III SA/PO 656/22

III SA/Po 656/22 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2023-01-20
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-08-11
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Mirella Ławniczak
Piotr Ławrynowicz /sprawozdawca/
Walentyna Długaszewska /przewodniczący/
Symbol z opisem
6091 Przywrócenie stosunków wodnych na gruncie lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom
Hasła tematyczne
Wodne prawo
Administracyjne postępowanie
Sygn. powiązane
III OSK 1233/23 - Wyrok NSA z 2024-12-19
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 735
art. 7, art. 8, art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 105 § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Dz.U. 2021 poz 2233
art. 234 ust. 3 i 5
Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne - t.j.
Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
art. 31 ust. 3, art. 64 ust. 3
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
Sentencja
Dnia 20 stycznia 2023 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Walentyna Długaszewska Sędzia WSA Mirella Ławniczak Asesor sądowy WSA Piotr Ławrynowicz (sprawozdawca) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 20 stycznia 2023 roku sprawy ze skargi A. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia 16 maja 2022 r., nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji dotyczącej zobowiązania do zniwelowania i ukształtowania powierzchni działki oraz wykonania urządzeń wodnych zabezpieczających działkę przed zalewami wód i umorzenia postępowania pierwszej instancji I. uchyla zaskarżoną decyzję. II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz strony skarżącej kwotę 797,00,- (słownie: siedemset dziewięćdziesiąt siedem złotych 00/100) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z 16 maja 2022 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej: SKO/Koleguim) po rozpoznaniu odwołania N. sp. z o.o. w P. od decyzji Wójta Gminy R. z 1 lutego 2022r. nr [...] nakładającej na ww. spółkę obowiązek zniwelowania i zmiany ukształtowania powierzchni działki nr [...] obr. K. oraz wykonania urządzeń wodnych i instalacji chroniących działkę nr [...] przed zalewaniem wodami opadowymi, na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm., dalej: K.p.a.) oraz art. 234 ust. 3 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 2233 ze zm., dalej: P.w.), uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i umorzyło postępowanie I instancji.
Decyzję tę wydano w następującym stanie faktycznym i prawnym.
A. P. – właścicielka działki nr [...], obr. K. dnia 10.06.2019 r. zgłosiła Wójtowi R. , że sąsiad na działce nr [...] nawozi ciężarówkami ziemię, a w wyniku podwyższenia terenu woda spływa na jej działkę i drzewa stoją w wodzie i usychają.
Wójt [...] 26.06.2019 r. zawiadomił strony o wszczęciu postępowania na postawie art. 26 ustawy o odpadach. W wyniku przeprowadzonych 23.08.2019 r. i 3.09.2019 r. oględzin terenu stwierdzono (protokół) zalanie działki nr [...] i dokonanie przez właściciela działki nr [...] niewielkiej niwelacji terenu przy granicy z działką nr [...]. Odnosząc się do powyższych ustaleń A. P. wniosła o wydanie na podstawie art. 234 ust. 3 P.w. decyzji o nałożeniu na właściciela działki nr [...] obowiązku obniżenia terenu tak, aby wody opadowe nie spływały na działkę nr [...].
Wójt [...] 14.11.2019 r. zawiadomił strony o wszczęciu postępowania na podstawie art. 234 ust. 3 P.w. i wezwał A. P. do wskazania dowodów. Strona w odpowiedzi załączyła 3 zdjęcia terenu i podała, że nie ma obowiązku przedstawienia dalszych dowodów, gdyż ciężar ustalenia stanu faktycznego spoczywa na organie.
Dnia 10.02.2020 r. organ przeprowadził oględziny terenu z udziałem biegłego M. N., który dokonał odwiertu i pobrania próbek gleby do badań. Następnie do akt załączono dokumenty archiwalne z lat 2001-2014 dotyczące pozwoleń na budowę i nawożenia mas ziemnych na działce nr [...]. Biegli M. N. i D. D. przedłożyli opinię geologiczna z 12.03.2020 r.
Wójt [...] decyzją z 25.05.2020 r. zobowiązał N. sp. z o.o. do wykonania drenażu [...] według technologii opisanej w ww. opinii geologicznej, wzdłuż płn-wsch. granicy z działką nr [...]. Wskutek odwołania A. P. SKO w P. decyzją z 24.08.2020 r. uchyliło ww. decyzję organu I instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania. Stwierdzono, że organ I instancji nie uzyskał opinii z zakresu hydrologii i nie odebrał zeznań świadków wskazanych przez stronę.
W wyniku powyższego organ I instancji przesłuchał świadków: M. K., B. M. oraz R. H.. Następnie powołano biegłego - K. P. - specjalistę z zakresu gospodarki wodnej i przeprowadzono z jego udziałem oraz stron dwukrotnie oględziny terenu (19.10.2021 r. i 9.11.2021 r.). Biegły sporządził 30.11.2021 r. opinię dotyczącą zmiany stosunków wodnych na działce nr [...], w której stwierdził, że w w wyniku dokonanych w okresie 2001-2019 zmian ukształtowania powierzchni działki nr [...] nastąpiła trwała niekorzystna zmiana warunków lokalnego naturalnego kierunku i natężenia odpływu wód opadowych, co powoduje zalewanie, podtapianie i stagnowanie wód opadowych na działce nr [...].
Wójt [...] decyzją z 1.02.2022 r. zobowiązał N. sp. z o.o. do wykonania drenażu wg technologii opisanej przez biegłego, wykonania studni zbiorczej, rurociągu tłoczonego o dł. 50 mb połączonego z agregatem pompowym – w terminie do 30.04.2022 r.
