III SA/PO 739/20

III SA/Po 739/20 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2021-07-08
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2020-11-12
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Marek Sachajko /przewodniczący/
Mirella Ławniczak /sprawozdawca/
Szymon Widłak
Symbol z opisem
6550
Hasła tematyczne
Środki unijne
Sygn. powiązane
I GSK 1779/21 - Wyrok NSA z 2025-01-31
Skarżony organ
Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2015 poz 1551
art. 5 ust. 1, art. 46
Ustawa z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego.
Sentencja
Dnia 8 lipca 2021 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marek Sachajko Sędziowie WSA Szymon Widłak WSA Mirella Ławniczak (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 8 lipca 2021 roku sprawy ze skargi T. W. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] z dnia [...] września 2020 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego oddala skargę.
Uzasadnienie
Jak wynika z akt sprawy w dniu [...] czerwca 2019 r. do Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P. wpłynął wniosek T. W. o przyznanie płatności na rok 2019.
Decyzją z [...] stycznia 2020 r. nr [...] Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w P. umorzył w całości postępowanie w sprawie przyznania płatności na rok 2019; w uzasadnieniu wskazał, że [...] grudnia 2019 r. do siedziby organu wpłynął wniosek T. W. o wycofanie całego wniosku o przyznanie płatności.
Decyzją z [...] lipca 2020 r. nr [...] Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w P., wskazując na art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256, dalej jako K.p.a.), art. 29 ust. 1, ust. 2 i ust. 8 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2017r., poz. 2137), w zw. z art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. z 2015 poz. 1551, zwanej dalej ustawą o płatnościach), art. 7 ust. 1 i 2 rozporządzenia Komisji (UE) nr 809/2014 z dnia 17 lipca 2014 r. ustanawiającego zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli, środków rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz. Urz. UE L 227 z 31.07.2014 r., str. 69, zwanego dalej Rozporządzeniem Komisji (UE) nr 809/2014) w związku z wszczętym z urzędu postępowaniem w sprawie ustalenia kwot nienależnie pobranych płatności, ustalił T. W. (dalej jako skarżący) kwotę nienależnie pobranych płatności za rok 2019, w łącznej wysokości [...] zł.
Uzasadniając napisał, że w 2019 roku, w celu złagodzenia sytuacji na rynkach rolnych ARiMR uruchomiła wypłatę zaliczek na poczet płatności bezpośrednich, w terminie od [...] października 2019 r. do [...] listopada 2019 r., na podstawie art. 46 o płatnościach oraz rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 3 października 2019 r. w sprawie zaliczek na poczet płatności bezpośrednich za 2019 r. (Dz. U. z 2019 r. poz. 1934, dalej jako Rozporządzenie). Zaliczki na poczet płatności bezpośrednich są wypłacane bez wydania decyzji w sprawie przyznania płatności bezpośrednich, a kwota "całkowitej" należnej beneficjentowi płatności bezpośredniej zostaje ustalona w decyzji o przyznaniu płatności bezpośrednich. Agencja w dniu [...] listopada 2019 r. dokonała wypłaty skarżącemu zaliczki na poczet płatności bezpośrednich za rok 2019, w łącznej wysokości [...] zł. Skarżący w dniu [...] grudnia 2019 r. złożył w Biurze Powiatowym w P. wycofanie całego wniosku o przyznanie płatności. W związku z powyższym organ uznał, że płatność zaliczkowa wypłacona stronie na poczet płatności na rok 2019 została wypłacona nienależnie, skoro postępowanie zostało zakończone decyzją o umorzeniu postępowania w całości.
Organ zaznaczył, że zgodnie z art. 7 ust. 1 i 2 Rozporządzenia Komisji (UE) nr 809/2014 w przypadku dokonania nienależnej płatności, rolnik zobowiązany jest do jej zwrotu. Przesłanki wykluczające obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności zostały określone w art. 7 ust. 3 tego rozporządzenia. Obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności nie ma zastosowania pod warunkiem łącznego spełnienia następujących przesłanek: płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwej władzy, błąd ten nie mógł w zwykłych okolicznościach zostać wykryty przez rolnika. Jeśli błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem danej płatności, obowiązek zwrotu nie powstaje wyłącznie wówczas, jeżeli o decyzji o zwrocie nie powiadomiono zainteresowanego w terminie 12 miesięcy od płatności.
Organ ocenił, że wypłacenie płatności nie wynikało z pomyłki ARiMR, gdyż skarżący złożył wycofanie całego wniosku o przyznanie płatności już po dniu wypłaty płatności zaliczkowej. Nie doszło również do przedawnienia; zgodnie z art. 3 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) nr 2988/95 okres przedawnienia wynosi cztery lata od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości, za którą organ uznał dzień w którym skarżący złożył wycofanie całego wniosku o przyznanie płatności.
