III SA/Po 642/24

III SA/Po 642/24 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2025-03-04
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2024-12-06
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Piotr Ławrynowicz
Szymon Widłak
Zbigniew Kruszewski /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne
Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 497
art. 28 ust. 2-3
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
Sentencja
Dnia 4 marca 2025 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Zbigniew Kruszewski (sprawozdawca) Sędzia WSA Szymon Widłak Asesor sądowy WSA Piotr Ławrynowicz Protokolant: st. sekr. sad. Agnieszka Raczkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 marca 2025 roku sprawy ze skargi M. D. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 3 października 2024 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia 3 października 2024 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych/ZUS (ZUS) odmówił M. D. (skarżącemu) umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą będącą jednocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 7 687,97 zł, w tym na ubezpieczenia społeczne w łącznej kwocie 6 204,54 zł (w tym z tytułu składek za okres od 6/2010 do 11/2010 - 2 802,54 zł, odsetek liczonych na 23 stycznia 2023 r. - 3 402 zł), na ubezpieczenie zdrowotne w łącznej kwocie 1 483,43 zł (w tym z tytułu składek za okres od 8/2010 do 11/2010 - 673,43 zł i odsetek liczonych na 23 stycznia 2023 r. - 810 zł).
W uzasadnieniu decyzji wyjaśniono, że pismem z 23 stycznia 2023 r. skarżący wniósł o umorzenie spłaty układu ratalnego zawartego 5 j kwietnia 2017 r. (umowa nr [...]) od raty przypadającej na maj 2023 r.
Decyzją nr [...] z 25 maja 2023 r. ZUS Oddział w [...] odmówił umorzenia należności.
Wyrokiem z 15 września 2023 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny (WSA) w Poznaniu uchylił decyzję ZUS nr [...] z 25 maja 2023 r. W uzasadnieniu wyroku WSA wskazał, że ZUS nie przedstawił dowodu na wysokość emerytury oraz nie wykazał dostatecznie relacji między obsługą zadłużenia w realizacji umowy ratalnej a sytuacją finansową skarżącego. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy WSA w Poznaniu polecił przeprowadzić ponowną analizę dochodów i wydatków skarżącego (w tym uwzględnić wydatki na leczenie), uwzględnić jego wiek i stan zdrowia w kontekście realnej możliwości spłaty zadłużenia.
Decyzją nr [...] z 29 stycznia 2024 r. organ ponownie odmówił umorzenia należności.
Wyrokiem z 21 maja 2024 r. sygn. akt III SA/Po 131/24 WSA w Poznaniu uchylił decyzję ZUS nr [...] r. W uzasadnieniu wyroku WSA wskazał, że z akt sprawy wynika, że postępowanie egzekucyjne związane z zabezpieczeniem hipotecznym jest zawieszone z uwagi na realizowany układ ratalny, ale nieruchomość jest obciążona również hipotecznie na rzecz innych wierzycieli. Sąd wytknął, że organ nie ocenił czy uwzględniając kwotę j zadłużenia na rzecz innych podmiotów oraz okoliczność że skarżący zamieszkuje w tej nieruchomości możliwa jest egzekucja na rzecz ZUS. Dalej stwierdził, że w przypadku osoby która zakończyła prowadzenie działalności gospodarczej organ ma uprawdopodobnić , że z danego źródła w konkretnym okresie osoba uzyska realne środki pozwalające jej na spłatę zadłużenia . Twierdzenie organu, że sytuacja finansowa skarżącego nie daje wystarczających podstaw do uznania, że spłata zobowiązania z tytułu składek mogłaby pociągnąć za sobą negatywne skutki, zupełnie pomija wiek skarżącego (67 lat) i związane z tym ograniczone możliwości zarobkowania. ZUS powinien również wziąć pod uwagę, to czy spłata zadłużenia z tytułu składek w dłuższym okresie czasu nie spowoduje sytuacji, że po uiszczeniu przedmiotowych należności skarżący nie będzie dysponował środkami niezbędnymi dla zapewnienia podstawowych potrzeb i życiowych.
