III SA/Po 77/26

III SA/Po 77/26 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2026-01-22
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2026-01-02
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Józef Maleszewski
Maciej Busz /przewodniczący sprawozdawca/
Sebastian Michalski
Symbol z opisem
6012 Wstrzymanie robót budowlanych, wznowienie tych robót, zaniechanie dalszych robót budowlanych
Skarżony organ
Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku
Oddalono skargę
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maciej Busz (spr.) Sędzia WSA Józef Maleszewski Sędzia WSA Sebastian Michalski po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 22 stycznia 2026 r. sprawy ze skargi D. P. na postanowienie Inspektor Nadzoru Budowlanego z dnia 27 sierpnia 2025 r. nr [...] w przedmiocie wstrzymania budowy oddala skargę w całości.
Uzasadnienie
III SA/Po 77/26
Uzasadnienie
Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w [...] (dalej jako PINB) postanowieniem z 09.07.2025 r. nr [...] wydanym na podstawie art. 48 ust 1 pkt 1 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane dalej – p.b. (tekst jednolity Dz.U. z 2025 r. poz. 418, dalej jako p.b.) i art. 123 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego dalej – k.p.a. (tekst jednolity Dz. U. z 2024 r., poz. 572) :
1. Wstrzymał inwestorowi - D. P. (zam. [...], [...]) budowę wiaty - obiektu zlokalizowanego na nieruchomości oznaczonej nr ewid. gruntów [...], obr. [...], gm. [...].
2. Poinformował o możliwości złożenia wniosku o legalizację samowolnie prowadzonych robót budowlanych przy budowie wiaty na nieruchomości ozn. nr ewid. gruntów [...], obr. [...], gm. [...]. W tym celu konieczne jest złożenie przez inwestora w terminie 30 dni od dnia doręczenia niniejszego postanowienia o wstrzymaniu budowy, wniosku o legalizację, który będzie podstawą wszczęcia postępowania legalizacyjnego.
3. W przypadku skorzystania z możliwości legalizacji obiektu, poinformował, że zajdzie konieczność wniesienia opłaty legalizacyjnej w celu uzyskania decyzji o legalizacji obiektu. Opłata legalizacyjna będzie obliczana na podstawie art. 49 d ust. 1 p.b. Zgodnie z tym przepisem wysokość opłaty legalizacyjnej w przypadku budowy wymagającej pozwolenia na budowę, o której mowa w art.29 ust.1 pkt 1-3 - oblicza się zgodnie z art. 59 f, z tym że stawka podlega pięćdziesięciokrotnemu podwyższeniu.
W uzasadnieniu postanowienia wyjaśniono, że w wyniku przeprowadzonego w sprawie postępowania administracyjnego organ nadzoru budowlanego ustalił, że na nieruchomości o nr ewid. gruntów [...], obr. [...], gm. [...] inwestor D. P. (dalej jako skarżąca), będąca jednocześnie właścicielem nieruchomości prowadzi roboty budowlane - budowę obiektu budowlanego - wiaty - zlokalizowanego na nieruchomości oznaczonej nr ewid. gruntów [...], obr. [...], gm. [...] oraz nie legitymuje się pozwoleniem na budowę i prowadzi roboty budowlane bez wymaganego przepisami prawa budowlanego pozwolenia na budowę (ustalenia protokolarne oględzin obiektu z dnia 14 maja 2025 r.
Przedmiotowy obiekt budowlany stanowi wiata o wymiarach 13,9 x 6,9 [m], pow. zab. 95,91 m2, wys. od strony północnej 3,75 m, od strony południowej 3,07 m, jest konstrukcji stalowej, samonośnej, dach jednospadowy pokryty blachą trapezową oraz nie posiada zabudowanych ścian; wykonana instalacja elektryczna. Na dachu przedmiotowej wiaty znajduje się instalacja fotowoltaiczna, a pod wiatą znajduje się miejsce do zagospodarowania odpadami widoczne na zdjęciach załączonych do protokołu z dnia 14 maja 2025 r.
Zrealizowana wiata została wykonana bez pozwolenia na budowę i zgłoszenia.
Podczas przeprowadzonej w dniu 14 maja 2025r. kontroli, G. P. ,mąż inwestora, jako pełnomocnik inwestora i właściciela nieruchomości wskazał, że obiekt ten w całości jest elektroenergetycznym urządzeniem technicznym - system fotowoltaiczny do 150 kW. Wskazał, że nie stanowi on budowli, obiektu budowlanego jak również nie można uznać, że wskazane urządzenie energotechniczne stanowi urządzenie budowlane. Urządzenie to nie jest związane z żadnym obiektem budowlanym. Według G. P. przedmiotowa instalacja została zgłoszona do wydziału geodezji i kartografii, celem jej zinwentaryzowania. Panele zostały zamontowane na konstrukcji stalowej, która nie mogła być niska ze względu na zacienianie budynkiem zlokalizowanym na sąsiedniej działce. Konstrukcja pod panele musiała być na tyle wysoka, by paneli nie zacieniał istniejący budynek na sąsiedniej działce.
Przedmiotowa instalacja fotowoltaiczna widnieje na mapie ([...]/) operat nr [...]:1, jako elektroenergetyczne urządzenie techniczne z informacją dodatkową, iż są to panele fotowoltaiczne. Pełnomocnik inwestora G. P. wyjaśnił, iż powstała konstrukcja służy wyłącznie jako podpora pod panele fotowoltaiczne; zgodnie z art. 29 ust. 4 pkt 3 lit. c p.b. i nie wymagała decyzji o pozwoleniu na budowę oraz zgłoszenia, o którym mowa w art. 30 tej ustawy.
Artykuł 29 p.b. reguluje roboty budowlane zwolnione z obowiązku uzyskania pozwolenia na budowę. Zgodnie z art. 29 ust. 4 pkt 3 lit. c p.b. wykonanie robót budowlanych polegających na:
instalowaniu pomp ciepła, wolno stojących kolektorów słonecznych, urządzeń fotowoltaicznych o mocy zainstalowanej elektrycznej nie większej niż 150 kW z zastrzeżeniem, że do urządzeń fotowoltaicznych o mocy zainstalowanej elektrycznej większej niż 6,5 kW stosuje się obowiązek uzgodnienia z rzeczoznawcą do spraw zabezpieczeń przeciwpożarowych pod względem zgodności z wymaganiami ochrony przeciwpożarowej, zwany dalej "uzgodnieniem pod względem ochrony przeciwpożarowej", projektu tych urządzeń oraz zawiadomienia organów Państwowej Straży Pożarnej, o którym mowa w art. 56 ust. 1a.
jest zwolnione zarówno z uzyskania pozwolenia na budowę jak i z dokonania zgłoszenia zamiaru budowy do organu administracji architektoniczno - budowlanej.
Zatem sam montaż paneli rzeczywiście nie wymaga ani pozwolenia na budowę, ani dokonania zgłoszenia do organu administracji architektoniczno - budowlanej.
Jednakże w ocenie organu nadzoru budowlanego wykonanie wysokiej konstrukcji (nawet jeśli pierwotnie miała to być konstrukcja tylko i wyłącznie pod panele), usztywnienie jej, jednolite pokrycie dachu blachą i jeszcze wykonanie instalacji elektrycznej - spowodowały, że wykonana konstrukcja stała się wiatą o powierzchni ponad 95 m 2. Na taką wiatę konieczne jest legitymowanie się pozwoleniem na budowę.