W odwołaniu od opisanej decyzji skarżący zarzucił błędne ustalenie stanu faktycznego poprzez przyjęcie, że doszło do wycofania w całości wniosku o przyznanie płatności na rok 2019. Uzasadniając napisał, że – tak jak zostało napisane w decyzji – [...] czerwca 2019 r. złożył wniosek o przyznanie płatności i została wypłacona zaliczka na poczet płatności bezpośrednich za rok 2019 w łącznej wysokości [...] zł. Nie zgodził się natomiast z twierdzeniami, jakoby wycofał wniosek o przyznanie płatności. Wskazał, że nie wycofywał wniosku. W decyzji przedstawiono, że złożył w Biurze Powiatowym wycofanie całego wniosku o przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, co nie miało miejsca. W aktach sprawy nie znajduje się żadne pismo wskazujące na wycofanie wniosku o przyznanie płatności. Z uzasadnienia decyzji wynika, że wycofanie wniosku zostało złożone bezpośrednio w Biurze Powiatowym w P., a nie elektronicznie. Oznacza to, że w aktach sprawy (materiale dowodowym zgromadzonym w sprawie) powinno znajdować się pismo wskazujące na wycofanie przez skarżącego wniosku, podpisane przez skarżącego. Takiego pisma na próżno szukać w aktach sprawy.
Dalej zaznaczył, że pracownik organu, po zapytaniu o pismo wskazujące na wycofanie wniosku, powiedział że wycofanie wniosku nastąpiło za pośrednictwem portalu internetowego i po zalogowaniu będzie możliwe do pobrania. Zatem uzasadnienie decyzji nie pokrywa się ze słowami pracownika organu. Po drugie, po zalogowaniu w portalu faktycznie znajduje się wzmianka o wycofaniu wniosku. Nie można natomiast otworzyć żadnego dokumentu, który rzekomo wypełnił w tym celu. Podkreślił, że nie składał wycofania wniosku o przyznanie płatności, ani w formie elektronicznej ani w formie tradycyjnej. System elektroniczny jest zawodny i może powodować błędy.
W dniu [...] września 2020 r. Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P., wskazując na art. 138 § 1 ust. 1 K.p.a. – wydał decyzję nr [...] o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji. Uzasadniając napisał, że [...] grudnia 2019 roku o godzinie 19:04 za pomocą aplikacji eWniosek Plus na loginie skarżącego dokonano wycofania całego wniosku; w związku z powyższym wniosek o przyznanie płatności bezpośrednich na rok 2019 nie podlegał weryfikacji pod względem jego poprawności i kwalifikowalności ujętych tam danych. W dniu [...] stycznia 2020 r. organ I instancji, zgodnie z żądaniem strony (wycofanie całego wniosku), wydał decyzję o umorzeniu w całości postępowania w sprawie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2019. Zatem skarżącemu nie została przyznana żadna płatność bezpośrednia za rok 2019. Odnosząc się do twierdzenia, że nie można przejrzeć wniosku w aplikacji eWniosek Plus, organ wyższego stopnia napisał, że w przypadku wycofania całego wniosku, nie wypełnia się wniosku szczegółowo, tylko wycofuje cały wniosek. Zatem bez wpływu na wynik sprawy jest analiza wniosku złożonego w takiej formie, ponieważ jest to tylko deklaracja, wycofania całego wniosku. Inaczej w przypadku np. wycofania części wniosku, gdyż należy konkretnie wskazać , które działki podlegają wycofaniu. Odwołujący miał możliwość wniesienia środka odwoławczego od decyzji o umorzeniu w całości postępowania w sprawie przyznania płatności , jednak tego nie uczynił. W postępowaniu o ustaleniu nienależnie pobranych płatności ocenie podlega jedynie okoliczność , czy orzeczenia zostały wydane oraz, czy pomiędzy wysokością dopłat wypłaconych, a wysokością dopłat przyznanych w decyzji ostatecznej występuje różnica tego typu, że te pobrane są wyższe, niż wynikające z decyzji ostatecznej.
T. W. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, domagając się uchylenia obu decyzji wydanych w sprawie oraz zwrotu kosztów postępowania. Zarzucił organom naruszenie:
1) art. 7 K.p.a. poprzez zaniechanie podjęcia działań niezbędnych w celu właściwego wyjaśnienia stanu faktycznego, zaniechanie przeprowadzenia należycie postępowania;
2) art. 10 K.p.a. poprzez niezapewnienie możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów przed wydaniem decyzji; niezapewnienie czynnego udziału w każdym stadium postępowania,
3) art. 77 § 1 K.p.a. poprzez niedopełnienie obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego,
4) art. 80 K.p.a. poprzez pochopne przyjęcie, że fakty zostały udowodnione przez organ I instancji, zaniechanie dokonania własnej oceny i przeprowadzenia własnego postępowania wyjaśniającego przez organ II instancji.
