III SA/PO 692/22

III SA/Po 692/22 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2023-01-26
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2022-08-25
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Mirella Ławniczak /przewodniczący/
Piotr Ławrynowicz /sprawozdawca/
Walentyna Długaszewska
Symbol z opisem
6194 Funkcjonariusze Służby Więziennej
Hasła tematyczne
Służba więzienna
Sygn. powiązane
III OSK 829/23 - Wyrok NSA z 2024-01-31
Skarżony organ
Dyrektor Okręgowy Służby Więziennej
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 1064
art. 96 ust. 1 pkt 2 i ust. 3, art. 218 ust. 1-5
Ustawa z dnia 9 kwietnia 2010 r. o Służbie Więziennej (t.j.)
Dz.U. 2020 poz 1740
art. 61 § 1, art . 82-87
Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny - t.j.
Dz.U. 2021 poz 735
art. 7, art. 10 § 1, art. 61 § 1 i 4, art. 77 § 1, art. 80, art. 81
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Sentencja
Dnia 26 stycznia 2023 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirella Ławniczak Sędzia WSA Walentyna Długaszewska Asesor sądowy WSA Piotr Ławrynowicz (spr.) Protokolant: Sekretarz sądowy Aleksandra Wystańska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 stycznia 2023 roku przy udziale sprawy ze skargi G. K. na decyzję personalną Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej z dnia 20 czerwca 2022 r. nr [...] w przedmiocie zwolnienia ze służby uchyla zaskarżoną decyzję personalną i poprzedzającą ją decyzję personalną Dyrektora Zakładu Karnego w G. z 10 maja 2022r. nr [...].
Uzasadnienie
Decyzją personalną z 10 maja 2022 r. nr [...] Dyrektor Zakładu Karnego w G. (dalej: Dyrektor ZK) na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm., dalej: K.p.a.) oraz art. 32 ust. 1, art. 96 ust. 1 pkt 2, art. 98, art. 218 ust. 1 pkt 1, ust. 2-4 ustawy z dnia 9 kwietnia 2010 r. o Służbie Więziennej (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 1064 ze zm., dalej: u.S.W.) zwolnił kpt G. K. z dniem 30 czerwca 2022 r. ze Służby Więziennej w związku ze złożonym pisemnym zgłoszeniem wystąpienia ze służby z dnia 31 marca 2022 r.
Decyzję wydano przyjmując następujący stan faktyczny i prawny.
G. K. (dalej strona/skarżący) 31 marca 2022 r. złożył pisemny raport o zwolnienie ze służby z uwagi na nabycie praw emerytalnych oraz pogarszający się stan zdrowia. Dyrektor ZK uznał, że zgodnie z u.S.W. zobowiązany jest do zwolnienia strony w terminie do 3 miesięcy i zwolnienie to ma charakter obligatoryjny. Wyjaśnił, że 5 maja 2022 r. strona złożyła pismo o wycofanie raportu z 31 marca 2022 r. informując, iż wcześniejsza decyzja była pochopna, potęgowana sytuacją służbową o dużym ładunku emocjonalnym, a czas spędzony poza służbą przyczynił się do głębszych refleksji strony i zmiany decyzji.
Biorąc powyższe pod uwagę oraz treść art. 61 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1740, dalej: K.c.) organ postanowił nie przychylić się do złożonego 5 maja 2022 r. raportu skarżącego o cofnięciu wystąpienia ze służby. Dyrektor ZK wyjaśnił, że zgodnie z ww. przepisem odwołanie oświadczenia o wystąpieniu ze służby byłoby skuteczne, jeżeli zostałoby złożone organowi jednocześnie z raportem z 31 marca 2022 r. lub wcześniej. Wobec uznania za bezskuteczne cofnięcie oświadczenia o wystąpieniu ze służby w związku z art. 61 § 1 K.c. i art. 96 ust. 1 pkt 2 i ust. 3 u.S.W. funkcjonariusza zwalnia się ze służby w przypadku pisemnego zgłoszenia wystąpienia ze służby w terminie 1 miesięcy od dnia złożenia przez niego pisemnego zgłoszenia wystąpienia ze służby.
G. K. odwołując się od powyższej decyzji podniósł, iż skoro przepisy u.S.W. należą do gałęzi prawa administracyjnego, a służba nawiązywana jest na podstawie dobrowolnego zgłoszenia, raport jako podanie powinien być podaniem wszczynającym postępowanie administracyjne. Prawną tego konsekwencją jest możliwość wycofania raportu w dowolnym momencie, co powinno skutkować umorzeniem postępowania. Odnosząc się do uznania przez Dyrektora ZK, że raport stanowi oświadczenie woli w rozumieniu K.c. strona wskazała, że przepisy K.c. przewidują możliwość uchylenia się od skutków oświadczenia woli złożonego innemu podmiotowi, zapewniają wystarczające gwarancje ochrony funkcjonariusza, którego oświadczenie o wystąpieniu ze służby dotknięte było wadami. Uznanie raportu za oświadczenie woli oznacza także możliwość uchylenia się od jego skutków przez powołanie się na wady oświadczenia woli: brak świadomego i swobodnego powzięcia decyzji i wyrażenia woli (art. 82 K.c.), pozorność (art. 83 K.c.), błąd (art. 84 K.c.), podstęp (art. 86 K.c.) i groźba (art. 87 K.c.).
Skarżący podał, że 31 marca 2022 r. na polecenie Dyrektora ZK wycofał raport z 17 marca 2022 r. Składając kolejny raport nie miał możliwości kształtowania treści stosunku prawnego według własnego uznania. Nie mógł w sposób swobodny ustanowić swoich praw, w tym wyznaczyć daty rozwiązania stosunku służbowego oraz wyartykułowania rzeczywistych powodów podjętych przez ze niego decyzji. Datę przejścia na zaopatrzenie emerytalne narzucił Dyrektor ZK i była podyktowana terminem ukończenia studiów podyplomowych. Pomimo dezaprobaty strony Dyrektor polecił sporządzenie raportu uwzględniając datę 30 czerwca 2022 r. jako ostateczną datę rozwiązania stosunku służbowego. Czynność ta była znana stronom umowy i niewątpliwie przekroczyła granice swobody umowy.