Dalej organ, ponownie oceniając sprawę, opisał obecną sytuację życiową i majątkową skarżącego, ustalając, że skarżący otrzymuje emeryturę w wysokości 3.133,95 zł brutto, tj. 2 775,89 zł netto. Świadczenie obciążonej jest potrąceniami w maksymalnej kwocie 783,48 zł na rzecz komornika sądowego. Wysokość świadczenia do wypłaty po potrąceniach wynosi 1.992,41 zł. Na podstawie oświadczeń skarżącego ustalono, że posiada on dodatkowe źródła dochodu z tytułu czynszu najmu w wysokości 500 zł netto miesięcznie oraz z pracy dorywczej około 500 zł netto miesięcznie, a nadto, że nie korzysta z pomocy społecznej. Dalej ustalono, że skarżący prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, a stałe wydatki związane z utrzymaniem w złożonym oświadczeniu wykazał w łącznej kwocie ok. 1.300 zł
Ustalono też, że oprócz zaległości wobec ZUS skarżący posiada zobowiązania z tytułu zaciągniętych kredytów oraz inne stare zaległości w kwocie około 60 000 zł. Część zobowiązań dochodzona jest przez komorników, tj. około 4 848 zł, natomiast część spłacana jest w formie układu ratalnego, z miesięczną kwotą spłaty około 1070 zł.
Skarżący zawarł ugodę z [...] z 28 czerwca 2024r. zgodnie z którą zobowiązanie w kwocie 63.308,10 zł zostało rozłożone na raty w kwotach po 1.000 zł (pierwsza rata w kwocie 2.000 zł płatna do 15 lipca 2024r.). Zawarł też umowę o kredyt gotówkowy zawartą 18 września 2024r. z [...] S.A. (kredyt w wysokości 11.499,49 zł spłacany w 24 ratach w kwocie po 579,92 zł).
Ustalono też, że skarżący jest współwłaścicielem domu (w 1/2/ części) o powierzchni 52 m. Na nieruchomości ZUS ustanowił zabezpieczenie w formie hipoteki na poczet całości zaległości z tytułu składek. W dziale IV zawarte są również wpisy hipoteczne na rzecz innych wierzycieli. Ponadto w dziale III widnieje wpis z 8 maja 2024 r. o wszczęciu egzekucji z udziału w prawie własności nieruchomości wynoszącego 1/2 części należącego do Pana w sprawie z wniosku wierzyciela [...]. Egzekucję prowadzi [...] Sądowy przy Sądzie Rejonowym [...]. We wcześniejszych okresach nie było prowadzone postępowanie egzekucyjne z nieruchomości.
Skarżący nie posiada pojazdów, praw majątkowych ani wierzytelności.
Skarżący cierpi na liczne przewlekłe choroby, takie jak.: miażdżyca, osłabienie pamięci, szumy uszne, demencja naczyniopochodna, zespół chorego węzła zatokowego, implantacja stymulatora serca, nadciśnienie, dna mo.czanowa, zwyrodnienie kręgosłupa, zaburzenia lękowe (przed depresyjne), świąd całego ciała (niezdiagnozowana przyczyna), alergia pokarmowa, parestezje - wiotczenie mięśni twarzy i kończyn - nerwy obwodowe, wirus B w wątrobie, hipercholesterolemia, zwyrodnienie stawów.
Organ ustalił, że należności z tytułu składek figurujące na koncie skarżącego są wymagalne i nie uległy przedawnieniu. Zawieszenie biegu terminu przedawnienia dla należności za 6/2010-11/2010 nastąpiło w związku z wszczęciem postępowania egzekucyjnego od 18 sierpnia 2011 r., należności sukcesywnie kierowane były do egzekucji.