Uzasadniając podkreślił, że nie wycofał wniosku o przyznanie płatności, a organy nie przedstawiły żadnych dowodów na potwierdzenie, że taka sytuacja miała miejsce. Jedyną poszlaką jest wzmianka na koncie skarżącego w portalu elektronicznym. Wyjaśnienia organu wyższego stopnia, że w przypadku wycofania całego wniosku nie wypełnia się wniosku tylko wycofuje cały wniosek, w żaden sposób nie dowodzą, że doszło do wycofania wniosku przez skarżącego. W żaden sposób nie wykazano też, aby organ II instancji podjął niezbędne kroki do przeprowadzenia ponownie postępowania wyjaśniającego i ustalenia stanu faktycznego.
Dalej skarżący podniósł, że nie złożył odwołania od decyzji o umorzeniu postępowania w sprawie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2019, ponieważ nie został przez organ pouczony o konsekwencjach wydania takiej decyzji. Każdego roku składał wniosek o przyznanie płatności. Wszystkie pola zawsze były przez organ kontrolowane. Każdorazowo w razie wykrycia błędów przez organ, skarżący poprawiał je bezpośrednio i osobiście w siedzibie ARiMR w P.. Organ nie poinformował skarżącego o rzekomym wycofaniu wniosku, nie ustalał przyczyn jego wycofania. Nikt się ze skarżącym w tej sprawie nie skontaktował. Skarżący podkreślił, że nie stawił się w siedzibie ARiMR w celu wycofania wniosku o przyznanie płatności za rok 2019 i nie zrobił tego również elektronicznie. Zdaniem skarżącego organ mógł sprawdzić numer IP komputera z którego rzekomo dokonano wycofania wniosku, sprawdzić monitoring oraz przesłuchać osobę z działu obsługi interesanta. System informatyczny ARiMR jest własnością ARiMR i to ona jest odpowiedzialna za zapewnienie bezpieczeństwa osobom z niego korzystającym.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem obie decyzje wydane w sprawie są zgodne z prawem.
Zgodnie z art.1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zasadą jest, że kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z kolei stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 z późn. zm., dalej jako P.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARIMR w P. z [...] września 2020 r. utrzymująca w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w P. z [...] lipca 2020 r. o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności za rok 2019. Poza sporem jest fakt złożenia przez skarżącego wniosku o przyznanie płatności na rok 2019 oraz fakt otrzymania przez niego zaliczki na poczet tej płatności, w kwocie [...]zł. Spór dotyczy tego, czy organ mógł ustalić skarżącemu kwotę nienależnie pobranych płatności za rok 2019, w sytuacji gdy kwestionuje on cofnięcie wniosku o przyznanie przedmiotowej płatności.
Na skutek uznania przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w P., że skarżący cofnął wniosek, organ decyzją z [...] stycznia 2020 r. umorzył postępowanie w sprawie przyznania płatności za rok 2019; jak wynika z akt sprawy decyzja stała się ostateczna , bowiem nie zostało od niej wniesione odwołanie. W konsekwencji decyzją organu I instancji z dnia [...] lipca 2020 r. uznano, że zaliczka otrzymana przez skarżącego na poczet płatności za rok 2019 – jest kwotą nienależnie pobraną, którą skarżący winien zwrócić.