Spółka N. w odwołaniu od powyższej decyzji podniosła, że zobowiązano ją do wykonania bardzo kosztownej i specjalistycznej infrastruktury, z której korzyść odnosić będą jedynie właściciele sąsiednich działek. Dlatego nie powinien zobowiązany być tylko jeden podmiot. Wskazano, że zmianę ukształtowania terenu działki nr [...] przeprowadził w 2014 r. poprzedni właściciel, zaś spółka nabyła działkę nr [...] w 2016 r. i od tego czasu wysokość i ukształtowanie terenu w miejscu graniczącym z działką nr [...] nie zmieniło się. Także działka nr [...] jest zalewana przez wody opadowe spływające z działki nr [...]. Wyjaśniono, że ziemię przywiezioną w 2019 r. rozplanowano we wschodniej części działki nr [...]. Powodem działań było podniesienie wysokości działki nr [...] o ok. 0,5 m i zasypanie rowu (dz. nr [...]) biegnącego pomiędzy działkami nr [...] i [...]. Rów odprowadzał wodę z drogi [...]. Zasypanie rowu przez właściciela działki nr [...] spowodowało, że wody opadowe z drogi [...] i dróg dojazdowych wpływały do stawu na tyłach działki nr [...], a nadmiar wody przelewał się i odpływał do pobliskiej rzeki [...]. Spółka udrożniła odcinek rowu i podniosła teren we wschodniej części działki [...] w bezpośredniej bliskości stawu, kształtując spadki terenu w kierunku stawu. W lipcu 2020 r. spółka wykonała drenaż wzdłuż płn-wsch. granicy z działką nr [...], wykonując obowiązek nałożony w decyzji organu I instancji z 25.05.2020 r.
SKO w P. uchylając w całości zaskarżoną decyzję i umarzając postępowanie I instancji (jak wskazano na wstępie) rozpoczęło od wyjaśnienia, że zgodnie z regulacją art. 234 ust. 1 P.w. tylko właściciel gruntu będący jednocześnie sprawcą zmiany stanu wody odpowiada za wykroczenie, a w okolicznościach podanych w art. 234 ust. 3-5 P.w. – poprzez przyjęcie obowiązku przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom. Właściciel gruntu nie ponosi żadnej sankcji tylko w razie zmian w odpływie wody, powstałych na jego gruncie na skutek przypadku lub działania osób trzecich (art. 234 ust. 2 P.w.), gdyż wówczas nie jest sprawcą. Kluczową przesłanką warunkującą odpowiedzialność właściciela gruntu za zmianę stanu wody jest wywołanie szkody na gruntach sąsiednich. Brak szkody determinuje rozstrzygnięcie sprawy. W ocenie Kolegium ze zgromadzonego materiału dowodowego nie wynika, aby powstała szkoda na działce nr [...] w znaczeniu przyjętym w art. 234 P.w. Niezadowalająca okresowa zmiana stanu wody na peryferiach działki nr [...] nie stanowi jeszcze o wystąpieniu szkody. Szkoda może polegać w szczególności na zawilgoceniu fundamentów i ścian budynku, albo zniszczeniu upraw polowych lub ogrodowych. A. P. we wniosku z 3.06.2019 r. wskazała zaś tylko jeden skutek zmiany stanu wody – "drzewa stoją w wodzie i usychają". Skoro zgodnie z art. 469 ust. 2 P.w. właściciel gruntu może dochodzić roszczenie odszkodowawcze tylko w zakresie rzeczywiście poniesionej szkody, to oznacza, że szkoda nie obejmuje utraconych korzyści. Działka nr [...] o pow. 0,6130 ha ma bardzo wydłużony kształt, a zabudowa znajduje się tylko przy ul. [...], zaś dalszy teren w kierunku [...] jest niezagospodarowany (w ewid. pastwisko). Na załączonych zdjęciach z 9.10.2019 r. peryferyjna część działki porośnięta jest trawą i drzewami bez śladów utrzymania. Na zdjęciach z opinii geologicznej z 12.03.2020 r. widoczne jest zastoisko wodne na końcu działki, na granicy z działką nr [...]. Teren wygląda na niezagospodarowany. Potwierdzają to zdjęcia załączone przez stronę do odwołania z 10.06.2020 r. Świadek M. K. zeznał, że 3 lata temu (ok. 2018 r.) widział stagnującą wodę (ok. 20m2) na tyle działki nr [...]. Na terenie tym nie ma budynków, infrastruktury technicznej ani upraw. Przepis art. 234 P.w. ma zaś zastosowanie jedynie do takiego zalania wodą, które powoduje rzeczywistą szkodę (stratę).
Kolegium uznało, że oprócz kwestii szkody istotne znaczenie ma okoliczność, że obecna sytuacja na działce [...] jest wynikiem działań trwających z przerwami od 2001 r. A. P. w piśmie z 9.10.2019 r. podała, że w 2001 r. działka ta zmieniła właściciela, a nowy właściciel wykopał na końcu działki (od strony [...] duży staw w kształcie litery L, a ziemię z wykopu rozplanowano na całej działce podnosząc jej wysokość. Kolejny właściciel w okresie budowy drogi [...] podwyższył teren na działkach [...] i [...]. Wówczas po raz pierwszy A. P. zgłosiła Wójtowi R. prośbę o interwencję oceniając, że podniesiono poziom gruntu o 2 m. Kolejne zaś intensywne nawożenie ziemi na działkę [...] zaczęło się w kwietniu 2019 r.
Organ odwoławczy wskazał, że w protokole oględzin z 10.09.2013 r. pracownicy Starostwa P. wskazali, że podczas budowy obwodnicy [...] nastąpiła zmiana ukształtowania terenu działki [...] i [...] w K. poprzez nawiezienie znacznych ilości mas ziemnych. Ówczesny właściciel dz. nr [...] pismem z 28.01.2014 r. poinformował Wójta [...], że ziemia zgromadzona na działce zostanie wykorzystana do podniesienia poziomu terenu do rzędnej 74 m n.p.m. oraz usypania wokół stawu utwardzonego wału (szer. 7 m, wys. 1,5 m, dł. 565 m), zgodnie z projektem budowlanym domu jednorodzinnego zatwierdzonym decyzją Starosty [...] z 24.05.2001 r. nr [...].