W orzecznictwie sądów administracyjnych, z uwagi na brak legalnej definicji wiaty, za podstawowe cechy tej budowli uznaje się przede wszystkim wsparcie jej na słupach będących podstawowym elementem konstrukcyjnym, wiążącym tę budowlę trwale z gruntem. Ponadto, przyjmuje się, że wiata powinna posiadać lekką konstrukcję i brak wydzielenia z przestrzeni przy pomocy przegród budowlanych. Częściowe wyposażenie w ściany nie zmienia charakteru obiektu, zwłaszcza jeżeli nie stanowią one elementu konstrukcyjnego, a konstrukcja nadal pozostaje słupowa, gdy funkcję nośną spełniają słupy, a nie ściany. Wiata nie może być obiektem zamkniętym, a więc obudowanym ze wszystkich stron. Wiata może też przylegać do budynku. Kwalifikacja obiektu budowlanego jako wiaty wymaga także uwzględnienia jego funkcji - przyjmuje się, że celem tej budowli jest ochrona miejsca lub rzeczy przed oddziaływaniem atmosferycznym (por. m.in. wyroki NSA z 16 lutego 2016 r., sygn. akt II OSK 1481/14, z 7 czerwca 2017 r., sygn. akt II OSK 575/17, z 29 kwietnia 2019 r., sygn. akt II OSK 1091/18, z 24 września 2019 r., sygn. akt II OSK 2266/18, dostępne w CBOSA, na stronie: https://orzeczenia.nsa.gov.pl).
W wyżej przedstawione rozumienie wiaty wpisuje się sporny obiekt budowlany.
Kwalifikacji spornego obiektu jako wiaty nie zmienia fakt, że na dachu wiaty zamontowano panele fotowoltaiczne. Ze zgromadzonej w aktach sprawy dokumentacji fotograficznej w sposób nie budzący wątpliwości wynika bowiem, że przedmiotowy obiekt ma wysokość (od strony północnej 3,75 m, od strony południowej 3,07 m) wykraczającą poza potrzeby związane z zainstalowaniem na jego dachu paneli fotowoltaicznych, a jednocześnie wystarczającą dla pełnienia funkcji typowej dla wiaty, to jest ochrony przed oddziaływaniami atmosferycznymi osób oraz przechowywanych w nim rzeczy ruchomych. Podkreślono, że funkcję magazynową rzeczonej wiaty potwierdzają przeprowadzone w sprawie czynności dowodowe.
Organ nadzoru budowlanego nie podzielił stanowiska inwestora, bowiem gdyby to miała być konstrukcja pod panele, to byłyby to słupy jako podpory pod poszczególne panele. Natomiast wykonanie konstrukcji w postaci: słupów nośnych, konstrukcji kratownicowych, poziomych płatwi, pokrycia dachu blachą - stanowi całość jako wiatę. Powstała przestrzeń pod wiatą daje możliwość wykorzystania jej również w inny sposób niż tylko jako podpora pod panele fotowoltaiczne. Aktualnie właściciel wykorzystuje przestrzeń pod wiatą do magazynowania w blaszaku odpadów stałych. Ponadto zainstalowanie instalacji elektrycznej wskazuje na możliwość wykorzystania przestrzeni pod wiatą. Dlatego organ nie uznał wykonanej konstrukcji wiaty jako wyłączną konstrukcję pod panele fotowoltaiczne, lecz jako wiatę, na której dachu są zamontowane panele fotowoltaiczne.
Przedmiotowa wiata, bezsprzecznie została wykonana w warunkach samowoli budowlanej, a wobec której zainstalowane panele uznane być mogą co najwyżej za jej część.
Takie stanowisko jest prezentowane w wyrokach sadów administracyjnych: wyroki WSA w Szczecinie z 9 lipca 2015 r., sygn. akt II SA/Sz 1084/14, WSA w Poznaniu z 9 lutego 2023 r., sygn. akt IV SA/Po 699/22, CBOSA. Instalacja paneli fotowoltaicznych na wiacie nie jest przedmiotem przeprowadzonego przez organy postępowania, jego przedmiotem jest wspomniana wiata, która bezsprzecznie wykonana została w warunkach samowoli budowlanej, a wobec której zainstalowane panele uznane być mogą co najwyżej za jej część. Nie zaaprobowano stanowiska skarżącej, która poprzez odwołanie się do treści art. 29 ust. 4 pkt 3 lit. c p.b. usiłuje nie tyle wykazać legalność samej tylko instalacji paneli fotowoltaicznych na wiacie, co nie było przedmiotem zainteresowania organów, lecz chce w istocie niejako dodatkowo doprowadzić poprzez to do zalegalizowania budowli, na której do rzeczonej instalacji doszło. Takie podejście nosi znamiona chęci obejścia przez skarżącą powszechnie obowiązującego prawa i nie zasługuje na ochronę. Równie dobrze, idąc tym tokiem rozumowania, można by próbować zalegalizować np. budynek mieszkalny jednorodzinny wskazując na to, że na budynku tym znajdują się panele fotowoltaiczne i całość przedsięwzięcia polegała na ich instalacji. Nie można przyjąć, że zainstalowanie na samowolnie wybudowanej wiacie urządzeń fotowoltaicznych i potraktowanie wiaty jako urządzenia wsporczego dla tych urządzeń, znosi skutki stwierdzonej samowoli i uczyni wiatę obiektem budowlanym wzniesionym legalnie. Inna wykładnia otwierałaby drogę do obchodzenia prawa.
Realizowany przez skarżącą obiekt - wiata o powierzchni 95 m2, nie należy do żadnej z kategorii obiektów budowlanych wymienionych w art. 29 p.b., których budowa na mocy tego przepisu jest zwolniona z obowiązku uzyskania pozwolenia na budowę przed realizacją robót budowlanych. Zatem jest obiektem, na którego budowę konieczne jest posiadanie pozwolenia prawnobudowlanego. Zgodnie z art. 28 p.b. naruszenie tego ustawowego wymogu skutkuje wdrożeniem przez organ nadzoru budowlanego postępowania administracyjnego z zastosowaniem przepisów art. 48 p.b. i następne. Jednym z elementów tego postępowania jest wydanie niniejszego postanowienia.
Skoro budowa przedmiotowego obiektu realizowana była bez wymaganego przepisami pozwolenia prawnobudowlanego, organ nadzoru budowlanego zobowiązany jest do wydania postanowienia o wstrzymaniu budowy, zgodnie z art. 48 ust 1 pkt 1 p.b.
Jednocześnie na podstawie art. 48 ust 3 p.b. w celu uzyskania decyzji o legalizacji obiektu budowlanego lub jego części konieczne jest złożenie przez inwestora w terminie 30 dni od dnia doręczenia postanowienia o wstrzymaniu budowy, wniosku o legalizację, który będzie podstawą wszczęcia postępowania legalizacyjnego. Wniosek o legalizację można wycofać do dnia wydania decyzji o legalizacji.
W toku postępowania legalizacyjnego inwestor będzie zobowiązany, w drodze odrębnego postanowienia, do wniesienia opłaty legalizacyjnej, którą inwestor zobowiązany będzie uiścić w terminie 7 dni od daty doręczenia postanowienia.
Stosownie do treści art. 49d ust. 1 pkt 1 p.b., w przypadku budowy wymagającej decyzji o pozwoleniu na budowę lub budowy, o której mowa w art. 29 ust. 1 pkt 1-3 p.b. do obliczenia wysokości opłaty legalizacyjnej stosuje się odpowiednio przepisy art.59f p.b. Opłata stanowi pięćdziesięciokrotną wartość iloczynu stawki opłaty (s), współczynnika kategorii obiektu budowlanego (k) i współczynnika wielkości obiektu budowlanego (w): opłata legalizacyjna = 50 * s * k * w.
Stawka opłaty (s) określona jest zgodnie z art. 59f ust. 2 Pb.
Współczynnik kategorii obiektu (k) i wielkości obiektu budowlanego (w) określa załącznik do ustawy Pb.
Ponadto poinformowano iż w przypadkach określonych art. 49e p.b., organ nadzoru budowlanego nakazuje, w drodze decyzji, rozbiórkę obiektu budowlanego lub jego części:
Zgodnie z art. 49e p.b. :
Organ nadzoru budowlanego wydaje decyzję o rozbiórce obiektu budowlanego lub jego części w przypadku:
1) niezłożenia wniosku o legalizację w wymaganym terminie;
2) wycofania wniosku o legalizację;
3) nieprzedłożenia, w wyznaczonym terminie, dokumentów legalizacyjnych;
4) niewykonania, w wyznaczonym terminie, postanowienia o usunięciu nieprawidłowości w dokumentach
legalizacyjnych;
5) nieuiszczenia opłaty legalizacyjnej w wyznaczonym terminie; 6/ kontynuowania budowy pomimo postanowienia o wstrzymaniu budowy.
