III SA/Po 707/19

III SA/Po 707/19 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2020-08-20
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2019-09-26
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Małgorzata Górecka
Mirella Ławniczak /sprawozdawca/
Szymon Widłak /przewodniczący/
Symbol z opisem
6550
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Środki unijne
Sygn. powiązane
I GSK 462/21 - Wyrok NSA z 2025-01-23
Skarżony organ
Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 2325
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2017 poz 2137
art. 10 ust. 1-3 art. 10a ust. 1 art. 29 ust. 1 ust. 1a ust. 2 ust. 7 pkt 2
Ustawa z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa - tekst jedn.
Dz.U. 2018 poz 2096
art. 7 art. 10 par. 1  art. 21 par. 1 pkt 3 art. 77 par. 1 art. 78 par. 1 art. 145 par. 1 pkt 5 art. 151 par. 1 pkt 2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Dz.U. 2019 poz 900
art. 68 par. 1
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - tekst jedn.
Dz.U.UE.L 1995 nr 312 poz 1  art. 1 ust. 1 art. 3 ust. 1 art. 6 ust. 1
Rozporządzenie Rady (WE, EURATOM) NR 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot  Europejskich.
Sentencja
Dnia 20 sierpnia 2020 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Szymon Widłak Sędziowie WSA Małgorzata Górecka WSA Mirella Ławniczak (spr.) Protokolant: st. sekr. sąd. Agata Tyll-Szeligowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 lipca 2020 roku przy udziale sprawy ze skargi Ł. G. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] z dnia [...] lipca 2019r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu korzystania z usług doradczych przez rolników i posiadaczy lasów oddala skargę
Uzasadnienie
Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w K., pismem z dnia [...] lipca 2018 roku, zawiadomił Ł. G., o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia kwot nienależnie pobranych płatności w ramach działania "Korzystanie z usług doradczych przez rolników i posiadaczy lasów", które zostały zrealizowane na rachunek bankowy P.H.U. [...] Ł. G. w wykonaniu: [...] decyzji wydanych przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w G., [...] decyzji wydanych przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w M. G., [...] decyzji wydanych przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w L., [...] decyzji wydanych przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w K., [...] decyzji wydanych przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w K. oraz [...] decyzji wydanych przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w P..
Decyzją z dnia [...] września 2018 roku Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w K. ustalił kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu korzystania z usług doradczych przez rolników i posiadaczów lasów na kwotę [...]zł. Dyrektor W. Oddziału Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P., po rozpoznaniu sprawy w trybie odwoławczym, decyzją z dnia [...] stycznia 2019 roku, nr [...], uchylił decyzje organu I instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania.
Strona skorzystała z prawa skargi do sądu administracyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, wyrokiem z dnia 29 października 2019 roku o sygn. akt III SA/Po 187/19, uchylił decyzję Dyrektora W. Oddziału Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P. z dnia [...] stycznia 2019 roku, nr [...].
Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w K., jeszcze przed zakończeniem postępowania sądowoadministracyjnego (sygn. akt [...]) ponownie rozpoznał sprawę w pierwszej instancji i decyzją z dnia [...] marca 2019 roku, nr [...], skierowaną do Ł. G., ustalił kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu korzystania z usług doradczych przez rolników i posiadaczów lasów na kwotę [...]zł.
Dyrektor W. Oddziału Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P., decyzją z dnia [...] lipca 2019 roku, nr [...], po ponownym rozpatrzeniu sprawy w trybie odwoławczym, utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w K. z dnia [...] marca 2019 roku.
Ł. G., reprezentowany przez pełnomocnika w osobie adwokata, pismem z dnia [...] września 2019 roku, ponownie skorzystał z prawa skargi do sądu administracyjnego. Skarżący zażądał uchylenia decyzji z dnia [...] lipca 2019 roku (nr [...]) oraz poprzedzającej ją decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR z dnia [...] marca 2019 roku (nr [...]).