Mając na względzie powyższe Kolegium wskazało, że zgodnie z art. 234 ust. 5 P.w. postępowania w sprawie decyzji nakazującej przywrócenie stanu poprzedniego lub zapobieganie szkodom, nie wszczyna się, jeżeli upłynęło 5 lat od dnia, w którym właściciel gruntu sąsiedniego dowiedział się o szkodliwym oddziaływaniu na jego grunt. A. P. w piśmie z 9.10.2019 r. podała, że mieszka w K. od 1975 r., a działka nr [...] stanowiła teren podmokły, bagnisty i nie była wykorzystywana rolniczo. Pierwsza niekorzystna zmiana miała miejsce po 2001 r., gdy jej właściciel wykopał staw i podniósł poziom działki. Drugie niekorzystne podniesienie wysokości tej działki nastąpiło w czasie budowy [...] (l. 2011-2013). Wtedy A. P. po raz pierwszy skierowała do Wójta [...] wniosek o interwencję w celu usunięcia podwyższenia wysokości działki [...]. Zatem od czasu kiedy właścicielka działki [...] stwierdziła szkodliwe skutki zmian na działce [...] do czasu złożenia wniosku z 3.06.2019 r. upłynęło znacznie więcej niż 5 lat. Wedle spółki N. wał (nasyp) okalający płn-wsch. granice działki [...] istniał co najmniej od 2014 r. Kolegium uznało, że art. 234 ust. 5 P.w. wyłącza możliwość merytorycznego badania sprawy z uwagi na upływ czasu i zachodzi przeszkoda przedmiotowa w dalszym prowadzeniu postępowania. Wszczęte na wniosek strony postępowanie należało umorzyć jako bezprzedmiotowe zgodnie z art. 105 § 1 K.p.a. Decyzja, o której mowa w art. 234 ust. 3 P.w. ma charakter interwencyjny i służy likwidacji szkodliwych zmian stanu wody powstałych w nieodległym czasie. Pod rządami art. 29 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne można było zgłaszać szkodliwą zmianę stanu wody na takich zasadach, jak obecnie.
Nadto Kolegium zważyło, że biegły K. P. w opinii z 30.11.2021r. stwierdził, że w l. 2001-2019 nastąpiła trwała niekorzystna zmiana warunków dla lokalnego naturalnego odpływu, kierunku, natężenia i spływu wód opadowych na działce [...]. Dodał, że przywrócenie rzędnych oraz naturalnego naziomu terenu działki [...] do stanu sprzed 2001 r. nie jest aktualnie możliwe. Za pomocą decyzji administracyjnej wydanej na podstawie art. 234 ust. 3 P.w. nie można przywracać warunków terenowych sprzed 20 lat i abstrahować od przekształceń w zagospodarowaniu większego obszaru osadniczego.
Odnosząc się do stanowiska spółki [...], iż to poprzedni właściciel działki [...] podniósł jej teren w 2014 r. z wykorzystaniem ziemi pochodzącej z budowy [...], Kolegium wskazało, że zgodnie z art. 234 ust. 3 P.w. właściciel gruntu ponosi odpowiedzialność tylko za te zmiany stanu wody na swoim gruncie, których sam dokonał. Poprzedni właściciel, który dokonał przedmiotowych zmian jest osobą trzecią w stosunku do aktualnego właściciela. Skoro decyzję, o której mowa w art. 234 ust. 3 P.w. można wydać tylko w stosunku do właściciela gruntu, który spowodował zmiany stanu wody. Spółka N. może więc otrzymać ów nakaz odnoszący się jedynie do zmian dokonanych po 2016 r. (nabycia działki). Z opinii geologicznej z 12.03.2020 r. wynika wprost, że skarpa przy płn-wsch. granicy działki [...] istniała przed 2016 r. i to ona stanowi barierę uniemożliwiającą spływ wód opadowych z działki [...] w kierunku stawu na działce [...] oraz doliny rz. [...].
Kolegium zwróciło też uwagę, że jakkolwiek Wójt w decyzji z 1.02.2022 r. nakazał spółce zniwelowanie powierzchni działki [...] do rzędnej 74,0 m n.p.m. przez usunięcie i przemieszczenie mas ziemnych, to w opinii geologicznej z 12.03.2020 r. wskazano, że teren, na którym obecnie gromadzi się i stagnuje woda na granicy z dz. [...] został do 2016 r. podniesiony do rzędnych 74,0-74,2 m n.p.m., lokalnie jednak przy granicy z dz.[...] i [...] teren działki [...] posiadał niższe rzędne 73,1-73,7 m n.p.m. Weryfikowana decyzja nie prowadzi więc do przywrócenia stanu sprzed 2016 r.
Odnosząc się do kwestii pochodzenia wód stagnujących okresowo na peryferiach dz. nr [...] Kolegium wskazało, że K. P. w opinii z 30.11.2021 r. wyjaśnił, iż naturalnym kierunkiem spływu wód opadowych z dz. [...] był spływ na dz. [...] w kierunku stawu i rz. [...]. Takie było przed 2001 r. pochylenie terenu: od 75 m n.p.m. przy ul. [...] do 72,5 m n.p.m. przy rz. [...] na końcu dz. [...]. W wyniku zmiany ukształtowania i wysokości dz. [...] wody opadowe zgromadzone na dz. [...] nie mogą już swobodnie spływać na dz. [...], lecz gromadzą się okresowo na peryferiach dz. [...] zalewając ok. 350-400 m2. Powstałe zastoisko wodne utworzone jest nie tylko z wód pochodzących z powierzchni dz. [...], lecz i z wód opadowych spływających z części dz. [...]. Biegły wyliczył, że wskutek utworzenia skarpy na dz. [...] opasającej płn-wsch. peryferia dz. [...], na dz. [...] przelewa się woda opadowa zebrana z pow. 2200 m2 dz. [...]. Działka [...] ma pow. 6130 m2, na której gromadzi się i spływa woda opadowa (roztopowa) na peryferie dz. [...], gdzie pojawia się okresowo zalewisko zasilane także wodą z pow. 2200 m2 działki [...].
Kolegium uznało również, że dz. [...] jako, że jest zabudowana domem mieszkalnym, powinna spełniać warunki gospodarki wodami opadowymi przepisów budowlanych. Organ powołał przepisy § 28 i § 29 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 1065 ze zm., dalej: r.w.t.), by uznać, że w ich świetle zasadą jest, iż właściciel działki budowlanej powinien zagospodarować wody opadowe na własnym terenie, nawet przez wykonanie dołów chłonnych lub zbiorników retencyjnych. Spółka N. mogła zostać zobowiązana tylko do wykonania takich prac ziemnych i urządzeń, które zapobiegną spływowi wód opadowych z jej powierzchni na dz. nr [...]. Wójt zaś nakazał spółce budowę rurociągu tłocznego o gł. ok. 50 mb i agregatu pompowego w celu odprowadzenia wody z dz. [...] do stawu na dz. [...]. Nie uwzględniono, że właściciel dz. [...] nie odpowiada za tę część wody, która została zebrana z pow. dz. [...].
Co do nakazania właścicielowi dz. [...] budowy drenokolektora o dł. ok. 55 mb przy granicy z dz. [...] Kolegium zwróciło uwagę, że spółka N. w odwołaniu oświadczyła, że podobny drenaż wykonała w lipcu 2020 r. realizując nakaz Wójta z decyzji z 25.05.2020 r. W aktach brak zaś zgłoszenia przez właściciela dz. [...] dalszych przypadków zalewania po lipcu 2020 r.