Niniejsze postanowienie wydaje się bez względu na stopień zaawansowania robót, a więc również w przypadku, gdy roboty zostały już faktycznie zakończone.
Zażalenie na powyższe postanowienie wniosła D. P. zarzucając, że instalacja urządzeń fotowoltaicznych o mocy do 150 Kw nie wymaga decyzji o pozwoleniu na budowę. Zarzuciła, że zrealizowany obiekt nie stanowi budowli, lecz urządzenie energotechniczne.
Inspektor Nadzoru Budowlanego (dalej: WWINB) postanowieniem z 27.08.2025 r. nr [...] utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.
WWINB wyjaśnił, że przedmiotem niniejszego postępowania jest wiata - zlokalizowana na nieruchomości oznaczonej nr ewid. gruntów [...], obręb [...], gm. [...]. Obiekt został zwymiarowany przez pracowników Powiatowego Inspektoratu Nadzoru Budowlanego w [...] podczas kontroli przeprowadzonej 14.05.2025 r., gdzie stwierdzono następujące wymiary: 13,9 m x 6,9 m pow. zab. 95,91 m2, wysokość od strony północnej 3,75 m, od strony południowej 3,07 m. Do protokołu kontroli sporządzono również szczegółowy szkic sytuacyjny wraz z wymiarami oraz zdjęcia obrazujące wiatę. Wiata jest konstrukcji stalowej, nośnej, posiada dach jednospadowy pokryty blachą trapezową oraz nie posiada zabudowanych ścian. Na dachu spornej wiaty znajduje się instalacja fotowoltaiczna, natomiast pod dachem umiejscowiony jest budynek gospodarczy - uznany przez pełnomocnika właścicielki nieruchomości jako śmietnik.
Zgodnie z orzecznictwem i doktryną za wiatę rozumie się samodzielną, lekką budowlę wspartą na słupkach będących podstawowym elementem budowli łączącej go z gruntem, posiadającą dach, niekiedy ściany, której celem jest ochrona miejsca, rzeczy przed oddziaływaniem atmosferycznym. Cechą odróżniającą budynki od budowli, do których zaliczyć trzeba wiatę, jest między innymi wydzielenie pewnej przestrzeni przez przegrody budowlane. Także częściowe wyposażenie w ściany nie zmienia charakteru obiektu, zwłaszcza jeżeli nie stanowią one elementu konstrukcyjnego, a konstrukcja nadal pozostaje słupowa, gdy funkcję nośną spełniają słupy, a nie ściany. Wiata nie może być obiektem zamkniętym, a więc obudowanym ze wszystkich stron. Wiata może też przylegać do budynku. Kwalifikacja obiektu budowlanego jako wiaty wymaga także uwzględnienia jego funkcji - przyjmuje się, że celem tej budowli jest ochrona miejsca lub rzeczy przed oddziaływaniem atmosferycznym (por. m.in. wyroki NSA z 16.02.2016 r. o sygn. akt: II OSK 1481/14, z dnia 07.06.2017 r. o sygn. akt: II OSK 575/17, z dnia 29.04.2019 r. o sygn. akt: II OSK 1091/18, z dnia 24.09.2019 r. o sygn. akt: II OSK 2266/18, dostępne w CBOSA, na stronie: https://orzeczenia.nsa.gov.pl).
W związku z powyższym, zdaniem WWINB, powiatowy organ nadzoru budowlanego na podstawie opisu przedmiotu kontroli i zgromadzonego materiału dowodowego w postaci zdjęć fotograficznych dokonał prawidłowej klasyfikacji obiektu - uznając obiekt za wiatę. Kwalifikacji spornego obiektu jako wiaty nie zmienia również wbrew zarzutom zawartym w zażaleniu okoliczność, że na dachu wiaty inwestorzy zamontowali panele fotowoltaiczne.
W ocenie WWINB nie sposób zgodzić się z argumentacją skarżącej jakoby obiekt ten stanowił instalację energomechaniczną systemu fotowoltaicznego do 150 kW i na jego budowę nie było wymagane uzyskanie pozwolenia na budowę lub dokonanie zgłoszenia do odpowiedniego organu. Zgodnie bowiem z art. 29 ust. 4 pkt 3 lit. c p.b. nie wymaga decyzji o pozwoleniu na budowę oraz zgłoszenia, o którym mowa w art. 30 tej ustawy, wykonywanie robót budowlanych polegających na instalowaniu pomp ciepła, wolno stojących kolektorów słonecznych, urządzeń fotowoltaicznych o mocy zainstalowanej elektrycznej nie większej niż 50 kW z zastrzeżeniem, że do urządzeń fotowoltaicznych o mocy zainstalowanej elektrycznej większej niż 6,5 kW stosuje się obowiązek uzgodnienia z rzeczoznawcą do spraw zabezpieczeń przeciwpożarowych pod względem zgodności z wymaganiami ochrony przeciwpożarowej projektu tych urządzeń oraz zawiadomienia organów Państwowej Straży Pożarnej, o którym mowa w art. 56 ust. 1a. Powstała konstrukcja zdaniem pełnomocnika inwestora służy wyłącznie jako podpora pod panele fotowoltaiczne. Jak wynika z akt sprawy panele zostały zamontowane na konstrukcji stalowej i zgłoszone zgodnie z oświadczeniem pełnomocnika skarżącej do Wydziału Geografii i Kartografii, celem ich zinwentaryzowania.
Jednak organ nie podzielił tego stanowiska, gdyż konstrukcja pod panele musiała być na tyle wysoka, aby panele nie zacieniały istniejącego budynku sąsiedniej działki. Ponadto wykonanie wysokiej konstrukcji, usztywnienie jej, pokrycie dachu blachą i jeszcze wykonanie instalacji elektrycznej spowodowało, że konstrukcja stała się wiatą powierzchni ponad 95 m 2. Gdyby miała to być konstrukcją pod panele byłyby to słupy jako podpory pod poszczególne panele, a nie wykonanie konstrukcji nośnych, konstrukcji kratownicowych, poziomych płatwi, pokrytych blachą - które stanowią jedną całość i wbrew zarzutom skarżącej są umiejscowione na działce, która posiada sporą powierzchnię możliwą pod zabudowę (skoro istnieje możliwość zmieszczenia na niej 3 domów). Ponadto aktualnie przestrzeń pod wiatą jest wykorzystywana do magazynowania w blaszaku między innymi nieczystości stałych oraz ma możliwość dalszego zagospodarowania wolnej przestrzeni, nawet jeżeli w chwili obecnej wg zarzutów zawartych w zażaleniu w części nie jest użytkowana. Także okoliczność, że panele posiadają i spełniają normy prawa budowlanego nie determinuje tego jako koniczność uznania ich za jednolite urządzenie - bowiem niezależnie od tego gdzie byłyby montowane, takie wymogi norm muszą spełniać.
Dlatego w ocenie WWINB, PINB słusznie uznał, że sporny obiekt jest wiatą na której zamontowano panele fotowoltaiczne, a nie samą konstrukcją pod panele fotowoltaiczne. Ponadto podkreślono, że instalacja paneli fotowoltaicznych na wiacie nie jest przedmiotem prowadzonego przez PINB postępowania, bowiem przedmiotem tym jest wspomniana wiata, która bezsprzecznie wykonana została w warunkach samowoli budowlanej, a wobec której zainstalowane panele uznane być mogą co najwyżej za jej część, a nie jak wskazuje to pełnomocnik żalącej integralną zespoloną całość (istnieje bowiem techniczna możliwość ich demontażu z dachu - bez konieczności zdemontowania pozostałych części i elementów). Nie można przyjąć, że zainstalowanie na samowolnie wybudowanej wiacie urządzeń fotowoltaicznych i potraktowanie wiaty jako urządzenia wsporczego dla tych urządzeń, znosi skutki stwierdzonej samowoli i uczyni wiatę obiektem budowlanym wzniesionym legalnie. Inna wykładnia otwierałaby drogę do obchodzenia prawa (zob. wyroki WSA w Szczecinie z 9 lipca 2015 r., sygn. akt II SA/Sz 1084/14, WSA w Poznaniu z 9 lutego 2023 r., sygn. akt IV SA/Po 699/22, CBOSA).
