III SA/Po 784/16

III SA/Po 784/16 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2017-01-31
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2016-07-28
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Marzenna Kosewska
Mirella Ławniczak /sprawozdawca/
Szymon Widłak /przewodniczący/
Symbol z opisem
6042 Gry losowe i zakłady wzajemne
Hasła tematyczne
Gry losowe
Skarżony organ
Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2009 nr 201 poz 1540
art. 2 ust. 3 i 5, art. 6 ust. 1, art. 14 ust. 1, art. 89 ust. 1 i 2
Ustawa z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych.
Dz.U. 2016 poz 718
art. 151, art. 269 par. 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
Dz.U.UE.L 1998 nr 204 poz 37 art. 1 pkt 11, art. 8 ust. 1
Dyrektywa  98/34/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 22 czerwca 1998 r. ustanawiająca procedurę udzielania informacji w dziedzinie  norm i przepisów technicznych oraz zasad dotyczących usług społeczeństwa informacyjnego
Sentencja
Dnia 31 stycznia 2017 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Szymon Widłak Sędziowie WSA Marzenna Kosewska WSA Mirella Ławniczak (spr.) Protokolant: st. sekr. sąd. Małgorzata Błoszyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 stycznia 2017 roku przy udziale sprawy ze skargi P. G. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w P. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] czerwca 2016r. nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry oddala skargę
Uzasadnienie
Dyrektor Izby Celnej decyzją z dnia [...] czerwca 2016 roku, nr [...], po rozpatrzeniu odwołania Spółki X od decyzji z dnia [...] marca 2016 roku Naczelnika Urzędu Celnego, nr [...], w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach, utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym.
W dniu [...] listopada 2014 roku w toku czynności kontrolnych funkcjonariusze celni Urzędu Celnego ustalili, że na Stacji Paliw "[...]" w miejscowości P., w której działalność gospodarczą prowadzi Spółka X, znajdują się urządzenia elektroniczne o nazwie [...] numer [...], [...] numer [...] oraz [...] numer [...].
W drodze eksperymentu funkcjonariusze potwierdzili, że gry oferowane na tych urządzeniach są grami na automatach w rozumieniu ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych, na których istnieje możliwość uzyskania wygranej pieniężnej i które zawierają element losowy.
Naczelnik Urzędu Celnego z urzędu wszczął wobec Spółki X postępowanie w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry. Do akt postępowania włączony został dowód w postaci ekspertyzy biegłego sądowego, która została sporządzona we wszczętym wcześniej postępowaniu karnoskarbowym.
Uznając, ze zgromadzony materiał dowodowy daje podstawę do wydania decyzji, Naczelnik Urzędu Celnego, działając między innymi na podstawie art. 89 ust. 1 pkt. 2 i ust. 2 pkt. 2 ustawy o grach hazardowych, wymierzył Spółce X karę pieniężną w wysokości [...] zł za urządzanie gier na automatach [...] numer [...], [...] numer [...] oraz [...] numer [...] poza kasynem gry.
W uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia organ pierwszej instancji opisał zasady działania przedmiotowych urządzeń, ustalone w toku przeprowadzonego eksperymentu, uznając, że gry na tych urządzeniach spełniają kryteria wymienione w art. 2 ust. 3 ustawy o grach hazardowych. Ponadto organ wskazał, że urządzanie gier na tych automatach odbywało się z naruszeniem przepisów ustawy, ponieważ lokal, w którym się one znajdowały nie posiadał statusu kasyna gry, o którym mowa w art. 4 ust. 1 pkt. 1 ustawy. Za urządzającego gry na powyższych automatach uznano Spółkę X, która posiadał tytułu prawny i prowadziła działalność gospodarczą w lokalu, w którym znajdowały się automaty do gier.
