III SA/PO 84/19

III SA/Po 84/19 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2019-04-16
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2019-01-25
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Ireneusz Fornalik /sprawozdawca/
Marek Sachajko /przewodniczący/
Szymon Widłak
Symbol z opisem
6550
Hasła tematyczne
Środki unijne
Sygn. powiązane
I GSK 1257/19 - Wyrok NSA z 2023-05-31
Skarżony organ
Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2018 poz 1302
art. 3, art. 134, art. 135, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a-c, art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
Dz.U. 2012 poz 1187
art. 1 pkt. 1, art. 24 ust. 1, art. 38 ust. 1
Ustawa z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa - tekst jednolity
Dz.U. 2018 poz 1025
art. 698
Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - tekst jednolity
Dz.U. 2018 poz 627
art. 20 ust. 4, art. 27 ust. 1 i 2
Ustawa z dnia 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz  Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 - tekst jedn.
Sentencja
Dnia 16 kwietnia 2019 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marek Sachajko Sędziowie WSA Ireneusz Fornalik (spr.) WSA Szymon Widłak Protokolant: st. sekr. sąd. Sławomir Rajczak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 kwietnia 2019 roku przy udziale sprawy ze skargi K.D. na decyzję Dyrektora Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Poznaniu z dnia [...] listopada 2018 r. nr [...] w przedmiocie przyznania płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami na rok 2017 oddala skargę
Uzasadnienie
Dyrektor Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego ARiMR w Poznaniu decyzją
z dnia [...] listopada 2018 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] z dnia [...] czerwca 2018 r. w sprawie odmowy przyznania K.D., zwanemu dalej Skarżącym, płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (dalej: ONW) na rok 2017.
Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym.
W dniu [...] maja 2017 r. Skarżący złożył wniosek o przyznanie płatności na rok 2017, wraz z załącznikami. Łączna powierzchnia zadeklarowanych do udzielenia płatności działek rolnych wyniosła [...] ha.
W dniu [...] maja 2018 r. Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] wezwał skarżącego do złożenia wyjaśnień lub dokumentów dotyczących posiadania tytułu prawnego dla zadeklarowanych we wniosku działek nr [...].
W odpowiedzi na wezwanie Skarżący złożył w dniu [...] maja 2018 r. oświadczenia pracowników i byłego wspólnika, a także umowę dzierżawy nieruchomości z dnia [...] lutego 1993 r. wraz z aneksami, a także porozumieniem z dnia [...] grudnia 2011 r.
Ponadto w dniu [...] czerwca 2018 r. Skarżący udzielił wyjaśnień, wskazując, że nieruchomości, których dotyczył wniosek były przedmiotem umowy dzierżawy zawartej między Agencją Własności Rolnej Skarbu Państwa (później Agencją Nieruchomości Rolnej, a obecnie KOWR) jako Wydzierżawiającą a Skarżącym i wspólnikiem prowadzącymi wspólnie X jako Dzierżawcami. Umowa, aneksowana [...] razy, wygasła [...] września 2017 r. Dzierżawcy [...] kwietnia 2010 r. przekształcili prowadzone przez siebie X w spółkę jawną, która pozostała stroną umowy dzierżawy. Następnie [...] kwietnia 2015 r. Skarżący wystąpił ze spółki, dokonując rozmaitych rozliczeń finansowych. Jednym z ustaleń poczynionych ze spółką było zawarcie umowy poddzierżawy działek objętych umową dzierżawy. Umowa poddzierżawy zakończyła się [...] września 2017 r. W ocenie Skarżącego umowa dzierżawy, choćby zawarta bez zgody Wydzierżawiającego, pozostaje ważna i stanowiła tytuł prawny upoważniający Skarżącego do skutecznego złożenia wniosku o przyznanie płatności. Do pisma Skarżący załączył wydruk z KRS z dnia [...] czerwca 2018 r. i aneks z [...] września 2014 r.
Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w [...] decyzją z dnia [...] czerwca 2018 r. odmówił przyznania Skarżącemu płatności ONW na 2017 r. W uzasadnieniu wskazał, że z przedłożonych przez Skarżącego oświadczeń wynika, że użytkował on rolniczo sporne grunty, ponadto czynsz dzierżawny był regulowany zgodnie z umową dzierżawy i jej aneksami, jednak z oświadczeń tych nie wynika, czy z między dzierżawcą gruntów a skarżącym zawarta została umowa poddzierżawy.