Podkreślono, że w orzecznictwie sądowym wyraźnie dopuszcza się sytuacje, w których poszczególne części danego obiektu budowlanego (np. budynku) są kwalifikowane do różnych kategorii obiektów budowlanych (por. m.in. wyroki NSA z dnia 02.12.2011 r., o sygn. akt: II OSK 1782/10, z 18.06.2015 r. o sygn. akt: II OSK 2767/13, CBOSA).
Zgodnie z generalną zasadą prawa budowlanego wyrażoną w art. 28 p.b. : "Roboty budowlane można rozpocząć jedynie na podstawie decyzji o pozwoleniu na budowę, z zastrzeżeniem art. 29-31." Natomiast artykuł 29 ww. ustawy zawiera zamknięty katalog obiektów i robót budowlanych zwolnionych z obowiązku uzyskania pozwolenia na budowę oraz z obowiązku dokonania zgłoszenia. Do tego obiektu bezspornie nie znajduje zastosowania art. 29 ust. 1 pkt 14 lit. c p.b., zgodnie z którym nie wymaga decyzji o pozwoleniu na budowę, natomiast wymaga zgłoszenia, o którym mowa w art. 30 p.b., budowa wolno stojących wiat o powierzchni zabudowy do 35 m2, przy czym łączna liczba tych obiektów na działce nie może przekraczać dwóch na każde 500 m2 powierzchni działki. Nie jest on również objęty art. 29 ust. 2 pkt 2 p.b., który przewiduje, że nie wymaga decyzji o pozwoleniu na budowę oraz zgłoszenia, o którym mowa w art. 30 p.b., budowa wiat o powierzchni zabudowy do 50 m2, sytuowanych na działce, na której znajduje się budynek mieszkalny, lub przeznaczonej pod budownictwo mieszkaniowe, przy czym łączna liczba tych wiat na działce nie może przekraczać dwóch na każde 1.000 m2 powierzchni działki. Przedmiotowa wiata ma powierzchnię 95,91 m2. W konsekwencji nie mieści się w hipotezie żadnej z norm prawnych przewidujących odstępstwo od uzyskania pozwolenia na budowę, który to obowiązek wynika z art. 28 ust. 1 p.b.
Ze zdjęć dostępnych na Google widać, że obiekt nie istniał we wrześniu 2024 r. ale jest widoczny na zdjęciu z grudnia 2024 r. Dlatego wiata o takiej powierzchni wybudowania (w dacie jej wykonania i obecnie) wymagała uzyskania pozwolenia na budowę, którego w sprawie nie uzyskano, zatem zasadne było wdrożenie wobec właściciela działki postępowania legalizacyjnego uregulowanego w art. 48-49e p.b.
Zgodnie z art. 48 ust. 1 pkt 1 p.b. stanowiącym podstawę zaskarżonego postanowienia: "Organ nadzoru budowlanego wydaje postanowienie o wstrzymaniu budowy w przypadku obiektu budowlanego lub jego części będącego w budowie albo wybudowanego:
1) bez wymaganej decyzji o pozwoleniu na budowę". W postanowieniu o wstrzymaniu budowy informuje się o możliwości złożenia wniosku o legalizację obiektu budowlanego lub jego części, zwanego dalej "wnioskiem o legalizację", oraz o konieczności wniesienia opłaty legalizacyjnej w celu uzyskania decyzji o legalizacji obiektu budowlanego lub jego części, zwanej dalej "decyzją o legalizacji", oraz o zasadach obliczania opłaty legalizacyjnej (art. 48 ust. 1 pkt 3 p.b.). Postanowienie o wstrzymaniu budowy wydaje się również w przypadku zakończenia budowy (art. 48 ust. 1 pkt 5 p.b.). Ponadto zgodnie z art. 48 a ust. 3 ww. ustawy jeżeli zostało wniesione zażalenie na postanowienie to termin, o którym mowa powyżej, biegnie od dnia, w którym to postanowienie stanie się ostateczne.
Mając na względzie przytoczone okoliczności sprawy wydane przez PINB zaskarżone postanowienie rozpoczęło postępowanie w sprawie samowoli budowlanej. Zgodnie z doktryną prawa budowlanego, na tym etapie organ orzekający ma obowiązek jedynie zbadać, czy doszło do samowoli budowlanej i pouczyć inwestora o możliwości legalizacji. Dopiero po złożeniu przez inwestora wniosku o legalizację, który może zostać złożony w ściśle określonym terminie, o którym mowa w pkt II postanowienia (art. 48a p.b.), organ nadzoru budowlanego ma obowiązek wezwać inwestora do przedłożenia dokumentów legalizacyjnych i je ocenić (art. 48b p.b.).
Odnosząc się do pozostałych kwestii poruszonych w zażaleniu wskazano, że PINB słusznie określił strony postępowania, którymi są osoby posiadające interes prawny w rozpoznaniu sprawy, a skoro wskazane osoby są sąsiadami działki na której umiejscowiona jest wysokiej wielkości wiata, oddziaływane ona bezpośrednio na teren działki przyległej.
Skargę powyższe postanowienie w ustawowym terminie wniosła do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w P. D. P. zarzucając, że organ błędnie zakwalifikował sporny obiekt jako wiatę.
WWINB w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując swą dotychczasową argumentację.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi – ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi – przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i zasadniczo na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu.
W świetle art. 3 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.), dalej jako "p.p.s.a.", kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie.
Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu.
Na podstawie art. 119 pkt 3 w zw. z art. 120 p.p.s.a., sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym przez trzech sędziów.
Skargę należało oddalić, albowiem zaskarżone postanowienie nie narusza przepisów prawa w sposób upoważniający Sąd do jego wyeliminowania z obrotu prawnego. Sąd nie stwierdził bowiem w tym postanowieniu, ani w postępowaniu je poprzedzającym naruszeń, które mogłyby stanowić podstawę do uchylenia zaskarżonego postanowienia.
Przedmiotem kontrolowanego postępowania administracyjnego jest postanowienie Inspektor Nadzoru Budowlanego (dalej: WWINB) z 27.08.2025 r., nr [...] utrzymujące w mocy postanowienie Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w [...] (dalej jako PINB) z 09.07.2025 r. nr [...], którym wstrzymano inwestorowi - D. P. budowę wiaty - obiektu zlokalizowanego na nieruchomości oznaczonej nr ewid. gruntów [...], obr. [...], gm. [...].
Zasadniczo Sąd podzielił argumentację organów nadzoru budowlanego.
Podstawę normatywną kwestionowanych postanowień stanowi art. 48 ust 1 pkt 1 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane dalej – p.b. (tekst jednolity Dz.U. z 2025 r. poz. 418, dalej jako p.b.).
Rozpoczęcie procesu inwestycyjnego – robót budowlanych – powinno być co do zasady poprzedzone uzyskaniem pozwolenia na budowę. Zasadę tę określa art. 28 p.b. stanowiąc, że roboty budowlane można rozpocząć jedynie na podstawie ostatecznej decyzji o pozwoleniu na budowę, z zastrzeżeniem art. 29-31 p.b. Przepisy art. 29-31 p.b. wprowadzają wyjątki od ogólnej zasady, określając budowy i roboty budowlane, których wykonanie nie wymaga uzyskania pozwolenia na budowę, a jedynie w określonych wypadkach wymaga zgłoszenia do właściwego organu.