Organ wskazał przy tym, że Spółka X nie była właścicielem automatów do gry, ale nie miało to znaczenia, gdyż Spółka zaangażowana była w urządzanie gier na skontrolowanych automatach. Umowa najmu zawarta z właścicielem automatów (firmą Spółką Q), wskazuje, że strona postępowania czerpała korzyści w postaci 50% przychodów za wyrażenie zgody na wynajęcie części powierzchni lokalu pod automaty, zapewnianie warunki do ich eksploatacji oraz umożliwianie osobom trzecim prowadzenia gier na automatach.
Dyrektor Izby Celnej, utrzymując w mocy decyzję organu pierwszej instancji, wskazał, że w okolicznościach faktycznych sprawy strona podlega karze za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry, o której stanowi art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 ustawy o grach hazardowych.
Organ odwoławczy podzielił stanowisko organu pierwszej instancji, że gry urządzane na spornych automatach były grami na automatach w rozumieniu rzeczonej ustawy, a ich urządzanie odbywało się z naruszeniem przepisów tej ustawy.
Odnosząc się do zarzutów odwołania Dyrektor Izby Celnej uznał, że techniczny charakter art. 14 ust. 1 ustawy o grach hazardowym przy braku jego notyfikacji nie oznacza dowolności w podejmowaniu i prowadzeniu działalności w zakresie gier na automatach i gier na automatach o niskich wygranych. Przepis ten nie stanowił podstawy rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie. Z kolei przepis art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 ustawy o grach hazardowych jest samoistną regulacją, a przede wszystkim, nie jest przepisem technicznym w rozumieniu dyrektywy 98/34/WE.
Spółka X skorzystała z prawa skargi do sądu administracyjnego
Spółka zażądała uchylenia w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej, ją decyzji organu I instancji. Kwestionowanym decyzjom zarzucono, że zostały wydane:
1) z naruszeniem art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 , art. 90 ust. 1 i 2 oraz art. 91 w związku z art. 14 ust. 1 i 6 ustawy o grach hazardowych, poprzez ich niewłaściwe zastosowanie obejmujące wymierzenie kary pieniężnej mimo braku notyfikacji w komisji europejskiej wymaganej przez art. 8 ust. 1 oraz art. 1 ust. 11 dyrektywy 98/34/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 22 marca 1998 roku, czyli zastosowanie wobec skarżącej Spółki sankcji w sytuacji, gdy przepis sankcjonowanym (art. 14 ust. 1 ustawy o grach hazardowych) został uznany za przepis techniczny, który wobec notyfikacji jest bezskuteczny i nie może być podstawa wymierzenia kary w oparciu o przepis sankcjonujący z art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy o grach hazardowych,
2) z naruszeniem art. 122 §1 w związku z art. 187 §1 ustawy – ordynacja podatkowa poprzez pominięcie i brak rozważenia skutków płynących ze sprzężenia normy sankcjonowanej z normą sankcjonującą oraz uznania przepisu art. 14 ust. 1 ustawy o grach hazardowych za przepis techniczny.
Dyrektor Izby Celnej w Poznaniu, w odpowiedzi na skargę, wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczas prezentowane stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Wbrew założeniom przyjmowanym przez autora skargi przepis art. 89 ust. 1 pkt. 2 i ust. 2 pkt. 2 nie jest przepisem sprzężonym z przepisem art. 14 ust. 1 ustawy z dnia 19 listopada 2009 roku o grach hazardowych (Dz. U. z 2009 r. Nr 201, poz. 1540 ze zm.") w ten sposób, że uznanie art. 14 ust. 1 ustawy o grach hazardowych za przepisy techniczne w rozumieniu dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady nr 98/34/WE z dnia 22 czerwca 1998 roku ustanawiającej procedurę udzielania informacji w dziedzinie norm i przepisów technicznych oraz zasad dotyczących usług społeczeństwa informacyjnego, zmienionej dyrektywą Rady 2006/96/WE z dnia 20 listopada 2006 r. (Dz. U. UE. Seria L z 1998 r. Nr 204, poz. 37 ze zm., dalej: "dyrektywa 98/34/WE") skutkuje niemożnością stosowania przepis art. 89 ust. 1 pkt. 2 i ust. 2 pkt. 2 ustawy o grach hazardowych
Zgodnie z art. 89 ust. 1 ustawy o grach hazardowych karze pieniężnej podlega: 1) urządzający gry hazardowe bez koncesji lub zezwolenia, bez dokonania zgłoszenia, lub bez wymaganej rejestracji automatu lub urządzenia do gry; 2) urządzający gry na automatach poza kasynem gry; 3) uczestnik w grze hazardowej urządzanej bez koncesji lub zezwolenia. Stosownie do postanowień art. 89 ust. 2 u.g.h. wysokość kary pieniężnej wymierzanej w przypadkach, o których mowa: 1) w ust. 1 pkt. 1 - wynosi 100 % przychodu uzyskanego z urządzanej gry; 2) w ust. 1 pkt. 2 - wynosi 12.000 zł od każdego automatu; 3) w ust. 1 pkt. 3 - wynosi 100 % uzyskanej wygranej.