Należności za okres, 6/2010-11/2010 objęte są postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym, które było zawieszone z uwagi na zawarty układ ratalny. Dotychczas skarżący regulował zaległości w formie ratalnej zgodnie z zawartą 10 listopada 2021 r. Umowa została jednak rozwiązana ze względu na brak terminowych wpłat. 14 maja 2024 r. Z ustaleń ZUS wynika, że po złożeniu wniosku o umorzenie (w styczniu 2023r.) w okresie od 6 lutego 2023r. do 15 lutego 2024r. na rzecz zaległych składek skarżący wpłacił 3.440 zł, wpłaty pozwoliły na pokrycie należności głównej w kwocie 1.638,31 zł, odsetek w kwocie 1.713,31 zł oraz opłaty prolongacyjnej w kwocie 88,38 zł. Wg. stanu na dzień 25 września 2024r. na koncie skarżącego figurowały następujące należności: FUS - za okres 08-11/2010 - 2.421,25 zł, plus odsetki w kwocie 3.547 zł, FUZ - za okres 10-11/2010 - 332,74 zł plus odsetki w kwocie 484 zł.
W tak ustalonym stanie faktycznym organ ocenił, że nie zachodzi całkowita nieściągalność składek w rozumieniu art. 28 ust. 2 i 3 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 497 ze zm; dalej: u.s.u.s.) ponieważ w stosunku do skarżącego nie było prowadzone postępowanie upadłościowe ani likwidacyjne, kwota zobowiązania przewyższa kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, zaś w stosunku do należności jest prowadzone postępowanie egzekucyjne, które było zawieszone w związku z zawartą umową układu ratalnego, ostatecznie rozwiązaną w związku z niedotrzymaniem jej warunków. 19 września 2024 r. postępowanie egzekucyjne zostało wznowione. 23 września 2024 r. zostało dokonane zajęcie świadczenia emerytalnego. W sprawie wystąpił zbieg egzekucji, do prowadzenia łącznej egzekucji wyznaczono komornika sądowego.
Odnosząc się do kwestii zabezpieczenia hipotecznego zaległości na nieruchomości skarżącego, organ wyjaśnił, że spośród dostępnych środków egzekucyjnych, w pierwszej kolejności stosuje tę które są najmniej uciążliwe dla zobowiązanego. Z ustaleń organu wynika, że dotychczas nie było prowadzone postępowanie egzekucyjne z nieruchomości. Ustalono jednak, że w dziale IV księgi wieczystej ujawnione są również wpisy hipoteczne na rzecz innych wierzycieli. Ponadto w dziale III księgi widnieje wpis z 8 maja 2024 r. o wszczęciu egzekucji z udziału skarżącego w prawie własności nieruchomości wynoszącego 1/2 część w sprawie z wniosku wierzyciela [...]. Organ stwierdził, że w sytuacji gdy komornik sądowy będzie wzywał wierzycieli do zgłoszenia należności publiczno - prawnych, ZUS zgłosi należności jako uczestnik postępowania egzekucyjnego i przyłączy się tym samym do postępowania egzekucyjnego z ww. nieruchomości. Na dzień sporządzenia decyzji informacja o wszczęciu egzekucji z nieruchomości od komornika sądowego nie wpłynęła do ZUS.
Organ wyjaśnił przy tym, że w przypadku skutecznej egzekucji ze składnika majątkowego ZUS nie może rezygnować z możliwości odzyskania należności, dając tym samym pierwszeństwo zaspokajania wierzycielom cywilnoprawnym. Przyłączenie się ZUS do egzekucji z nieruchomości i uzyskanie z niej środków nie wpłynie na pogorszenie sytuacji materialnej skarżącego, gdyż ewentualne kwoty uzyskane z egzekucji, jeżeli nie na poczet zobowiązań z tytułu składek, zostaną przekazane na rzecz innych wierzycieli.
Organ ocenił również, że nie zachodzą w przypadku skarżącego przesłanki do umorzenia zaległości wynikające z § 3 ust. 1 pkt 1 - 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 listopada 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365; dalej: rozporządzenie)
Wyjaśniono, że przesłanka wskazana w § 3 ust. 1 pkt. 2 rozporządzenia nie ma w stosunku do skarżącego zastosowania, ponieważ nie prowadzi już działalności gospodarczej.
