III SA/Po 653/23

III SA/Po 653/23 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2023-10-31
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-10-04
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Piotr Ławrynowicz
Szymon Widłak /przewodniczący/
Zbigniew Kruszewski /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6042 Gry losowe i zakłady wzajemne
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Sentencja
Dnia 31 października 2023 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Szymon Widłak Sędzia WSA Zbigniew Kruszewski (sprawozdawca) Asesor sądowy WSA Piotr Ławrynowicz Protokolant: st.sekr.sąd. Izabela Kaczmarczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 października 2023 roku sprawy ze skargi D. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 4 września 2019 r. nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Naczelnika Urzędu Celnego [...] z dnia 18 sierpnia 2016 r. nr [...]; 2. umarza postępowanie administracyjne; 3. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz skarżącego D. K. kwotę 4.697 (cztery tysiące sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją Dyrektor Izby Skarbowej, na podstawie art. 233 § 1 pkt 1 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2019 r., poz. 900 ze zm.), dalej "o.p.", w zw. z art. 2 ust. 3-5, art. 3, art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. a, art. 89 ust. 1 pkt 2, art. 89 ust. 2 pkt 2, art. 90 i art. 91 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (Dz. U. z 2009 r., poz. 1540 ze zm.), dalej "u.g.h.", utrzymał w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Celnego [...] z 18 sierpnia 2016 r. o wymierzeniu D. K. kary pieniężnej w wysokości [...] zł z tytułu urządzania gier na trzech automatach do gry poza kasynem gry - w lokalu przy ul. [...] i [...] w Z..
W uzasadnieniu decyzji organu odwoławczego wskazano następujące ustalenia faktyczne i rozważania prawne.
W dniu 19 sierpnia 2013 r. w toku kontroli ustalono, że w lokalu przy ul. [...] w Z., w którym strona prowadziła działalność gospodarczą, znajdują się trzy urządzenia przypominające swoim wyglądem automaty, na których urządza się gry w rozumieniu u.g.h. Urządzenia te były włączone i gotowe do gry. W trakcie kontroli automaty te zostały wyłączone przez urządzenie elektryczne. W związku z tym funkcjonariusze celni włączyli urządzenia przypominające automaty do gniazda zasilającego sieć i przeprowadzili na nich eksperyment, o którym mowa w art. 32 ust. 1 pkt 13 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o służbie celnej (Dz. U. z 2009 r., poz. 1323 ze zm.), dalej: "u.s.c.", stwierdzając, że gry na tych automatach są grami na automatach w rozumieniu u.g.h., urządzanymi z naruszeniem jej przepisów.
Organ wskazał, że grami na automatach są gry na urządzeniach mechanicznych, elektromechanicznych lub elektronicznych, w tym komputerowych, o wygrane pieniężne lub rzeczowe, w których gra zawiera element losowości (art. 2 ust. 3 u.g.h.). Grami na automatach są także gry na urządzeniach mechanicznych, elektromechanicznych lub elektronicznych, w tym komputerowych, organizowane w celach komercyjnych, w których grający nie ma możliwości uzyskania wygranej pieniężnej lub rzeczowej, ale gra ma charakter losowy (art. 2 ust. 5 u.g.h.).
Eksperyment pozwolił na rzetelną ocenę charakteru gier oferowanych przez przedmiotowe urządzenia. Służbie Celnej - zgodnie z art. 2 u.s.c. - powierzono kompleks zadań wynikających z ustawy o grach hazardowych: od kompetencji w kwestiach podatkowych (wymiaru i poboru) do związanych z udzieleniem koncesji i zezwoleń, zatwierdzaniem regulaminów i rejestracją urządzeń. Ponadto w jej zadaniach mieściło się także wykonywanie kontroli w tych dziedzinach, a także w zakresie przestrzegania przepisów regulujących urządzanie i prowadzenie gier hazardowych. Kontrola taka przebiegała w myśl przepisów rozdziału 3 u.s.c. (art. 30 ust. 2 pkt 3), a w jej ramach funkcjonariusze celni byli m. in. uprawnieni do przeprowadzenia w drodze eksperymentu, doświadczenia lub odtworzenia możliwości gry na automacie (art. 32 ust. 1 pkt 13 u.s.c.). Eksperyment wykazał, że gry na urządzeniach mają charakter losowy, gdyż gracz nie ma wpływu na to, czy na zatrzymanych bębnach z motywami/symbolami pojawi się taki układ nagradzany odpowiednią ilością punktów. Aby zagrać na urządzeniach należało zasilić je środkami pieniężnymi, co świadczy o komercyjnym celu przedsięwzięcia. Na przedmiotowych automatach gry toczyły się o wygrane rzeczowe, czego dowodzi możliwość wykorzystania wygranych punktów do dalszych gier na automatach, bez konieczności zasilania ich środkami pieniężnymi. Potwierdzenie powyższych faktów zawarto w ekspertyzach biegłego sądowego inż. W. K. z oględzin przedmiotowych automatów.
Dalej organ wskazał, że w związku z powyższym nie było konieczne uprzednie rozstrzygnięcie przez Ministra Finansów charakteru gry w drodze decyzji administracyjnej, o której mowa w art. 2 ust. 6 u.g.h.