Reasumując SKO w P. stwierdziło, że wydanie decyzji na podstawie art. 234 ust. 3 P.w. byłoby możliwe w przypadku stwierdzenia wystąpienia szkody majątkowej na dz. [...] na skutek zmiany stanu wody na dz. [...]. Takiej zaś nie stanowi samo okresowe zbieranie się i stagnowanie wody opadowej na części dz. [...] określonej jako pastwisko. Po wtóre zaś wydanie decyzji na podstawie ww. przepisu nie jest możliwe z uwagi na dokonywane stopniowo od 2001 r. zmiany stanu zagospodarowania dz. [...] i posiadanej o tym wiedzy przez właścicielkę dz. [...] co najmniej od czasu budowy obwodnicy drogi [...] (2011-2013). Właścicielce dz. [...] pozostaje droga cywilna wyznaczona przez art. 144 Kodeksu cywilnego, który zakazuje uciążliwych immisji na grunt sąsiedni.
A. P. wnosząc do tutejszego Sądu skargę na powyższą decyzję SKO w P. zarzuciła naruszenie:
I. przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy tj.:
a) art. 234 ust. 5 P.w. w zw. z art. 2, 7, 31 ust. 3 oraz art. 64 ust. 3 Konstytucji RP poprzez błędne zastosowanie art. 234 ust. 5 P.w. i w konsekwencji umorzenie postępowania administracyjnego, bowiem ww. przepis nie powinien być zastosowany, gdyż ma charakter procesowy, a nie materialnoprawny, wszedł w życie w dniu 1 stycznia 2018 r. regulując stan prawny pro futuro,
b) art. 234 ust. 3 P.w. poprzez błędną wykładnię i uznanie, że:
- możliwość nałożenia obowiązku przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom występuje tylko wówczas, gdy to właściciel gruntu spowodował zmianę stanu wody na gruncie wywołującą określone skutki, podczas gdy ów przepis znajdzie również zastosowanie w przypadku zmian w odpływie wody powstałych wskutek działania osób trzecich,
- szkoda jaka musi wystąpić na gruncie sąsiednim musi mieć charakter majątkowy;
c) § 28 i § 29 r.w.t. poprzez błędne zastosowanie i uznanie, że skarżąca ma obowiązek zagospodarowania wód opadowych poprzez dodatkowe urządzenia, podczas gdy stagnacja wód opadowych jest wynikiem działań właściciela działki sąsiedniej nr [...] i przy zachowaniu naturalnego spływu wody dodatkowe urządzenie nie byłoby potrzebne.
II. przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy:
a) art. 7 K.p.a. poprzez naruszenie zasady praworządności przez nierozważenie następstw, jakie pociąga za sobą umorzenie postępowania administracyjnego w sytuacji, w której zastosowanie art. 234 ust. 5 P.w. było wątpliwe w zaistniałym stanie faktycznym i prawnym,
b) art. 8 K.p.a. poprzez naruszenie zasady zaufania obywatela do władzy publicznej poprzez brak poszukiwania przez organ II instancji takich metod wykładni art. 234 ust. 5 P.w., które przy jego niejednoznaczności lub przy problemach z kwalifikacją stanu faktycznego dałyby rezultat pozwalający zadośćuczynić potrzebie ochrony interesu strony,
c) art. 77 § 1 w zw. z art. 80 K.p.a. poprzez nieprawidłową ocenę zgromadzonego materiału dowodowego, w szczególności opinii biegłego i błędne przyjęcie, że skarżąca nie poniosła szkody, gdy z opinii tej jednoznacznie wynika, że taka szkoda zaistniała.
W związku z powyższymi zarzutami skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji, zasądzenie od organu na jej rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego oraz rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.
W odpowiedzi SKO w P. wniosło o oddalenie skargi podtrzymując stanowisko przyjęte w zaskarżonej decyzji. Nadto Kolegium wskazało, że w skardze podjęto próbę dowodzenia, że art. 234 ust. 3 P.w. wprowadza jakoby konstrukcję szkody odroczonej lub potencjalnej. Zdaniem organu takie dywagacje naruszają spójność systemu prawa i podważają jedną z najstarszych i najbardziej stabilnych instytucji prawnych: szkodę i zasady jej naprawienia. Odnośnie zarzutu naruszenia przepisów § 28 i § 29 r.w.t. Kolegium uznało, że skarżąca ignoruje jasną treść tych przepisów i obstaje przy twierdzeniu, że jako właściciel działki nr [...] może odprowadzać wody opadowe na grunty sąsiednie w kierunku pochylenia terenu. Co do zarzutów naruszenia przepisów postępowania SKO stwierdziło, że skarżąca nie zważa, iż organ I instancji wyjątkowo wszechstronnie i przy dopuszczeniu bardzo zróżnicowanych środków dowodowych wyjaśnił stan faktyczny sprawy. W tej sytuacji organ II instancji zestawił ustalony stan faktyczny z normą prawną, której zastosowania żądała skarżąca i wywiódł konieczność umorzenia postępowania. Kolegium wniosło o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.
Sąd na wstępie wyjaśnia, że z uwagi na wnioski obu stron i brak żądania uczestników postępowania przeprowadzenia rozprawy sprawę rozpoznano w trybie uproszczonym. Przepis art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.), dalej P.p.s.a., stanowi bowiem, że sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Wówczas, zgodnie z art. 120 P.p.s.a., w trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.
Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 P.p.s.a. wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 P.p.s.a.).
Dokonując oceny w granicach tak zakreślonej kognicji Sąd uznał, że zaskarżona decyzja SKO w P. z 16 maja 2022 r. narusza przepisy prawa materialnego oraz przepisy postępowania w stopniu, który miał wpływ na wynik sprawy, co w świetle art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) P.p.s.a. uzasadnia jej uchylenie.
Zważyć należy, że podstawą wydania zaskarżonej decyzji stanowił art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a., zgodnie z którym organ odwoławczy wydaje decyzję, w której uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy albo uchylając tę decyzję - umarza postępowanie pierwszej instancji w całości albo w części.
