III SA/Po 765/15

III SA/Po 765/15 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2016-03-31
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2015-07-27
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Marek Sachajko
Marzenna Kosewska /sprawozdawca/
Mirella Ławniczak /przewodniczący/
Symbol z opisem
6550
Hasła tematyczne
Środki unijne
Skarżony organ
Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2014 poz 1438
art. 29 ust. 1a
Ustawa z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa - tekst jednolity.
Dz.U. 2012 poz 1164
art. 22
Ustawa z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego - tekst jednolity.
Dz.U.UE.L 2004 nr 345 poz 1 art. 136
Rozporządzenie Komisji (WE) Nr 1973/2004 z dnia 29 października 2004 r.ustanawiające szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady  (WE) nr 1782/2003 w odniesieniu do systemów wsparcia przewidzianych w tytułach IV i IVa tego rozporządzenia oraz wykorzystania odłogowanych  gruntów do produkcji surowców
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Mirella Ławniczak Sędziowie WSA Marzenna Kosewska (spr.) WSA Marek Sachajko Protokolant: st. sekr. sąd. Janusz Maciaszek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 marca 2016 r. przy udziale sprawy ze skargi G. na decyzję Dyrektora Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Poznaniu z dnia ... w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego oddala skargę
Uzasadnienie
Decyzją z dnia ... Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w ... ustalił G. kwotę nienależnie pobranych płatności bezpośrednich do gruntów rolnych w łącznej wysokości ... zł.
W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia organ wskazał, że w dniu 10 maja 2011 r. S. złożył w Biurze Powiatowym Agencji w ... wniosek o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych na rok 2011. Wszczęte powyższym wnioskiem postępowanie administracyjne Kierownik Biura Powiatowego Agencji W ... zakończył wydaniem decyzji z dnia 30 listopada 2011 r. o przyznaniu S. płatności bezpośrednich do gruntów rolnych w łącznej wysokości ... zł, w tym ... zł z tytułu jednolitej płatności obszarowej, ... zł z tytułu uzupełniającej płatności obszarowej, ... zł z tytułu płatności obszarowej do powierzchni roślin przeznaczonych na paszę, uprawianych na trwałych użytkach zielonych oraz ... zł z tytułu płatności do upraw strączkowych i motylkowych drobnonasiennych. Jak wynika z potwierdzenia odbioru decyzja ta została doręczona w dniu 1 grudnia 2011 r. G. (małżonce S.). Płatności przyznane tą decyzją zostały w dniu 12 stycznia 2012 r. przekazane na rachunek bankowy wskazany przez stronę we wniosku o wpis do ewidencji producentów rolnych.
W dniu 2 listopada 2012 r. Kierownik Biura Powiatowego Agencji w ... uzyskał informację o śmierci S. (Poczta Polska zwróciła przesyłkę poleconą wysłaną w dniu 31 października 2012 r. z adnotacją "adresat zmarł"). Przesyłka ta zawierała wezwanie do złożenia wyjaśnień w kwestii kontynuowania zobowiązań wieloletnich ONW, w związku z niezłożeniem wniosku o płatności w roku 2012, a posiadaniem aktywnego pięcioletniego zobowiązania do prowadzenia działalności rolniczej w strefie ONW. W dniu 14 grudnia 2012 r. do organ pierwszej instancji uzyskał informację z Urzędu Gminy w ..., z której wyniknęło, że w.w. beneficjent zmarł w dniu 21 czerwca 2011r., czyli przed wydaniem decyzji z dnia 30 listopada 2011 r. o przyznaniu płatności bezpośrednich do gruntów rolnych na 2011r.
W dniu 13 marca 2013 r. G., jako spadkobierczyni po S., wystąpiła z wnioskiem o przejęcie wskazanych płatności. Organ pierwszej instancji stwierdził, że wniosek ten został złożony z uchybieniem terminu przewidzianego w art. 22 ust. 2 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, dlatego postanowieniem z dnia 15 kwietnia 2013 r. odmówił wszczęcia postępowania w sprawie przejęcia płatności. G. w dniu 18 kwietnia 2013 r. zaskarżyła postanowienie w tej sprawie, które zostało utrzymane w mocy przez organ drugiej instancji. Następnie w dniu 23 sierpnia 2013 r. Kierownik Biura Powiatowego Agencji w ... wydał decyzję o umorzeniu postępowania w sprawie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2011.