Organ odwołał się do uchwały składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 maja 2016 r., sygn. akt II GPS 1/16, stwierdzając, że zgodnie z przyjętą tam wykładnią: (a) art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. nie jest przepisem technicznym w rozumieniu art. 1 pkt 11 dyrektywy 98/34/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 22 czerwca 1998 r. ustanawiającej procedurę udzielania informacji w dziedzinie norm i przepisów technicznych oraz zasad dotyczących usług społeczeństwa informacyjnego (Dz. Urz. UE. L z 1998 r. Nr 204, s. 37 ze zm.), dalej: "dyrektywa 98/34/WE", którego projekt powinien być przekazany Komisji Europejskiej zgodnie z art. 8 ust. 1 akapit pierwszy tej dyrektywy i może stanowić podstawę wymierzenia kary pieniężnej za naruszenie przepisów u.g.h., a dla rekonstrukcji znamion deliktu administracyjnego, o którym mowa w tym przepisie oraz jego stosowalności w sprawach o nałożenie kary pieniężnej, nie ma znaczenia brak notyfikacji oraz techniczny - w rozumieniu dyrektywy 98/34/WE - charakter art. 14 ust. 1 u.g.h.; (b). urządzający gry na automatach poza kasynem gry podlega karze pieniężnej, o której mowa w art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h.
Organ stwierdził, że urządzanie gier przez stronę poza kasynem wystarczający udowodniono w oparciu o materiał dowodowy zgromadzony w aktach sprawy. Warunkiem przypisania odpowiedzialności za urządzanie gier na automatach, jest wykazanie, że dany podmiot aktywnie uczestniczył w procesie urządzania nielegalnych gier hazardowych, a więc podejmował określone czynności nie tylko związane z procesem udostępniania automatów, lecz także z ich obsługą oraz stwarzaniem technicznych, ekonomicznych i organizacyjnych warunków umożliwiających sprawne i niezakłócone funkcjonowanie samego urządzenia oraz jego używanie do celów związanych z komercyjnym procesem organizowania gier hazardowych.
Organ ustalił, że w dniu kontroli przy ul. [...] w Z. lokal znajdował się pod dwoma adresami: ul. [...] - powierzchnia wynajęta od 3 grudnia 2008 r. przez D. K. oraz ul. [...] - powierzchnia wynajęta od 1 września 2009 r. przez B. S.. Z umowy najmu powierzchni użytkowej z 15 października 2012 r. wynika, że B. S. wynajęła [...] części lokalu przy ul. [...] w Z. G. M. (podnajemca). W tym samym dniu zawarto kolejną umowę najmu, której stroną był G. M. (jako wynajmujący) i P. sp. z o. o. w P.. Jej przedmiotem było określenie zasad wynajmowania spółce powierzchni użytkowej lokalu będącego we władaniu wynajmującego w celu prowadzenia przez spółkę działalności w zakresie udostępniania urządzeń służących do rozgrywania gier zręcznościowo-rozrywkowych.
Organ wskazał na zeznania świadków z postępowania karnego skarbowego. Rzekomy najemca - G. M. zeznał, że w rzeczywistości nie prowadził działalności gospodarczej, a umowa najmu pomieszczenia miała charakter fikcyjny. Odwołano się również do zeznań pracownic zatrudnionych w lokalu skarżącego - J. J. (barmanki), która wskazała zakres czynności przy automatach, stwierdzając, że nie znała najemcy pomieszczenia, w którym znajdowały się automaty oraz M. L., która zeznała, że klienci baru skarżącego mieli nieskrępowany dostęp do pomieszczenia z automatami, lecz nic nie wiedziała na temat tego, kto nimi zawiadywał.
Na podstawie zeznań organ wykluczył, że G. M. faktycznie użytkował czy prowadził lokal w Z. przy ulicy [...] i w konsekwencji wykonywał niezbędne czynności związane z bieżącym nadzorem nad automatami. G. M. zeznał, że był w tej sprawie tylko figurantem i nie wie, czy do lokalu wstawiono automaty. Wynika to także z zeznań osób zatrudnionych w lokalu "T. ", gdyż ani J. J. ani M. L. nie kojarzą tego nazwiska. Nie widziały też w tej części lokalu (ul. [...]) osoby, którą można by uznać za użytkującą ten lokal. O tym, czy dana osoba urządza gry nie decyduje wyłącznie treść umowy najmu lokalu, lecz faktyczny stopień zaangażowania w urządzanie gier. Zdaniem organu Istotne znaczenie miało, że automaty wstawiono do pomieszczenia bezpośrednio połączonego z miejscem, gdzie działalność gospodarczą prowadzi D. K. i to klienci jego lokalu mieli możliwość korzystania z automatów. Lokal z automatami posiada wprawdzie odrębne wejście, ale nie było one czynne. Udostępnianie urządzeń do gier odbywało się przez lokal D. K.. Z zeznań nie wynika również, aby ktoś z zewnątrz zajmował się bieżącą obsługą lokalu przy ul. [...] w Z., np. sprzątaniem, dbaniem o czystość. D. K. jako osoba prowadząca działalność gospodarczą w kontrolowanym lokalu, uwzględniając bezpośrednie połączenie lokali znajdujących się pod dwoma adresami, współuczestniczył w urządzaniu gier co najmniej przez zapewnienie warunków do uruchomienia automatów i przez swoich pracowników - w co najmniej minimalnym zakresie - ich bieżącej obsługi.