Powołany przepis nie określa przesłanek wydania decyzji o uchyleniu zaskarżonej decyzji i umorzeniu postępowania w pierwszej instancji. W orzecznictwie i doktrynie zgodnie uznaje się, że skoro kwestia umorzenia przez organ odwoławczy postępowania przed organem pierwszej instancji nie została uregulowana w komentowanym przepisie, przyjąć należy, że w tym zakresie mają zastosowanie przepisy o postępowaniu przed organem pierwszej instancji (art. 140 K.p.a), czyli przepis art. 105 K.p.a. Organ odwoławczy może wydać taką decyzję tylko wówczas, gdy postępowanie pierwszoinstancyjne stało się bezprzedmiotowe (Zarys procesu, 1989, s. 167; B. Adamiak [w:] Komentarz do Kodeksu postępowania administracyjnego, W-wa 1996, s. 590), przy czym chodzi tu o tzw. obiektywną bezprzedmiotowość postępowania pierwszoinstancyjnego, o której mowa w art. 105 § 1 K.p.a. (wyrok NSA w Warszawie z 9.01.1985 r., sygn. III SA 1105/84, RNGA 1986/2, s. 37).
Nie budzi wątpliwości, że celem postępowania administracyjnego jest załatwienie sprawy przez wydanie decyzji rozstrzygającej ją co do istoty. Temu powinna służyć działalność orzecznicza administracji publicznej zmierzająca do konkretyzacji praw i obowiązków wynikających z powszechnie obowiązujących przepisów prawa (B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, W-wa 2022, Komentarz do art. 105 K.p.a., Legalis).
W niniejszej sprawie organ II administracji przyjął, że brak jest podstaw do rozstrzygnięcia sprawy co do istoty ze względu na fakt, iż w jego ocenie zachodzi bezprzedmiotowość postępowania. Za jej podstawy Kolegium uznało ziszczeniu się normy określonej w art. 234 ust. 5 P.w. Ów przepis stanowi, że postępowania w sprawie decyzji, o której mowa w ust. 3, nie wszczyna się, jeżeli upłynęło 5 lat od dnia, w którym właściciel gruntu sąsiedniego dowiedział się o szkodliwym oddziaływaniu na jego grunt. Zgodnie zaś z art. 234 ust. 3 P.w. jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta, z urzędu lub na wniosek, w drodze decyzji, nakazuje właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom, ustalając termin wykonania tych czynności.
Kolegium na gruncie przepisu art. 234 ust. 5 i ust. 3 P.w. uznało, że skoro skarżąca jako właścicielka działki nr [...] dopiero 3 czerwca 2019 r. skierowała do Wójta [...] wniosek o interwencję w celu usunięcia podwyższenia wysokości działki nr [...], o czym wiedziała od 2001 r. (pierwsza niekorzystna zmiana – wykopanie stawu i podniesienie poziomu działki), następnie w l. 2011-2013 (podniesienie poziomu działki w czasie budowy obwodnicy [...], to należy uznać, że od czasu, kiedy właścicielka działki nr [...] stwierdziła szkodliwe skutki zmian stosunków wodnych na działce nr [...] do czasu złożenia wniosku upłynęło znacznie więcej niż 5 lat. Kolegium dodatkowo powołało inne dowody (opinię biegłego K. P. z 30.11.2021 r., wyjaśnienia spółki N. złożone w odwołaniu, opinię geologiczną z 12.03.2020 r.) wskazujące na upływ 5 lat od dnia, w którym skarżąca jako właściciel gruntu sąsiedniego dowiedziała się o szkodliwym oddziaływaniu na jej grunt (powstanie nasypu z wykorzystaniem ziemi z budowy obwodnicy [...] - 2014 r., trwała niekorzystna zmiana warunków dla lokalnego opływu, kierunku, natężenia i spływu wód opadowych – l. 2001-2019). Ów stan – zdaniem organu odwoławczego - wyłącza możliwość merytorycznego badania sprawy z uwagi na upływ czasy, a zatem zachodzi przeszkoda przedmiotowa w dalszym prowadzeniu postępowania i jako bezprzedmiotowe w rozumieniu art. 105 § 1 K.p.a. należało je umorzyć. Kolegium dodało, że decyzja, o której mowa w art. 234 ust. 3 P.w. ma charakter interwencyjny i służy likwidacji szkodliwych zmian stanu wody powstałych w nieodległym czasie. Również pod rządami art. 29 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne można było zgłaszać szkodliwą zmianę stanu wody na takich zasadach, jakie obecnie przewiduje art. 234 P.w.
Zważywszy na ustalony stan faktyczny w niniejszej sprawie, a zwłaszcza czasokres stwierdzonych działań na działce nr [...] obr. K. skutkujących szkodliwym oddziaływaniem na grunt skarżącej (dz. nr [...]), a także datę złożenia wniosku przez skarżącą inicjującego przedmiotowe postępowanie, Sąd uznaje za wadliwe na gruncie art. 234 ust. 5 P.w. przyjęcie przez Kolegium, że postępowanie w niniejszej sprawie stało się bezprzedmiotowe i winno skutkować zastosowaniem art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a.
Zważyć należy, iż przepis art. 234 ust. 5 P.w., będąc w istocie regulacją procesową, zawiera termin o charakterze prekluzyjnym, którego przekroczenie wywołuje skutek w postaci braku możliwości wszczęcia postępowania administracyjnego w przedmiocie nakazania właścicielowi gruntu przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom stosownie do art. 234 ust. 3 P.w. (por. wyrok WSA w Gliwicach z 8 lipca 2021 r., sygn. II SA/GL 279/21; wyrok WSA w Łodzi z 12 października 2022 r., sygn. II SA/Łd 519/22, powołane orzeczenia dostępne są internetowej bazie orzeczeń pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Obecnie obowiązująca ustawa Prawo wodne z 2017 r., w omawianym zakresie, weszła w życie z dniem 1 stycznia 2018 r. W poprzednio obowiązującym stanie prawnym, w ustawie z dnia 18 lipca 2001 r. - Prawo wodne (Dz. U. z 2017 r. poz. 1121), uchylonej mocą art. 573 P.w., analogiczny instrument ochrony praw podmiotowych znajdował się w art. 29. Zgodnie z art. 29 ust. P.w. z 2001 r. jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta może, w drodze decyzji, nakazać właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom. Zasadnicza różnica w stosunku do obecnie obowiązującego stanu prawnego sprowadza się do tego, że możliwość wszczęcia postępowania administracyjnego we wskazanym wyżej zakresie na podstawie Prawa wodnego z 2001 r. nie była ograniczona żadnym terminem.