W dniu 25 lipca 2014 r. Kierownik Biura Powiatowego Agencji w ... zawiadomił G. o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności. Następnie organ włączył w poczet materiału dowodowego w sprawie postanowienie Prokuratora Prokuratury Rejonowej w ... z dnia 6 maja 2014 r. o umorzeniu dochodzenia w stosunku do G. (sygn. akt ...).
W dniu 16 lutego 2015 r. G. wniosła odwołanie od decyzji z dnia 2 lutego 2015 r., w którym wskazała, że nie zgadza się z rozstrzygnięciem organu pierwszej instancji oraz wnosi o zmianę zaskarżonej decyzji i ustalenie, że po stronie odwołującej się nie nastąpiło pobranie płatności w sposób nienależny.
Decyzją z dnia ..., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2013 r., poz. 267, z późn. zm.; dalej: "k.p.a.") w związku z art. 10 ust. 1 i 2 oraz art. 29 ust. 1, ust. 1a, ust. 2 i ust. 8 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (t.j. Dz. U. z 2014 r. Poz. 1438 z późn. zm.; dalej: "ustawa o Agencji"), Dyrektor Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Poznaniu utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.
W uzasadnieniu organ odwoławczy stwierdził, że G. nie była stroną postępowania w sprawach płatności toczonych z wniosku S., lecz pobrała z rachunku bankowego kwoty płatności, które zostały przekazane na podstawie decyzji wydanych po śmierci S., a fakt ten nie był znany organowi w chwili wydania decyzji. Odwołująca nie zaprzeczyła, iż pobrała płatności skierowane na rachunek S., które jak się później okazało, były nienależne, ponieważ z chwilą śmierci S. ustała jego zdolność prawna. Organ podkreślił również, iż decyzja przyznająca płatność z dnia 30 listopada 2011 r. nie weszła do obrotu prawnego.
Organ odwoławczy wyjaśnił, że zmienione w dniu 24 stycznia 2014 r. przepisy dają możliwość dochodzenia kwot nienależnie pobranych również od osób, które nie były stroną postępowania w sprawie przyznania płatności.
Zdaniem organu odwoławczego, wbrew twierdzeniu strony skarżącej, pobrane nienależnie środki miały charakter publicznoprawny, gdyż środki publiczne za rok 2011 z tytułu płatności bezpośrednich do gruntów rolnych, uznane następnie za płatności nienależne, pochodzą ze środków z Europejskiego Funduszu Rolniczego Gwarancji oraz ze środków krajowych, przeznaczonych na współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej, tj. z funduszy, o których mowa w art. 29 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 lit. a) ustawy o Agencji.
Organ odwoławczy zaznaczy, iż uprawnionym do uzyskania płatności bezpośrednich do gruntów rolnych jest podmiot, który uzyskał wpis do ewidencji producentów, ponieważ tylko w ten sposób potwierdzany jest status producenta rolnego jako uprawnionego do uzyskania płatności bezpośrednich do gruntów rolnych. Skoro zatem w niniejszej sprawie płatności zostały przyznane, a następnie wypłacone w oparciu o posiadane w tamtym czasie przez organ I instancji dokumenty S. bez podstawy prawnej, to zaistniała konieczność dochodzenia ich zwrotu od osoby nieuprawnionej do ich pobrania. Za osobę nieuprawnioną należy tu rozumieć każdą osobę, która podjęła powyższe środki finansowe z rachunku bankowego, na który zostały one przekazane przez Agencję. Z akt sprawy wynika, że osobą, która podjęła powyższe płatności jest G., małżonka S., dlatego zasadnym było dochodzenie przez organ zwrotu nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego od strony skarżącej.
