncie OIPE w rozumieniu art. 2 pkt 9 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o ogólnoeuropejskim indywidualnym produkcie emerytalnym (Dz. U. poz. 1843) każdego z małżonków.
Sąd orzekający w niniejszym składzie przyjmuje, że kwoty ryczałtu, o którym mowa w § 1 pkt 1 lit. e) umowy z dnia 16 września 2013 r. (po zmianie brzmienia dokonanej Aneksem nr 3), nie da się wydzielić z majątku wspólnego małżonków. Za każdym razem zapłata ryczałtu (obejmująca koszty eksploatacji przedmiotowego budynku przedszkola) – potwierdzana fakturami wystawianymi przez męża skarżącej – doprowadzała do przysporzenia w majątku wspólnym, a więc i skarżącej - beneficjentki dotacji. Nota bene, mąż skarżącej w fakturach opiewających na wartość ryczałtu wynikającą z treści w § 1 pkt 1 lit. e) ust. 1 umowy (tj. 9.750 zł netto) jako nazwę towaru lub usługi wskazywał "dzierżawę lokalu". Zatem można by przyjąć, że koszty bieżącej eksploatacji obiektu, o których mowa w § 1 pkt 1 lit. e) ust. 1 umowy równoznaczne były z dzierżawą lokalu, chociaż co innego wynika z poszczególnych punktów zawartych w treści § 1 pkt 1 lit. e) ust. 2 umowy, gdzie wskazane zostało, że w ramach kwoty ryczałtowej, o której mowa w ust. 1 lit. e) pokrywane są koszty eksploatacyjne niezbędne do prowadzenia działalności oświatowej, w tym m.in.: koszty energii cieplnej, koszty wody, koszty energii elektrycznej, wywozu śmieci, dostępu do Internetu czy utrzymania zieleni na terenie nieruchomości. Nigdzie nie wspomniano o kosztach czynszu czy kosztach dzierżawy przedmiotowej nieruchomości, w której znajduje się przedszkole prowadzone przez skarżącą. Zauważyło to również SKO, które trafnie w zaskarżonej decyzji podkreśliło, że w wystawionych przez męża skarżącej fakturach VAT wskazywano, że opisana w nich należność dotyczy dzierżawy lokalu, co skarżąca akceptowała, pomimo niezgodności ich opisu z Aneksem nr 3.
Co więcej, skarżąca wprowadzając wspólnie z mężem Aneksem nr 3 zmiany do umowy z dnia 16 września 2013 r. wykreśliła wszystkie zapisy charakterystyczne dla umowy najmu, czym de facto przyczyniła się do zawarcia (utworzenia) nowej umowy, której przedmiotem było w głównej mierze ustalenie sposobu dysponowania majątkiem wspólnym małżonków. Tym samym, jak wskazywała sama skarżąca, zmienił się charakter prawny opłat ponoszonych przez przedszkole. Nie miało to jednak wpływu na to, że sporne dotacje, w części przekraczającej ustalone przez SKO koszty funkcjonowania przedszkola, nie zostały wydatkowane na rzecz innego podmiotu, a zatem pozostały w majątku wspólnym stron umowy.
Podążając dalej za wskazówkami NSA, Sąd rozważył okoliczność dotyczącą prowadzenia przez męża skarżącej odrębnej działalności gospodarczej pod nazwą [...], w ramach której mąż skarżącej wykorzystuje nieruchomość należącą do wspólnego majątku małżonków. Skarżąca słusznie wywodziła, że w świetle obowiązujących przepisów – w tym przepisów ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz. U. z 2017 r. poz. 2168) – nie ma przeszkód, aby małżonkowie prowadzący każde z nich działalność gospodarczą lub zarobkową, samodzielnie zarządzali częściami majątku przekazanymi do prowadzenia tej działalności wyłącznie przez jednego z małżonków. Równie trafnie zauważyła skarżąca, że przepisy dopuszczają zawieranie umów w zakresie prowadzenia działalności gospodarczej także pomiędzy małżonkami. Nie miała jednak racji skarżąca twierdząc, że w niniejszej sprawie doszło do przesunięcia składników majątkowych i wydatkowania dotacji w zakwestionowanej przez SKO części na rzecz dostawców towarów i usług, które służyły prowadzeniu przedszkola.