Nadto strona podniosła, że jej zamiarem i celem nie było rozwiązanie stosunku służbowego, a jedynie zaapelowanie, zwrócenie uwagi przełożonym na okoliczności i nieprawidłowości czynności kontrolnych podjętych wobec niego przez funkcjonariuszy Okręgowego Inspektoratu SW w P. oraz brak reakcji kierownika jednostki. Skarżący podkreślił, że Dyrektor ZK zapewniał go o możliwości wycofania złożonego raportu na każdym etapie postępowania administracyjnego, do momentu wydania decyzji. Po przeprowadzonych rozmowach, raporty z 17 i 18 marca 2022 r. organ wycofał i pozostawił bez rozpatrzenia jako podania w myśl przepisów prawa administracyjnego. Zdaniem skarżącego Dyrektor ZK świadomie prowadzał go w błąd. 5 maja 2022 r. skarżący wycofał raport o przejście na zaopatrzenie emerytalne, a 10 maja 2022 r. funkcjonariusze ZK wręczyli mu decyzję personalną o zwolnieniu ze służby z dniem 30 czerwca 2022 r., w której odmówiono przyjęcia raportu z 5 maja 2022 r., z powołaniem na raport z 31 marca 2022 r. Nadmienił, że raport z 31 marca 2022 r. złożył, ale do 10 maja 2022 r. nie otrzymał potwierdzenia "rozwiązania umowy" wymaganej przy oświadczeniu woli. Dyrektor ZK przyjmując raport z 17 i 18 marca 2022 r. potraktował je jako podania, a raport z 31 marca 2022 r. jako oświadczenie woli w myśl K.c. i na tej podstawie wydał decyzję administracyjną. Ta sytuacja wskazuje, iż Dyrektor ZK podstępem i świadomie wprowadzał stronę w błąd. Celem bezpośredniego przełożonego strony nie była pomoc przy wyjaśnieniu zgłaszanych nieprawidłowości, a jedynie skłonienie jej do wycofania wcześniejszych raportów z treścią obciążającą stronę służbową.
Strona podniosła, że Dyrektor ZK przez początkowy okres postępowania zapewniał stronę, że jej zachowanie w trakcie prowadzonych czynności kontrolnych było poważnym naruszeniem dyscypliny służbowej. Sugerował wycofanie raportów z 17 i 18 marca 2022 r., wskazując, że w przeciwnym razie rozważy możliwość wszczęcia postępowania dyscyplinarnego. Podkreślił, że możliwość dokończenia przez stronę studiów podyplomowych w Szkole Wyższej Wymiaru Sprawiedliwości będzie uzależnione od podjęty przez nią decyzji. Skarżący w sposób realny mógł więc obawiać się, że grożą mu poważne konsekwencje w przypadku odmowy wycofania raportów. Dyrektor ZK 4 maja 2022 r. na podstawie art 230 pkt.6 u.S.W. przeprowadził rozmowę dyscyplinarną. W słownym uzasadnieniu stwierdził, że sprawa została zakończona, a jako powód przeprowadzenia rozmowy wskazał "niestosowne zachowanie się w obecności oficerów S.W. Skarżący powołując się na zasady współżycia społecznego i ustalone zwyczaje (art. 65 K.c.) wskazał, że zwyczajem i zasadami współżycia społecznego jego dotychczasowych przełożonych w ZK była możliwość wycofania każdego raportu przed wydaniem decyzji.
Wystąpienie którejkolwiek z powyższych wad stanowi duże zagrożenie dla skuteczności złożonego oświadczenia. W zależności od rodzaju wady, może ona prowadzić do bezwzględnej nieważności czynności prawnej (oświadczenie woli nie wywołuje żadnych skutków prawnych) lub powodować wzruszalność czynności prawnej (oświadczenie woli nie jest z mocy prawa nieważne, ale może zostać przez konkretną osobę podważone).
Dyrektor Okręgowego Inspektoratu Służby Więziennej w P. (dalej: Dyrektor O.I.S.W.) decyzją personalną z 20 czerwca 2022 r. nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 104 K.p.a., po rozpoznaniu ww. odwołania, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W jej uzasadnieniu stwierdził, że zwolnienie ze służby na podstawie art. 96 ust. 1 pkt 2 u.S.W. ma charakter obligatoryjny, gdyż organ jest zobowiązany do zwolnienia funkcjonariusza, niezależnie od przyczyn złożenia przez niego oświadczenia o wystąpieniu ze służby. Skarżący 31 marca 2022 r. złożył raport, w którym zwrócił się z prośba o zwolnienie ze służby z dniem 30 czerwca 2022 r. Następnie 5 maja 2022 r. złożył raport dot. wycofania raportu o zwolnienie go ze służby. Raport ten nie został uwzględniony i 10 maja 2022 r. Dyrektor ZK wydał decyzję personalną nr [...] i zwolnił kpt. G. K. ze służby z dniem 30 czerwca 2022 r.
Organ odwoławczy wyjaśnił, że funkcjonariusz, składając raport o zwolnienie ze służby, złożył oświadczenie woli o wystąpieniu ze Służby Więziennej, które zostało skierowane do Dyrektora ZK. Do takiego oświadczenia, o którym mowa w art. 96 ust. 1 pkt 2 u.S.W., ma zastosowanie art. 61 K.c. Odwołanie takiego oświadczenia woli jest skuteczne jedynie wówczas, gdy doszło do adresata jednocześnie z tym oświadczeniem lub wcześniej. W świetle tej regulacji oświadczenie woli złożone drugiej stronie wiąże osobę, która oświadczenie takie złożyła. Może być ono skutecznie odwołane po tym jak doszło do wiadomości adresata i tylko za jego zgodą.
Odnosząc się do braku świadomego i swobodnego podjęcia decyzji i wyrażania woli, pozorności oświadczenia oraz błędu jako wady złożonego oświadczenia o zwolnieniu ze służby zgodnie z art. 96 ust. 1 pkt 2 u.S.W. Dyrektor I.O.S.W. podzielił stanowisko organu I instancji co do braku podstaw do uznania, iż oświadczenie woli strony dotknięte było wadą umożliwiającą uchylenie się od jego skutków. Skarżący nie wykazał, że w dniu złożenia raportu działał pod wpływem braku świadomości lub swobody, błędu lub w stanie wyłączającym świadome albo swobodne podjęcie decyzji i wyrażenie woli. Skarżący w złożonym raporcie 31 marca 2022 r., który osobiście podpisał, wskazał, iż powodem przejścia na zaopatrzenie emerytalne jest nabycie przez niego praw emerytalnych oraz pogarszający się stan zdrowia. Taka treść oświadczenia jest jasna i nie budzi żadnych wątpliwości co do jego woli. Organ I instancji nie był zobowiązany badać motywów oraz intencji funkcjonariusza, co do wystąpienia z raportem o zwolnienie ze służby. Skoro organ uwzględnił prośbę funkcjonariusza i zwolnił go ze służby, to nie można tym samym zarzucić mu niewłaściwego zastosowania art. 96 ust. 1 pkt 2 u.S.W.