Organ ustalił, że strona zapewniła dostęp graczom do urządzeń (musieli oni dostać się do urządzeń przez lokal strony), włączanie i wyłączanie urządzeń (przy włączeniu światła w lokalu strony następowało włączenie bezpiecznika zasilającego automaty), dostarczanie energii elektrycznej w celu zasilenia urządzeń, utrzymanie czystości w lokalu z automatami i bieżący nadzór nad nimi (informowanie właściciela o ewentualnych uszkodzeniach i nieprawidłowościach w ich działaniu - z zeznań świadków nie wynika, aby w lokalu znajdowała się osoba reprezentująca właściciela automatów). Zdaniem organu nie było możliwe, aby urządzanie gier odbywało się bez udziału czy bez wiedzy właściciela lokalu, osoby dysponującej danym miejscem, wyłącznie na najmowanej powierzchni, gdzie urządzenia umieszczono (3m˛). Samo ustawienie automatu nie jest wystarczające do urządzania gier. Niezbędna jest bieżąca obsługa urządzeń, np. konieczność ich zasilania, co czynił dysponent lokalu D. K..
Zdaniem Dyrektora Izby Skarbowej, w sprawie nie miał zastosowania art. 4 ustawy z dnia 12 czerwca 2015 r. o zmianie ustawy o grach hazardowych (Dz. U. z 2015 r., poz. 1201), dalej: "nowela z 12 czerwca 2015 r.". Przepisy przejściowe ustawy zmieniającej u.g.h. dotyczą jedynie podmiotów, które w dniu wejścia w życie nowelizacji, tj. 3 września 2015 r., prowadziły legalnie działalność z zakresu gier hazardowych na podstawie uzyskanej koncesji lub zezwolenia. Wynika to wprost z art. 4 ustawy o zmianie ustawy o grach hazardowych, który stanowi, że podmioty prowadzące działalność w zakresie, o którym mowa w art. 6 ust. 1-3 lub w art. 7 ust. 2, w dniu wejścia w życie nowelizacji mają obowiązek dostosowania się do wymogów określonych w ustawie zmienianej w art. 1, w brzmieniu nadanym nowelizacją, do 1 lipca 2016 r. Zgodnie z art. 3 u.g.h. urządzanie i prowadzenie działalności w zakresie gier na automatach dozwolone jest wyłącznie na zasadach określonych w u.g.h. Ustawa ta w art. 6 ust. 1-3 określa, że działalność w zakresie gier na automatach może być prowadzona na podstawie udzielonej koncesji na prowadzenie kasyna gry. Oznacza to zatem, że art. 4 nowelizacji dotyczy podmiotów prowadzących działalność w zakresie gier hazardowych zgodnie z prawem, do których nie należy strona.
Organ odwoławczy ocenił, że gry na przedmiotowych automatach stanowiły gry w rozumieniu przepisów u.g.h., mogące odbywać się wyłącznie na podstawie udzielonej koncesji na prowadzenie kasyna gry. Brak koncesji stanowi podstawę do wymierzenia stronie kary pieniężnej. Podlega jej urządzający gry na automatach poza kasynem gry (art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h.) i wynosi ona [...] zł od każdego automatu (art. 89 ust. 2 pkt 2 u.g.h.).
Skarżący nie zgodził się z zaskarżoną decyzją i pismem z dnia 27 września 2019 r., reprezentowany przez radcę prawnego D. M. wniósł od niej skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego (WSA) w Poznaniu. Wnosząc o stwierdzenie nieważności, a ewentualnie - uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, zarzucając organom obu instancji naruszenie:
1. art. 2 ust. 6 u.g.h. przez wydanie zaskarżonej decyzji z pominięciem tego przepisu, tj. z pominięciem ustalenia czy gra posiadająca cechy z art. 2 ust. 1-5 jest grą na automacie w rozumieniu u.g.h.;
2. art. 89 ust. 1 pkt 1 u.g.h. przez przyjęcie, że skarżący jest podmiotem urządzającym grę w rozumieniu u.g.h.;
3. art. 133 § 1 o.p. w zw. z art. 89 ust. 1 pkt 2 i art. 91 u.g.h. przez skierowanie decyzji do podmiotu niebędącego urządzającym gry w rozumieniu art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h.;
4. art. 2 ust. 3-5, art. 89 ust. 1 pkt 2, art. 89 ust. 2 pkt 2 u.g.h. przez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, które skutkowało wymierzeniem kary;
5. art. 120 w zw. z art. 201 § 1 pkt 2 w zw. z art. 235 o.p. zw. z art. 91 w zw. z art. 2 ust. 6 u.g.h. przez zaniechanie obligatoryjnego zawieszenia postępowania, gdy rozpatrzenie niniejszej sprawy i wydanie decyzji jest uzależnione od rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez ministra właściwego do spraw finansów publicznych - czy gra na przedmiotowym urządzeniu stanowi grę na automacie w rozumieniu u.g.h.;
6. art. 121 § 1 o.p. przez naruszenie zasady prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych;