Jak już wcześniej zostało to wskazane, zgodnie z art. 36 § 3 k.r.i.o. małżonek skarżącej mógł samodzielnie zarządzać przedmiotowym budynkiem, w którym znajdowało się przedszkole. Wobec tego także strony umowy mogły zawrzeć zapis § 1 pkt 1 lit. a) umowy z dnia 16 września 2013 r. (po zmianie brzmienia dokonanej Aneksem nr 3), przewidujący, że nieruchomość zostaje przeznaczona na potrzeby prowadzonej przez skarżącą działalności (punkt przedszkolny). Czynności podejmowane przez jednego z małżonków w celu prawidłowego funkcjonowania prowadzonego przez niego przedsiębiorstwa, obejmującego składniki stanowiące przedmiot majątku wspólnego obojga małżonków mieszczą się w granicach zwykłego zarządu majątkiem wspólnym, ale nie zmieniają charakteru tego majątku.
Także przepisy ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, przewidujące odrębne rozliczanie się małżonków, również z prowadzonej przez nich odrębnej działalności gospodarczej, chociaż regulują rozliczanie odrębnych z punktu widzenia ustawy podatkowej przychodów, nie mają wpływu na ustrój majątkowy małżeński i nie uchylają zasady objęcia wspólnością dochodów z działalności gospodarczej prowadzonej również z wykorzystaniem odrębnego przedsiębiorstwa.
Idąc dalej, zgodnie z art. 341 k.r.i.o każdy z małżonków jest uprawniony do współposiadania rzeczy wchodzących w skład majątku wspólnego oraz do korzystania z nich w takim zakresie, jaki daje się pogodzić ze współposiadaniem i korzystaniem z rzeczy przez drugiego małżonka. Przytoczony przepis odpowiada treścią art. 206 k.c., określającemu uprawnienia współwłaścicieli w częściach ułamkowych. Zbieżność obydwu przepisów uprawnia jednak jedynie do stwierdzenia, że ustawodawca przyjął w oby wypadkach zasadę, że każdy współuprawniony może posiadać całą rzecz (majątek wspólny), a nie tylko określoną jej część. Ograniczeniem jego prawa jest jedynie analogiczne prawo współuprawnionego. O ile jednak w wypadku współwłasności posiadanie stanowi realizację prawa określonego ułamkowo, o tyle małżonek współposiada majątek wspólny wykonując uprawnienia płynące z praw majątkowych łącznych, wspólnych i niepodlegających żadnemu rozdzieleniu (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 1 kwietnia 2011 r., III CSK 184/10, Palestra 2011/5-6/154 i powołane w jego uzasadnieniu orzecznictwo). Posiadanie samoistne rzeczy przez małżonków, odmiennie niż w wypadku współposiadania przez osoby niepołączone wspólnością łączną, musi być interpretowane jako realizowanie przez każdego z nich całości praw.
Zasadnie zatem przyjęły organy, że skarżąca nie poniosła ciężaru ekonomicznego zapłaty czynszu. Za wydatek nie można uznać zapłaty kwoty ryczałtowej za eksploatowanie własnej rzeczy.
Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela pogląd wyrażony przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 15 stycznia 2019 r., sygn. I GSK 2506/18, zgodnie z którym w warstwie ekonomicznej poniesienie wydatku odznacza uszczuplenie w majątku organu prowadzącego, które to uszczuplenie wyrównuje dotacja. Te dwie pozycje się bilansują. To zaś oznacza, że w istocie wydatek finansowany ostatecznie dotacją nie jest ciężarem dla organu prowadzącego. Dotacja nie służy i nie może służyć finansowaniu organu prowadzącego, nie może mu przynosić zysku.