Organ odwoławczy zaznaczył, że Dyrektor ZK nie miał obowiązku uwzględnienia raportu skarżącego o wycofaniu raportu z 31 marca 2022 r. o zwolnienie ze służby. Mógł się przychylić do prośby funkcjonariusza, ale nie był do tego zobligowany. Skoro organ, korzystając z przysługujących mu uprawnień, nie uwzględnił raportu z 5 maja 2022 r. o wycofaniu raportu o zwolnienie ze służby, to oświadczenie to w myśl art. 61 K.c. było bezskuteczne. W konsekwencji postępowanie w przedmiocie zwolnienia funkcjonariusza ze służby nie stało się bezprzedmiotowe i należało wydać decyzję na podstawie art. 96 ust. 1 pkt 2 u.S.W.
Dyrektor O.I.S.W. nie dał wiary skarżącemu co do zaistnienia okoliczności skutkujących uznaniem oświadczenia woli o zwolnieniu się ze służby za wadliwe. Odwołujący wymienia cały katalog ustawowych wad oświadczenia woli, przy czym z ich istoty wynika, że nie mogą wystąpić kumulatywnie, zaś przedstawione uzasadnienie oraz okoliczności sprawy nie potwierdzają wystąpienia ustawowych przesłanek wad oświadczenia woli. Ponadto zgodnie z treścią art. 88. § 1 K.c. uchylenie się od skutków prawnych oświadczenia woli, które zostało złożone innej osobie pod wpływem błędu lub groźby, następuje przez oświadczenie złożone tej osobie na piśmie. W piśmie o wycofanie raportu odwołujący nie zawarł informacji, że wcześniej złożył oświadczenie pod wpływem błędu, groźby czy w stanie wyłączającym świadome wyrażanie woli. W świetle art. 61 K.c. oświadczenie woli złożone drugiej stronie wiąże osobę, która oświadczenie takie złożyła. Może być ono skutecznie odwołane po tym jako doszło do wiadomości adresata tylko za jego zgodą. Organy nie wyraziły zgody na cofnięcie oświadczenia. A zatem oświadczenie funkcjonariusza nie zostało skutecznie odwołane.
Odnosząc się do zarzutu określenia daty zwolnienia organ II instancji wskazał, iż organ nie jest związany w tym zakresie zgłoszeniem funkcjonariusza. Niemniej jednak sama treść wniosku nie pozostawia żadnych wątpliwości, że funkcjonariusz chciał zwolnić się ze służby w S.W. w terminie przez siebie podanym.
G. K. wnosząc do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na powyższą decyzję personalną Dyrektora O.I.S.W. zarzucił naruszenie prawa mogące mieć wpływ na wynik sprawy, tj.:
1. art. 61 § 1 i 4 K.p.a. poprzez brak wszczęcia postępowania administracyjnego na żądanie strony w sprawie zwolnienia ze służby i brak zawiadomienia o jego wszczęciu;
2. art. 7 i 77 § 1 K.p.a. poprzez niepodjęcie wszelkich niezbędnych czynności zmierzających ustalenia rzeczywistej woli funkcjonariusza S.W., w szczególności z uwagi na treść złożonego 5 maja 2022 r. raportu;
3. art. 105 K.p.a. poprzez zaniechanie wydania decyzji o umorzeniu postępowania w sytuacji, kiedy wskutek raportu z 5 maja 2022 r. stało się ono bezprzedmiotowe;
4. art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. poprzez utrzymanie wadliwej decyzji w mocy;
5. art. 96 ust. 1 pkt 2 u.S.W. poprzez jego zastosowanie, podczas gdy oświadczenie woli o wystąpieniu ze służby zostało skutecznie cofnięte.
Skarżący wniósł o:
- przeprowadzenie dowodu z dokumentu - jego oświadczenia z 25 lipca 2022 r. o uchyleniu się od skutków prawnych oświadczenia woli z 31 marca 2022 r., skierowanego do Dyrektora ZK, wraz z dowodem jego nadania,
- uchylenie zaskarżonej decyzji personalnej i poprzedzającej ją decyzji personalnej organu I instancji, a także
- zasądzenie od organu kosztów postępowania według norm przepisanych.
W motywach skargi podniósł, że 17 marca 2022 r. złożył na ręce Dyrektora ZK raport o przejście na zaopatrzenie emerytalne. Doręczenie raportu pokwitował osobiście Dyrektor ZK. W dniu 18 marca 2022 r. skarżący złożył kolejny raport, który dotyczył kwestii związanych z wyjaśnieniem przeprowadzonych wobec niego czynności przez komisję powołaną przez Dyrektora Okręgowego S.W. w P.. Po kilku spotkaniach z Dyrektorem i odbytych rozmowach, Dyrektor ZK "przekonał" skarżącego do wycofania ww. raportów, co też uczynił. Pismem z 22 marca 2022 r. Dyrektor ZK poinformował skarżącego, że raport z 18 marca 2022 r. pozostawia bez rozpoznania, wobec jego cofnięcia. Kolejnym pismem z 1 kwietnia 2022 r. Dyrektor ZK poinformował stronę, że raport o zwolnienie ze służby z 17 marca 2022 r. także pozostawia bez rozpoznania wobec jego cofnięcia. Skarżący wyjaśnił, że 31 marca 2022 r. złożył drugi raport, w którym wyraził wolę zwolnienia go ze służby. Złożył go będąc w pełni przekonanym, że może go w każdej chwili cofnąć. Jego przekonanie wynikało z treści rozmów przeprowadzonych z Dyrektorem ZK. Potwierdzeniem tego jest pismo Dyrektora z 1 kwietnia 2022 r., w którym stwierdza, że pozostawia ww. raport z 17 marca 2022 r. bez rozpoznania wskutek jego cofnięcia.