Odnosząc się do kluczowego z punktu widzenia rozpoznawanej sprawy zagadnienia, czy art. 89 u.g.h. stanowi przepis techniczny w rozumieniu dyrektywy 98/34/WE należy wskazać na uchwałę składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 maja 2016 r., o sygn. akt II GPS 1/16 (dostępna w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, na stronie internetowej: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W uchwale tej NSA stwierdził, że art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. – stanowiący podstawę wydania poddanego sądowej kontroli aktu – nie jest przepisem technicznym w rozumieniu art. 1 pkt. 11 dyrektywy 98/34/WE, którego projekt powinien być przekazany Komisji Europejskiej, zgodnie z art. 8 ust. 1 akapit pierwszy tej dyrektywy. Przepis ten może zatem stanowić podstawę prawna dla wymierzenia kary pieniężnej za naruszenie przepisów ustawy o grach hazardowych.
Dla rekonstrukcji znamion deliktu administracyjnego, o którym mowa w omawianym przepisie, oraz jego stosowalności w sprawach o nałożenie kary pieniężnej, nie ma przy tym znaczenia, wbrew argumentacji skarżącej, brak notyfikacji oraz techniczny – w rozumieniu dyrektywy 98/34/WE – charakter art. 14 ust. 1 tej ustawy.
Powołana uchwała ma charakter wiążący w niniejszej sprawie, zgodnie bowiem z art. 269 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2016, poz. 718 ze zm.), jeżeli jakikolwiek skład sądu administracyjnego rozpoznający sprawę nie podziela stanowiska zajętego w uchwale składu siedmiu sędziów, całej Izby albo w uchwale pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego, przedstawia powstałe zagadnienie prawne do rozstrzygnięcia odpowiedniemu składowi. Przepis art. 187 §1 i 2 stosuje się odpowiednio.
W orzecznictwie sądowym nie budzi wątpliwości, że z treści przytoczonego przepisu wynika moc ogólnie wiążąca uchwał, której istota sprowadza się do tego, że stanowisko zajęte w uchwale podjętej przez NSA wiąże pośrednio wszystkie składy orzekające sądów administracyjnych. Dopóki zatem nie nastąpi zmiana tego stanowiska, dopóty sądy administracyjne powinny je respektować (por. wyrok NSA z dnia 26 listopada 2014 r., sygn. akt II FSK 1474/14, CBOSA). Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela tezy powołanej uchwały i nie znajduje podstaw do odstąpienia od stanowiska w niej wyrażonego.
W świetle wiążących w niniejszej sprawie rozważań NSA zawartych w przywołanej powyżej uchwale o sygn. akt II GPS 1/16, za bezzasadne należy uznać podniesione w skardze zarzuty bezpodstawnego wymierzenia skarżącemu kary pieniężnej mimo braku notyfikacji projektu ustawy o grach hazardowych.