W rozpoznawanej sprawie skarżąca wnioskiem z 3 czerwca 2019 r. zainicjowała postępowanie w sprawie naruszenia stosunków wodnych na należącej do niej działce nr [...] obr. K.. Organy zgodnie ustaliły, czego skarżąca nie kwestionuje, że o zmianie stosunków wodnych, ze szkodą dla należących do niej terenu skarżąca dowiadywała się sukcesywnie począwszy od 2001 r. do 2019 r. Z powodu powyższego Kolegium uznało, że w momencie złożenia przez skarżącą wniosku w 2019 r. upłynął termin, o którym mowa w art. 234 ust. 5 P.w., co uzasadniało umorzenie postępowania administracyjnego. W ocenie Sądu dokonana przez organ odwoławczy wykładnia powołanego przepisu prawa jest sprzeczna z art. 7 i art. 8 K.p.a., a także z art. 31 ust. 3 w zw. z art. 64 ust. 3 Konstytucji RP.
Biorąc pod uwagę, że brak jest przepisów przejściowych normujących kwestię zastosowania art. 234 ust. 5 P.w. do stanów faktycznych (naruszeń), które miały miejsce przed wejściem tegoż przepisu, ów przepis należy odczytywać mając na uwadze obowiązujący wcześniej stan prawny, zwłaszcza w aspekcie rozwiązań intertemporalnych.
Obecnie obowiązujące przepisy Prawa wodnego nie zawierają w zakresie istotnym w świetle ustalonego w niniejszej sprawie stanu faktycznego regulacji o charakterze intertemporalnym, które dawałyby podstawę do wstecznego stosowania jej przepisów oraz do przyjęcia, że stany faktyczne zaistniałe przed jej wejściem w życie Prawa wodnego z 2017 r. (a więc sprzed 1 stycznia 2018 r.) będą miały wpływ na ocenę biegu pięcioletniego terminu określonego w art. 234 ust. 5 P.w. (por. wyrok WSA w Gliwicach z 8 lipca 2021 r., sygn. II SA/Gl 279/21).
W ocenie Sądu przyjęta przez SKO w P. interpretacja art. 234 ust. 5 P.w., abstrahująca od stanu faktycznego niniejszej sprawie tj. okresu, w jakim dokonywano szkodliwego oddziaływania na grunt skarżącej, błędnie oparta została na językowej wykładni. Jak trafnie wskazano w skardze, przyjmując, że skarżąca dowiedziała się, że jej grunt zalewany jest z działki sąsiedniej [...] w roku 2011, wedle wykładni organu odwoławczego oznacza to, że na podstawie obecnie obowiązującego P.w. skarżąca w ogóle nie mogła dochodzić swoich praw, bowiem 5-letni termin z art. 234 ust. 5 p.w. upłynął w 2016 r. De facto ostatnim dniem, gdy skarżąca mogła wystąpić o uregulowanie stosunków wodnych był 31 grudnia 2017 r., a zatem ostatni dzień obowiązywania Prawa wodnego z 2001 r.
Wykładnia taka stoi w sprzeczności z jedną z podstawowych reguł prawa - lex retro non agit, czyli zasadzą niedziałania prawa wstecz. Obowiązywanie tej zasady w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego, Sądu Najwyższego i innych sądów oraz w literaturze prawniczej nie budzi żadnych wątpliwości, co więcej jest ona traktowana jako element demokratycznego państwa prawnego. W ocenie Trybunału Konstytucyjnego zasada niedziałania prawa wstecz, chociaż niewypowiedziana expressis verbis w Konstytucji RP, stanowi istotny składnik zasady zaufania obywateli do państwa, wywodzącej się z zasady demokratycznego państwa prawnego, proklamowanej przez art. 1 Konstytucji RP (orzeczenie TK z 29 stycznia 1992 r., K 15/91, OTK 1992, nr 1, poz. 8). W innym orzeczeniu Trybunał podniósł, że zasadę niedziałania prawa wstecz rozumie szerzej, a więc nie tylko jako zakaz stanowienia norm prawnych, które nakazywałyby stosować nowo ustanowione normy prawne do zdarzeń, które miały miejsce przed ich wejściem w życie i z którymi prawo nie wiązało dotąd skutków prawnych (zasada lex retro non agit we właściwym tego słowa znaczeniu), lecz także jako zakaz stanowienia intertemporalnych reguł, które mają określić treść stosunków prawnych powstałych pod rządami dawnych norm, a trwających w okresie wejścia w życie norm nowo ustanowionych, jeżeli reguły te wywołują ujemne prawne (a w konsekwencji społeczne) następstwa dla bezpieczeństwa prawnego i poszanowania praw nabytych (orzeczenie TK z 30 listopada 1988 r., K 1/88, OTK 1988, nr 1, poz. 6). Stanowisko to Sąd orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela.
Nadmienić należy, że zasada lex retro non agit nie ma charakteru bezwzględnego z tej przyczyny, że ustawodawca dopuszcza możliwość nadania aktowi normatywnemu wstecznej mocy obowiązującej, ale tylko wówczas, jeżeli zasady demokratycznego państwa prawnego nie stoją temu na przeszkodzie, co wynika z art. 5 ustawy z dnia 20 lipca 2000 r. o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 1461). Trybunał Konstytucyjny dopuścił również, w szczególnych przypadkach, możliwość działania prawa wstecz, pod tym jednak warunkiem, że sytuacja prawna adresatów takich norm nie ulegnie pogorszeniu (por. wyrok TK z 25 września 2000 r., sygn. K 26/99, OTK 2000, Nr 6, poz. 186).