Skarżący podał, że przyczyną złożenia raportu z 31 marca 2022 r. nie była chęć odejścia ze służby, a jedynie stanowił on kolejną próbę zwrócenia uwagi kadry zarządzającej na nieprawidłowości w funkcjonowaniu jednostki. Był przekonany, że poprzez wyrażoną chęć odejścia ze służby zwróci uwagę, że występujące nieprawidłowości doprowadzają do rezygnacji funkcjonariuszy S.W. z dalszej służby. Dyrektor uznał jednak że raport ten stanowi oświadczenie woli w rozumieniu art. 61 K.c., z którym pozostaje się mu jedynie zgodzić. Raport o zwolnienie ze służby należy zaś traktować jako wniosek - podanie o wszczęcie postępowania administracyjnego, bowiem pismo takie ma bardziej procesowy niż materialny charakter. Rolą organu było zatem wszczęcie na podstawie art. 61 § 1 K.p.a. postępowania na wniosek strony, zawiadomienie stronę o jego wszczęciu, przeprowadzenie tego postępowania, zawiadomienie strony w trybie art. 10 § 1 K.p.a. przed podjęciem decyzji o możliwości zapoznania się z aktami sprawy i wypowiedzenia się co do dowodów i materiałów zgromadzonych w toku postępowania. Czynności tych zabrakło, co świadczy o naruszeniu reguł postępowania, które miały wpływ na treść decyzji personalnej. Organ winien był wszcząć postępowanie i je przeprowadzić zgodnie z procedurą przewidzianą w K.p.a., a wobec treści pisma z 5 maja 2022 r. umorzyć je jako bezprzedmiotowe, względnie udzielić informacji o pozostawieniu wniosku bez rozpoznania. Ewentualnie Dyrektor ZK powinien pismo to rozpatrzyć przez pryzmat przepisu art. 65 § 2 k.c.
Skarżący podkreślił, że Dyrektor ZK w trakcie wielu rozmów z nim zapewniał skarżącego o możliwości wycofania złożonego raportu na każdym etapie postępowania administracyjnego, do momentu wydania przez organ decyzji. Po przeprowadzonych rozmowach, raporty sporządzone 17 i 18 marca 2022 r. pozostawił bez rozpatrzenia wskutek uznania skutecznego ich wycofania. Oznacza to, że poprzednie raporty Dyrektor potraktował jako podania w myśl przepisów o postępowaniu administracyjnym. Organ świadomie wprowadzał skarżącego w błąd, co skarżący szerzej przedstawia w oświadczeniu z 25 lipca 2022 r. Zdaniem skarżącego podstępem i świadomie Dyrektor ZK wprowadzał go w błąd. Celem przełożonego nie była pomoc przy wyjaśnieniu zgłaszanych nieprawidłowości, a jedynie skłonienie mnie do wycofania wcześniejszych raportów z treścią obciążającą organ.
Skarżący podniósł, że organ II instancji nie dostrzegł w treści odwołania oświadczenia o uchyleniu się od skutków prawnych raportu z 31 marca 2022 r., jak i sposobu działania organu I instancji w stosunku do skarżącego, w szczególności różnej - zależnej od potrzeb - praktyki traktowania podań o wystąpienie ze służby oraz praktyki stosowania prawa, zależnej od potrzeb pracodawcy. Wbrew twierdzeniom organu II instancji, już w dacie wydania orzeczenia z 20 czerwca 2022r. istniały okoliczności skutkujące uznaniem oświadczenia woli z 31 marca 2022 r. za wadliwe. Tą okolicznością był błąd wywołany przez Dyrektora ZK polegający na poinformowaniu o możliwości wycofania wniosku o zwolnienie ze służby w każdym czasie przed wydaniem decyzji personalnej przez organ. Powyższe potwierdza pismo Dyrektora ZK z 1 kwietnia 2022 r.
W ocenie skarżącego organ II instancji, wobec treści odwołania, winien był wezwać go w trybie art. 136 § 1 K.p.a. do wyjaśnienia treści oświadczenia zawartego w odwołaniu. W orzecznictwie przyjmuje się, iż złożenie pisemnego zgłoszenia wystąpienia ze służby to czynność strony o charakterze dyspozytywnym, a zatem to strona decyduje o tym, jaki rodzaj pisma wnosi do organu administracji publicznej. Jeśli jej wola zawarta w piśmie wskazuje, że strona błądzi w sferze swych zamierzeń, wówczas istnieją wszelkie podstawy ku temu, by wezwać ją do sprecyzowania wniosku, pouczając jednocześnie, stosownie do okoliczności faktycznych i prawnych sprawy, o jej prawach i obowiązkach oraz o skutkach jej czynności i konsekwencjach ewentualnych zaniedbań (art. 9 K.p.a.). W konsekwencji organ winien był uchylić zaskarżoną decyzję w całości i umorzyć postępowanie zgodnie z art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. Złożone aktualnie oświadczenie nie pozostawia złudzeń, że uchylenie to jest skuteczne. Na tle zgromadzonego materiału dowodowego należy stwierdzić, że błąd został wywołany przez Dyrektora ZK i stanowił on wadę oświadczenia. Zgodnie zaś z art. 86 § 1 K.c. jeżeli błąd wywołała druga strona podstępnie, uchylenie się od skutków prawnych oświadczenia woli złożonego pod wpływem błędu może nastąpić także wtedy, gdy błąd nie był istotny, jak również wtedy, gdy nie dotyczył treści czynności prawnej.
W odpowiedzi Dyrektor O.I.S.W. wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując swe dotychczasowe stanowisko. Odnosząc się do zarzutów skargi wskazano po pierwsze, że zarzut naruszenia art. 61 § 4 K.p.a. jest bezpodstawny, gdyż postępowanie w sprawie zwolnienia ze służby wszczynane jest na wniosek a nie z urzędu, a zgodnie z art. 61 § 3 K.p.a. datą wszczęcia postępowania na żądanie strony jest dzień doręczenia żądania organowi. W niniejszej sprawie poza skarżącym nie było innych stron postępowania, a więc organ I instancji nie naruszył art. 61 § 4 K.p.a. Zdaniem organu II instancji nie zasługuje na uwzględnienie również zarzut naruszenia art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a. zważywszy, że oświadczenie o wystąpieniu ze służby na gruncie art. 96 ust. 1 pkt 2 u.S.W. w zw. z art. 61 K.c. nie jest oświadczeniem o charakterze procesowym, które można swobodnie cofać w toku postępowania. Skoro na dzień wydania decyzji o zwolnieniu ze służby skarżącego istniał raport o zwolnienie, Dyrektor ZK był tym raportem związany. Nie ma więc racji skarżący, że organ nie zbadał wszystkich okoliczności sprawy. Raport z 31 marca 2022 r. ujawnia intencje skarżącego wystąpienia ze służby, a wcześniejsze działania skarżącego i złożenie kolejnego raportu jawi się jako działanie przemyślane, tym bardziej, że skarżący był funkcjonariuszem zajmującym jedno kluczowych stanowisk kierowniczych w jednostce (kierownik działu ochrony), bezpośrednim przełożonym wielu funkcjonariuszy odpowiedzialnym za realizację polityki personalnej w dziale, posiadał 15-letni staż, ukończył szkołę oficerską i studiował w Wyższej Szkole Wymiaru Sprawiedliwości w W. na studiach podyplomowych. Nie można więc uznać, by nie znał prawa i konsekwencji prawnych swych decyzji, zwłaszcza w kwestii tak dla siebie istotnej jak ustanie stosunku służbowego. Organ odwoławczy też swe stanowisko co do zarzucanych wad oświadczenia woli o zwolnieniu ze służby. Co do zaś zarzutu naruszenia art. 105 K.p.a. wskazano, że skoro oświadczenie o wystąpieniu ze służby nie ma charakteru procesowego, które można swobodnie cofać w toku postępowania, samo złożenie raportu z 5 maja 2022 r. nie mogło stanowić przesłanki umorzenia przedmiotowego postępowania. W rezultacie nie podzielono również zarzutu naruszenia art.138 § 1 pkt 1 K.p.a.