Organ drugiej instancji podkreślił, iż G. jako spadkobierczyni po S. wystąpiła z wnioskiem o przejęcie płatności po zmarłym małżonku dopiero w dniu 13 marca 2013 r., czyli z uchybieniem terminu, o którym mowa w art. 22 ust. 2 ustawy o płatnościach bezpośrednich. Na podjęcie tej czynności, w stanie prawnym obowiązującym w sprawie przyznania płatności S. za rok 2011, spadkobierca miał 7 miesięcy od daty otwarcia spadku (od dnia śmierci rolnika, tj. od 21 czerwca 2011 r.). Po upływie terminu uprawnienie spadkobiercy do otrzymania płatności bezpośredniej w 2011 roku wygasło, a czynność dokonana po upływie terminu była bezskuteczna. W związku z niedopełnieniem przez G. powyższego wymogu, płatności nie mogły zostać wypłacone spadkobiercy.
W skardze G. zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie przepisów:
- art. 29 ustawy o Agencji, gdyż niniejsza sprawa nie należy do dziedziny prawa materialnego, lecz powinna być rozstrzygnięta z zastosowaniem przepisów prawa cywilnego, sam zaś fakt przyjęcia środków nie jest wystarczającą przesłanką do żądania zwrotu na podstawie wskazanego przepisu;
- rozdziału III Ordynacji podatkowej, poprzez uznanie, że powstały prawa i obowiązki o charakterze publicznoprawnym, podczas gdy z uwagi na fakt, iż w sprawie została wydana decyzja nieistniejąca, obowiązek nie mógł powstać;
- art. 9 k.p.a. w zw. z art. 7 ust. 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 kwietnia 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW), objętej Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007–2013" (Dz.U. Nr 68, poz. 448 ze zm.), poprzez brak właściwego pouczenia o przysługującym skarżącej jako spadkobiercy uprawnieniach szczegółowo określonych w powołanym przepisie, co miało wpływ na wynik sprawy;
- naruszenie art. 73 rozporządzenia nr 796/2004, poprzez jego niezastosowanie.
Wskazując na powyższe zarzuty, skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji i ustalenie, że skarżąca nie pobrała płatności w sposób nienależny, a tym samym brak jest podstaw do zwrotu kwot, gdyż brak jest indywidualnej decyzji w stosunku do strony skarżącej.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy stwierdził bezzasadność zawartych w niej zarzutów i wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga jest niezasadna, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na rozstrzygnięcie sprawy.
Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji był przepis art. 29 ust. 1, ust. 1a, ust. 2 i ust. 8 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (t.j. Dz.U. z 2014 r. Poz. 1438 z późn. zm.; dalej: "ustawa o Agencji"). Zgodnie z ustępem 1 wskazanego artykułu, ustalenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych:
1) pochodzących z funduszy Unii Europejskiej;
2) krajowych, przeznaczonych na:
a) współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej
b) finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej
- następuje w drodze decyzji administracyjnej.
W myśl art. 29 ust. 1a ustawy o Agencji, przepis art. 29 ust. 1 stosuje się również do podmiotów niebędących stronami postępowania w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej, które nienależnie lub nadmiernie pobrały środki publiczne, o których mowa w ust. 1. Oznacza to, że w przypadku gdy płatność lub pomoc finansowa została pobrana nienależnie lub w nadmiernej wysokości przez podmiot niebędący stroną postępowania, do ustalania kwot nienależnie lub nadmiernie pobranych zastosowanie mają przepisy dotyczące postępowania administracyjnego.