Ponadto, skoro małżonek skarżącej prowadzi działalność gospodarczą ([...]) to bez względu na to, do której z mas majątkowych należy przedsiębiorstwo w ustroju wspólności majątkowej małżeńskiej, uzyskiwany dochód z prowadzonej w oparciu o przedsiębiorstwo działalności zarobkowej również wchodzi do majątku wspólnego. Zatem osiągany przez męża skarżącej (prowadzącego działalność gospodarczą) dochód z ryczałtowych kwot, którymi były pokrywane koszty eksploatacyjne przedmiotowego budynku (zob. § 1 pkt 1 lit. e umowy po zmianie brzmienia Aneksem nr 3) wchodził w skład majątku wspólnego małżonków, a więc i skarżącej pozostającej w związku małżeńskim, prowadzącej niepubliczne przedszkole.
W konsekwencji zgodzić się należy z organami, że skarżąca nie poniosła ciężaru ekonomicznego wydatku określonego jako "kwoty ryczałtowe".
Odnosząc się jeszcze do podstawy prawnej zaskarżonej decyzji wskazać należało, że zgodnie z art. 90 ust. 3d ustawy z dnia 7 września 1991 r. O systemie oświaty (Dz. U. z 2019 r. poz. 1481 ze zm. stan prawny na 2016 i 2017 r., dalej: ustawa o systemie oświaty) dotacje, o których mowa w ust. 1a-3b, są przeznaczone na dofinansowanie realizacji zadań szkoły, przedszkola, innej formy wychowania przedszkolnego lub placówki w zakresie kształcenia, wychowania i opieki, w tym kształcenia specjalnego i profilaktyki społecznej. Dotacje mogą być wykorzystane wyłącznie na:
1) pokrycie wydatków bieżących szkół, przedszkoli, innych form wychowania przedszkolnego i placówek, obejmujących każdy wydatek poniesiony na cele działalności szkoły, przedszkola, innej formy wychowania przedszkolnego lub placówki, w tym na:
a) wynagrodzenie osoby fizycznej prowadzącej szkołę, przedszkole, inną formę wychowania przedszkolnego lub placówkę, jeżeli odpowiednio pełni funkcję dyrektora szkoły, przedszkola lub placówki albo prowadzi zajęcia w innej formie wychowania przedszkolnego,
b)sfinansowanie wydatków związanych z realizacją zadań organu prowadzącego, o których mowa w art. 5 ust.7 (do 31 sierpnia 2017 r.) i art.10 ust. 1 ustawy - Prawo oświatowe (od 1 września 2017 r.) - z wyjątkiem wydatków na inwestycje i zakupy inwestycyjne, zakup i objęcie akcji i udziałów lub wniesienie wkładów do spółek prawa handlowego;
2) zakup środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych, obejmujących:
a)książki i inne zbiory biblioteczne,
b)środki dydaktyczne służące procesowi dydaktyczno-wychowawczemu realizowanemu w szkołach, przedszkolach i placówkach,
c)sprzęt sportowy i rekreacyjny,
d)meble,
e)pozostałe środki trwałe oraz wartości niematerialne i prawne o wartości nieprzekraczającej wielkości ustalonej w przepisach o podatku dochodowym od osób prawnych, dla których odpisy amortyzacyjne są uznawane za koszt uzyskania przychodu w 100% ich wartości, w momencie oddania do używania.