Zdaniem organu nie zachodzi również przesłanka wynikająca z § 3 ust. 1 pkt 3, czyli choroba przewlekła zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiająca zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Organ uznał bowiem, że schorzenia skarżącego, które mogą być dodatkowym utrudnieniem w codziennej egzystencji, nie stanowią jednak wystarczającej podstawy do umorzenia należności, ponieważ pomimo powoływanych trudności zdrowotnych skarżący dysponuje stałym źródłem dochodu w postaci pobieranego świadczenia emerytalnego.
Organ wykluczył również możliwość umorzenia ze względu na trudną sytuację finansową, która w przypadku spłaty zadłużenia pozbawiłaby skarżącego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (§ 3 ust. 1 pkt. 1 rozporządzenia).
Organ wskazał, wyznacznikiem trudnej sytuacji materialnej jest kwota minimum socjalnego ustalana przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych dla gospodarstw pracowniczych lub emeryckich. Zgodnie z informacją na podstawie danych za I kwartał 2024 r. GUS kwota minimum socjalnego dla 1-osobowego gospodarstwa emeryckiego wynosi 1746,80 zł. Można zatem jednoznacznie stwierdzić, że dochód Pana gospodarstwa domowego, biorąc nawet pod uwagę tylko dochód z tytułu emerytury po potrąceniach (1992,41 zł), to kwota wyższa od minimum socjalnego, co wyklucza stan ubóstwa.
Organ stwierdził bowiem, że dochody skarżącego są regularne i zasadniczo nie różnią się od dochodów innych osób pobierających świadczenia. Ze świadczenia emerytalnego skarżącego prowadzone jest skuteczne postępowanie egzekucyjne, przy jednoczesnym zapewnieniu środków na zaspokojenie podstawowych potrzeb. Dotychczas potrącenia ze świadczenia realizowane były na rzecz innych wierzycieli. 23 września 2024 r. zostało dokonane zajęcie świadczenia emerytalnego na poczet zaległości wobec ZUS. Stwierdzono, że świadczenia z ubezpieczenia społecznego są chronione prawnie poprzez zawężenia zakresu dokonywanych potrąceń, które mają na celu ochronę dłużnika w procesie dochodzenia należności pieniężnych, poprzez zapewnienie środków utrzymania.
Organ wyjaśnił dalej, że wdrożenie postępowania egzekucyjnego z pobieranego przez skarżącego świadczenia na rzecz zobowiązań z tytułu składek nie wpłynie negatywnie na jego sytuację materialno - bytową , ponieważ świadczenie będzie zmniejszane jedynie o kwotę możliwą do potrącenia. Organ argumentował też, że pomimo powołanych trudności finansowych skarżący nie wykazał, aby korzystał z zasiłków z pomocy społecznej. Ponosi stałe wydatki związane z utrzymaniem w wysokości około 1.300 zł miesięcznie, posiadał Pan także zobowiązania pieniężne, w tym cywilnoprawne, które są częściowo regulowane.
Organ stwierdził, że ewentualne umorzenie należności z tytułu składek nie spowoduje znaczącej poprawy sytuacji materialnej skarżącego, gdyż pozostali wierzyciele będą w dalszym ciągu dochodzić swoich należności.
Skarżący nie zgodził się z decyzją ZUS i pismem z 6 listopada 2024 r. wniósł od niej skargę do WSA w Poznaniu. Wniósł o nakazanie ZUS by ten umorzył mu zaległość oraz wycofał tytuł wykonawczy i wykreślił hipotekę przymusową, która uniemożliwia mu uzyskanie należnej dotacji na ocieplenie domu. Zakwestionował ponowne przeprowadzenie przez ZUS postępowania w całości. Stwierdził też, że ZUS, lekceważąc ocenę prawną wyrażoną przez WSA w Poznaniu, wydał decyzję tendencyjną i uznającą go za egoistę żądającego przywilejów. Nadto wskazał, że jego niezbędne wydatki pochłaniają całość dochodów z emerytury i czynszu z tytułu najmu.