Zaznaczyć trzeba, iż przepis art. 29 ust. 1 ustawy o Agencji wskazuje na dwa rodzaje należności podlegające zwrotowi: kwoty nienależnie pobranych środków publicznych oraz kwoty nadmiernie pobranych środków publicznych. Kwota nadmiernie pobranych środków publicznych jest kwotą wypłaconą w wysokości wyższej niż należna. Z ...i, kwota nienależnie pobranych środków publicznych, to kwota wypłacona przez organ w sytuacji, gdy nie było ustawowego obowiązku jej wypłacenia albo obowiązek ten istniał, lecz wygasł. Istota omawianej instytucji polega na tym, że organ płaci wówczas, gdy nie musi tego robić (nie istnieje obowiązek wypłaty), albo płaci za dużo (kwota wypłaty przewyższa kwotę należną). W obu przypadkach świadczenie organu dokonane na rzecz osoby przewyższa to, czego wymaga od organu przepis prawa. Ta nadwyżka świadczenia ponadobowiązkowa jest niepodatkową należnością budżetową podlegającą zwrotowi (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 września 2013 r., sygn. akt II GSK 635/12 – publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Należy zwrócić uwagę, iż unormowanie zawarte w ustawie o Agencji regulujące instytucję odzyskiwania środków publicznych nieprawidłowo wydatkowanych na rolnictwo stanowi odzwierciedlenie rozwiązań prawnych zawartych w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1290/2005 z dnia 21 czerwca 2005 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej. Zgodnie z postanowieniami tego aktu, Państwa Członkowskie przyjmują w ramach wspólnej polityki rolnej wszystkie przepisy ustawowe, wykonawcze i administracyjne, jak również podejmują wszelkie inne środki konieczne do zapewnienia skutecznej ochrony interesów finansowych Unii. Stosownie do treści art. 80 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1122/2009 ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania zasady współzależności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniach Rady (WE) Nr 1782/2003 oraz w związku z art. 136 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1973/2004 z dnia 25 listopada 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1782/2003 w odniesieniu do systemów wsparcia przewidzianych w tytułach IV i IVa tego rozporządzenia oraz wykorzystania odłogowanych gruntów do produkcji surowców (Dz. Urz. UE L 345 z 20.11.2004, str. 1 z późn. zm.), w przypadku dokonania nienależnej płatności, rolnik zwraca daną kwotę powiększoną o odsetki obliczone zgodnie art. 80 ust. 1 i 2 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r.
Strona skarżąca oparła swoje stanowisko na twierdzeniu, że przepis art. 29 ust. 1 ustawy o Agencji nie mógł znaleźć zastosowania w niniejszej sprawie, gdyż – po pierwsze – nie można skutecznie zarzucać niezgodności decyzji z przepisami, które weszły w życie po jej wydaniu, po drugie zaś – skoro prawo od płatności w ogólne nie powstało w niniejszej sprawie (zmarły nie stało się beneficjentem płatności i związanych z nią obowiązków dotyczących jej zwrotu), to przekazana przez organ na konto zmarłego wnioskodawcy kwota pieniężna nie była płatnością we właściwym, prawnym tego słowa znaczeniu.
Sąd stwierdził, że pogląd skarżącej w badanym przypadku nie jest prawidłowy, gdyż opiera się na niewłaściwych założeniach związanych z oceną prawną okoliczności zaistniałych w badanej sprawie.
W pierwszej kolejności należy wskazać, że w dotychczasowym orzecznictwie sądowym sporna była kwestia, czy przepis art. 29 ustawy o Agencji stanowi wyłącznie przepis kompetencyjny czy też kompetencyjno–materialny. W przypadku pierwszego poglądu przyjmowano, że na jego postawie nie jest dopuszczalne wydanie decyzji określającej nienależne świadczenie względem osób trzecich, niebędących stroną w postępowaniu o przyznanie dopłaty, a jedyną dopuszczalną drogą dochodzenia tych roszczeń jest droga cywilnoprawna w drodze powództwa z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia (zob. wyroki NSA: z dnia 29 lutego 2012 r., sygn. akt II GSK 961/11, z dnia 14 lutego 2013 r., sygn. akt II GSK 2039/11 – publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Z ...i według drugiego poglądu przyjmowano, że o ile ust. 1 tego przepisu ma charakter wyłącznie kompetencyjny, o tyle ustęp 2 tego artykułu (aktualnie jest to ustęp 7) – odsyłający do przepisów działu III Ordynacji podatkowej – ma charakter materialny i stanowi samodzielną podstawę do ustalenia nienależnie pobranego