7. prawa materialnego polegające na błędnej wykładni i zastosowaniu art. 14 ust. 1 oraz art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 w zw. z art. 91 u.g.h. mimo braku notyfikacji projektu ustawy wymaganego przez art. 8 ust. 1 oraz art. 1 pkt 11 dyrektywy 98/34/WE;
8. art. 187 § 1, art. 191, art. 192 w zw. z art. 120 i 121 § 1 o.p. w zw. z art. 91 u.g.h. przez dowolną ocenę dowodów;
8. art. 216 w zw. z art. 180 § 1 w zw. z art. 181 o.p. w zw. z art. 2, art. 14 i art. 89 u.g.h. przez przyjęcie, bez przeprowadzenia w tym zakresie postępowania dowodowego, że gra na przedmiotowych automatach jest grą, która w świetle przepisów u.g.h. może być prowadzona wyłącznie w kasynie gry;
9. art. 120 o.p. w zw. z art. 2 ust. 6 w zw. z art. 91 u.g.h. przez uznanie i przyjęcie, że gra na przedmiotowych automatach jest grą na automatach w rozumieniu art. 2 ust. 5 u.g.h. mimo braku ustawowych kompetencji do rozstrzygania w tym zakresie;
10. art. 216 w zw. z art. 180 § 1 w zw. z art. 181 w zw. z art. 284a § 2 i 3 o.p. w zw. z art. 91 u.g.h. oraz art. 36 ust. 5 w zw. z art. 54 i 55 u.s.c. i art. 77 ust. 6 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz. U. z 2013 r., poz. 672 ze zm.) przez dokonanie ustaleń w postępowaniu na podstawie materiałów pochodzących z niedopuszczalnych czynności;
11. art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 u.g.h. przez jego błędne zastosowanie i przyjęcie, że skarżący winien podlegać karze za urządzanie gry na automatach poza kasynem gry w wysokości [...] zł od każdego automatu (przy założeniu, że skarżący urządzał gry na automatach), zamiast zastosowania art. 89 ust. 1 pkt 1 u.g.h.;
12. art. 180 § 1 o.p. przez nieprzeprowadzenie postępowania dowodowego w celu wyjaśnienia wysokości kary pieniężnej, jaka ewentualnie może być nałożona na skarżącego według przepisów art. 89 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 1 u.g.h.;
13. art. 4 ustawy z dnia 12 czerwca 2015 r. o zmianie ustawy o grach hazardowych przez jego niezastosowanie;
14. art. 89 ust. 1 pkt 1 i 2 w zw. z art. 6 ust. 4 u.g.h. przez przyjęcie, że skarżący mógł być zobowiązany do poniesienia kary pieniężnej.
W uzasadnieniu skargi wskazano m. in., że skarżący:
- nie zapewniał graczom dostępu do urządzeń: w lokalu wydzielono dwa pomieszczenia - jedno przy ul. [...], w którym działalność prowadzi skarżący, a drugie - przy ul. [...], w której działalność prowadzi inny podmiot i w którym znajdowały się automaty; do każdego z pomieszczeń są odrębne wejścia od ulicy, a wewnątrz pomieszczenia te są oddzielone żaluzją;
- nie włączał ani nie wyłączał automatów: nie miał on wpływu na sposób działania instalacji elektrycznej w lokalu i wydzielonych w nim pomieszczeniach; dla dostarczenia energii elektrycznej do użytkowanego przez niego pomieszczenia było konieczne włączenie bezpiecznika zasilającego również drugie pomieszczenie, w tym automaty; ewentualne dostarczenie energii elektrycznej do automatów było niezależne od skarżącego, który musiał włączać bezpiecznik, aby w zajmowanym przez niego pomieszczeniu mógł prowadzić działalność;
- nie zajmował się bieżącym nadzorem na automatami: z materiału dowodowego nie wynika, aby wykonywał czynności związane z takim nadzorem bądź informował właściciela o ewentualnych uszkodzeniach czy nieprawidłowościach w działaniu automatów; z zeznań świadków wynika jedynie, że w czasie, w którym przebywali oni w pomieszczeniu należącym do skarżącego, w drugim pomieszczeniu nie było osoby użytkującej to pomieszczenie ani osoby reprezentującej właściciela automatów; nie wykazano, że taka osoba nie przychodziła w godzinach, w których pomieszczenie należące do skarżącego było zamknięte;
- nie zapewniał przez swoich pracowników bieżącej obsługi zatrzymanych urządzeń: mając na uwadze zeznania świadków nie sposób uznać, że do ich obowiązków należało sprzątanie czy dbanie o czystość pomieszczenia niezajmowanego przez skarżącego; pracownicy skarżącego potwierdzili bowiem jedynie, że okazjonalnie sprzątali to pomieszczenie, np. gdy klienci zostawili tam butelki po piwie czy resztki jedzenia;
- skarżącego, jako osobę prowadzącą działalność w jednym z dwóch wydzielonych pomieszczeń, w którym nie znajdowały się automaty, nie można uznać za współuczestniczącego w urządzeniu gier.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniósł o oddalenie skargi.