Strona zarzuciła, że skarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji zostały wydane z naruszeniem:
1) art. 138 §2 ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego poprzez utrzymanie w mocy rozstrzygnięcia Kierownika Biura Powiatowego ARiMR, które wydano z kwalifikowanym naruszeniem art. 10 §1 oraz art. 77 §1 ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego; zdaniem skarżącego organ pierwszej instancji podjął rozstrzygnięcie w sprawie pomimo, że nie dysponował aktami sprawy (wraz ze sprzeciwem zostały przekazane do sądu administracyjnego), a ponadto skarżący został pozbawiony możliwości podjęcia obrony w postępowaniu administracyjnym, gdyż przed ponownym rozstrzygnięciem sprawy w pierwszej instancji nie został zawiadomiony o zakończeniu postępowania i nie skorzystał z możliwości wypowiedzenia się, co do zebranych dowodów i materiałów, a to uniemożliwiło mu złożenie wniosku o zawieszenie postępowania oraz wniosku o zobowiązanie wskazanych imiennie beneficjentów do ustosunkowania się do treści ich pisemnych oświadczeń złożonych do akt administracyjnych przez skarżącego,
2) art. 2 Konstytucji RP w związku z art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 2008 roku o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, gdyż przepis art. 29 ust. 1 wskazanej ustawy może znaleźć zastosowanie jedynie względem podmiotów, które były stroną postępowania administracyjnego zakończonego decyzją o przyznaniu płatności,
3) art. 29 ust. 2 ustawy z dnia 9 maja 2008 roku o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, skutkujące na podstawie art. 156 §1 pkt 1 ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego nieważnością decyzji; w ocenie skarżącego organem właściwym do ustalenia kwot nienależnie pobranych płatności nie był Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w K., lecz te organy, które wydawały decyzje o przyznaniu płatności,
4) art. 3 ust.1 rozporządzenia Rady (WE, Euratom) nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 roku w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich poprzez bezpodstawne zastosowanie przepisu w sprawie, czyli uznanie, że w oparciu o treść tego przepisu ustala się termin przedawnienia dochodzenia należności objętych zaskarżoną decyzją; w ocenie skarżącego termin przedawnienia winien być ustalany w oparciu o dyspozycje art. 68 §1 ustawy – Ordynacja podatkowa w związku z art. 29 ust. 7 ustawy z dnia 9 maja 2008 roku o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa,
5) art. 7 w związku z art. 78 ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego poprzez bezpodstawne nieuwzględnienie wniosku o przeprowadzenie dowodu z przesłuchania w charakterze świadków beneficjentów pomocy finansowej wskazanych imiennie w sentencji zaskarżonej decyzji na okoliczność poniesienia przez nich 20% kosztów kwalifikowanych usług doradczych świadczonych przez skarżącego.
Dyrektor W. Oddziału Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P. wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.
Skarga nie ma uzasadnionych podstaw.
Analiza dokumentów zgormadzonych w aktach administracyjnych ujawnia, że Ł. G. w ramach działalności gospodarczej prowadzonej pod firmą P.H.U. [...] Ł. G. zawarł [...] umów o świadczenie usługi doradczej dofinansowywanej w ramach działania "Korzystanie z usług doradczych przez rolników i posiadaczy lasów" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wielskich na lata 2007-2013.
Zgodnie z treścią zawieranych umów podmiot świadczący usługę doradczą przejmował należności przysługującej wnioskodawcom/rolnikom wobec Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z tytułu przyznanej pomocy - §6 ust.4 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] kwietnia 2008 roku w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Korzystanie z usług doradczych przez rolników i posiadaczy lasów" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz.U. Nr 78, poz. 470 ze zm.).
Przedstawiciele firmy P.H.U. [...] Ł. G. reprezentowali rolników w postępowaniach administracyjnych wywołanych wnioskami o przyznanie pomocy z tytułu korzystania z usług doradczych, jak i w postępowaniach o przyznanie płatności z tytułu korzystania z usług doradczych. Płatności przyznane kontrahentom skarżącego z tytułu korzystania z usług doradczych przez rolników i posiadaczy lasów za lata 2012-2014 w łącznej kwocie [...]zł zostały przekazane na rachunek bankowy P.H.U. [...] Ł. G..