świadczenia także względem osób, które nie były stroną w postępowaniu o przyznanie dopłat (zob. wyroki NSA - z dnia 7 marca 2013 r., sygn. akt II GSK 2211/11, z dnia 20 marca 2013 r., sygn. akt II GSK 2315/11, z dnia 11 kwietnia 2013 r., sygn. akt II GSK 95/12, z dnia 23 października 2013 r., sygn. akt II GSK 973/12, z dnia 14 stycznia 2014 r., sygn. akt II GSK 1415/2012, z dnia 3 września 2013 r., sygn. akt II GSK 635/12 – publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie podziela drugi z poglądów, przy czym podkreślić trzeba, że obecnie zagadnienie to nie jest już sporne, gdyż doszło do nowego uregulowania stanu prawnego w tej materii. Celem usunięcia rozbieżnych linii orzeczniczych sądów administracyjnych, ustawą z dnia 24 stycznia 2014 r. o zmianie ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz.U. z 2014 r., poz. 341) wprowadzono między innymi przywołany powyżej art. 29 ust. 1a. W uzasadnieniu rządowego projektu ustawy o zmianie ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (druk sejmowy nr 2000) stwierdzono, że: "(...) proponowane dodanie w art. 29 ustawy ust. 1a ma na celu uregulowanie kwestii zwrotu nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności pochodzących ze środków funduszy unijnych oraz krajowych przeznaczonych na współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej na rachunek osoby, która nie była stroną postępowania w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej, w tym również pobrania środków z rachunku zmarłego rolnika przez jego spadkobierców, w przypadku, gdy decyzja o przyznaniu płatności nie mogła być doręczona stronie z uwagi na jej śmierć, a tym samym nie wywołuje ona skutków prawnych. W takiej sytuacji płatności przekazane na rachunek zmarłego powinny zostać zwrócone przez podmiot, który je pobrał". Zgodnie z art. 2 ustawy nowelizującej omawiany przepis, ustawa weszła w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia, co oznacza, że obowiązuje ona począwszy od dnia 2 kwietnia 2014 r. (opublikowano ją w Dzienniku Ustaw z dnia 18 marca 2014 r.). Ustawa nie zawiera przepisów o charakterze intertemporalnym, stąd ma zastosowanie począwszy od 2 kwietnia 2014 r., również w stosunku do przypadków, gdy do pobrania nienależnych środków doszło przed tą datą, a ujawnienie tej okoliczności nastąpiło po wejściu w życie ustępu 1a dodanego do art. 29 ustawy.
Wbrew stanowisku strony skarżącej, w świetle obowiązującej na dzień wydania decyzji w rozpatrywanej sprawie treści przepisów, nie istnieją wątpliwości odnośnie do tego, że skarżąca pobrała świadczenie przekazane przez organ na rachunek bankowy S. w sposób nienależny. W badanym przypadku płatności bezpośrednie zostały przekazane na rachunek bankowy wskazany przez Stanisława Molendę we wniosku o wpis do ewidencji producentów na podstawie decyzji z dnia 30 listopada 2011 r. przez Kierownika Biura Powiatowego Agencji w .... Decyzja ta została wydana w postępowaniu wszczętym na podstawie złożonego w Biurze Powiatowym Agencji w ... w dniu 10 maja 2011r. wniosku o przyznanie płatności, w oparciu o posiadane przez organ dokumenty. Jak wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru decyzję tę odebrała w dniu 1 grudnia 2014 r. G. – małżonka zmarłego S.. Jednak w związku ze stwierdzeniem, iż S. zmarł w dniu 21 czerwca 2011 r., należało uznać, że decyzja z dnia 30 listopada 2011 r. nie mogła zostać skutecznie doręczona jej adresatowi. Tym samym należało uznać, że decyzja ta nie weszła do obiegu prawnego, a więc nie wywołała skutków prawnych. W związku z powyższym środki przekazane na rachunek zmarłego na podstawie tej decyzji należy uznać za płatności pobrane w sposób nienależny.
Należy dodać, iż okoliczność śmierci S. nie była znana Kierownikowi Biura Powiatowego Agencji w ... w dniu wydania decyzji z dnia 30 listopada 2011 r. Organ nie posiadał informacji o śmierci beneficjenta, gdyż decyzja o przyznaniu płatności została doręczona na adres strony (odebrana przez Genowefę Molenda w dniu 1 grudnia 2011 r.). Wątpliwości odnośnie do skuteczności doręczenia wskazanej decyzji wystąpiły podczas kontroli zobowiązań wieloletnich, w toku której wezwanie do złożenia wyjaśnień skierowane do S. nie zostało odebrane i zwrócono je do organu z adnotacją: "adresat zmarł". Pierwsza informacja o śmierci S. została dopiero powzięta przez Kierownika Biura Powiatowego Agencji w ... w dniu 2 listopada 2012 r.