Wbrew wywodom skargi przepisy art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 ustawy o grach hazardowych nie stanowią przepisów technicznych objętych wynikającym z dyrektywy 98/34/WE obowiązkiem notyfikacji ich projektu, a dla ich zastosowania bez znaczenia pozostaje brak notyfikacji oraz techniczny – w rozumieniu dyrektywy 98/34/WE – charakter art. 14 ust. 1 tej ustawy. W rezultacie nie zasługuje na uwzględnienie zarzut dotyczący naruszenia art. 89 ust. 1 pkt. 2 i ust. 2 pkt. 2 ustawy o grach hazardowych w związku z art. 14 ust. 1 ustawy o grach hazardowych poprzez jego zastosowanie wobec strony skarżącej.
Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w aspektach wykraczających poza zarzuty podniesione w skardze, Sąd doszedł do wniosku, że nie narusza ona prawa, w stopniu który uzasadniałby jej uchylenie.
Sąd nie stwierdził naruszenia art. 89 ust. 1 pkt. 2 i ust. 2 pkt. 2 ustawy o grach hazardowych, poprzez błędną wykładnię pojęcia "urządzającego gry", wyjaśnić trzeba, że posłużenie się przez ustawodawcę tym pojęciem, w celu identyfikacji sprawcy naruszenia prowadzi do wniosku, że podmiotem, wobec którego może być egzekwowana odpowiedzialność za delikt polegający na urządzaniu gier na automatach poza kasynem gry, jest każdy (zarówno osoba fizyczna, osoba prawna, jak i jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej), kto urządza grę na automatach w niedozwolonym do tego miejscu, to jest poza kasynem gry. Nie ma przy tym istotnego znaczenia, czy podmiot ten legitymuje się koncesją na prowadzenie kasyna gry, której nie może uzyskać ani osoba fizyczna, ani jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej, ani też osoba prawna niemająca formy spółki akcyjnej lub spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, które to spółki prawa handlowego - jako jedyne - o koncesję taką mogą się ubiegać.
Przepis art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy o grach hazardowych jest adresowany do każdego, kto w sposób w nim opisany, a więc sprzeczny z ustawą, urządza gry na automatach. Stwierdzić zatem należy, że urządzający gry na automatach poza kasynem gry, nawet wówczas, gdy gry te urządza bez koncesji lub zezwolenia - od 14 lipca 2011 roku także bez zgłoszenia lub wymaganej rejestracji automatu lub urządzenia do gry - podlega karze pieniężnej, o której mowa w art. 89 ust. 1 pkt. 2 ustawy o grach hazardowych, nie zaś karze pieniężnej przewidzianej w art. 89 ust. 1 pkt. 1 tej ustawy.
Wyrażenie "urządzanie gier" należy rozumieć szeroko. Sięgając do wykładni językowej wskazać trzeba, że pojęcie "urządzanie gier" w języku polskim rozumiane jest jako synonim takich pojęć, jak: "utworzyć, uporządkować, zagospodarować", "zorganizować, przedsięwziąć, zrobić" (Słownik poprawnej polszczyzny, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1994). Według zaś Słownika języka polskiego pod red. Mieczysława Szymczaka (PWN, Warszawa 1981) urządzić to m.in. zorganizować jakąś imprezę, jakieś przedsięwzięcie, itp.
W tym kontekście "urządzanie gier" obejmuje niewątpliwie podejmowanie aktywnych działań, czynności dotyczących zorganizowania i prowadzenia przedsięwzięcia w zakresie gier hazardowych (eksploatacji automatów), w znaczeniu art. 2 ust. 3 i ust. 5 ustawy o grach hazardowych. Natomiast urządzający gry w rozumieniu art. 89 ust. 1 ustawy o grach hazardowych, to podmiot realizujący (wykonujący) te działania, czynności. Urządzanie gier na automatach obejmuje nie tylko fizyczne jej prowadzenie ale także inne zachowania aktywne, polegające na zorganizowaniu i pozyskaniu odpowiedniego miejsca do zamontowania urządzenia, przystosowania go do danego rodzaju działalności, umożliwienie dostępu do takiego automatu nieograniczonej liczbie graczy, utrzymywanie automatu w stanie stałej aktywności umożliwiającej jego sprawne funkcjonowanie, wypłacanie wygranych, związane z obsługą urządzenia czy zatrudnieniem odpowiednio przeszkolonego personelu i ewentualnie jego szkolenie.