Ponadto, zgodnie z brzmieniem art. 35 ustawy z dnia 27 października 2017 r. o finansowaniu zadań oświatowych (Dz. U. z 2017 r. poz. 2203) dotacje, o których mowa w art. 15-21, art. 25, art. 26, art. 28-31a i art. 32, są przeznaczone na dofinansowanie realizacji zadań placówek wychowania przedszkolnego, szkół lub placówek w zakresie kształcenia, wychowania i opieki, w tym kształcenia specjalnego i profilaktyki społecznej. Dotacje mogą być wykorzystane wyłącznie na:
1)pokrycie wydatków bieżących placówki wychowania przedszkolnego, szkoły i placówki, obejmujących każdy wydatek poniesiony na cele działalności placówki wychowania przedszkolnego, szkoły lub placówki, w tym na:
a)roczne wynagrodzenie osoby fizycznej zatrudnionej na podstawie umowy o pracę w przedszkolu, innej formie wychowania przedszkolnego, szkole lub placówce w przeliczeniu na maksymalny wymiar czasu pracy - w wysokości nieprzekraczającej:
– 250% 12-krotnego średniego wynagrodzenia nauczyciela dyplomowanego, o którym mowa w art. 30 ust. 3 pkt 4 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela (Dz. U. z 2019 r. poz. 2215) - w przypadku publicznych przedszkoli, innych form wychowania przedszkolnego, szkół i placówek oraz niepublicznych przedszkoli, o których mowa w art. 17 ust. 1, oddziałów przedszkolnych w niepublicznych szkołach podstawowych, o których mowa w art. 19 ust. 1, i niepublicznych innych form wychowania przedszkolnego, o których mowa w art. 21 ust. 1,
– 150% 12-krotnego średniego wynagrodzenia nauczyciela dyplomowanego, o którym mowa w art. 30 ust. 3 pkt 4 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela - w przypadku niepublicznych przedszkoli, oddziałów przedszkolnych w niepublicznych szkołach podstawowych i niepublicznych innych form wychowania przedszkolnego niewymienionych w tiret pierwszym, oraz niepublicznych szkół i placówek,
aa) roczne wynagrodzenie osoby fizycznej zatrudnionej na podstawie umowy cywilnoprawnej w publicznym lub niepublicznym przedszkolu, innej formie wychowania przedszkolnego, szkole lub placówce oraz osoby fizycznej prowadzącej publiczne lub niepubliczne przedszkole, inną formę wychowania przedszkolnego, szkołę lub placówkę, jeżeli odpowiednio pełni funkcję dyrektora przedszkola, szkoły lub placówki albo prowadzi zajęcia w innej formie wychowania przedszkolnego - w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kwot określonych w lit. a,
b) sfinansowanie wydatków związanych z realizacją zadań organu prowadzącego, o których mowa w art. 10 ust. 1 ustawy - Prawo oświatowe, oraz zadania, o którym mowa w art. 83 ust. 6 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (Dz. U. z 2020 r. poz. 1268 i 1517).
Brzmienie powyższych przepisów jest jednoznaczne. Wydatki, czyli rozchód, rozdysponowanie kosztów muszą być przeznaczone na wskazane tam cele, ale w każdym przypadku poza art. 90 ust. 3d pkt 1 lit a) zawsze muszą być przesunięciem majątkowym z majątku dotowanego. W każdym z powyższych przepisów wyraźnie mowa jest o wydatku. Wydatek oznacza przepływ środków finansowych od finansującego (dającego) do finansowanego (otrzymującego). Nie może jednak dotyczyć majątku wspólnego małżonków. Dotacja bowiem musi być udzielona wyłącznie na zadania publiczne i to w całości, a nie częściowo przeznaczona czy też wykorzystana na cel prywatny. Celem dotacji może być tylko i wyłącznie cel publiczny, nigdy własny. Ustawodawca nie dopuszcza bowiem odstępstwa od uznania, że cechą istotną dotacji jest zrealizowanie zadań publicznych w całości. Tylko w art. 90 ust. 3d pkt 1 a) przewidziana jest sytuacja pozwalająca na przesunięcie środków dotacji do majątku organu prowadzącego szkołę czy przedszkole, a dotacja może pozostać w majątku prowadzącego daną placówkę, ale wyłącznie we wskazanej tam sytuacji. Należy zwrócić uwagę, że w przykładowym wyliczeniu wydatków bieżących szkół, które mogą być pokrywane z dotacji, obok wynagrodzenia osoby fizycznej prowadzącej szkołę i pełniącej odpowiednio funkcję dyrektora szkoły, wymieniono sfinansowanie wydatków związanych z realizacją zadań organu prowadzącego, o których mowa w art. 5 ust. 7. Nadal jednak poza wynagrodzeniem mowa jest o wydatkach. Istotnym jest więc to, czy kwota z dotacji została wydana (w wyżej opisanym znaczeniu) i czy na cel zgodny z przeznaczeniem dotacji. Obie przesłanki, w ocenie Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę, muszą być spełnione łącznie.