Organ wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuję:
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Stosownie natomiast do art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 z późn. zm.; dalej jako p.p.s.a.) uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze - w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu. Sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności (art. 134 § 2 p.p.s.a.). Z powyższego wynika, iż Sąd dokonuje kontroli legalności zaskarżonego aktu, nie jest zaś uprawniony do merytorycznego rozpoznawania wniosków objętych zaskarżonymi aktami.
Przedmiot tak rozumianej kontroli stanowiła w przedmiotowej sprawie decyzja ZUS z dnia o odmowie umorzenia skarżącemu należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne.
Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia w sprawie stanowiły przepisy art. 28 ust. 2, 3 i 3a u.s.u.s. Zgodnie z art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty (art. 28 ust. 4). Stosownie do art. 28 ust. 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:
1. dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;
2. sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe;
3. nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;
4. nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;
4a. wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;
4b. nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;
4c. ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe,
5. naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku,
z którego można prowadzić egzekucję; 6. jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.
Stosownie natomiast do art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe warunki umorzenia należności z tytułu składek zostały określone w wydanym na podstawie art. 3b u.s.u.s. rozporządzeniu z dnia 31 lipca 2003 r. W myśl § 3 ust. 1 ww. rozporządzenia ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:
1. gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;
2. poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;
3. przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.
W rozpoznawanej sprawie zapadły wcześniej dwa wyroki WSA w Poznaniu. Wyrażona w nich ocena prawna i wskazania co do ponownego postępowania były wiążące organu i Sądu w składzie obecnie rozpoznającym sprawę (art. 153 p.p.s.a.). W pierwszym z nich, zapadłym w sprawie o sygn. akt III SA/Po 429/23, WSA w Poznaniu za uzasadnioną uznał ocenę, że w przypadku skarżącego nie zachodziły przesłanki do umorzenia zaległości na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Za naruszające prawo, gdyż nieoparte o wszechstronną ocenę sytuacji majątkowej skarżącego, sąd uznał natomiast ustalenie o niespełnieniu przesłanki umorzenia zaległości na podstawie § 3 rozporządzenia. Wytknął bowiem, że organ nie uwzględnił tego, że skarżący mógł być zmuszony co zaciągnięcia pożyczek, by móc wywiązać się z układu ratalnego z ZUS. Sprzeciw sądu wzbudziło również pominięcie w ocenie sytuacji materialnej skarżącego faktu ponoszenia wydatków na leki. Dostrzeżone braki spowodowały, zdaniem sądu, że ZUS nie wykazał swej konkluzji o zdolności do spłaty zaległości składkowych. W kolejnym wyroku w sprawie o sygn. akt III SA/Po 131/24, WSA w Poznaniu uznał, że, wydana po przeprowadzeniu ponownego postępowania, decyzja ZUS o odmowie umorzenia zaległości, nie zawierała aktualnej oceny istnienia przesłanek do umorzenia zaległości na podstawie art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. Dodatkowo zauważył, że organ nie przeanalizował celowości prowadzenia egzekucji nieruchomości, na której zabezpieczono hipotecznie dochodzone zaległości. Sąd zwrócił uwagę, że nieruchomość jest niewielka, a skarżący jest jedynie jej współwłaścicielem. Wytknął pominięcie w ocenie sytuacji majątkowej realnej perspektywy pogorszenia stanu zdrowia skarżącego oraz niepewności dochodów z najmu pokoju oraz sprzedaży książek religijnych. Stwierdził też, że nie poddano analizie, czy spłata zadłużenia z tytułu składek w dłuższej perspektywie nie spowoduje niemożności zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych. Ostatecznie uznał, że poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności faktycznych oraz wadliwą ocenę dowodów organ naruszył art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.