W konsekwencji warunkiem przypisania odpowiedzialności na podstawie art. 89 ust. 1 pkt. 2 ustawy o grach hazardowych jest wykazanie, że dany podmiot aktywnie uczestniczył w procesie urządzania nielegalnych gier hazardowych, a więc podejmował określone czynności nie tylko związane z procesem udostępniania automatów, lecz także z ich obsługą oraz stwarzaniem technicznych, ekonomicznych i organizacyjnych warunków umożliwiających sprawne i niezakłócone funkcjonowanie samego urządzania oraz jego używanie do celów związanych z komercyjnym procesem organizowania gier hazardowych (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 22 czerwca 2016 r., sygn. akt I SA/Po 402/15, wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 31 maja 2015 r., sygn. akt II SA/Rz 1094/15, wyrok WSA w Szczecinie z dnia 3 września 2015 r., sygn. akt II SA/Sz 439/15, CBOSA).
Uznanie danego podmiotu za "urządzającego gry" w rozumieniu analizowanego przepisu, każdorazowo wymaga uwzględnienia okoliczności faktycznych konkretnej sprawy, w tym ustalenia, czy osoba taka lub podmiot podejmował czynności, polegające m.in. na opisanych powyżej aktywnych działaniach, wskazujących na istotny udział w procesie urządzania nielegalnych gier hazardowych. Zdaniem Sądu o takich zachowaniach można mówić w przypadku skarżącej Spółki.
Zgodnie z art. 6 ust. 1 ustawy o grach hazardowych działalność w zakresie gier na automatach może być prowadzona na podstawie udzielonej koncesji na prowadzenie kasyna gry i urządzanie takich gier jest dozwolone wyłącznie w kasynach gry. Zgodnie z art. 14 ust. 1 ustawy o grach hazardowych urządzanie gier cylindrycznych, gier w karty, gier w kości oraz gier na automatach dozwolone jest wyłącznie w kasynach gry. Zgodnie z dyspozycją art. 2 ust. 3 ustawy o grach hazardowych grami na automatach są gry na urządzeniach mechanicznych, elektromechanicznych lub elektronicznych, w tym komputerowych, o wygrane pieniężne lub rzeczowe, w których gra zawiera element losowości. Zakres definicji legalnej gry na automatach został poszerzony w art. 2 ust. 5 ustawy o grach hazardowych, według którego grami na automatach są także gry na urządzeniach mechanicznych, elektromechanicznych lub elektronicznych, w tym komputerowych, organizowane w celach komercyjnych, w których grający nie ma możliwości uzyskania wygranej pieniężnej lub rzeczowej, ale gra ma charakter losowy.
W oparciu o zgromadzony materiał dowodowy organ jednoznacznie wykazał, że zakwestionowane automaty stanowiły urządzenia elektroniczne (komputerowe), umożliwiające wygrane pieniężne, a przebieg gier na nim ma charakter losowy w tym znaczeniu, że uzyskiwane wyniki są dla grającego nieprzewidywalne i niezależne od jego zręczności. W związku z powyższym w przedmiotowej sprawie nie może być mowy o błędnej wykładni art. 2 ust. 3 i ust. 5 ustawy o grach hazardowych.
Reasumując stwierdzić trzeba, że zaskarżona decyzja, jak też poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji, zostały wydane w toku postępowania prowadzonego w sposób zgodny z przepisami Ordynacji podatkowej, czego zresztą skarżący nie kwestionował. Organy nie dopuściły się żadnych naruszeń prawa materialnego mających wpływ na wynik sprawy.
Biorąc pod uwagę powyższe nie zachodzą przesłanki uzasadniające konieczność wyeliminowania zaskarżonych decyzji z obrotu prawnego. W tym stanie rzeczy, działając na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji wyroku.