Sąd stwierdza, że podziela stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji i w odpowiedzi na skargę. Skarżący ma wgląd do wniosków, które przesłał do ARiMR, za pośrednictwem aplikacji eWniosek, na której ma indywidualne konto, przypisane tylko jemu i zabezpieczone hasłem ustalonym przez skarżącego. Organ zasadnie wywodzi, że przegląd aktywności w systemie jasno wskazuje, że żądanie cofnięcia wniosku o przyznanie płatności na rok 2019 zostało złożone z konta skarżącego, w dniu i godzinie precyzyjnie wskazanej w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. W okolicznościach sprawy nie ma istotnego znaczenia, że w przypadku cofnięcia całego wniosku za pośrednictwem portalu, wnioskodawca jedynie wycofuje cały wniosek, zamiast sformułować i podpisać nowe pismo. Sąd zaznacza, że gdyby żądanie cofnięcia wniosku o przyznanie płatności było błędem, czy to systemu, czy ludzkim, to skarżący po otrzymaniu decyzji z [...] stycznia 2020 r. o umorzeniu postępowania w sprawie przyznania płatności na rok 2019, mógł i powinien był wnieść odwołanie od tej decyzji. Uzasadnienie decyzji o umorzeniu postępowania nie budzi żadnych wątpliwości; organ wskazał, że postępowanie w sprawie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, na rok 2019 zostało umorzone w całości "po rozpatrzeniu wniosku Pana T. W. o wycofanie całego wniosku o przyznanie płatności na rok 2019", wskazując datę otrzymania wniosku: [...] grudnia 2019 r. Argument skargi, że skarżący nie złożył odwołania od decyzji z [...] stycznia 2020 r. o umorzeniu postępowania, bowiem nie został przez organ pouczony o konsekwencjach wydania takiej decyzji, nie może zostać uwzględniony. Nawet gdyby przyjąć, że skarżący - adresat , po przeczytaniu decyzji i jej uzasadnienia, nie zdawał sobie sprawy z jej skutków prawnych (zwrot zaliczki), to rolą strony postępowania jest elementarne dbanie o swoje interesy, co zasadnie wskazał organ w swojej argumentacji. Podkreślić należy, że w niniejszej sprawie powód umorzenia postępowania był jednoznaczny- wycofanie przez skarżącego całego wniosku o przyznanie płatności na rok 2019. Innymi słowy: gdyby skarżący dopiero z decyzji dowiedział się, że jego wniosek o przyznanie płatności został cofnięty, to mógł i powinien interweniować wobec organu I instancji, przede wszystkim składając odwołanie. Skarżący tego jednak nie uczynił i nie wyjaśnił racjonalnie powodu swojego zachowania.
Organ I instancji, dysponując prawidłowo złożonym żądaniem, w tym przypadku żądaniem cofnięcia wniosku o przyznanie płatności na rok 2019, miał obowiązek zastosować się do tego żądania. Tak też postąpił, wydając [...] stycznia 2020 r. decyzję o umorzeniu postępowania.
Sąd uznaje też za słuszne stwierdzenie organów, że skoro decyzja o umorzeniu postępowania w sprawie przyznania płatności na rok 2019 stała się ostateczna, to prawidłowym jest uznanie, że kwota zaliczki wypłacona skarżącemu, jest płatnością nienależnie pobraną, która podlega zwrotowi. Zgodnie z § 1 Rozporządzenia, rolnikowi, który w 2019 r. złożył wniosek o przyznanie płatności bezpośrednich, wypłaca się zaliczki na poczet płatności bezpośrednich w wysokości iloczynu 70% stawki danej płatności bezpośredniej oraz obszaru stwierdzonego jako spełniający warunki do przyznania danej płatności albo liczby zwierząt stwierdzonych jako spełniające warunki do przyznania danej płatności. Jeżeli wniosek o przyznanie płatności na rok 2019 został skutecznie cofnięty, to przestała istnieć podstawa prawna do wypłacenia zaliczki skarżącemu. W konsekwencji wypłacona zaliczka stała się kwotą nienależnie pobraną, która podlega zwrotowi.
Pozostałe argumenty skargi nie mają znaczenia w postępowaniu w sprawie ustalenia nienależnie pobranych płatności, skoro decyzja o umorzeniu w całości postępowania w sprawie przyznania płatności, jest ostateczna.
Sąd podziela stanowisko organów obu instancji o braku możliwości zastosowania w sprawie art. 7 ust. 3 rozporządzenia Komisji (UE) nr 809/2014, dotyczącego odzyskiwania nienależnych płatności. Zgodnie z tym przepisem obowiązek zwrotu nienależnej płatności nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez beneficjenta w zwykłych okolicznościach. W okolicznościach sprawy nie może być mowy o pomyłce organu dotyczącej wypłacenia zaliczki.
Nie ma również podstawy do odstąpienia od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności, bowiem kwota każdej z płatności jest wyższa od kwoty stanowiącej równowartość [...] euro przeliczonej na złote (art. 49 ustawy o płatnościach bezpośrednich). Dalej Sąd wskazuje, że w sprawie nie zaistniały przesłanki do uznania, że należność jest przedawniona. Zgodnie z art. 3 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz. U. UE. L. 1995.312.1 z dnia 1995.12.23) okres przedawnienia wynosi cztery lata od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości w odniesieniu do prawa wspólnotowego. Już tylko w świetle tej ogólnej zasady nie ma wątpliwości, że przedawnienie nie nastąpiło, przy czym organy prawidłowo wskazały, jako datę wystąpienia nieprawidłowości, datę zadeklarowania wycofania wniosku o przyznanie płatności: [...] grudnia 2019.
W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 151 P.p.s.a., skargę oddalił.