Skarżący pismem procesowym z 22 września 2022 r. wniósł o zawieszenie niniejszego postępowania sądowego na podstawie art. 125 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm., dalej: P.p.s.a.) do czasu prawomocnego rozstrzygnięcia sprawy zawisłej przed Sądem Rejonowym w G. z pozwu skarżącego przeciwko Skarbowi Państwa – Zakładowi Karnemu w G. o uznanie za nieważną czynności prawnej – oświadczenia woli skarżącego z 31 marca 2022 r. o wystąpieniu ze S.W. z dniem 30 czerwca 2022 r.
Sąd postanowieniem z 10 października 2022 r. odmówił zawieszenia postępowania sądowoadministracyjnego. Następnie Sąd postanowieniem z 17 listopada 2022 r. odmówił skarżącemu sporządzenia uzasadnienia ww. postanowienia z 10 października 2022 r.
Na rozprawie sądowej 26 stycznia 2023 r. stawił się skarżący i pełnomocnik organu. G. K. poza stanowiskiem zaprezentowanym w skardze wyjaśnił, że krótki bo jednodniowy upływ czasu między złożeniem raportów o różnej treści wynikał z tego, że w tym czasie w Zakładzie podjęła pracę komisja wewnętrzna Inspektoratu w P. badająca incydent związany z odmową dopuszczenia do strzelania na strzelnicy funkcjonariusza M. G., który miał miejsce w 2021 r. Skarżący oświadczył, że był zaskoczony działaniem, formą pracy komisji oraz jej przedmiotem. Nie był przygotowany na to, że jego postępowanie zostanie zweryfikowane w taki sposób. W jego ocenie zarówno pismo z 22 kwietnia 2022 r. jak i jego oświadczenie z 4 maja 2022 r. dotyczyły wyłącznie jego zachowania przed komisją wewnętrzną i wyjaśnia jego bulwersujące zachowanie wobec jej członków. Skarżący podał, że był jednak mocno wzburzony sposobem postępowania członków komisji wobec niego. Pełnomocnik organu wniósł jak w odpowiedzi na skargę.
Sąd na podstawie art. 106 § 3 P.p.s.a. postanowił oddalić wniosek dowodowy zawarty w skardze.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.
Na wstępie wyjaśnić należy, iż zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji nie naruszyły przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, nie naruszyły prawa, które daje podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub czy nie naruszyły innych przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1-3 P.p.s.a.). Ocenia również, czy nie zachodzą przesłanki do stwierdzenia nieważności decyzji określone w art. 156 K.p.a. oraz przyczyny dające podstawę do stwierdzenia wydania decyzji z naruszeniem prawa (art. 145 § 1 pkt 2 i 3 P.p.s.a.). Sądowa kontrola legalności zaskarżonej decyzji sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 P.p.s.a.).
W ocenie Sądu skargę w niniejszej sprawie należało uwzględnić z powodu naruszenia przez organy Służby Więziennej obu instancji przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja personalna Dyrektora O.I.S.W. w P. z 20 czerwca 2022 r. nr [...], którą utrzymano w mocy decyzję Dyrektora ZK w G. z 10 maja 2022 r. nr [...] o kpt G. K. z dniem 30 czerwca 2022 r. ze Służby Więziennej w związku ze złożonym pisemnym zgłoszeniem wystąpienia ze służby z dnia 31 marca 2022 r.
Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia stanowiły przepis ustawy z dnia 9 kwietnia 2010 r. o Służbie Więziennej (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 1064 ze zm., dalej: u.S.W.). W myśl art. 96 ust. 1 u.S.W. funkcjonariusza zwalnia się ze służby w przypadkach:
1) nieprzydatności do służby stwierdzonej w opinii służbowej w okresie służby przygotowawczej albo w okresie służby kandydackiej;
2) pisemnego zgłoszenia wystąpienia ze służby.
Przepis art. 96 ust. 3 u.S.W. określa zaś, że funkcjonariusza zwalnia się ze służby w terminie do 3 miesięcy od dnia złożenia przez niego pisemnego zgłoszenia wystąpienia ze służby.
Należy również wskazać, że zgodnie z art. 218 ust. 1 pkt 1 u.S.W. sprawy dotyczące zwolnienia ze służby rozstrzyga się w formie decyzji. Od decyzji wymienionych w ust. 1 funkcjonariusz może, w terminie 14 dni, wnieść odwołanie do wyższego przełożonego (art. 218 ust. 2 u.S.W.). Wniesienie odwołania nie wstrzymuje wykonania decyzji (art. 218 ust. 3 u.S.W.). Co istotne, stosownie do przepisu art. 218 ust. 4 u.S.W. do postępowań w sprawach, o których mowa w ust. 1, stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256). Z kolei przepis art. 218 ust. 5 u.S.W. stanowi, że od decyzji organu odwoławczego przysługuje prawo do wniesienia skargi do sądu administracyjnego na zasadach określonych w ustawie z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2021 r. poz. 735).
Na gruncie kluczowego dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy przepisu art. 96 ust. 1 pkt 2 u.S.W. istotnym jest, że funkcjonariusz, żądając rozwiązania z nim stosunku służbowego, składa oświadczenie woli o wystąpieniu ze służby, które skierowane jest do określonego adresata – przełożonego. Ustawa o Służbie Więziennej ani inne przepisy prawa administracyjnego nie regulują zasad składania oświadczeń woli w administracyjnoprawnych stosunkach służbowych. Występuje więc w omawianym zakresie luka w prawie. W takich przypadkach jedną z dopuszczalnych form wykładni jest analogia "z prawa" (analogia iuris). Z tych względów w orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się (jak i przyjmowało na gruncie poprzednio obowiązującego art. 39 ust. 2 pkt 6 ustawy z dnia 26 kwietnia 1996 r. o Służbie Więziennej – Dz. U. z 2002 r. Nr 202, poz. 1761, por. wyrok NSA z 30 listopada 2001 r., sygn. II SA/Po 2142/00, Lex nr 82649), że do oświadczenia, o którym mowa w art. 96 ust. 1 pkt 2 u.S.W., ma zastosowanie art. 61 K.c. dotyczący oświadczeń woli. Takie stanowisko wynika z uchwały siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 grudnia 2011 r., sygn. akt I OPS 4/11 (publ. ONSAiWSA 2012/2/20, Lex nr 1103552), która wprawdzie dotyczyła interpretacji art. 60 ust. 3 ustawy z dnia 24 maja 2002 r. o Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego oraz Agencji Wywiadu, ale powołany przepis ma niemal identyczną treść jak analizowany art. 96 ust. 1 pkt 2 u.S.W. Różnica tych regulacji sprowadza się jedynie do innego terminu zwolnienia funkcjonariusza ze służby (por. wyrok NSA z 23 stycznia 2020 r., sygn. I OSK 3504/18, dostępny w internetowej bazie orzeczeń: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Stanowisko wyrażone w uchwale znajduje zastosowanie także w niniejszej sprawie.