Przyjęta przez organ odwoławczy wykładnia art. 234 ust. 5 P.w. jest skrajnie niekorzystna dla skarżącej, a ponadto nie uwzględnia potrzeby ochrony praw obywatela (strony) zarówno z perspektywy jej konstytucyjnych podstaw, ale i norm procesowych, jakie organ winien był brać pod uwagę. W wyniku ograniczenia się przez Kolegium wyłącznie do najbardziej podstawowej metody wykładni (literalnej), doszło do zamknięcia stronie drogi do dochodzenia ochrony przysługującego jej prawa podmiotowego (własności nieruchomości), bez wskazania wyraźnej podstawy do takiego zabiegu. Zastosowanie innych metod wykładni (np. celowościowej lub logicznej) pozwoliłoby stwierdzić, że samo leksykalne odczytanie wspomnianego przepisu, w konkretnych okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy i przy braku przepisów przejściowych, godzi bezpośrednio tak w art. 31 ust. 3, jak i w art. 64 ust. 3 Konstytucji RP. Wobec braku jednoznacznej, normatywnej wskazówki, określającej moment, od którego należy liczyć bieg terminu przedawnienia roszczenia, należało przyjąć, że najwcześniej rozpoczął się on w momencie wejścia w życie ustawy, tj. z dniem 1 stycznia 2018 r. Logika, a także powołana wyżej reguła lex retro non agit podpowiadają bowiem, że wobec braku wyraźnej, odmiennej regulacji, niedopuszczalnym było uznanie, że fakty zaistniałe przed wejściem w życie przepisu będą mogły stanowić podstawę jego zastosowania (por. wyrok WSA w Gliwicach z 8 lipca 2021 r., sygn. II SA/Gl 279/21). Tym samym należy uznać, że złożenie przez skarżącą wniosku w czerwcu 2019 r. na podstawie art. 234 ust. 3 P.w. było skuteczne i otwierało jej drogę do ubiegania się o ochronę swoich praw.
Sąd stwierdza, że w uzasadnieniu zaskarżonej organ odwoławczy nie rozważył kwestii intertemporalności i braku stosownych regulacji w tym zakresie, przyjmując a priori, że przepis art. 234 ust. 5 P.w swoją hipotezą obejmuje również stany faktyczne (szkodliwe oddziaływania na grunt sąsiedni) powstałe przed wejściem w życie P.w. z 2017 r. Stwierdzenie w tych okolicznościach, że stronie nie przysługuje możliwość ubiegania się o skuteczną ochronę przed niekorzystnym oddziaływaniem z gruntów sąsiednich jest skrajnie niekorzystne dla skarżącej, bowiem zamyka jej drogę dochodzenia ochrony przysługującego jej na gruncie Prawa wodnego prawa podmiotowego - ochrony prawa własności przed szkodliwą zmianą stosunków wodnych na gruncie, bez podania wyraźnej podstawy takiego działania. Tym samym jawnie narusza zasadę zaufania obywatela do władzy publicznej (art. 8 K.p.a.) i zasadę praworządności (art. 7 K.p.a.). Wspomniane zasady nie rozciągają się wyłącznie na regulacje o charakterze procesowym (kodeksowe), lecz swoim zakresem oddziałuje również na prawo materialne, jakie leży u podstaw nawiązania stosunku administracyjnoprawnego.
W ocenie Sądu obowiązkiem organu było poszukiwanie takich metod wykładni przepisu, które przy jego niejednoznaczności lub przy problemach z kwalifikacją stanu faktycznego dadzą rezultat pozwalający zadośćuczynić potrzebie ochrony interesu strony. Oparcie się wyłącznie na wykładni językowej i bezkrytyczna aprobata jej negatywnego i rażąco niekorzystnego dla skarżącej rezultatu w bezsporny sposób godzą we wspomniane zasady. Nadmienić należy, że chronologiczne pierwszeństwo wykładni językowej nie zwalnia, nawet w przypadku oceny przez interpretującego przepisu jako jasnego, od zweryfikowania rezultatów wykładni językowej z rezultatami wykładni systemowej, logicznej, konstytucyjnej, czy funkcjonalnej. Dopiero wykorzystanie wszelkich instrumentów pozwalających odczytać treść normy w zgodzie z konstytucyjnymi zasadami państwa prawa i jego celami, pozbawia proces wykładni cech automatyzmu i bezrefleksyjności (por. wyrok NSA z 18 maja 2021 r., sygn. I OSK 273/21).
Uwzględniwszy wskazaną wyżej zmianę regulacji Prawa wodnego z 2017 r. w stosunku do Prawa wodnego z 2001 r., przyjąć należy, że wprowadzenie przez ustawodawcę w art. 234 ust. 5 Prawa wodnego z 2017 r. terminu ograniczającego możliwość wszczęcia postępowania w sprawie wydania decyzji, o której mowa w art. 234 ust. 3 Prawa wodnego, doprowadziło do pogorszenia sytuacji skarżącej, która na gruncie art. 29 Prawa wodnego z 2001 r. takim terminem ograniczona nie była, postępowanie w powyższym zakresie mogło bowiem być wszczęte w każdym czasie.
Odnosząc powyższe do okoliczności niniejszej sprawy w ocenie Sądu brak jest podstaw do zastosowania normy z art. 234 ust. 5 P.w. do stanu faktycznego sprzed wejścia tego przepisu w życie.
Mając na uwadze, że umorzenie postępowania jako bezprzedmiotowego przez organ II instancji, jest rozstrzygnięciem o charakterze formalnym, odnoszenie się na tym etapie przez Sąd do kwestii merytorycznych związanych z oceną przeprowadzonego postępowania administracyjnego pod kątem spełnienia wymogów wynikających z art. 234 ust. 3 P.w., jest w zasadniczej mierze przedwczesne.