W spawach zakończonych decyzjami o przyznaniu płatności z tytułu korzystania z usług doradczych wyszły na jaw nowe okoliczności oraz nowe dowody nieznane organowi w dniu wydawania decyzji. W toku postępowania przygotowawczego prowadzonego przez Prokuraturę Rejonową w K. oraz postępowania karnego prowadzonego przed Sądem Rejonowym w K. ujawniono, że kontrahenci skarżącego nie pokrywali 20% kosztów kwalifikowalnych usług doradczych i pozostałych kosztów tych usług niezaliczonych do kosztów kwalifikowalnych, na których pokrycie ubiegali się o pomoc. W związku z ujawnieniem, że wbrew dokumentacji przedkładanej w postępowaniach o przyznanie płatności z tytułu korzystania z usług doradczych nie zostały spełnione warunki określone w §9 ust. 1 pkt 1 powołanego powyżej rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 17 kwietnia 2008 roku wznowione zostały postępowania w sprawach o przyznanie płatności kontrahentom skarżącego.
Postępowania wznowione, a dotyczące wszystkich kontrahentów skarżącego ([...] spraw na łączną kwotę [...]zł), zostały zakończone rozstrzygnięciem o uchyleniu decyzji ostatecznej oraz odmową przyznania płatności w ramach działania "Korzystanie z usług doradczych przez rolników i posiadaczy lasów" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wielskich na lata 2007-2013.
Powołane powyżej okoliczności faktyczne Sąd przyjmuje jako własne, wskazane powyżej okoliczności znajdują potwierdzenie w dokumentach złożonych do akt administracyjnych oraz w żadnym zakresie nie zostały zakwestionowane przez skarżącego.
Brak jest podstaw do stwierdzenia nieważności decyzji Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w K., albowiem ten organ był właściwy rzeczowo i miejscowo do wydania decyzji o ustaleniu kwot nienależnie pobranych płatności.
Prezes Agencji, dyrektorzy oddziałów regionalnych i kierownicy biur powiatowych wydają decyzje administracyjne w zakresie określonym w odrębnych przepisach – art. 10 ust. 1-3 ustawy z dnia 9 maja 2008 roku o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz.U. 2017, poz. 2137 ze zm.).
Organem administracji publicznej właściwym do wydawania decyzji w ramach działania korzystanie z usług doradczych przez rolników i posiadaczy lasów "jest kierownik" biura powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa - art. 20 ust. 1 pkt 1 w związku z art. 5 ust. 1 pkt 11 ustawy z dnia 7 marca 2007 roku o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz.U. 2018, poz. 1936 ze zm.).
Skoro, zgodnie z treścią art. 29 ust. 2 ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, organem administracji publicznej właściwym w sprawie ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych jest organ właściwy do rozstrzygnięcia w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej ze środków publicznych, to organem właściwym w kontrolowanej sprawie był również kierownik biura powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa.
Jeżeli przepisy ustawy lub przepisy odrębne nie stanowią inaczej, do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego – art. 10a ust. 1 ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Kierownik biura powiatowego jest właściwy miejscowo również w sprawach dotyczących nieruchomości położonych w miastach na prawach powiatu i w innych sprawach, w których stroną jest podmiot mający miejsce zamieszkania (siedzibę), miejsce pobytu albo ostatnie miejsce zamieszkania w mieście na prawach powiatu, jeżeli właściwość miejscową w tych sprawach ustala się odpowiednio według miejsca zamieszkania (siedziby), miejsca pobytu albo ostatniego miejsca zamieszkania tego podmiotu
Skarżone organy prawidłowo przyjęły, że kontrolowana sprawa nie dotyczyła nieruchomości. Zatem właściwym do załatwienia sprawy był kierownik biura powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wyznaczony według miejsca zamieszkania (siedziby) w kraju dla skarżącego/strony postępowania administracyjnego – art. 21 §1 pkt 3 ustawa z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. 2018, poz. 2096 ze zm.).