Wyrokiem z dnia 25 lutego 2020 r. sygn. akt III SA/Po 757/19, WSA w Poznaniu oddalił skargę, uznając, że art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. nie stanowił, podlegającego notyfikacji, przepisu technicznego w rozumieniu dyrektywy nr 98/34/WE, co potwierdzała uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego (NSA) sygn. akt II GPS 1/16. Dalej WSA w Poznaniu potwierdził prawidłowość podstawy prawnej rozstrzygnięcia organów (art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h.) jako właściwej dla określenia sankcji administracyjnej oraz braku podstaw do zastosowania art. 4 noweli z 12 czerwca 2015, ponieważ przepis ten odnosił się wyłącznie do podmiotów, które w dacie jego wejścia w życie legitymowały się pozwoleniem lub koncesją na urządzanie gier hazardowych. WSA za prawidłowe uznał również stanowisko organów o kompetencji organów administracji skarbowej (i celnej) do kwalifikacji urządzenia jako automatu do gier hazardowych, uznając, że nie było podstaw do występowania o taką kwalifikację do ministra właściwego do spraw finansów publicznych na podstawie art. 2 ust. 6 u.g.h., a funkcjonariusze celni przeprowadzający kontrolę byli uprawnieni do przeprowadzenia również eksperymentu procesowego na podstawie art. 32 ust. 1 pkt 3 u.s.c. WSA uznał, że nie naruszało prawa ustalenie o tym, że ustalone cechy urządzeń ujawnionych w lokalu zawiadywanym przez skarżącego uzasadniały uznanie ich za automaty do urządzania gier hazardowych, a gra na nich stanowiła grę na automacie w rozumieniu art. 2 ust. 5 u.g.h. Dalej WSA w Poznaniu stwierdził, że zasadnie przypisano skarżącemu odpowiedzialność i wymierzono karę pieniężną na podstawie art. 89 ust. 1 ust. 2 u.g.h. Zdaniem sądu, organy poczyniły wystarczające ustalenia faktyczne pozwalające na uznanie skarżącego za urządzającego gry na automatach poza kasynem gry. Zebrany w sprawie materiał dowodowy, w tym zeznania świadków, wskazuje, że bez udziału skarżącego nie byłaby możliwa eksploatacja przedmiotowych automatów. Do lokalu, gdzie się one znajdowały wchodziło się jedynie przez pomieszczenie wynajmowane przez skarżącego, gdzie prowadził on bar. Co istotne, między jego pomieszczeniem a pomieszczeniem, w którym były automaty nie było ściany, lecz swobodne przejście z żaluzją. Klienci baru skarżącego swobodnie przechodzili do pomieszczenia z automatami, które to pomieszczenie nie miało wejścia od strony ulicy. Ponadto pracownicy baru skarżącego od czasu do czasu sprzątali również pomieszczenie, w którym były automaty, a także zasilali je w energię elektryczną niezbędną do eksploatacji urządzeń. Będący stronami kolejnych umów najmu (podnajmu) pomieszczenia z automatami (żona skarżącego, G. M. i P. sp. z o. o. w P.) nie mieli związku z działalnością prowadzoną w lokalu w postaci nielegalnego urządzania gier na automatach.
Zdaniem WSA w Poznaniu, posłużenie się przez ustawodawcę na gruncie art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. pojęciem urządzającego gry w celu identyfikacji sprawcy naruszenia prowadzi do wniosku, że podmiotem, wobec którego może być egzekwowana odpowiedzialność za delikt polegający na urządzaniu gier na automatach poza kasynem gry, jest każdy, kto urządza grę na automatach w niedozwolonym do tego miejscu. Nie ma istotnego znaczenia, czy podmiot ten legitymuje się koncesją na prowadzenie kasyna gry. Przepis art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. jest adresowany do każdego, kto w sposób w nim opisany, a więc sprzeczny z u.g.h., urządza gry na automatach. Urządzający gry na automatach poza kasynem gry nawet wówczas, gdy gry te urządza bez koncesji lub zezwolenia - od 14 lipca 2011 r. także bez zgłoszenia lub wymaganej rejestracji automatu lub urządzenia do gry - podlega karze pieniężnej, o której mowa w art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h., nie zaś karze pieniężnej przewidzianej w art. 89 ust. 1 pkt 1 u.g.h.
Zdaniem WSA w Poznaniu wyrażenie urządzanie gier należy rozumieć szeroko. Pojęcie urządzać w języku polskim jest synonimem utworzyć, uporządkować, zagospodarować, zorganizować, przedsięwziąć, zrobić (Słownik poprawnej polszczyzny, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1994). Według Słownika języka polskiego pod red. M. Szymczaka (PWN, Warszawa 1981) urządzić to m. in. zorganizować jakąś imprezę, jakieś przedsięwzięcie. Urządzanie gier obejmuje zatem podejmowanie aktywnych działań dotyczących zorganizowania i prowadzenia przedsięwzięcia w zakresie gier hazardowych (eksploatacji automatów) w znaczeniu art. 2 ust. 3 i 5 u.g.h. Urządzający gry w rozumieniu art. 89 ust. 1 u.g.h. to podmiot realizujący te działania. Urządzanie gier na automatach obejmuje nie tylko fizyczne jej prowadzenie, ale także inne zachowania aktywne, polegające na zorganizowaniu i pozyskaniu odpowiedniego miejsca do zamontowania urządzenia, umożliwienie dostępu do takiego automatu nieograniczonej liczbie graczy, utrzymywanie automatu w stanie stałej aktywności umożliwiającej jego sprawne funkcjonowanie, związane z obsługą urządzenia czy zatrudnieniem odpowiednio przeszkolonego personelu. Warunkiem przypisania odpowiedzialności na podstawie art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. jest wykazanie, że dany podmiot aktywnie uczestniczył w urządzaniu nielegalnych gier hazardowych, a więc podejmował określone czynności nie tylko związane z procesem udostępniania automatów, lecz także z ich obsługą oraz stwarzaniem technicznych, ekonomicznych i organizacyjnych warunków umożliwiających sprawne i niezakłócone funkcjonowanie samego urządzania oraz jego używanie do celów związanych z komercyjnym procesem organizowania gier hazardowych. Mając na uwadze zgormadzony w sprawie materiał dowodowy trafnie przyjęto, że skarżący urządzał gry na przedmiotowych automatach poza kasynem gry.