W związku z powyższym oświadczenie złożone przez skarżącego w niniejszej sprawie w raporcie z 31 marca 2022 r. o zwolnienie ze służby z dniem 30 czerwca 2002 r. adresowane do Dyrektora ZK i przez niego tego dnia przyjęte należy odczytywać zgodnie z przepisami K.c., w szczególności art. 61. W konsekwencji nie sposób zgodzić się ze poglądem skarżącego jakoby raport o zwolnienie ze służby należy traktować jako podanie o wszczęcie postępowania, pismo jedynie o procesowym charakterze, które w każdym czasie może cofnąć, co powoduje bezprzedmiotowość postępowania skutkującą jego umorzeniem. Sąd wyjaśnia, że prośba funkcjonariusza o zwolnienie go ze służby nie ma wyłącznie charakteru procesowego żądania uruchomienia procedury zwolnieniowej. Takie wystąpienie zawiera nie tylko żądanie wszczęcia stosownego postępowania administracyjnego, ale wywołuje także skutki w zakresie prawa materialnego. Funkcjonariusz ma prawo żądać rozwiązania z nim stosunku służbowego, a organ zobowiązany jest wydać w zakreślonym terminie stosowna decyzję o zwolnieniu funkcjonariusza ze służby. Prawo zgłoszenia wystąpienia ze służby jest bowiem elementem wyznaczającym materialnoprawny status funkcjonariusza łączący się z dobrowolnym, a nie przymusowym charakterem służby (por. ww. wyrok NSA z 23 stycznia 2020 r., sygn. I OSK 3504/18).
Powyższe nie oznacza jednak, by organ, do którego zostanie skierowany wniosek o zwolnienie ze służby w trybie art. 96 ust. 1 pkt 2 u.S.W., w tym wypadku Dyrektor ZK, nie był zobowiązany do przeprowadzenia postępowania administracyjnego zgodnie z regułami określonymi w K.p.a., kończącego się wydaniem decyzji administracyjne. Powyższe wynika z norm określonych w art. 218 ust. 1 i 4 u.S.W.
Mając na względzie powyższe Sąd podziela zarzut skarżącego, że tak zaskarżona decyzja, jak poprzedzająca ją decyzja Dyrektora ZK zostały wydane z przepisu art. 10 § 1 K.p.a. ustanawiającego zasadę udziału stron w postępowaniu, a także przepisu stanowiącego emanację tej zasady w postępowaniu wyjaśniającym art. 81 K.p.a. Pierwszy z powołanych przepisów określa, że organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Wedle zaś art. 81 K.p.a. Okoliczność faktyczna może być uznana za udowodnioną, jeżeli strona miała możność wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów, chyba że zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 10 § 2 (uwaga Sądu tj. gdy załatwienie sprawy nie cierpi zwłoki ze względu na niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia ludzkiego albo ze względu na grożącą niepowetowaną szkodę materialną.).
Akta administracyjne sprawy wskazują, że po złożeniu przez G. K. Dyrektorowi ZK raportu z 31 marca 2022 r. o zwolnienie ze służby z dniem 30 czerwca 2022 r., a następnie cofnięciu tego raportu przez skarżącego 5 maja 2022 r., organ I instancji przed wydaniem decyzji z 10 maja 2022 r. nie pouczył strony o zakończeniu postępowania dowodowego i przysługującego jej prawie zapoznania się z aktami sprawy oraz nie umożliwił stronie wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów.
Istota uprawnienia strony przewidzianego w art. 10 § 1 K.p.a. (i wynikającego także z art. 81 K.p.a.), polegającego na końcowym zapoznaniu się z całokształtem zgromadzonego materiału dowodowego (niezależnie od uprawnienia do wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i składania dalszych wniosków dowodowych) polega na tym, że przed wydaniem decyzji ma ona możliwość dowiedzieć się, jakie okoliczności faktyczne, wynikające z zebranych dowodów, organ będzie uwzględniał przy wydaniu rozstrzygnięcia, a realizacja zasady czynnego udziału strony w postępowaniu administracyjnym powinna być udokumentowana w aktach sprawy poprzez potwierdzenie, iż strona została pouczona o prawie zajęcia stanowiska wobec całości dowodów i żądań zawartych w aktach, a także poprzez zamieszczenie oświadczenia strony, co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań (por. wyrok WSA w Poznaniu z 29 września 2011 r., sygn. II SA/Po 599/11, dostępny jak wyżej).
W ocenie Sądu naruszenie powyższych reguł postępowania administracyjnego o tyle mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, że przyjęte przez organy orzekającej - jako niekwestionowane na gruncie art. 61 § 1 K.c. - oświadczenie skarżącego z 31 marca 2022 r. o wystąpieniu ze służby poprzedzone było licznymi czynnościami skarżącego i Dyrektora ZK, które mogły uzasadniać przyjęcie stanowiska, że G. K. pozostaje w przekonaniu, że jego raport o wystąpieniu ze służby może być w każdym czasie cofnięty, a organ wyrazi na takie cofnięcie zgodę.