Skarżący, reprezentowany przez radcę prawnego, złożył odwołanie od decyzji z dnia [...] czerwca 2018 r. wraz z oświadczeniem byłego wspólnika Skarżącego.
Dyrektor Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego ARiMR w Poznaniu w dniu [...] października 2018 r. wezwał skarżącego do przedłożenia dowodu potwierdzającego przysługujący Skarżącemu tytuł prawny na dzień 31 maja 2017 r. do przedmiotowych działek wchodzących w skład Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa.
W dniu [...] października 2018 r. strona udzieliła wyjaśnień, zgodnie z którymi dowody potwierdzające posiadany tytuł prawny dla spornych działek już zostały przedłożone.
Dyrektor Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego ARiMR w Poznaniu decyzją z dnia [...] listopada 2018 r., wskazaną we wstępie, utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.
W uzasadnieniu organ wskazał, że płatność do gruntu wchodzącego w skład Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa przysługuje rolnikowi, który na dzień 31 maja danego roku ma do tego gruntu tytuł prawny. Organ ustalił, że dla działek nr [...] Skarżący nie posiadał na dzień 31 maja 2017 r. tytułu prawnego, bowiem zgodnie z dowodami zebranymi w sprawie – dzierżawcą był inny podmiot. Zgodnie z danymi z Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa (dalej: KOWR) oraz przedłożonymi przez Skarżącego dowodami – dzierżawcą spornych działek było X [...] Sp. j., przy czym zgodnie z postanowieniami umowy (z aneksami) dzierżawca nie mógł oddawać przedmiotu dzierżawy w użyczenie osobom trzecim, a poddzierżawienie jest możliwe jedynie w przypadku wyrażenia pisemnej zgody Wydzierżawiającego (obecnie KOWR). Zgodnie z przedłożonym oświadczeniem Skarżący użytkował sporne działki i płacił czynsz dzierżawny, jednak żaden dowód nie potwierdzał możliwości użytkowania spornych działek na dzień 31 maja 2017 r.
W skardze na powyższe rozstrzygnięcie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu Skarżący, reprezentowany przez radcę prawnego, wniósł o uchylenie obu decyzji i zasądzenie kosztów. Zarzucił decyzji naruszenie:
1. normy z art. 698 KC (ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 roku, Dz. U. z 2018 roku, poz. 1025 ze zm., dalej - KC) w zw. z art. 20 ust. 4 ustawy z dnia 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 627, zwanej dalej u.w.r.o.w.) poprzez jego błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, iż Skarżący nie wykazał tytułu prawnego dla Nieruchomości, gdy prawidłowa wykładania niniejszego przepisu wskazuje na fakt, iż Skarżący dysponował tytułem prawnym do ww. Nieruchomości, a tym samym decyzja Organów I i II Instancji winna przyznać mu należne zgodnie z u.w.r.o.w.. płatności z tytułu wsparcia bezpośredniego,
2. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie norm z art. 7a § 1 KPA, poprzez ich niezastosowanie i nierozstrzygnięcie wątpliwości na korzyść strony w przypadku, w którym w niniejszej sprawie istniała wątpliwość co do treści normy prawnej, a przedmiotem postępowania administracyjnego jest nałożenie na stronę obowiązku lub odebranie jej uprawnienia,
3. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie norm z art. 7 KPA, art. 8 KPA, art. 77 § 1 KPA, 80 KPA, polegające na błędnej ocenie materiału dowodowego zgromadzonego w niniejszej sprawie poprzez uznanie, iż Skarżący nie dysponował tytułem prawnym do Nieruchomości, załatwienie sprawy z pominięciem słusznego interesu strony oraz w sposób nie budzący zaufania do organów władzy publicznej poprzez dowolne przyjęcie, iż Skarżący nie posiada tytułu prawnego do Działek pomimo zgromadzenia materiału dowodowego świadczącego o posiadaniu w dniu 31 maja 2017 roku tytułu prawnego do Działek przez Skarżącego, brak wszechstronnej oceny materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie poprzez błędne przyjęcie, iż Skarżący nie posiada tytułu prawnego do Działek, pomimo nieustalenia takiej okoliczności ponad wszelką wątpliwość, co stoi w sprzeczności ze słusznym interesem strony,
W uzasadnieniu pełnomocnik rozwinął argumentację zarzutów, wskazując w szczególności, że ważnym tytułem prawnym posiadanym przez Skarżącego do spornych działek była zawarta ustnie umowa dzierżawy, nawet mimo braku wymaganej zgody wydzierżawiającego.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego ARiMR w Poznaniu wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:
Skarga jako niezasadna podlega oddaleniu.