Skarżący nie zgodził się z wyrokiem WSA i pismem z 20 kwietnia 2020 r. wniósł od niego skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego (NSA).
Wyrokiem z 19 maja 2023 r. sygn. akt II GSK 395/20, NSA uchylił wyrok WSA w Poznaniu z 25 lutego 2020 r. i przekazał sprawę WSA w Poznaniu do ponownego rozpoznania.
W uzasadnieniu swego wyroku NSA wskazał, że stan prawny rozpoznawanej sprawy kształtują przepisy u.g.h. w brzmieniu poprzedzającym wejście w życie ustawy z dnia 15 grudnia 2016 r. o zmianie ustawy o grach hazardowych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2017 r. poz. 88), która wprowadziła do art. 89 ust. 1 u.g.h. osobną podstawę do wymierzenia kary pieniężnej posiadaczowi lokalu, w którym znajdują się niezarejestrowane automaty do gier (art. 89 ust. 1 pkt 3 i 4). Na gruncie omawianej regulacji, w brzmieniu poprzedzającym wejście w życie wspomnianej nowelizacji, Naczelny Sąd Administracyjny przyjmował szeroką definicję "urządzającego gry na automacie". Przy ocenie, czy konkretny podmiot powinien zostać uznany za "urządzającego gry na automacie" niezbędne jest odwołanie się do wszystkich elementów stanu faktycznego (por. wyrok z 9 listopada 2016 r., sygn. akt II GSK 2736/16, tak też wyrok z 20 kwietnia 2017 r., sygn. akt II GSK 5233/16).
Zdaniem NSA "urządzanie gier hazardowych na automatach" to ogół czynności i działań umożliwiających takie gry, a w szczególności: udostępnienie potencjalnym graczom automatów do gier; zorganizowanie i pozyskanie odpowiedniego miejsca na zamontowanie urządzeń; przystosowanie go do danego rodzaju działalności; umożliwienie dostępu do takiego miejsca nieograniczonej ilości graczy; utrzymywanie automatów w stanie stałej aktywności umożliwiającej ich sprawne funkcjonowanie; wypłacanie wygranych; obsługa urządzeń; zatrudnienie i odpowiednie przeszkolenie personelu zapewniające graczom możliwość uczestniczenia w grze.
W sprawach dotyczących podmiotów, którym nie można wprost przypisać cechy "urządzającego gry na automacie", w celu ustalenia odpowiedzialności takiego podmiotu istotne jest udowodnienie, że wykonywał on konkretne czynności pozwalające na przypisanie mu cechy "urządzającego gry na automatach".
W rozpoznanej sprawie za uznaniem, że skarżący urządzał gry na automacie przemawiało w ocenie WSA to, że do lokalu, gdzie znajdowały się automaty do gry wchodziło się jedynie przez pomieszczenie wynajmowane przez skarżącego, gdzie prowadził on bar, pomiędzy pomieszczeniem skarżącego a pomieszczeniem, w którym były automaty nie było ściany, lecz swobodne przejście z żaluzją. Klienci baru skarżącego swobodnie przechodzili do pomieszczenia z automatami, które to pomieszczenie nie miało wejścia od strony ulicy. Ponadto pracownicy baru skarżącego od czasu do czasu sprzątali również pomieszczenie, w którym były automaty, a także zasilali je w energię elektryczną niezbędną do eksploatacji urządzeń.
NSA podkreślił, że w celu przypisania cechy "urządzającego gry" konieczne jest udowodnienie wykonywania czynności wskazujących na zaangażowanie podmiotu w urządzanie gier na automatach, czego w realiach rozpoznawanej sprawy organy nie dokonały.
Wbrew stanowisku WSA, w świetle dotychczas zebranego materiału dowodowego skarżący, poza ewentualnym włączaniem automatów - nie wykonywał jakichkolwiek czynności związanych z grami na nich ani też nie wziął na siebie obowiązków mogących wskazywać na jego rzeczywiste zaangażowanie w proces urządzania gier na automatach. Przykładowo, nie wykazano, aby skarżący czy jego pracownicy mieli klucze do automatów, czy też, aby skarżący zasilał automaty w gotówkę do wypłaty wygranych, co mogłoby świadczyć o wykonywaniu czynności związanych z urządzaniem gier na automatach.
NSA przyznał rację skarżącemu, że w sprawie nie zostały zebrane dowody wystarczające do uznania go za urządzającego gry. Natomiast zebrane dowody zostały ocenione w sposób nieprawidłowy, ponieważ Sąd I instancji wyprowadził z nich zbyt dalekie wnioski.
Podsumowując, NSA stwierdził, że posiadanie lokalu obok pomieszczenia z automatami do gry, z którego klienci baru skarżącego mogli przechodzić do pomieszczenia z automatami do gry, jak również sprzątanie przez pracowników baru skarżącego od czasu do czasu pomieszczenia, gdzie znajdowały się automaty do gry - nie jest przejawem aktywnego uczestnictwa w procesie urządzania gier na automatach i nie może być zakwalifikowane jako "urządzanie gier na automacie" w rozumieniu art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. Za przypisaniem skarżącemu cechy "urządzającego gry" nie może również przemawiać to, że przy włączeniu światła w lokalu strony następowało włączenie bezpiecznika zasilającego automaty hazardowe.