Chronologicznie ujmując wyżej wymienione czynności wskazać należy, że skarżący 17 marca 2022 r. złożył Dyrektorowi ZK raport o przejście na zaopatrzenie emerytalne powołując się na względy osobiste i pogarszający się stan zdrowia. Zaznaczył przy tym, że ostateczną decyzję podjął po przesłuchaniu go i potraktowaniu go przez komisję powołaną przez Dyrektora O.I.S.W. w sprawie skargi mł. chor. M. G.. Dodał, że opinia tejże komisji jest dla niego krzywdząca (szersze wyjaśnienia – k. 1 akt adm.). Następnie 18 marca 2022 r. zwrócił się do Dyrektora ZK o podstaw przeprowadzonych wobec niego czynności w dniach 16-17 marca 2022 r., w tym zapisu rozmowy, sporządzenia protokołu z przesłuchania. Skarżący kolejno – 21 marca 2022 r. pisemnie wycofał pismo z 18 marca 2022 r. W odpowiedzi z 22 marca 2022 r. Dyrektor ZK pozostawił raport G. K. z 18 marca 2022 r. bez rozpoznania z uwagi na jego cofnięcie. Skarżącemu pismo to doręczono 29 marca 2022 r. Następnego dnia – 30 marca 2022 r. skarżący cofnął raport z 17 marca 2022 r. o przejściu na zaopatrzenie emerytalne, co zostało zaakceptowane przez Dyrektora ZK, który pismem z 1 kwietnia 2022 r. (doręczonym 6.04.2022 r.) poinformował skarżącego, że pozostawia ów raport bez rozpoznania.
W takich okolicznościach faktycznych kluczowym z punktu widzenia rozstrzygnięcia sprawy raportem z 31 marca 2022 r. G. K. zwrócił się do Dyrektora ZK o zwolnienie ze służby z dniem 30 czerwca 2022 r. powołując się na nabycie prawa emerytalnych i pogarszający się stan zdrowia.
Jak wynika z pisma Dyrektora ZK z 21 kwietnia 2022 r. (doręczonego stronie 22.04.2022 r.) nie wyraził zgody na cofnięcie oświadczenia skarżącego o wystąpieniu ze służby, bowiem na podstawie art. 138 u.S.W. wezwał skarżącego do złożenia wniosku o urlop wypoczynkowy celem wykorzystania urlopu przed zwolnieniem ze służby.
Akta sprawy ujawniają, że również 21 kwietnia 2022 r. Dyrektor ZK został zobowiązany przez Dyrektora Okręgowego S.W. w P. do m.in. wyciągnięcia konsekwencji służbowych wobec G. K. w związku z zachowaniem się w sposób rażący naruszający przepisy i zasady etyki zawodowej funkcjonariuszy. W rezultacie Dyrektor ZK w dniu 4 maja 2022 r. przeprowadził ze skarżącym rozmowę dyscyplinującą (protokół – k. 10 akt adm.) wskazując, że ten 17 marca 2022 r. rażąco naruszył przepisy i zasady etyki zawodowej funkcjonariuszy S.W. wobec osób będących członkami komisji O.I.S.W. w P. przeprowadzających czynności służbowe w ZK w G.. Skarżący podał do protokołu, że przyznaje się do winy, a jego wzburzenie było spowodowane czasem prowadzenia czynności, zasadami i trybem rozmowy.
Kolejnego dnia – 5 maja 2022 r. G. K. przedłożył Dyrektorowi ZK raport o wycofaniu raportu z 31 marca 2022 r. o zwolnienie ze służby z dniem 30 czerwca 2022 r. Zaznaczył, że jego wcześniejsze decyzje były pochopne i potęgowane sytuacją służbową o dużym ładunku emocjonalnym, a czas spędzony poza służbą przyczynił się do głębszych refleksji i zmiany jego decyzji. Nawiązując do rozmowy (uw. Sądu – jak należy domniemywać - z Dyrektorem ZK) oraz faktu niewydania decyzji administracyjnej w sprawie skarżący wniósł jak na wstępie.
W tak zaistniałym stanie faktycznym organ I instancji - odstępując od wymogów art. 10 § 1 i art. 81 K.p.a. - decyzją z 10 maja 2022 r. zwolnił skarżącego ze służby w S.W. z dniem 30 czerwca 2022 r. Następnie zaś organ odwoławczy po złożeniu przez G. K. odwołania od powyższej decyzji również nie sprostał wymaganiom ww. przepisów procesowych, ograniczając się do wydania decyzji z 20 czerwca 2022 r.
Zastrzec należy, iż Sąd nie kwestionuje stanowiska organów orzekających przyjętych na gruncie art. 61 § 1 K.c. Zgodnie z art. 61 § 1 K.c. oświadczenie woli, które ma być złożone innej osobie, jest złożone z chwilą, gdy doszło do niej w taki sposób, że mogła zapoznać się z jego treścią. odwołanie takiego oświadczenia jest skuteczne, jeżeli doszło jednocześnie z tym oświadczeniem lub wcześniej. Przepis powyższy o odwołaniu oświadczenia woli przez składającego to oświadczenie zmierza wyłącznie do ochrony interesów adresata. Za zgodą adresata natomiast dopuszczalne jest odwołanie oświadczenia także po jego złożeniu. Oświadczenie o wystąpieniu ze służby nie jest zatem oświadczeniem o charakterze procesowym, które można swobodnie cofać w toku postępowania. Odwołanie takiego oświadczenia jest skuteczne, jeżeli doszło jednocześnie z tym oświadczeniem lub wcześniej. W świetle tej regulacji oświadczenie woli złożone drugiej stronie wiąże osobę, która oświadczenie takie złożyła. Może być ono skutecznie odwołane po tym jako doszło do wiadomości adresata tylko za jego zgodą. W tym zakresie odpowiednie zastosowanie znajdują także przepisy Kodeksu cywilnego o wadach oświadczenia woli (art. 82 – 88 K.c.) [por. wyrok WSA w Warszawie z 6 kwietnia 2016 r., sygn. VIII SA/Wa 718/15, dostępny j.w.].
Niemniej jednak nie sposób uznać prowadzenia w niniejszej sprawie postępowania przez organy Służby Więziennej za prawidłowe. Zważywszy na jedynie szczątkowe, a i tak pominięte przez organy orzekające przy ocenie oświadczenia strony z 31 marca 2022 r. dowody w postaci uprzednio podejmowanych czynności tak przez skarżącego (zwłaszcza oświadczenie woli o wystąpieniu ze służby i jego cofnięcie), jak i Dyrektora ZK (wyrażenie na powyższe zgody), stwierdzić należy, że organy – jak trafnie podniósł skarżący - dopuściły się naruszenia przepisów art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. Nie podjęły bowiem wszelkich czynności niezbędnych do wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, nie zebrały w sposób wyczerpujący materiału dowodowego i w oparciu o całokształt materiału dowodowego nie dokonały oceny, czy złożenie przez G. K. 31 marca 2022 r. wniosku o zwolnienie ze służby nie nastąpiło w warunkach kwalifikowanego błędu w rozumieniu przepisów ogólnych K.c. o oświadczeniach woli.