Na gruncie Prawa budowlanego zasadą jest, że rozpoczęcie i prowadzenie robót budowlanych jest dopuszczalne po uprzednim uzyskaniu przez inwestora decyzji o pozwoleniu na budowę (art. 28 ust. 1 p.b.). Nie ulega więc wątpliwości, że skoro zasadą jest rozpoczęcie robót budowlanych na podstawie pozwolenia na budowę, to (w przypadku podległości inwestycji reżimowi prawa budowlanego) jedynie stwierdzenie, że w sprawie zachodzi – określony prawem wyjątek – uzasadniałoby odstąpienie od tej zasady. Jednocześnie, skoro uzyskanie pozwolenia na budowę stanowi regułę ogólną, to oznacza, że wyjątki od tej zasady muszą być interpretowane wąsko. Istotą Prawa budowlanego jest wprowadzenie przez ustawodawcę ograniczeń wolności budowlanej przy wykonywaniu robót budowlanych. Są one ustanowione z uwagi na konieczność zapewnienia bezpieczeństwa, porządku, a także ochrony praw innych osób (por. art. 31 Konstytucji RP oraz m. in. art. 5 ust. 1 i 2 p.b.). Istotą przepisów Prawa budowlanego jest więc wprowadzenie przez ustawodawcę ograniczeń wolności budowlanej w interesie publicznym oraz zapewnienie ich przestrzegania. W tym drugim aspekcie można stwierdzić, że Prawo budowlane ma charakter policyjny. Ujawnia się on w dwóch zakresach: kontroli prewencyjnej i nadzoru (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 26.04.2012 r. sygn. IV SA/Po 1171/11, orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej jako CBOSA). Z uwzględnieniem tak rozumianych celów należało zatem ocenić przedmiotowe zamierzenie inwestycyjne.
Kwalifikacji budowlanej obiektów dokonuje się zawsze ad casum – w specyficznych okolicznościach każdej sprawy. Dlatego zawodne, w ocenie Sądu orzekającego, bywa formułowanie kategorycznych stanowisk wyrażonych na gruncie odmiennych stanów faktycznych. Zarówno organy, jak i Sąd, rozpatrując sprawę muszą każdorazowo wziąć pod uwagę konkretne okoliczności badanej sprawy.
Przez budowę należy rozumieć nie tylko wykonywanie obiektu budowlanego w określonym miejscu, lecz także odbudowę, rozbudowę czy nadbudowę obiektu budowlanego (art. 3 pkt 6). Budową natomiast nie jest przebudowa zdefiniowana w art. 3 pkt 7a p.b. Do przebudowy nie ma więc zastosowania art. 48, stosuje się zaś art. 50 i 51 p.b.
Przez używane w ustawie – Prawo budowlane wyrażenie "pozwolenie na budowę" należy rozumieć decyzję administracyjną zezwalającą na rozpoczęcie i prowadzenie budowy lub wykonywanie robót budowlanych innych niż budowa obiektu budowlanego (art. 3 pkt 12). Artykuł 48 p.b. nie dotyczy jednak robót budowlanych, które nie są budową w rozumieniu art. 3 pkt 6 p.b., a wymagają stosownego pozwolenia. Takie przypadki samowoli budowlanej, jak już wspomniano, są regulowane przepisami art. 50–51 p.b. (por. wyrok WSA w Białymstoku z 9.02.2012 r., II SA/Bk 668/11, LEX nr 1125239).
Choć pojęcie samowoli budowlanej nie zostało ustawowo zdefiniowane, używane jest powszechnie zarówno w doktrynie, jak i judykaturze. Przyjmuje się, że z samowolą budowlaną mamy do czynienia wówczas, gdy roboty budowlane są lub zostały przeprowadzone bez uprzedniego uzyskania wymaganego prawem pozwolenia na budowę albo bez uprzedniego zgłoszenia lub pomimo wniesienia sprzeciwu przez właściwy organ (por.: Prawo budowlane. Komentarz, red. Z. Niewiadomski, Legalis 2013, komentarz do art. 48; S. Serafin, Zagadnienia techniczne w prawie budowlanym, Warszawa 2005, s. 184). Samowola budowlana może dotyczyć zarówno budowy, jak i robót budowlanych niebędących budową – o ile przepisy prawa łączą z ich prowadzeniem określone obowiązki uzyskania pozwolenia lub zgłoszenia do właściwego organu.
Samowolą budowlaną, jednakże taką, do której nie ma zastosowania art. 48 p.b., są też takie przypadki nielegalnego wykonywania robót budowlanych, w których inwestor samowolnie odstąpi w sposób istotny od ustaleń i warunków określonych w pozwoleniu na budowę bądź w odpowiednich przepisach prawa. Budowa obiektu z istotnymi odstępstwami od warunków pozwolenia na budowę, a bez uzyskania decyzji o zmianie tego pozwolenia, jest samowolą budowlaną w części dotyczącej tych odstępstw (por. wyrok WSA w Szczecinie z 30.12.2010 r., II SA/Sz 648/10, LEX nr 754876). Samowolne jest także wykonywanie robót budowlanych w zakresie wymagającym pozwolenia (np. przebudowa), podczas gdy inwestor dokonał zgłoszenia robót o innym charakterze (np. remont). Za samowolne uznane może być rozpoczęcie robót budowlanych jeszcze przed uzyskaniem stosownego pozwolenia (por. wyrok WSA w Białymstoku z 19.04.2012 r., II SA/Bk 784/11, LEX nr 1152467).
Artykuł 48 p.b. odnosi się do budowy obiektu budowlanego (lub jego części) bez wymaganego pozwolenia na budowę. Na skutek nowelizacji z 20.02.2015 r. art.48 p.b. odnosi się obecnie również do przypadku budowy obiektu budowlanego (lub jego części) bez wymaganego zgłoszenia albo pomimo wniesienia sprzeciwu do tego zgłoszenia, ale tylko w przypadku budowy, o której mowa w art. 29 ust. 1 pkt 1a, 2b i 19a p.b.
Inne przypadki nielegalnego wykonywania robót budowlanych (w tym także bez uprzedniego uzyskania pozwolenia albo bez uprzedniego zgłoszenia) regulowane są przepisami art. 50–51 p.b. (R. Dziwiński, P. Ziemski, Prawo budowlane. Komentarz, LEX/el. 2006, komentarz do art. 48 p.b.). Każdy przypadek samowoli budowlanej podlega mniej lub bardziej rygorystycznym przepisom prawa mającym zasadniczo doprowadzić do jej sanowania (legalizacji). Zastosowanie jednego z trybów postępowania (art. 48 lub art. 50–51 p.b.) zależy od charakteru (rodzaju) samowoli budowlanej.
Poszczególne tryby dotyczące legalizacji samowoli budowlanej zasadniczo wzajemnie się wykluczają, dotyczą bowiem innych przypadków samowoli budowlanej i nie mogą być łączone w jednym postępowaniu administracyjnym (por. wyrok NSA z 23.03.2011 r., II OSK 504/10, LEX nr 1080329). Organ na wstępie musi więc przede wszystkim ustalić, z jakim charakterem samowoli budowlanej ma do czynienia w konkretnej sprawie, aby móc następnie prawidłowo zastosować odpowiedni tryb postępowania (por. wyrok WSA w Białymstoku z 20.01.2011 r., II SA/Bk 519/10, LEX nr 752343). Jeżeli w trakcie postępowania prowadzonego w jednym z wyżej wskazanych trybów okaże się, że samowola spełnia przesłanki właściwe dla prowadzenia postępowania w innym trybie, postępowanie prowadzone na podstawie przepisu niemającego zastosowania do stanu faktycznego sprawy powinno zostać umorzone, organ zaś powinien wszcząć postępowanie w trybie właściwym (por. wyrok WSA we Wrocławiu z 3.12.2010 r., II SA/Wr 526/10, LEX nr 755644). Obowiązuje bowiem zasada, że każde postępowanie administracyjne musi być prowadzone w ściśle określonym przedmiocie, odrębne zaś tryby postępowania obejmują każdy z rodzajów samowoli budowlanej. Ustalenie więc podczas toczącego się postępowania, że było ono wobec wadliwego ustalenia jego przedmiotu prowadzone niewłaściwie, skutkuje tym, że niezbędne jest orzeczenie o umorzeniu tego wadliwego postępowania i w konsekwencji – podjęcie nowego postępowania już po prawidłowym ustaleniu jego przedmiotu.
W myśl art.28 ust.1 p.b. roboty budowlane można rozpocząć jedynie na podstawie decyzji o pozwoleniu na budowę z zastrzeżeniem art.29-31 p.b.
Spór w sprawie dotyczył tego, czy konstrukcja przekryta panelami fotowoltaicznymi stanowi stelaż pod panele fotowoltaiczne i urządzenie fotowoltaiczne o mocy zainstalowanej elektrycznej nie większej niż 150 kW (jak to przyjmuje skarżąca), czy też wiatę (jak to przyjmują organy obydwu instancji).