Stąd NSA uznał, że skoro błędna wykładnia art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. stanowiła podstawę wydania zaskarżonego wyroku, zaistniały podstawy do jego uchylenia.
NSA za niezasadne uznał pozostałe zarzuty podniesione w skardze kasacyjnej dotyczące.
Po ponownym rozpoznaniu sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:
Należy zaznaczyć, że w rozpoznawanej sprawie zapadł opisany wcześniej wyrok NSA z 19 maja 2023 r. sygn. akt II GSK 395/20, uchylający wydany w niniejszej sprawie wyrok WSA w Poznaniu z 25 lutego 2020 r. sygn. akt III SA/Po 757/19 oddalający skargę D. K. na zaskarżoną decyzję.
NSA uznał, że przyjęcie przez WSA w Poznaniu, iż skarżący był urządzającym gry w rozumieniu art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h., naruszało ten przepis. Uznał, że ustalony zakres czynności podejmowanych przez skarżącego nie uzasadniał takiej kwalifikacji. Zdaniem NSA urządzanie gier hazardowych na automatach to: to ogół czynności i działań umożliwiających takie gry, a w szczególności: udostępnienie potencjalnym graczom automatów do gier; zorganizowanie i pozyskanie odpowiedniego miejsca na zamontowanie urządzeń; przystosowanie go do danego rodzaju działalności; umożliwienie dostępu do takiego miejsca nieograniczonej ilości graczy; utrzymywanie automatów w stanie stałej aktywności umożliwiającej ich sprawne funkcjonowanie; wypłacanie wygranych; obsługa urządzeń; zatrudnienie i odpowiednie przeszkolenie personelu zapewniające graczom możliwość uczestniczenia w grze.
W sprawach dotyczących podmiotów, którym nie można wprost przypisać cechy "urządzającego gry na automacie", w celu ustalenia odpowiedzialności takiego podmiotu istotne jest udowodnienie, że wykonywał on konkretne czynności pozwalające na przypisanie mu cechy "urządzającego gry na automatach".
Zdaniem NSA ustalony zakres czynności podejmowanych przez skarżącego w lokalu, w którym znajdowały się automaty do gier hazardowych, czyli (i) sporadyczne sprzątanie pomieszczenia, w którym ustawiono automaty i (ii) zasilanie pomieszczenia w energię elektryczną, jak również fakt, iż (iii) pomieszczenie to znajdowało się bezpośrednio przy pomieszczeniu dzierżawionym przez skarżącego, nie uprawniał do zakwalifikowania postępowania skarżącego jako "urządzania gier na automatach", ponieważ "nie wykonywał (skarżący) jakichkolwiek czynności związanych z grami (...) ani nie wziął na siebie obowiązków mogących wskazywać na jego rzeczywiste zaangażowanie w proces urządzania gier na automatach". NSA wskazał, "nie wykazano aby skarżący bądź jego pracownicy mieli klucze do automatów, czy też aby skarżący zasilał automaty w gotówkę, co mogłoby świadczyć o wykonywaniu czynności związanych z urządzaniem gier na automatach". Ocenę tę NSA skonkludował stwierdzeniem o słuszności stanowiska skarżącego o braku dowodów wystarczających do uznania go za urządzającego gry w rozumieniu art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. NSA stwierdził również, że WSA w Poznaniu nieprawidłowo ocenił dowody i wyprowadził z nich zbyt daleko idące wnioski.
Z uzasadnienia wyroku NSA wynikało więc, że przyczyną uchylenia wyroku była błędna wykładnia art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h., a w efekcie tego doszło również do niewłaściwego zastosowania tego przepisu, ponieważ dokonano niewłaściwej subsumcji stanu faktycznego.
Z wyroku NSA wynikało jednak, że podzielił on ocenę prawną sformułowaną przez WSA w Poznaniu w następujących kwestiach:
a. niezasadny był zarzut skarżącego uznający brak kompetencji organów administracji skarbowej w zakresie kwalifikacji danej jako gry hazardowej. NSA odrzucił stanowisko skarżącego o tym, że wydanie decyzji winno było być poprzedzone wydaniem przez ministra właściwego do spraw finansów publicznych decyzji na podstawie art. 2 ust. 6 u.g.h.;
b. oparcie ustaleń na wynikach eksperymentu procesowego przeprowadzonego przez funkcjonariuszy służby celnej było prawidłowe, a podstawę prawną przeprowadzenia takiego eksperymentu zawierał art. 32 ust. 1 pkt 3 u.s.c.;
c. przepisy stanowiące podstawę wydania zaskarżonej decyzji nie wymagały notyfikacji Komisji Europejskiej, ponieważ nie były przepisami technicznymi w rozumieniu art. 1 pkt 1 deyrektywy 98/34/WE ustanawiającej procedurę udzielania informacji w dziedzinie norm i przepisów technicznych oraz zasad dotyczących społeczeństwa informacyjnego;
d. nie był zasadny zarzut skarżącego naruszenia art. 89 ust.1 pkt 1 i art. 89 ust. 2 pkt 2 u.g.h. poprzez ich niezastosowanie.