Żaden z kontrahentów skarżącego nie był stroną kontrolowanego postępowania administracyjnego, czyli postępowania w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych środków publicznych. Stąd miejsce zamieszkania (siedziby) kontrahentów skarżącego nie mogło być okolicznością istotną z punktu widzenia określenia organu administracji publicznej właściwego do załatwienia tej sprawy.
Brak jest również przesłanek do stwierdzenia nieważności z tego względu, że na skutek wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia [...] października 2019 roku "odżyła" decyzja Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w K. z dnia [...] lipca 2018 roku.
Sprawa ustalenia kwot nienależnie pobranych płatności przez Ł. G. w ramach działania "Korzystanie z usług doradczych przez rolników i posiadaczy lasów" nie była sprawą rozstrzygniętą inną decyzją ostateczną ani na dzień wydania decyzji z dnia [...] marca 2019 roku, nr [...] przez Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w K., ani na dzień wydania decyzji z dnia [...] lipca 2019 roku, nr [...] przez Dyrektora W. Oddziału Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P.. Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w sprawie prowadzonej pod sygn. akt III SA/Po 198/19 został wydany w dniu 29 października 2019 roku.
Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę nie podziela też stanowiska strony skarżącej, że art. 29 ust. 1 ustawy z dnia [...] maja 2008 roku o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, do dnia wejścia w życie przepisu art. 29 ust. 1a ustawy z dnia 9 maja 2008 roku o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, nie znajdował zastosowania względem podmiotów, które nie były stroną postępowania administracyjnego zakończonego wydaniem decyzji o przyznaniu płatności. Dyrektor W. Oddziału Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P. błędnie przyjmuje, że po wejściu w życie przepisu art. 29 ust. 1a ustawy z dnia 9 maja 2008 roku o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa "powstała swoista luka prawna, dla spraw w których płatności zostały pobrane przed tym terminem przez osoby niebędące stronami/wnioskodawcami prowadzonych postępowań".
Prawidłowa wykładnia, a w konsekwencji właściwe stosowanie, przepisów art. 29 ust. 1 oraz art. 29 ust. 1a ustawy z dnia 9 maja 2008 roku o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa nie może pomijać okoliczności, że wprowadzając zmiany ustawą z dnia 24 stycznia 2014 roku o zmianie ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz.U. 2014, poz. 341), polegające na dodaniu przepisu art. 29 ust. 1a ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictw, ustawodawca dążył do wyeliminowania z obiegu prawnego "opinii sądów administracyjnych", że przepis art. 29 ust. 1 ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa znajduje zastosowanie wyłącznie do zwrotu płatności przez podmiot, w tym rolnika będącego stroną postępowania w sprawie przyznania płatności. Błędne jest twierdzenie, że na gruncie art. 29 ust. 1 ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa sprawy dotyczące zwrotu środków publicznych pobranych przez podmioty, które nie były stroną postępowania w sprawie o przyznanie płatności, nie mogą być załatwione w drodze rozstrzygnięcia indywidualnej sprawy z zakresu prawa administracyjnego. W konsekwencji błędne jest też uznanie, że podstawą dochodzenia zwrotu środków publicznych od podmiotu niebędącego wnioskodawcą mają być przepisy prawa cywilnego dotyczące bezpodstawnego wzbogacenia i zwrotu świadczenia nienależnego (patrz: uzasadnienie projektu ustawy z dnia 24 stycznia 2014 r. o zmianie ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa).
Wykładnia językowa, celowościowa, a także systemowa nakazuje przyjąć, że przepis art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 2008 roku o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa od dnia [...] czerwca 2008 roku, tj. od dnia wejścia w życie tej ustawy, jest właściwą podstawą prawną dochodzenia zwrotu środków publicznych nienależnie pobranych zarówno od podmiotów, które były stroną postępowania w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej, jak i od podmiotów, które takiego statusu nie posiadały, ale pobrały środki publiczne nienależnie lub nadmiernie.
Wejście w życie przepisu art. 1 pkt 1 ustawy z dnia 24 stycznia 2014 roku o zmianie ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz.U. 2014, poz. 341) nie wprowadziło żadnych materialnych zmian w zakresie podstaw prawnych dochodzenia zwrotu środków publicznych od podmiotów, które nie były stroną postępowania w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej.