Odnosząc się do zarzutów zawartych w skardze należy wskazać, że prawidłowa ocena prawna okoliczności niniejszej sprawy musi opierać się na przyjęciu, że istnienie materialnych przesłanek stwierdzenia nienależności świadczenia pobranego przez skarżącą nie ma wpływu na moc wiążącą wspomnianej normy kompetencyjnej z art. 29 ust. 1a ustawy o Agencji. Jakkolwiek ocena obowiązywania normy kompetencyjnej powinna dotyczyć momentu wydania decyzji, to jednak treść rozstrzygnięcia stanowi wynik zakwalifikowania przedmiotowego zdarzenia prawnego do odpowiedniej normy prawnomaterialnej obowiązującej w chwili zaistnienia tego zdarzenia. W badanym przypadku nie ulega wątpliwości, że organy administracyjne zastosowały prawidłowe przepisy prawne, obowiązujące w chwili wydania decyzji w obu instancjach. Nienależne pobranie przez stronę przedmiotowego świadczenia, a ponadto wejście w życie przepisu art. 29 ust. 1a ustawy o Agencji – miały miejsce przed chwilą wejścia w życie ustawy nowelizującej z dnia 24 stycznia 2014 r. o zmianie ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz.U. z 2014 r., poz. 341).
Jak trafnie przyjęły organy administracyjne obu instancji, wydanie decyzji o przyznaniu płatności S., jak i dokonanie wypłaty środków nastąpiło już po śmierci wnioskodawcy, a strona skarżąca nie dopełniła warunków wynikających z art. 22 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz.U. z 2012 r., poz. 1164 ze zm.).
Zgodnie z art. 30 § 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2013 r., poz. 267, z późn. zm.; dalej: "k.p.a."), w sprawach dotyczących praw zbywalnych lub dziedzicznych w razie zbycia prawa lub śmierci strony w toku postępowania na miejsce dotychczasowej strony wstępują jej następcy prawni. Należy przyjąć, iż w aktach prawnych regulujących poszczególne płatności rolnicze z Funduszy Europejskich zostały zawarte normy prawne dotyczące przypadków przejmowania uprawnień przez następców prawnych zmarłych wnioskodawców lub beneficjentów pomocy w postaci przyznanej płatności, w zależności od etapu, na którym dana sprawa o przyznanie płatności się znajduje. Przypadek, na jaki wskazuje stan faktyczny niniejszej sprawy, został unormowany przez art. 22 ustawy o płatnościach bezpośrednich. W myśl tego przepisu, w przypadku śmierci rolnika, która nastąpiła w okresie od dnia złożenia wniosku o przyznanie jednolitej płatności obszarowej, płatności uzupełniającej, o której mowa w art. 7 ust. 2 i 2a, lub wsparcia specjalnego – do dnia doręczenia decyzji w sprawie przyznania tych płatności lub tego wsparcia, płatności te lub wsparcie to przysługują spadkobiercy, jeżeli:
1) odpowiednio grunty rolne, które były objęte wnioskiem o przyznanie jednolitej płatności obszarowej, płatności uzupełniającej , o której mowa w art. 7 ust. 2 i 2a, lub specjalnej płatności obszarowej do powierzchni upraw roślin strączkowych i motylkowatych drobnonasiennych, lub zwierzęta, które były objęte wnioskiem o przyznanie płatności do krów i owiec, były w dniu 31 maja roku, w którym został złożony ten wniosek, w posiadaniu spadkodawcy lub spadkobiercy;
1a) przejmuje on zobowiązania wynikające z umowy na uprawę tytoniu albo umowy kontraktacji - w przypadku płatności do tytoniu;
2) spełnia on warunki do przyznania danej płatności lub wsparcia, z tym że w przypadku płatności uzupełniającej do powierzchni uprawy chmielu niezwiązanej z produkcją i płatności uzupełniającej do powierzchni upraw roślin przeznaczonych na paszę, uprawianych na trwałych użytkach zielonych, płatności te przysługują, o ile spadkodawca spełniał lub spadkobierca spełnia warunki do przyznania jednolitej płatności obszarowej i złożył wniosek o wstąpienie odpowiednio do postępowania w sprawie przyznania jednolitej płatności obszarowej, płatności uzupełniającej lub wsparcia specjalnego.