Jakkolwiek w uzasadnieniu ostatniego wyroku z zapadłych w sprawie skarżącego, WSA w Poznaniu nie sformułował literalnie wskazań co do ponownego postępowania, to jednak lektura uzasadnienia wskazuje, że powinnością organu było ponowne ustalenie stanu faktycznego i dokonanie oceny, czy w przypadku skarżącego spełnione są przesłanki wynikające z art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. oraz § 3 rozporządzenia. ZUS winien również ocenić perspektywę spłaty zaległości oraz zbadać, czy egzekucja z nieruchomości w ogóle będzie skuteczna oraz czy nie pozbawi skarżącego mieszkania.
W ocenie WSA w Poznaniu w składzie rozpoznającym sprawę obecnie, organ zastosował się do oceny prawnej oraz wskazań co do ponownego postępowania wynikających z uzasadnienia wyroku w sprawie III SA/Po 131/24. Należycie również uzasadnił stanowisko o niespełnieniu przesłanek umorzenia zaległości na podstawie art. 28 ust. 2 u.s.u.s. oraz na podstawie § 3 rozporządzenia.
Po pierwsze jednak prawidłowo ocenił, że na dzień wydawania zaskarżonej decyzji składki nie były przedawnione, wskazując zdarzenia, które spowodowały, że zaległości, pomimo upływu nominalnego terminu przedawnienia, mogą być egzekwowane. Zasadnie stwierdzono, że wskutek zabezpieczenia hipotecznego należności (art. 24 ust. 5 u.s.u.s.), rozpoczęcia potrąceń ze świadczenia a ubezpieczenia społecznego (art. 24 ust. 5b u.s.u.s.) obowiązek nie wygasł.
Po wtóre zaś przeprowadził postępowanie dowodowe w celu uaktualnienia informacji o sytuacji życiowej i majątkowej skarżącego. Zgromadzone dowody, w tym oświadczenia skarżącego niewątpliwie obrazowały tę sytuację. Stan faktyczny co do ustaleń o majątku, dochodach, sytuacji rodzinnej i zdrowiu skarżącego nie był zresztą sporny między stronami. Organ nie kwestionował w zaskarżonej decyzji ani dokumentów ani oświadczeń skarżącego, zaś skarżący w skardze nie podważał ustaleń dotyczących jego majątku i sytuacji zdrowotnej.
Po trzecie wreszcie właściwie organ ocenił czy ustalona sytuacja skarżącego wyczerpywała przesłanki wynikające z art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. oraz § 3 rozporządzenia.
Organ zasadnie uznał, że nie zaistniała sytuacja całkowitej nieściągalności składek w rozumieniu art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. Ocena stanu faktycznego pod tym kątem nie budziła zastrzeżeń skarżącego. Sąd ze swojej strony również nie znalazł podstaw do uznania takiej oceny za wadliwą, ponieważ skarżący nie składał wniosku o ogłoszenie upadłości, ani też nie prowadzono postępowania upadłościowego na wniosek innych podmiotów, skarżący posiada majątek podlegający egzekucji (świadczenie emerytalne i udział w prawie własności nieruchomości), wysokość zaległości z tytułu składek przekraczają kwotę kosztów upomnienia, a wobec skarżącego prowadzona jest egzekucja, która w niewielkich kwotach, lecz skutecznie zmniejsza wartość zobowiązań skarżącego wobec wierzycieli.
Zastrzeżeń WSA w Poznaniu nie budziła również ocena istnienia przesłanki wynikającej z § 3 rozporządzenia. Zasadnie nie rozważano, czy nie są spełnione warunki do zastosowania przesłanki wynikającej z § 3 ust. 1 pkt 2 tego aktu prawnego, ponieważ skarżący zaprzestał prowadzić działalność gospodarczą jeszcze przed złożeniem wniosku o umorzenie zaległości.