Językowe brzmienie art. 29 ust. 1a ustawy z dnia 9 maja 2008 roku o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa nie pozostawia żadnych wątpliwości i jednoznacznie wskazuje, że to przepis 29 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 2008 roku o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa jest materialnoprawną podstawą dochodzenia zwrotu środków publicznych nienależnie pobranych przez podmioty, które nie były stroną postępowania w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej. Wynik wykładni językowej potwierdza wykładnia celowościowa i systemowa. Skoro celem wprowadzenia zmian ustawodawczych była eliminacja "opinii sądów administracyjnych", sądy sprawują wymiar sprawiedliwości i nie mają kompetencji prawotwórczych, a sędziowie w sprawowaniu swojego urzędu są niezawiśli i podlegają tylko Konstytucji oraz ustawom, to brak jest logicznych podstaw do tego, aby przyjmować, że skutki normatywne wprowadzenia art. 29 ust. 1a ustawy z dnia 9 maja 2008 roku o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa prowadziły do zmian w zakresie podstaw prawnych dochodzenia zwrotu środków publicznych nienależnie pobranych przez podmioty, które nie były stroną postępowania w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej.
Z uwagi na powyższe za nieuprawnione należy uznać stanowisko, które przyjmuje, że brak przepisów przejściowych w ustawie z dnia 24 stycznia 2014 roku o zmianie ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz.U. 2014, poz. 341) "wykreował swoistą lukę prawną". Znaczenie normatywne art. 29 ust. 1a ustawy z dnia 9 maja 2008 roku o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wyczerpuje się w tym, że od dnia wejścia w życie tego przepisu, tj. 2 kwietnia 2014 roku, niedopuszczalne jest takie sądowoadministracyjne stosowanie prawa, które przyjmuje, że przepis art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 2008 roku o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa nie jest podstawą prawną dochodzenia zwrotu środków publicznych od podmiotów, które nie były stroną postępowania w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej. Wejście w życie art. 29 ust. 1a ustawy z dnia 9 maja 2008 roku o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa pozostaje bez znaczenia dla materialnoprawnych podstaw wydania zaskarżonych decyzji, ale może mieć znaczenie w sprawach odpowiedzialności dyscyplinarnej sędziów.
Materialnoprawną podstawą dochodzenia zwrotu nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych od podmiotów, które nie były stroną postępowania w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej był przed i jest po 2 kwietnia 2014 roku przepis art. 29 ust.1 ustawy z dnia 9 maja 2008 roku o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, który obowiązuje od dnia 9 czerwca 2008 roku.
Sąd nie podziela stanowiska autora skargi, że w okolicznościach kontrolowanej sprawy, na podstawie art. 68 §1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 roku - Ordynacja podatkowa (Dz.U. 2019, poz. 900 ze zm.), nastąpiło przedawnienie prawa do wydania decyzji o zwrocie nienależnie pobranych środków publicznych.
Przepisy art. 29 ust.1 i ust. 7 w związku z art. 10 i art. 10a art. ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa należy rozumieć w ten sposób, że sprawa zwrotu nienależnie i nadmiernie pobranych środków publicznych załatwiana jest decyzją administracyjną. Do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Natomiast przepisy działu III ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 roku - Ordynacja podatkowa stosuje się odpowiednio do należności o których mowa w art. 29 ust. 1 ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa.
Przy dokonywaniu wykładni przepisów prawa krajowego ustanawianych w ścisłym związku z aktami unijnymi szczególne znaczenie, pierwszeństwo mają regulacje wspólnotowe.
Prawo wspólnotowe reguluje kwestie odzyskiwania nienależnie pobranych środków pomocowych, a także kwestie przedawnienia, przerwania biegu przedawnienia, czy zawieszenia biegu przedawnienia w zakresie środków administracyjnych i kar dotyczących nieprawidłowości w odniesieniu do prawa wspólnotowego, w szczególności przepisy od art. 1 do art. 6 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 roku w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz. U. UE. L. z 1995 r. Nr 312, str. 1).