Bez wątpienia mąż skarżącej nie pełnił żadnej z funkcji określonych w art. 90 ust. 3d pkt 1 lit. a) ani nie był przez placówkę zatrudniony. Rację ma SKO twierdząc, że pokrywane ryczałtem wynagrodzenie męża skarżącej nie może być pokryte z dotacji, bowiem nie jest ono wyjątkiem w opisanym wyżej znaczeniu i nie wiązała go z organem prowadzącym żadna umowa. Prawidłowe jest więc w ocenie sądu zakwalifikowanie przez organy udokumentowanych wydatków eksploatacyjnych związanych z działalnością przedszkola i potwierdzonych fakturami wystawionymi przez dostawców i mediów, a także zakupów towarów i usług potwierdzonych fakturami wystawionymi przez podmioty trzecie, a związane z działalnością przedszkola.
Sąd podziela też stanowisko SKO odnośnie rozliczania kosztów paliwa do samochodu używanego przez męża skarżącej, czy dokonywania przez niego czynności niezwiązanych z eksploatacją budynku, wobec których poza oceną celu z zakresu kształcenia, wychowania i opieki również aktualne pozostają zarzuty związane z charakterem wydatku. Wbrew też zarzutom skargi prawidłowo uzasadniono stanowisko organu w tym zakresie. Tym samym przy klasyfikacji poszczególnych wydatków nie dopuszczono się naruszenia art. 252 ust.1 pkt 1 ustawy o finansach publicznych. Jeżeli, na co zwrócił uwagę organ II instancji, skarżąca utrzymuje, że wynagrodzenie męża skarżącej stanowiły koszty eksploatacyjne, to tak rozumiane wynagrodzenie nie spełnia warunków ani art. 90 ust. 3d w zw. z art. 5 ust. 7 ustawy o systemie oświaty ani w zw. z art. 10 ust.1 ustawy Prawo oświatowe. Działalności męża skarżącej nie można przypisywać cech wynagrodzenia, nie określa ich bowiem załączona umowa i brak udokumentowania wypłacanego wynagrodzenia w aspekcie wykonywanej pracy, jej klasyfikacji, ilości czy jakości.
Podkreślenia wymaga, że dotacja przyznawana na podstawie art. 90 ust. 3 ustawy o systemie oświaty ma służyć subwencjonowaniu szkoły, realizującej cel, o którym mowa w art. 90 ust. 3d ustawy, nie zaś podmiotu szkołę prowadzącego. Podmiot prowadzący szkołę, podejmując działalność z własnej inicjatywy musi się liczyć, tak jak każdy inny przedsiębiorca, z kosztami prowadzonej działalności gospodarczej. Jednakże, z uwagi na przedmiot tej działalności (edukacyjna, oświatowa), na zasadzie przywileju korzysta w trybie ww. art. 90 ust. 3d ustawy o systemie oświaty z wspomagania funduszami publicznymi co powoduje, że tego typu podmioty korzystają z ułatwień (ze względu na częściowe zapewnienie źródeł finansowania) w porównaniu do innych przedsiębiorców działających w innych dziedzinach gospodarki, ale nie mają swobody w dysponowaniu dotacją. Pochodzące z dotacji przekazane na konto beneficjenta środki w wyniku obowiązywania wspólności ustawowej małżeńskiej nigdy nie uzyskują przymiotu wartości prywatnej, co stwarzałoby możliwość swobodnego nimi dysponowania. Beneficjent nie włada dotacją jak właściciel, bez ograniczeń – lecz przeciwnie – może ją wykorzystać jedynie w sposób ściśle określony w ustawie. Niewątpliwe zaś pokrywane ryczałtem wynagrodzenie męża skarżącej nawet świadczone na rzecz przedszkola było dochodem wspólnym małżonków i w ten sposób nie wykorzystane jako wydatek w rozumieniu art. 90 ust. 3d ustawy o systemie oświaty.