Sąd administracyjny w ramach kontroli działalności administracji publicznej, przewidzianej w art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302, zwanej dalej p.p.s.a.), uprawniony jest do badania, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związanym granicami skargi (art. 134 p.p.s.a.). Wady skutkujące koniecznością uchylenia decyzji lub postanowienia, wskazane są w przepisie art. 145 § 1 p.p.s.a. Stosownie do przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" - "c" kontrola ta sprawowana jest w zakresie oceny zgodności zaskarżonych decyzji z obowiązującymi przepisami prawa materialnego jak i przepisami proceduralnymi. Orzekanie - w myśl art. 135 p.p.s.a. - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania, w której został wydany zaskarżony akt lub podjęta została czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Natomiast w myśl art. 151 p.p.s.a., w razie nieuwzględnienia skargi, sąd ją oddala.
Oceniając wydane w sprawie decyzje Sąd uznał, że nie naruszają one ani przepisów postępowania administracyjnego w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik postępowania ani przepisów prawa materialnego.
Spór w sprawie sprowadza się do nieprzyznania Skarżącemu płatności do części zadeklarowanej powierzchni gruntów wobec uznania, że Skarżący na dzień 31 maja 2017 r. nie miał tytułu prawnego do działek nr [...].
Przede wszystkim wskazać należy, że stan faktyczny sprawy przyjęty przez organy za podstawę rozstrzygnięcia został ustalony prawidłowo, nie budzi wątpliwości w świetle zebranych dowodów i nie został skutecznie podważony przez Skarżącego, a organy Agencji zastosowały właściwe przepisy prawne ustanowione na poziomie krajowym i unijnym, które określają zasady i warunki dotyczące składania i przyznawania płatności bezpośrednich za 2017 r.
W pierwszej kolejności należy wskazać, że zgodnie z art. 20 ust. 4 ustawy z dnia 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 627, zwanej dalej: u.w.r.o.w.) jeżeli warunkiem przyznania pomocy jest posiadanie gospodarstwa rolnego lub gruntu i pomoc jest przyznawana do powierzchni gruntu, to taka pomoc do gruntu wchodzącego w skład Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa przysługuje podmiotowi, który ma do tego gruntu tytuł prawny, z tym że w przypadku działań, o których mowa w art. 3 ust. 1 pkt 10 - 12 - podmiotowi, który, na dzień 31 maja danego roku, ma do tego gruntu tytuł prawny.
Organy zasadnie zatem uznały, na podstawie ww. przepisów, że w odniesieniu do gruntów wchodzących w skład Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa warunkiem koniecznym przyznania płatności jest posiadanie na dzień 31 maja tytułu prawnego do gruntów zgłoszonych do płatności – takiego zaś tytułu Skarżący, nie posiadał.
Brak jest wyjaśnienia ustawowego, co znaczy "tytuł prawny", nie został on także wyjaśniony w innych aktach prawnych. Należy sięgnąć do ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa (Dz. U. z 2015 r. poz. 1014, ze zm.), która reguluje zasady gospodarowania mieniem Skarbu Państwa m.in. w odniesieniu do nieruchomości rolnych w rozumieniu Kodeksu cywilnego (art. 1 pkt 1 ww. ustawy).
Zgodnie z art. 24 ust. 1 powołanej ustawy ANR gospodaruje Zasobem w drodze: 1) w pierwszej kolejności wydzierżawienia albo sprzedaży nieruchomości rolnych na powiększenie lub utworzenie gospodarstw rodzinnych, na zasadach określonych w rozdziałach 6 lub 8; 2) oddania mienia na czas oznaczony do odpłatnego korzystania osobom prawnym lub fizycznym na zasadach określonych w rozdziale 8.
Zawarty w ww. rozdziale 8 art. 38 ust. 1 stanowi, że mienie wchodzące w skład Zasobu może być: 1) wydzierżawiane lub wynajmowane osobom fizycznym lub prawnym, na zasadach Kodeksu cywilnego albo 2) oddane do korzystania na zasadach określonych w niniejszym rozdziale lub w odrębnych przepisach. Zawsze musi być to zatem stosunek obligacyjny.