Należało więc odpowiedzieć na pytanie, czy konstrukcję stelażową pokrytą panelami fotowoltaicznymi można uznać za wiatę. Przepisy prawa nie definiują pojęcia wiaty. Brak definicji wiaty powoduje zatem konieczność każdorazowej oceny czy dany obiekt jest budowlą czy budynkiem (por. wyrok NSA z dnia 24 sierpnia 2022 r. sygn. akt II OSK 2771/19, dostępny jw.).
Należy wskazać, że w konkretnych okolicznościach wiata, choć nie jest budynkiem, może spełniać funkcje podobne np. do budynku, w szczególności gospodarczego lub garażowego. Pośrednio wskazuje na to również umiejscowienie w art. 29 ust. 1 pkt 14 p.b., w aktualnym brzmieniu, wiaty wśród takich obiektów, jak parterowe budynki gospodarcze i garaże.
W niniejszej sprawie z akt sprawy wynika, że na terenie nieruchomości o nr ewid. gruntów [...], obr. [...], gm. [...] inwestor D. P., będąca jej właścicielem prowadzi roboty budowlane - budowę obiektu budowlanego w postaci wiaty oraz nie legitymuje się pozwoleniem na budowę i prowadzi roboty budowlane bez wymaganego przepisami prawa budowlanego pozwolenia na budowę (ustalenia protokolarne oględzin obiektu z dnia 14 maja 2025 r.
Przedmiotowy obiekt budowlany o wymiarach 13,9 x 6,9 m, pow. zab. 95,91 m2, wys. od strony północnej 3,75 m, od strony południowej 3,07 m, jest konstrukcji stalowej, samonośnej, dach jednospadowy pokryty blachą trapezową oraz nie posiada zabudowanych ścian; wykonana instalacja elektryczna. Na jego dachu znajduje się instalacja fotowoltaiczna, natomiast pod nim znajduje się miejsce do zagospodarowania odpadami widoczne na zdjęciach załączonych do protokołu z dnia 14 maja 2025 r.
Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela stanowisko organu odwoławczego, że wykonanie wysokiej konstrukcji, usztywnienie jej, pokrycie dachu blachą i jeszcze wykonanie instalacji elektrycznej spowodowało, że konstrukcja stała się wiatą powierzchni ponad 95 m 2. Gdyby miała to być konstrukcja wyłącznie pod panele powstałyby słupy jako podpory pod poszczególne panele, a nie wykonanie konstrukcji nośnych, konstrukcji kratownicowych, poziomych płatwi, pokrytych blachą - które stanowią jedną całość i są umiejscowione na działce, która posiada dużą powierzchnię możliwą pod zabudowę (skoro istnieje możliwość zmieszczenia na niej 3 domów). Ponadto aktualnie przestrzeń pod wiatą jest wykorzystywana do magazynowania w blaszaku między innymi nieczystości stałych oraz ma możliwość dalszego zagospodarowania wolnej przestrzeni, nawet jeżeli w chwili obecnej w części nie jest użytkowana. Także okoliczność, że panele posiadają i spełniają normy prawa budowlanego nie determinuje tego jako konieczność uznania ich za jednolite urządzenie - bowiem niezależnie od tego gdzie byłyby montowane, takie wymogi norm muszą spełniać.
Dlatego trafnie przyjął WWINB, że sporny obiekt jest wiatą na której zamontowano panele fotowoltaiczne, a nie samą konstrukcją pod panele fotowoltaiczne. Instalacja paneli fotowoltaicznych na wiacie nie jest przedmiotem niniejszego postępowania, bowiem przedmiotem tym jest wspomniana wiata, która bezsprzecznie wykonana została w warunkach samowoli budowlanej, a wobec której zainstalowane panele uznane być mogą co najwyżej za jej część, a nie integralną zespoloną całość (istnieje bowiem techniczna możliwość ich demontażu z dachu - bez konieczności zdemontowania pozostałych części i elementów). Nie można przyjąć, że zainstalowanie na samowolnie wybudowanej wiacie urządzeń fotowoltaicznych i potraktowanie wiaty jako urządzenia wsporczego dla tych urządzeń, znosi skutki stwierdzonej samowoli i uczyni wiatę obiektem budowlanym wzniesionym legalnie. Inna wykładnia otwierałaby drogę do obchodzenia prawa (zob. wyroki WSA w Szczecinie z 9 lipca 2015 r., sygn. akt II SA/Sz 1084/14, WSA w Poznaniu z 9 lutego 2023 r., sygn. akt IV SA/Po 699/22, CBOSA).
Konstrukcja pokryta jest panelami fotowoltaicznymi. Należy uznać, że panele pełnią w tym przypadku funkcję dachu, a co najmniej przekrycia. W ocenie Sądu zapewniają one ochronę przed oddziaływaniem atmosferycznym. Należy wskazać, że oddziaływanie atmosferyczne to nie tylko deszcz, a również grad, śnieg, wiatr, promienie słoneczne, których dostęp panele fotowoltaiczne w tym przypadku ograniczają.
Wprawdzie ustawa Prawo budowlane nie definiuje pojęcia wiaty, jednakże określenie wiaty zawiera rozporządzenie Rady Ministrów z 30 grudnia 1999 r. w sprawie Polskiej Klasyfikacji Obiektów Budowlanych (Dz. U. z 1999 r. Nr 112, poz. 1316) wydane na podstawie upoważnienia ustawy z dnia 29 czerwca 1995 r. o statystyce publicznej (Dz. U. Nr 88, poz. 439 ze zm.). Ustawa o statystyce publicznej służy co prawda innym celom niż przepisy Prawa budowlanego i może w tej sytuacji mieć tylko posiłkowe znaczenie, jednak wobec braku innej definicji stanowi punkt odniesienia do oceny, czy dany obiekt stanowi wiatę. Rozporządzenie powyższe określając pojęcia podstawowe stwierdza, że "za szczególny rodzaj budynku uważa się wiatę, która stanowi pomieszczenie naziemne, nie obudowane ścianami ze wszystkich stron lub nawet w ogóle ścian pozbawione".
W orzecznictwie sądowoadministracyjnym, z uwagi na brak legalnej definicji wiaty, za jej podstawowe cechy uznaje się przede wszystkim wsparcie budowli na słupach, stanowiących podstawowy element konstrukcyjny, wiążący budowlę trwale z gruntem. Ponadto przyjmuje się, że wiata powinna posiadać lekką konstrukcję i brak wydzielenia z przestrzeni przy pomocy przegród budowlanych. Częściowe wyposażenie w ściany nie zmienia charakteru obiektu, zwłaszcza jeżeli nie stanowią one elementu konstrukcyjnego, a konstrukcja nadal pozostaje słupowa, gdy funkcję nośną spełniają słupy, nie ściany. Wiata nie może być obiektem zamkniętym, a więc obudowanym ze wszystkich stron. Wiata może też przylegać do budynku. Kwalifikacja obiektu budowlanego do pojęcia wiaty wymaga m.in. uwzględnienia jego funkcji (wyroki NSA z dnia 16 lutego 2016 r., sygn. II OSK 1481/14, z dnia 07 czerwca 2017 r. o sygn. II OSK 575/17, z 26 kwietnia 2019r. o sygn. II OSK 1091/18, z 24 września 2019r. o sygn. II OSK 2266/18, wyrok WSA w Szczecinie z dnia 12 października 2017 r., sygn. II SA/Sz 784/17, wyrok WSA w Warszawie z 13 grudnia 2017r. o sygn. VII SA/Wa 453/17, wyrok WSA w Poznaniu z 10 kwietnia 2019r. o sygn. II SA/Po 1022/18, wyrok WSA w Opolu z 24 stycznia 2019r. o sygn. II SA/Op 408/18).