Formułując wskazania dla WSA w Poznaniu wiążące przy ponownym rozpoznaniu sprawy, NSA stwierdził, że obowiązkiem sądu I instancji jest uwzględnienie wykładni art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h., sprowadzającej się do uznania, że "urządzającym gry" nie jest podmiot, który jedynie umożliwia klientom przejście przez swój lokal do pomieszczenia, w którym znajdują się automaty do gier oraz włącza i wyłącza automaty do gier w taki sposób, że przy włączeniu energii w lokalu strony następowało włączenie bezpiecznika zasilającego automaty w innym pomieszczeniu. NSA poruczył tut. WSA zbadanie, czy skarżący może być uznany za podmiot "urządzający gry" oraz ocenę, czy zaistniały podstawy do nałożenia na skarżącego kary pieniężnej przewidzianej w art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 u.g.h.
Taka ocena prawna i wskazania co do ponownego postępowania wiązały WSA w Poznaniu przy ponownym rozpoznaniu sprawy (art. 153 i art. 190 p.p.s.a.).
Ponieważ wykładnia prawa materialnego determinuje zakres ustaleń faktycznych, zatem uwzględniając wykładnię art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. sformułowaną w wyroku NSA zapadłym w rozpoznawanej sprawie, WSA w Poznaniu w pierwszej kolejności obowiązany był ocenić, czy podstawa faktyczna zaskarżonej decyzji została sformułowana prawidłowo, tzn. czy zbadano wszystkie okoliczności faktyczne prawnie istotne z punktu widzenia przepisu prawa materialnego stanowiącego podstawę rozstrzygnięcia, przy jego wykładni zgodnej z przyjętą przez NSA.
WSA w Poznaniu, ponownie rozpoznając sprawę, ocenił więc, że organy zgromadziły wszystkie niezbędne dowody dla oceny zakresu działań skarżącego związanych z prowadzeniem gier na automatach znajdujących się w lokalu bezpośrednio przylegającym do lokalu, w którym on (skarżący) prowadził działalność gospodarczą. Ustalenia dotyczące zakresu działań skarżącego podejmowanych w związku z działaniem automatów do gier hazardowych, organy poczyniły na podstawie zeznań pracownic skarżącego, które opisały jakie czynności wykonywały w związku z działalnością prowadzoną z wykorzystaniem automatów do gry. Obie przesłuchane pracownice potwierdziły, że ich działania ograniczały się do włączenia i wyłączenia bezpiecznika włączającego dopływ prądu do pomieszczenia, w którym stały automaty oraz sporadycznego uprzątania śmieci pozostawionych w tym pomieszczeniu. Żadna z nich nie potwierdziła by zakres czynności podejmowanych przez nie i samego skarżącego był szerszy. Nie potwierdzają tego również wyjaśnienia skarżącego złożone w postępowaniu karnym, z których organ przeprowadził dowód w postępowaniu w rozpoznawanej sprawie. Tego by skarżący podejmował inne działania nie potwierdzają również zeznania jego żony B. S. ani zeznania przesłuchanych funkcjonariuszy Służby Celnej.
Zdaniem WSA w Poznaniu, wszystkie przeprowadzone dowody jednoznacznie potwierdzały, że zakres czynności skarżącego podejmowanych w związku z działaniem automatów do gier hazardowych ograniczał się do (i) sporadycznego sprzątania pomieszczenia, w którym ustawiono automaty i (ii) zasilania pomieszczenia w energię elektryczną poprzez włączanie dopływu prądu jednoczesnego z uruchamianiem instalacji elektrycznej w barze prowadzonym przez skarżącego.
Nie ustalono, a zgromadzone dowody nie dawały podstaw do poczynienia innych ustaleń, by skarżący podejmował więcej działań niż takie, których zakres NSA uznał za niewystarczający do przypisania odpowiedzialności administracyjnej na podstawie art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. Stąd decyzje organów wydane w niniejszej sprawie przypisujące skarżącemu taką odpowiedzialność, naruszały ten przepis.
Z powyższych przyczyn Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję, a na podstawie art. 135 p.p.s.a. orzeczeniem takim objął również decyzję wydaną w I instancji (pkt 1 wyroku).
Jednocześnie, na podstawie art. 145 § 3 p.p.s.a., w punkcie 2 wyroku, WSA w Poznaniu umorzył postępowanie administracyjne, ponieważ prawidłowo i wyczerpująco przeprowadzone postępowanie dowodowe, w tym również ocena dowodów, nie dawały podstaw do kwalifikacji działań skarżącego jako "urządzania gier hazardowych", przy wykładni tego wyrażenia sformułowanej w wiążącym tut. sąd wyroku NSA. Brak więc było podstaw do wymierzenia stronie postępowania administracyjnego kary pieniężnej na podstawie art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. Postępowanie w jej przedmiocie stało się więc bezprzedmiotowe i podlegało umorzeniu na podstawie art. 208 o.p.
W punkcie 3 wyroku, Sąd, na podstawie art. 200 i art. 205 p.p.s.a. zasądził od DIAS na rzecz skarżącego kwotę 4.697 zł obejmującą równowartość wpisu od skargi (1.080 zł), równowartość poniesionej opłaty skarbowej od pełnomocnictwa (17 zł), wynagrodzenie pełnomocnika (3.600 zł) ustalone na podstawie § 2 pkt 5 w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.u. z 2023 r. poz. 1935).