Kwestionowane decyzje zostały skierowane do podmiotu, który nie był stroną postępowań o przyznanie płatności, lecz pobierał/przejmował środki publiczne, jako podmiot doradczy na podstawie umów zawieranych z rolnikami/beneficjentami w trybie określonym §6 ust. 4 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 17 kwietnia 2008 roku w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Korzystanie z usług doradczych przez rolników i posiadaczy lasów" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz.U. Nr 78, poz. 470 ze zm.).
Powyższe okoliczności nakazują przyjąć, że w kontrolowanej sprawie nie mogły zostać zastosowane zasady sektorowe dotyczące odzyskiwania nienależnych płatności. Te zasady należy stosować do rolników/beneficjentów pomocy, czyli stron postępowania w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej w rozumieniu art. 28 Kodeksu postępowania administracyjnego.
Sąd uznaje, że pomimo odesłania zawartego w art. 29 ust. 7 pkt 2 ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, przepisów Ordynacji podatkowej w zakresie regulującym terminy przedawnienia nie stosuje się w kontrolowanej sprawie, z uwagi na przepis szczególny, tj. Rozporządzenie Rady Nr 2988/95 z 18 grudnia 1995 roku w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich. Przepis art. 3 ust. 1 tego Rozporządzenia przewiduje zaś jako zasadę czteroletni okres przedawnienia liczony od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości określonej w art. 1 ust. 1, z tym, że w przypadku nieprawidłowości ciągłych lub powtarzających się okres przedawnienia biegnie od dnia w którym nieprawidłowość ustała. Jednak upływ terminu przedawnienia następuje najpóźniej w dniu, w którym mija okres odpowiadający podwójnemu terminowi okresu przedawnienia, jeśli do tego czasu właściwy organ władzy nie wymierzył kary; nie dotyczy to przypadków, w których postępowanie administracyjne zostało zawieszone zgodnie z art. 6 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) nr 2988/95.
Uwzględniając powyższe reguły Sąd orzekający w niniejszej sprawie nie znalazł podstaw do usunięcia z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji z uwagi na upływ okresu przedawnienia na dochodzenie nienależnie pobranych środków publicznych. W okolicznościach kontrolowanej sprawy zachodzi przypadek powtarzających się nieprawidłowości, które były tego rodzaju, że jeszcze przed wszczęciem postępowania w sprawie ustalenia wysokości nienależnie pobranych środków publicznych wszczęte zostało postępowanie karne.
Zatem nawet przyjmując za Kierownikiem Biura Powiatowego ARiMR w K., że ustanie nieprawidłowości przypada na dzień złożenia ostatniego wniosku o przyznanie płatności, tj. na dzień [...] czerwca 2013 roku, to upływ terminu przedawnienia odpowiadający podwójnemu terminowi okresu przedawnienia (8 lat) przypadałby w kontrolowanej sprawie na dzień [...] czerwca 2021 roku. Postępowanie o zwrot nienależnie pobranych płatności zostało wszczęte z dniem [...] lipca 2018 roku (zawiadomienie o wszczęciu postepowania zostało doręczone skarżącemu w dniu [...] lipca 2018 roku). Z kolei każdy akt właściwego organu władzy, o którym zawiadamia się daną osobę, a który odnosi się do śledztwa lub postępowania w sprawie nieprawidłowości prowadzi do przerwania okresu przedawnienia. Po każdym przerwaniu okres przedawnienia biegnie na nowo – art. 3 ust. 1 akapit trzeci rozporządzenie Rady (WE, EURATOM) nr 2988/95.
Wbrew sugestiom zawartym w skardze przepis art. 68 §1 ustawy – Ordynacja podatkowa nie mógł zostać zastosowany w okolicznościach kontrolowanej sprawy także z tego względu, że dotyczy zobowiązań podatkowych, które powstają na skutek wydania decyzji. Natomiast zwrot środków publicznych pochodzących z funduszy Unii Europejskiej staje się aktualny na skutek nieprawidłowości w odniesieniu do prawa wspólnotowego, a więc z mocy prawa.
Sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia skargi w oparciu o zarzuty naruszenia art. 7, art. 10 §1, art. 77 §1, czy art. 78 §1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. 2018, poz. 2096 ze zm.). Sąd nie podziela stanowiska skarżącego, że zarzucane naruszenia prawa mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Kwestia nienależnego pobrania środków publicznych przyznanych kontrahentom skarżącego z tytułu korzystania z usług doradczych w ramach działania "Korzystanie z usług doradczych przez rolników i posiadaczy lasów" została ostatecznie rozstrzygnięta w trybie wznowienia postępowania decyzjami wydanymi na podstawie art. 151 §1 pkt 2 w związku z art. 145 §1 pkt 5 ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego.
Decyzje o przyznaniu kontrahentom skarżącego płatności z tytułu korzystania z usług doradczych stanowiły podstawę prawną dla przekazania środków publicznych na rachunek bankowy skarżącego. Skoro wskazane decyzje zostały uchylone, a w ich miejsce rozstrzygnięto o odmowie przyznania płatności, to zaktualizował się obowiązek zwrotu nienależnie pobranych środków publicznych, które na podstawie umowy zostały przejęte przez skarżącego w trybie art. 6 ust. 4 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 17 kwietnia 2008 roku w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Korzystanie z usług doradczych przez rolników i posiadaczy lasów" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz.U. Nr 78, poz. 470 ze zm.).
Wydane po wznowieniu postępowania, a skierowane do kontrahentów skarżącego, decyzje o odmowie przyznania płatności z tytułu korzystania z usług doradczych, stanowią prejudykat dla sprawy zwrotu nienależnie pobranych środków publicznych. Strony umów doradczych (skarżący, jego kontrahenci) były świadome takiego stanu rzeczy. Zgodnie z treścią stosowanych "dobrowolnych klauzul dodatkowych" kontrahenci skarżącego zobowiązani są do zapłaty za wykonaną usługę w całości, jeżeli zostaną wykluczeni z ubiegania się o przyznanie pomocy z tytułu wykonanej usługi doradczej.
Z powyższych względów Sąd uznaje, że skarżący nie został pozbawiony ochrony prawnej z uwagi na fakt, że nie był stroną postępowań administracyjnych prowadzonych w trybie wznowienia postępowania. Kwestia uiszczenia opłaty/ceny z tytułu świadczenia usługi doradczej w zakresie, w jakim mogła ona zostać sfinansowana ze środków pomocowych pozyskanych od Agencji, ma cywilnoprawny charakter. Do rozpoznawania sporów pomiędzy stronami umowy o zapłatę z tytułu świadczenia usługi doradczej także w zakresie, w którym możliwe jest finansowanie ze środków publicznych, właściwy jest sąd powszechny. Brak uwzględnienia wniosków o przesłuchanie odbiorców usług doradczych/beneficjentów programu pomocowego, kontrahentów skarżącego nie może stanowić o istotnym naruszeniu art. 7, czy art. 78 §1 ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego.
Wynik postępowania karnego pozostaje bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy zwrotu środków publicznych pobranych nienależnie. Kwestia uwolnienia lub pociągnięcia do odpowiedzialności karnej skarżącego za to, że osiągnięte korzyści majątkowe są wynikiem przedkładania nierzetelnych dokumentów pozostaje bez znaczenia dla kontrolowanej sprawy. Okoliczność, że środki publiczne zostały wydatkowane nienależnie wystarczająco potwierdza treść decyzji administracyjnych o odmowie przyznania pomocy. Motywacje skarżącego i sposób osiągania korzyści majątkowych w ramach prowadzonej działalności gospodarczej są okolicznościami nieistotnymi dla rozstrzygnięcia kontrolowanej sprawy.
Skarżący nie wykazał prawdziwości twierdzeń skargi, że Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w K. wydał decyzje nie dysponując aktami sprawy.
Mając na uwadze powyższe okoliczności, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2019, poz. 2325 ze zm.), skarga podlegała oddaleniu.