Mając jednak na uwadze, że Kolegium swe stanowisko co do bezprzedmiotowości przedmiotowego postępowania uzupełniło argumentacją o stwierdzeniu braku szkód na działce skarżącej w rozumieniu art. 234 ust. 3 P.w. Sąd zobowiązany jest ustosunkować się do tej kwestii. W ocenie Sądu odnośnie pojęcia "szkody" w rozumieniu art. 234 ust. 3 Prawa wodnego z 2017 r. aktualny pozostaje pogląd prezentowany w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego co do pojęcia "szkody", o której mowa w art. 29 ust. 1 pkt 1 i ust. 3 Prawa wodnego z 2001 r. Przepis art. 29 ust. 1 pkt 1 P.w. z 2001 r. stanowił, że właściciel gruntu, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej, nie może zmieniać stanu wody na gruncie, a zwłaszcza kierunku odpływu znajdującej się na jego gruncie wody opadowej, ani kierunku odpływu ze źródeł - ze szkodą dla gruntów sąsiednich. Zgodnie zaś z art. 29 ust. 3 P.w. z 2001 r. jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta może, w drodze decyzji, nakazać właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom. Na gruncie ostatnio powołanych przepisów NSA w swych orzeczeniach przyjmuje, a Sąd orzekający w niniejszej sprawie stanowisko to podziela również na gruncie P.w. z 2017 r., że szkodliwe oddziaływanie na grunty sąsiednie w rozumieniu art. 29 ust. 1 pkt 1 P.w. z 2001 r. nie musi się łączyć z uszczerbkiem majątkowym. Może polegać także na zagrożeniu w postaci niebezpieczeństwa zalania lub zatopienia (por. wyrok NSA z 29 marca 2011 r., sygn. II OSK 546/10). Już sam fakt pojawienia się wody stojącej tam, gdzie jej wcześniej nie było na działce, pozostający w związku przyczynowo – skutkowym ze zmianą stosunków wodnych na działce sąsiedniej, jest już szkodą. Spowodowanie zaś przez właściciela zmiany stanu wody na gruncie, dające organom podstawę do zastosowania sankcji, o jakiej mowa w art. 29 ust. 3 P.w.(uw. Sądu: z 2001 r.), to takie działania, które ingerują w naturalny stan wody na danym terenie związany z jego ukształtowaniem, warunkami przyrodniczymi czy też hydrologicznymi. Działaniem takim jest między innymi wykonanie przeszkody w odpływie wody opadowej z terenów sąsiednich zgodnie z naturalnym kierunkiem odpływu np. zasypanie zagłębienia, którym dotychczas spływała z terenów wyżej położonych lub podwyższenie terenu uniemożliwiające spływ wody. Także spowolnienie spływu wody z gruntów spowodowane podwyższeniem terenu sąsiedniej działki stanowi jedną ze zmian stosunków wodnych na gruncie, o którym mowa w art. 29 p.w. Również roboty budowlane takie jak niwelacja terenu, podniesienie rzędnej terenu, wprowadzenie systemu drenażowego wokół budynku, czy też samo wybudowanie fundamentów może powodować zmiany stanu wody na gruncie jeżeli ich efektem będzie zmiana naturalnego, dotychczasowego kierunku odpływu wód opadowych, naruszenie istniejącego systemu drenażowego, czy też przecięcie kierunku migracji wód podziemnych (por. wyrok NSA z 28 września 2017 r., sygn. II OSK 159/16). Uzasadnione jest przyjęcie szerokiego ujęcia szkody na tle pojęcia "szkodliwego wpływu" zmian stanu wody na gruncie na grunty sąsiednie. Szkodliwe oddziaływanie zmiany stanu wody na grunty sąsiednie może więc mieć charakter zarówno aktualny, jak i potencjalny, z tym jednak zastrzeżeniem, że potencjalność ta musi wykazywać cechę prawdopodobieństwa realnej (chociaż odroczonej) aktualizacji. Realna możliwość powstania szkody musi więc bazować na odpowiednio wysokim stopniu prawdopodobieństwa wystąpienia konkretnych zdarzeń szkodliwe oddziałujących na grunty sąsiednie (np. podtopień, cyklicznego zalewania, stałego podmakania), które są normalnym następstwem działań lub zaniechań właściciela gruntu, który doprowadził do zmiany stosunków wodnych. Pojęcie "szkodliwego oddziaływania na grunty sąsiednie" nie może być ujmowane wyłącznie w oparciu o cywilnoprawne pojęcie szkody, rozumianej głównie jako uszczerbek majątkowy lub utrata realnie spodziewanych korzyści . Może to być także szkoda, która może ewentualnie powstać w wyniku katastrofalnego zdarzenia atmosferycznego (por. wyroki NSA: z 12 września 2008 r., II OSK 1026/07; z 4 października 2012 r., II OSK 1035/11).
W związku z powyższym podzielić należy zarzut skargi dopuszczenia się przez organ odwoławczy art. 234 ust. 3 P.w. poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, że "niezadowalająca okresowa zmiana stanu wody na peryferiach działki nr [...] nie stanowi jeszcze o wystąpieniu szkody". Bezspornie dokonana na działce nr [...] przez jej aktualnego właściciela spółkę N. i poprzednich właścicieli zmiana stosunków wodnych powodująca, iż wody opadowe zalewają każdorazowo 350-400 m2 działki nr [...], wyłączając ową część działki z użycia, świadczy o wystąpieniu szkody. Powyższe, jak podniesiono w skardze, potwierdził biegły K. P. w opinii 30.11.2021 r. wskazując m.in. że "... w wyniku poczynionych w l. 2001-2019 zmian w ukształtowaniu i zagospodarowaniu powierzchni terenu działki nr [...], w tym jej rzędnych oraz spadków terenu i nachylenia poszczególnych części powierzchni działki, powstałych podczas wykonywania prac ziemnych, nawożenia dużych ilości mas ziemnych, nastąpiła niezgodna z wymienionymi ustawami i przepisami na chwilę obecną trwała niekorzystna zmiana warunków dla lokalnego naturalnego odpływu, kierunku, natężenia i spływu wód opadowych, w stosunku do stanu zagospodarowania i naturalnego ukształtowania terenu przed 2001 r. na działce [...], w wyniku której doszło do trwałej zmiany warunków i stosunków wodnych, której wynikiem jest powodowanie podstopień, zalewów i stagnowanie wód opadowych na gruntach sąsiednich oraz naruszanie interesów osób trzecich, tj. powodowanie szkód na działce nr [...] wg P.w.".
W świetle powyższego Sąd uznał, że organ odwoławczy dopuścił się naruszenia przepisów prawa materialnego (art. 234 ust. 3 i 5 P.w.) oraz przepisów postępowania (art. 7 i art. 8 oraz art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a.), które – jak wykazano - miało wpływ na wynik sprawy i dlatego Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a) i c) P.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję (pkt I. sentencji wyroku).
Sąd w pkt II. sentencji wyroku na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 P.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. poz. 265) zasądził od organu na rzecz skarżącej kwotę 797 zł jako sumę uiszczonego wpisu od skargi (300 zł), wynagrodzenia pełnomocnika (480 zł) i opłaty skarbowej od pełnomocnictwa (17 zł).
Obowiązkiem organu odwoławczego przy ponownym rozpoznaniu sprawy będzie uwzględnienie oceny prawnej zawartej w niniejszym wyroku oraz merytoryczna ocena prawidłowości decyzji Wójta [...] z 1 lutego 2022 r. n gruncie art. 234 ust. 3 P.w., przy uwzględnieniu okoliczności wykonania przez spółkę N. na działce nr [...] drenażu wzdłuż północno-wschodniej granicy z działką [...] drenażu i jego wpływu ustanie szkodliwego oddziaływania powstałych zmian stosunków wodnych na działce nr [...] na działkę nr [...].