Zgodnie z małym słownikiem języka polskiego pod redakcją Stanisława Skorupki, Haliny Auderskiej i Zofii Łempickiej (Państwowe Wydawnictwo Naukowe Warszawa 1968) – "wiata to rodzaj budowli bez ścian, zwykle z oszklonym pokryciem". Z kolei Prawo budowlane, jak i wydane na jego podstawie rozporządzenia, nie definiują pojęcia "wiaty". W orzecznictwie sądowym wskazuje się, że brak ustawowej definicji takiego obiektu oznacza, że jego kwalifikacja wymaga każdorazowo uwzględnienia m.in. jego funkcji. Często wskazuje się, że wiata to samodzielna lekka budowla, posiadająca dach, niekiedy ściany, której celem jest ochrona miejsca, rzeczy przed oddziaływaniem atmosferycznym - deszczem, śniegiem, wiatrem (zob. wyroki NSA z dnia 10 maja 2011 r., sygn. akt II OSK 794/10, 8 marca 2017 r. sygn. akt II OSK 1707/15, Lex nr 2277131; z dnia 17 marca 2020 r. sygn. akt II OSK 603/19, Lex nr 3038270, z dnia 15 lutego 2022 r. sygn. akt II OSK 677/21, Lex nr 3323036).
W wyroku NSA z 9 stycznia 2019 r., sygn. akt II OSK 3465/18, wyjaśniono, że podstawowe cechy wiaty to wsparcie danej budowli na słupach stanowiących podstawowy element konstrukcyjny i wiążący budowlę trwale z gruntem oraz brak trwałych ścian. W uzasadnieniu wyroku NSA z dnia 7 listopada 2017 r., sygn. akt II OSK 365/16 wskazano m.in., że za podstawowe cechy obiektu (budowli) pozwalające na uznanie go za wiatę należy uznać posiadanie fundamentów, dachu, nieposiadanie ścian oraz posadowienie budowli na słupach. A zatem tym, co różni w zasadniczy sposób wiatę od budynku, jest nieposiadanie ściany (ścian), brak wydzielenia z przestrzeni przy pomocy przegród budowlanych. Naczelny Sąd Administracyjny przyjął, że cechą rozróżniającą budynki od budowli, do których zaliczyć należy wiaty, jest między innymi wydzielenie pewnej przestrzeni przez przegrody budowlane, a funkcjonalnie za takie przegrody należy uznać ściany danego obiektu budowlanego. Zwrócił dodatkowo uwagę, że za przegrodę taką może być uważana również ściana bezpośrednio sąsiadującego innego budynku. Z kolei w uzasadnieniu wyroku z dnia 7 czerwca 2017 r. sygn. akt II OSK 575/17 NSA wskazał, że wiatą jest obiekt posiadający lekką konstrukcję, z dachem i nieposiadający ścian, zaś w sytuacji, gdy obiekt posiada ściany z trzech stron, natomiast z jednej graniczy ze ścianą budynku znajdującego się na sąsiadującej działce, to należy go zakwalifikować do kategorii budynków. Podobne stanowisko zajął NSA w wyroku z 25 stycznia 2011 r., sygn. akt II OSK 340/10.
Kontynuując przyjąć należy, że wiata może być zarówno wolnostojąca, jak również pozbawiona tej cechy. O słuszności tego twierdzenia przemawia przede wszystkim to, że ustawa Prawo budowlane posługuje się terminem "wiaty wolnostojącej" oraz terminem "wiaty" bez tego rodzaju dookreślenia. Zatem np. powiązanie z budynkiem poprzez wspólną więźbę dachową oraz pokrycie dachowe nie przesądza o niemożliwości zakwalifikowania danego obiektu, jako wiaty. Wiata może bowiem przylegać do budynku, jak również w takim przypadku może mieć wspólny dach z budynkiem, gdyż jest to rozwiązanie racjonalne z ekonomicznego punktu widzenia (zob. wyrok NSA z dnia 10 maja 2011 r. sygn. akt II OSK 794/10, Lex nr 1081901). W tym kontekście sam fakt przykotwienia z jednej strony spornego obiektu do budynku zakładu nie przesądza, że jest to element owego budynku. (tak w wyroku WSA w Gliwicach z 24.08.2022 r. o sygn. II SA/Gl 437/22, publ. CBOSA).
W omawianej sprawie istotna jest także spełniana funkcja, gdyż sporna wiata – jak już wspomniano - stanowi zadaszenie miejsca o powierzchni 95m2 i wysokości ponad 3 metry w którym aktualnie znajduje się pomieszczenie na odpady. Zadaszona przestrzeń wykorzystywana była (w trakcie kontroli) jako miejsce składowania odpadów, jednak miejsce to może być wykorzystywane w różnych celach, jako miejsce parkingowe lub miejsce o celu rekreacyjnym.
Jak słusznie wskazał WWINB wysokość obiektu wykracza poza potrzeby związane z zainstalowaniem na jego dachu paneli fotowoltaicznych, a jednocześnie wystarcza dla pełnienia funkcji typowej dla wiaty, to jest ochrony przed oddziaływaniami atmosferycznymi osób oraz przechowywanych w nim rzeczy ruchomych.
Wiata pokryta jest panelami fotowoltaicznymi. Zamontowanie na dachu paneli fotowoltaicznych sprawia, że konstrukcja pełni jednocześnie rolę urządzeń fotowoltaicznych w rozumieniu art.29 ust.4 pkt 3 lit. c) p.b., jednak nie wyklucza to jednocześnie przyjęcia, że stanowi ona wiatę. W orzecznictwie sądowym wyraźnie dopuszcza się bowiem sytuacje, że poszczególne części danego obiektu budowlanego (np. budynku) mogą kwalifikować się do różnych kategorii obiektów budowlanych w rozumieniu załącznika do Prawa budowlanego (por. np. wyroki NSA: z 02.12.2011 r., II OSK 1782/10; z 18.06.2015 r., II OSK 2767/13 – CBOSA).
Podsumowując rację ma skarżąca, że powstała konstrukcja służy jako podpora pod panele fotowoltaiczne, jednak nie wyklucza to tego, że konstrukcja ta jednocześnie jest również wiatą (spełnia więc 2 funkcje) i na jej budowę prawo budowlane wymaga pozwolenia na budowę.
W świetle powyższych kryteriów na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego Sąd orzekający nie miał żadnych wątpliwości, że kontrolowany obiekt obecnie stanowi wiatę. Przede wszystkim dlatego, że obiekt ten ze wszystkich stron nie jest wydzielony z przestrzeni przegrodami budowlanymi i posiada zadaszenie. Ponadto istniejące wydzielenie ma charakteru lekki. Ponadto konstrukcja chroni przed oddziaływaniem sił przyrody, takich jak deszcz, śnieg, grad, promienie słoneczne Jednocześnie stanowi ona zadaszenie miejsca składowania odpadów, a w pozostałej (pustej) części może być także zadaszeniem np. dla miejsca postojowego.
Mając na uwadze konieczność zapewnienia bezpieczeństwa, porządku, a także ochrony praw innych osób (por. art. 31 Konstytucji RP oraz m. in. art. 5 ust. 1 i 2 p.b.). Sąd podzielił pogląd, że z uwagi na rozmiar konstrukcji oraz w celu uniemożliwiania stosowania obejścia prawa organy administracji uprawnione były do przyjęcia, że wspomniana konstrukcja stanowi wiatę. W przypadku wiaty o powierzchni powyżej 50 m2 usytuowanej na działce na której znajduje się budynek mieszkalny wymagane jest uzyskanie pozwolenia na budowę. Wymóg ten wynika ze względów bezpieczeństwa. Jest to racjonalne uwzględniając wielkość i rozmiary konstrukcji. Wybudowanie konstrukcji o powierzchni powyżej 50 m2 pełniącej jednocześnie funkcje instalacji fotowoltaicznej i wiaty nie zwalnia inwestora od wymogu uzyskania pozwolenia na budowę właśnie w celu zapewnienia bezpieczeństwa. Wielkość konstrukcji, niezależnie od nazwy, uzasadnia zastosowanie bardziej restrykcyjnej regulacji i dokonanie weryfikacji przez organy budowlane w toku postępowania o udzielenie decyzji o pozwoleniu na budowę.