Zgodnie z art. 27 ust. 1 u.w.r.o.w. w postępowaniu w sprawie o przyznanie pomocy organ, przed którym toczy się postępowanie:
1) stoi na straży praworządności;
2) jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy;
3) udziela stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania;
4) zapewnia stronom, na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania i na ich żądanie, przed wydaniem decyzji administracyjnej, umożliwia im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań; przepisów art. 79a oraz art. 81 Kodeksu postępowania administracyjnego nie stosuje się.
Ponadto strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniu, o którym mowa w ust. 1, są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek; ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne (art. 27 ust. 2 u.w.r.o.w.)
Organ zasadnie wskazał, że zgodnie z § 1 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 21 stycznia 2004 r. w sprawie warunków oraz trybu udostępniania trybu udostępniania danych przechowywanych w rejestrach i ewidencjach prowadzonych na podstawie odrębnych przepisów (Dz. U. z 2004 r. Nr 10, poz. 90) dane niezbędne do dokonania płatności udostępniane Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, zwanej dalej "Agencją", są przekazywane na wniosek Agencji przez podmioty prowadzące rejestry i ewidencje, o których mowa w art. 16 ust. 2 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, w terminie 30 dni od dnia otrzymania wniosku. Zgodnie natomiast z §3a ust. 1 ww. rozporządzenia Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa, w terminie do dnia 30 czerwca danego roku, udostępnia z urzędu Agencji, według stanu na dzień 31 maja danego roku, dane dotyczące gruntów wchodzących w skład Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa, zawarte w rejestrach lub ewidencjach prowadzonych przez Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa, obejmujące:
1) identyfikator działki ewidencyjnej zawarty w ewidencji gruntów i budynków prowadzonej na podstawie przepisów Prawa geodezyjnego i kartograficznego;
2) 5 dane podmiotu, który ma tytuł prawny do gruntu położonego na działce ewidencyjnej, o której mowa w pkt 1, na podstawie stosunku prawnego łączącego ten podmiot z Krajowym Ośrodkiem Wsparcia Rolnictwa:
a) imię, nazwisko, miejsce zamieszkania, adres oraz:
– numer ewidencyjny powszechnego elektronicznego systemu ewidencji ludności (numer PESEL) - w przypadku osoby fizycznej posiadającej obywatelstwo polskie,
– kod kraju, numer paszportu lub innego dokumentu tożsamości - w przypadku osoby fizycznej nieposiadającej obywatelstwa polskiego,
b) nazwę, siedzibę, adres i numer identyfikacji podatkowej (NIP) - w przypadku osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej,
c) numer identyfikacyjny w krajowym rejestrze urzędowym podmiotów gospodarki narodowej (REGON),
d) 6 rodzaj stosunku prawnego łączącego podmiot z Krajowym Ośrodkiem Wsparcia Rolnictwa, stanowiącego tytuł prawny do tych gruntów,
e) datę nawiązania stosunku prawnego, o którym mowa w lit. d, i okres, na jaki został nawiązany,
f) oznaczenie identyfikujące dokument stwierdzający nawiązanie stosunku prawnego, o którym mowa w lit. d.
Zgodnie z zebranymi przez organ dowodami – dzierżawcą spornych działek było X [...] Sp. j. Natomiast z żadnego z przedłożonych przez Skarżącego oświadczeń nie wynika wyraźnie ani data zawarcia rzekomej umowy poddzierżawy, ani jej wejścia w życie czy jej postanowienia. Jedynie ogólne stwierdzenie Skarżącego, że jednym z ustaleń poczynionych ze spółką było zawarcie umowy poddzierżawy oraz wskazanie "zakończenia" umowy poddzierżawy – [...] IX 2017 r. Niezależnie zatem od ew. rozważań w zakresie skuteczności ustnego zawarcia rzekomej umowy poddzierżawy (art. 698 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny, t.j. Dz.U. z 2018 r., poz. 1025 ze zm., zwanej dalej K.c.), nie można stwierdzić, by Skarżący wykazał, że miał tytuł prawny do spornych działek.
Organy rzetelnie zbadały zgromadzony w sprawie materiał dowodowy i zasadnie uznały, że Skarżący nie miał tytułu prawnego do spornych działek na dzień 31 maja 2017 r.
Mając na uwadze powyższe, Sąd oddalił skargę na podstawie przepisu art. 151 p.p.s.a.