Nie budzi przy tym wątpliwości, że wobec dość jednoznacznie wskazanego przez ustawodawcę celu, na jaki mogą być przeznaczone omawiane dotacje – nie każdy wydatek poniesiony (przeznaczony) na sfinansowanie realizacji zadań placówki uznać należy za wykorzystany zgodnie z jej przeznaczeniem. Charakter zakwestionowanych wydatków związanych z wynagrodzeniem za czynności z zakresu kosztów eksploatacyjnych zasadnie organ uznał za niemożliwy do pokrycia dotacją oświatową, bowiem wydatek nie został dokonany, czyli kwota zakwestionowana przez organ nie może zostać uznana jako poniesiona ze środków dotacji. Tym samym bez znaczenia jest zarzut skargi o pominięciu przez organy zadań organu prowadzącego, określonych w art. 5 ust.7 ustawy o systemie oświaty, czy następnie w art.10 ust.1 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 roku Prawo oświatowe.
Jak już to wcześniej zostało wskazane, wydatkowanie środków z uzyskanej dotacji – w rozumieniu poniesienia wydatku jako formy rozdysponowania środków dotacyjnych – ma miejsce w przypadku przesunięcia środków dotacyjnych w całości z masy podmiotu dotacji do innego podmiotu. W realiach niniejszej sprawy zakwestionowana kwota nie została wydatkowana i dlatego też powinna zostać zwrócona (zob. wyrok NSA z 15 stycznia 2019 r., sygn. I GSK 2506/18).
Organ nie naruszył przepisów postępowania. Realizacja zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego została zachowana w sprawie. SKO dostrzegło uchybienia w zaskarżonej decyzji organu I instancji i dokonało w tym zakresie niezbędnej merytorycznej korekty rozstrzygnięcia, czemu dało wyraz w uzasadnieniu decyzji. Tym samym organ odwoławczy zadośćuczynił obowiązkowi merytorycznego rozpatrzenia sprawy w jej całokształcie (ponownego rozstrzygnięcia sprawy załatwionej decyzją organu I instancji).
Sąd nie doszukał się także po stronie SKO naruszenia art. 7, 8, 75, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., ani też art. 107 § 1 i 3 k.p.a., bowiem stan faktyczny sprawy został wyjaśniony w stopniu umożliwiającym wydanie zaskarżonego rozstrzygnięcia. W szczególności należy ponownie podkreślić, że SKO jako organ odwoławczy był w pełni uprawniony do wydania rozstrzygnięcia merytorycznego o charakterze reformatoryjnym. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji wskazuje na wnikliwe i wszechstronne rozpatrzenie sprawy, nie zaś jedynie zreferowanie przebiegu postępowania. Tym bardziej, że szczegółowo omówiono zakres modyfikacji rozstrzygnięcia organu I instancji i odniesiono się do kwestii dotychczasowej praktyki organu w zakresie kontroli wydatków skarżącej, stąd niezasadny jest również zarzut naruszenia art. 8 § 1 i 2 k.p.a. Zawiera ono też szczegółową analizę przebiegu postępowania oraz wyczerpującą informację o okolicznościach faktycznych i prawnych, które miały wpływ na podjęte rozstrzygnięcie.
Mając na uwadze wszystkie powyższe okoliczności, Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.