Nie można przyjąć, że zainstalowanie na samowolnie wybudowanych wiatach urządzeń fotowoltaicznych, czy kolektorów słonecznych i potraktowanie wiat jako urządzeń wsporczych do tych urządzeń, zniesie skutki stwierdzonej samowoli i uczyni wiaty obiektami budowlanymi wzniesionymi legalnie (por. wyrok WSA w Szczecinie z 09.07.2015 r. o sygn. II SA/Sz 1084/14, publ. CBOSA). Inna wykładnia otwierałaby drogę do obchodzenia prawa i np. w skrajnym przypadku samowolnej budowy domu mieszkalnego z dachem i ścianami wykonanymi z paneli fotowoltaicznych w oparciu o twierdzenie, że nie jest to dom, a jedynie instalacja fotowoltaiczna.
W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przeważa stanowisko, a Sąd orzekający w niniejszej sprawie je podziela, że wiatę zalicza się do budowli (art. 3 pkt 3 p.b.), gdyż zakres tego pojęcia wyrażony przykładowym wyliczeniem obiektów stanowiących budowle obejmuje również inne, niewymienione przez ustawodawcę obiekty budowlane, podobne do tych wymienionych, a jednocześnie niebędące budynkiem lub obiektem architektury (por. m.in. wyrok NSA z dnia 27 maja 2010 r., sygn. akt II FSK 2049/09, publ. LEX nr 590575, wyrok WSA w Opolu z dnia 27 października 2009 r., sygn. akt II SA/Op 250/09, publ. LEX nr 573811, wyrok WSA w Warszawie z dnia 28 marca 2012 r., sygn. akt VII SA/Wa 2476/11, publ. LEX nr 1146260, wyrok WSA w Krakowie z dnia 8 listopada 2010 r., sygn. akt II SA/Kr 973/10, publ. LEX nr 753719).
W ocenie Sądu sporny obiekt nie stanowi wyłącznie instalacji energomechanicznej systemu fotowoltaicznego do 150 kW na którego budowę nie jest wymagane uzyskanie pozwolenia na budowę lub dokonanie zgłoszenia do odpowiedniego organu.
Przypomnieć trzeba, że zgodnie z art. 29 ust. 4 pkt 3 lit. c p.b. nie wymaga decyzji o pozwoleniu na budowę oraz zgłoszenia, o którym mowa w art. 30 tej ustawy, wykonywanie robót budowlanych polegających na instalowaniu pomp ciepła, wolno stojących kolektorów słonecznych, urządzeń fotowoltaicznych o mocy zainstalowanej elektrycznej nie większej niż 150 kW z zastrzeżeniem, że do urządzeń fotowoltaicznych o mocy zainstalowanej elektrycznej większej niż 6,5 kW stosuje się obowiązek uzgodnienia z rzeczoznawcą do spraw zabezpieczeń przeciwpożarowych pod względem zgodności z wymaganiami ochrony przeciwpożarowej projektu tych urządzeń oraz zawiadomienia organów Państwowej Straży Pożarnej, o którym mowa w art. 56 ust. 1a.
Natomiast zgodnie z przepisem art. 29 ust. 2 pkt 2 p.b. nie wymaga pozwolenia na budowę oraz zgłoszenia którym mowa w art.30 p.b. budowa wiat o powierzchni zabudowy do 50 m2, sytuowanych na działce, na której znajduje się budynek mieszkalny, przy czym łączna ilość tych wiat nie może przekraczać dwóch na każde 1000 m2 powierzchni działki. W przepisie tym ustawodawca nie doprecyzował, że wiaty, o których mowa w pkt 2 art. 29 ust. 2 p.b. muszą być "wolno stojące", zatem odnosi się ten przepis także do wiat połączonych z budynkiem.
Uwzględniając powyższe należy stwierdzić, że ustawodawca zwolnił z obowiązku uzyskania pozwolenia na budowę oraz zgłoszenia budowę wiaty – będącą pozbawioną trwałych ścian budowlą wspartą na słupach, stanowiących podstawowy element konstrukcyjny i wiążący budowlę trwale z gruntem, bez względu na funkcję wiaty, o ile jej powierzchnia zabudowy nie przekracza 50 m2, jest sytuowana na działce, na której znajduje się budynek mieszkalny lub przeznaczonej pod budownictwo mieszkaniowe, z zastrzeżeniem, że liczba takich wiat na działce nie może przekraczać dwóch na każde 1000 m2 powierzchni działki.
Sporna wiata - jak ustalił PINB, a czego skarżąca nie kwestionowała – ma wymiary 13,9 x 6,9 m, a więc powierzchnię zabudowy 95,91 m2. A więc jej powierzchnia jest większa od tej, co do której Prawo budowlane nie wymaga uzyskania pozwolenia na budowę. Tym samym należy uznać, że do wybudowania spornej wiaty niezbędne było uzyskanie pozwolenia na budowę.
Reasumując, wiata wybudowana przez skarżącą wymagała uprzedniego uzyskania decyzji o pozwoleniu na budowę. Niespornym jest, że skarżąca takiej decyzji nie posiadała.
W razie braku wymaganego pozwolenia na budowę, w odniesieniu do przedmiotowej rozbudowy, zastosowanie znajduje tryb określony w przepisach art. 48 p.b. Organy obu instancji prawidłowo zastosowały ten właśnie tryb.
Zgodnie z art. 48 ust. 1 p.b. - organ nadzoru budowlanego wydaje postanowienie o wstrzymaniu budowy w przypadku obiektu budowlanego lub jego części będącego w budowie albo wybudowanego:
1) bez wymaganej decyzji o pozwoleniu na budowę albo
2) bez wymaganego zgłoszenia albo pomimo wniesienia sprzeciwu do tego zgłoszenia.
2. Jeżeli w wyniku budowy występuje stan zagrożenia życia lub zdrowia ludzi, w postanowieniu o wstrzymaniu budowy organ nadzoru budowlanego nakazuje bezzwłoczne:
1) zabezpieczenie obiektu budowlanego lub terenu, na którym prowadzona jest budowa, oraz
2) usunięcie stanu zagrożenia.
3. W postanowieniu o wstrzymaniu budowy informuje się o możliwości złożenia wniosku o legalizację obiektu budowlanego lub jego części, zwanego dalej "wnioskiem o legalizację", oraz o konieczności wniesienia opłaty legalizacyjnej w celu uzyskania decyzji o legalizacji obiektu budowlanego lub jego części, zwanej dalej "decyzją o legalizacji", oraz o zasadach obliczania opłaty legalizacyjnej.
4. Na postanowienie o wstrzymaniu budowy przysługuje zażalenie.
5. Postanowienie o wstrzymaniu budowy wydaje się również w przypadku zakończenia budowy.
W ocenie Sądu w świetle ustalonego stanu faktycznego PINB prawidłowo zastosował art. 48 ust. 1 i art. 48 ust 3 p.b. wydając postanowienie wstrzymujące prowadzenie robót budowlanych.
Zgodnie z art. 48a ust. 1 p.b. - w terminie 30 dni od dnia doręczenia postanowienia o wstrzymaniu budowy inwestor, właściciel lub zarządca obiektu budowlanego może złożyć wniosek o legalizację. O terminie 30 dni do złożenia wniosku skarżąca została pouczona w ww. postanowieniu PINB.
Skarżąca nie posiadała żadnych dokumentów wskazujących na legalność budowy spornej wiaty. Istnienia takich dokumentów nie wykazało także postępowanie dowodowe przeprowadzone w sprawie. Dlatego PINB trafnie zakwalifikował przedmiot niniejszego postępowania i prowadził postępowanie na podstawie art. 48 p.b.
W świetle powyższego Sąd podzielił ocenę organów nadzoru budowlanego co do kwalifikacji obiektów wybudowanych przez skarżącą i zastosowania trybu wstrzymania budowy.
Organy nie dopuściły się naruszenia art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i 107 § 3 k.p.a. w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Stan faktyczny został ustalony prawidłowo i zasadniczo nie był kwestionowany przez stronę skarżącą w istotnym zakresie. Sąd dostrzega lakoniczność uzasadnień zaskarżonych decyzji, jednakże uchybienie to nie miało wpływu na wynik sprawy.
W tym stanie rzeczy z przyczyn wskazanych i opisanych wyżej Sąd orzekł, jak w sentencji wyroku i na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.