W przypadku, o którym mowa powyżej, spadkobierca wstępuje do toczącego się postępowania na miejsce spadkodawcy na wniosek złożony w terminie 7 miesięcy od dnia otwarcia spadku. Zgodnie z ustępem 3 art. 22 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, spadkobierca podaje we wniosku, o którym mowa w ust. 2, numer identyfikacyjny, nadany w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, albo dołącza do tego wniosku kopię wniosku o przyznanie takiego numeru. Do wniosku tego spadkobierca dołącza:
1) prawomocne postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku albo
2) w przypadku gdy nie zostało zakończone postępowanie sądowe o stwierdzenie nabycia spadku: zaświadczenie sądu o zarejestrowaniu wniosku o stwierdzenie nabycia spadku albo kopię wniosku o stwierdzenie nabycia spadku: potwierdzoną za zgodność z oryginałem przez sąd albo potwierdzoną za zgodność z oryginałem przez notariusza albo upoważnionego pracownika Agencji, wraz z potwierdzeniem nadania tego wniosku w polskiej placówce pocztowej operatora publicznego albo kopią tego potwierdzenia poświadczoną za zgodność z oryginałem przez notariusza albo upoważnionego pracownika Agencji, albo
3) zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia sporządzony przez notariusza.
Przewidziany tryb przyznawania płatności na wypadek śmierci wnioskodawcy został uregulowany w sposób wyczerpujący. Po śmierci składającego wniosek, która nastąpiła przed doręczeniem decyzji, ustawodawca dalszy bieg postępowania administracyjnego uzależnił od inicjatywy spadkobiercy, której brak będzie czynił postępowanie bezprzedmiotowym. Do uznania bezprzedmiotowości takiego postępowania nie staje na przeszkodzie uprzednie wydanie decyzji o przyznaniu płatności, gdyż decyzję administracyjną wydaną wobec osoby zmarłej należy uznać za decyzję nieistniejącą.
Z akt sprawy wynika, iż strona skarżąca G., jako spadkobierczyni po S., wystąpiła z wnioskiem o przejęcie wskazanych płatności w dniu 13 marca 2013 r. Organ zasadnie stwierdził, że wniosek ten został złożony z uchybieniem terminu przewidzianego w art. 22 ust. 2 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, stąd postanowieniem z dnia 15 kwietnia 2013 r. odmówił wszczęcia postępowania w sprawie przejęcia płatności. Wobec tego strona skarżąca nie wstąpiła do toczącego się postępowania w sprawie przyznania S. (poprzednikowi prawnemu) płatności bezpośrednich do gruntów rolnych na 2011 r. W konsekwencji skarżąca nie legitymowała się tytułem prawnym do wypłaty płatności rolnych w niniejszej sprawie.
W związku z powyższym Sąd nie dopatrzył się naruszenia wskazanych w skardze przepisów prawa.
Zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt 2 i 3 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego w postępowaniu w sprawach dotyczących płatności bezpośredniej, płatności uzupełniającej, organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy (pkt 2); udziela stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń, co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania (pkt 3). Strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniu, są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek; ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne (ust. 3). Z regulacji tych wynika, że organ udziela wyjaśnień na żądanie strony, nie z urzędu, ponadto na stronie oraz innych osobach uczestniczących w postępowaniu spoczywa ciężar dowodu faktów, na które się powołują. W orzecznictwie i doktrynie podkreśla się na tle cytowanego przepisu art. 3, że ustawodawca w tej kategorii spraw zdecydował się na odejście od zasady prawdy obiektywnej wyrażonej w części 2 art. 7 k.p.a., nakazującej organom administracji publicznej podjęcie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Konsekwencją odejścia od zasady prawdy obiektywnej, jest również zrezygnowanie z zasady postępowania dowodowego, wyrażonej w art. 77 k.p.a. Wobec tego nie mogło dojść do naruszenia norm z art. 9 i art. 77 oraz art. 80 k.p.a., co zarzucono nietrafnie w skardze.
W tym stanie rzeczy Sąd skargę oddalił na mocy art. 151 p.p.s.a.