W kontekście powołanych wyżej oświadczeń skarżącego z okresu od 17 marca 2022 r. do 5 maja 2022 r. i podejmowanych w reakcji na nie czynności Dyrektora ZK, powinno się zbadać w oparciu o uzupełniony materiały dowodowe, czy faktycznie skarżący na polecenie Dyrektora ZK wycofał raport z 17 marca 2022 r. o wystąpieniu ze służby, a następnie czy miał możliwość samodzielnego – nie obciążonego wadami oświadczenia woli – kształtowania oświadczenia wyrażonego we wniosku z 31 marca 2022 r. o zwolnieniu ze służby z dniem 30 czerwca 2022 r. Akta sprawy nie zawierają dowodów z postępowania wyjaśniającego prowadzonego wobec skarżącego w omawianym okresie przez komisję powołaną przez Dyrektora O.I.S.W., jak i nie dokumentują treści wskazanych przez skarżącego rozmów z przełożonym – Dyrektorem ZK, który rzekomo – jak wynika z wyjaśnień skarżącego złożonych w odwołaniu i skardze – wpływał na treść oświadczenie strony o przejściu na zaopatrzenie emerytalne.
Podzielić należy pogląd prezentowany w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. wyrok WSA w Warszawie z 14 sierpnia 2012 r., sygn. II SA/Wa 854/12, dostępny j.w.), iż organy orzekające winny mieć na względzie, że złożenie pisemnego zgłoszenia wystąpienia ze służby to czynność strony o charakterze dyspozytywnym, a zatem to strona decyduje o tym, jaki rodzaj pisma wnosi do organu administracji publicznej. Jeśli jej wola zawarta w piśmie wskazuje, że strona błądzi w sferze swych zamierzeń, wówczas istnieją wszelkie podstawy ku temu, by wezwać ją do sprecyzowania wniosku, pouczając jednocześnie, stosownie do okoliczności faktycznych i prawnych sprawy, o jej prawach i obowiązkach oraz o skutkach jej czynności i konsekwencjach ewentualnych zaniedbań (art. 9 K.p.a.).
W związku z powyższym dla ustalenia, czy oświadczenia woli skarżącego z 31 marca 2022 r. o wystąpieniu ze służby z dniem 30 czerwca 2022 r. nie cechowała którakolwiek z kwalifikowanych wady na podstawie art. 82-87 K.c. konieczne jest ustalenie, czy miały miejsce wskazywane przez skarżącego posiedzenia komisji i spotkania skarżącego z Dyrektorem ZK, a jeśli tak to jaki miały one przebieg. W szczególności obowiązkiem organów winno być ustalenie, czy faktycznie – zgodnie z twierdzeniem skarżącego – Dyrektor ZK zapewniał go, iż w każdym czasie skarżący może cofnąć wniosek o zwolnienie ze służby ze skutkiem pozostawienia wniosku bez rozpoznania, jak uczyniono to wobec wniosku (raportu) z 17 marca 2022 r. cofniętego 30 marca 2022 r.
Odnosząc się do zarzutu skarżącego naruszenia przez organ I instancji art. 61 § 4 K.p.a. poprzez brak zawiadomienia strony o wszczęciu postępowania stwierdzić należy, iż skoro przedmiotowe postępowanie administracyjne zostało zainicjowane wnioskiem strony z 31 marca 2022 r., to rario legis art. 61 § 4 K.p.a. zakłada w przypadku postępowania wszczynanego na wniosek obowiązek zawiadomienia, o którym mowa w tym przepisie dotyczy stron innych niż wnioskodawca. Skoro w niniejszej sprawie jedynie wnioskodawca jest stroną organ I instancji nie było zobowiązany zawiadamiać go o wszczęciu postępowania w sprawie. Nie umniejsza to jednak uchybień organu co do braku zagwarantowania stronie udziału w postępowaniu, w tym zapoznania się z zebranymi dowodami i zajęcia co do nich stanowiska przed wydaniem decyzji.
Mając na względzie, że do oświadczeń woli składanych na podstawie art. 96 ust. 1 pkt 2 u.S.W. stosuje się reguły ogólne K.c. dotyczące oświadczeń woli, Sąd uznał za niezasadny zarzut skargi dotyczący naruszenia przez organy I i II instancji art. 105 § 1 K.p.a. poprzez jego niezastosowanie pomimo, że skarżący pismem z 5 maja 2022 r. cofnął oświadczenie z 31 marca 2022 r. o wystąpieniu ze służby. Przepis art. 61 § 1 in fine K.c. określa bowiem, że odwołanie oświadczenia jest skuteczne, jeżeli doszło jednocześnie z tym oświadczeniem lub wcześniej. W przeciwnym razie oświadczenie może być odwołane po tym jak doszło do wiadomości adresata (w tym wypadku Dyrektora ZK) tylko za jego zgodą, chyba, że mamy do czynienia z kwalifikowaną wadą oświadczenia woli. Na obecnym etapie ustaleń w zakresie stanu faktycznego sprawy (o czym wyżej) nie sposób stwierdzić, by istniały podstawy do tego, by organy orzekające zobowiązane były umorzyć postępowanie jako bezprzedmiotowe na podstawie art. 105 § 1 K.p.a. Innymi słowy oświadczenie skarżącego z 5 maja 2022 r. nie było dla Dyrektora ZK wiążące.
Sąd uznaje zaś za zasadny zarzut naruszenia przez organy orzekające przepisu art. 96 § 1 pkt 2 u.S.W., aczkolwiek w zakresie innym od podniesionego w skardze. Omówione powyższej istotne uchybienia natury procesowej nie pozwalały – w ocenie Sądu – organom S.W. na zastosowania instytucji zwolnienia skarżącego ze służby na jego wniosek.
W związku z powyższym Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) P.p.s.a. w zw. z art. 135 P.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku.
Ponownie prowadzone postępowanie winno zostać podporządkowane ocenie prawnej i wytycznym procesowym wskazanym w niniejszym uzasadnieniu wyroku. W szczególności rolą organu I instancji będzie nie tylko zapewnienie stronie czynnego udziału w postępowaniu, ale również uzupełnienie materiału dowodowego na tyle, by wyjaśnić, czy oświadczenie skarżącego z 31 marca 2022 r. o wystąpieniu ze służby było obarczone którąkolwiek z wad, o których mowa w art. 82-87 K.c.
Kończąc stwierdzić należy, że wniosek skarżącego o przeprowadzenie dowodu z oświadczenia z 25 lipca 2022 r. Sąd na podstawie art. 106 § 3 P.p.s.a. oddalił uznając, że nie przyczyni się on do wyjaśnienia sprawy z tego powodu, że nie istniał w dacie rozstrzygnięcia sprawy przez organ II instancji.