W odniesieniu zaś do przesłanki wynikającej z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, organ nie kwestionując wykazanych przez skarżącego schorzeń, trafnie wskazał, że w sytuacji, gdy zasadniczym źródłem utrzymania skarżącego jest świadczenie emerytalne, nie można przyjmować, że stan zdrowia skarżącego może powodować zagrożenie dla utraty tego źródła utrzymania.
Za właściwą WSA w Poznaniu uznał wreszcie negatywną ocenę istnienia przesłanki do umorzenia zaległości wynikającej z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Organ zasadnie argumentował, że ewentualne egzekwowanie zaległości wobec ZUS nie narazi skarżącego na niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Nie budzi wątpliwości, że przy rozważaniu przesłanek umorzenia zaległych składek trzeba zawsze oceniać, czy w konsekwencji egzekwowania zadłużenia pojawi się niebezpieczeństwo powstania zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego przy uwzględnieniu stanu majątkowego i sytuacji rodzinnej. Przy ocenie zaistnienia omawianej przesłanki organ administracji powinien rozważyć zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych. Podkreślić należy, że chodzi tu o niezbędne minimum, a nie o zabezpieczenie zaspokojenia potrzeb na przeciętnym uśrednionym poziomie. Minimum socjalne jest kategorią wyznaczającą próg, poniżej którego istnieje obszar niedostatku, czy ubóstwa.
Badając tę przesłankę organ w pierwszej kolejności odwołał się do ustalonego minimum socjalnego, wskazując, że kwota wypłacanej skarżącemu emerytury netto, już po dokonaniu potrąceń egzekucyjnych przekracza wartość minimum socjalnego. Dodatkowo, opierając się na oświadczeniu skarżącego, ZUS zasadnie zwrócił uwagę, że skarżący osiąga dodatkowe dochody z wynajmu i ze sprzedaży książek, których wysokość sam oszacował na 1.000 zł miesięcznie. Nadto wskazano, że skarżący reguluje należności wynikające z ugody zawartej z wierzycielem niepublicznym z tytułu długu cywilnoprawnego. Co więcej z porównania wartości wymagalnych zobowiązań prywatnoprawnych skarżącego (ponad 70.000 zł) oraz zaległości z tytułu składek (ok. 7.000 zł) wynika, że nawet umorzenie zaległości nie spowoduje zauważalnej poprawy sytuacji materialnej skarżącego. Trafnie wskazano również, że prowadzenie rokującej zmniejszenie zaległości egzekucji należności ZUS, nie wpłynie na jego możliwości płatnicze, ponieważ w prowadzonej egzekucji, pomimo podjęcia przez organ egzekucji (po rozwiązaniu umowy ratalnej z ZUS), nie ulegnie zwiększeniu kwota potrącenia z zajętego świadczenia emerytalnego, gdyż już obecnie zajęcie ograniczone jest do wysokości kwoty wolnej.
Sąd ocenił, że dokonana analiza sytuacji skarżącego czyniła zadość ocenie prawnej i wskazaniom płynącym z zapadłych w sprawie skarżącego wyroków w sprawach III SA/Po 131/24 oraz III SA/Po 429/23, ponieważ zawierała wszechstronną analizę sytuacji majątkowej, życiowej i zdrowotnej skarżącego oraz perspektyw spłaty zaległości.
Organ przekonująco odniósł się również do kwestii egzekucji z nieruchomości, wyjaśniając, że obecnie nie został wezwany przez komornika sądowego prowadzącego egzekucję do zgłoszenia należności publicznoprawnych. Stąd organ nie mógł rozważyć celowości i sensowności prowadzenia egzekucji z nieruchomości. Organ trafnie zwrócił uwagę, że nie jest jedynym wierzycielem ujawnionym w księdze wieczystej, więc niezgłoszenie należności przez zakład także nie wpłynie zauważalnie na sytuację majątkową skarżącego, ponieważ nie wstrzyma egzekucji z nieruchomości wszczętej na wniosek innego - niepublicznego wierzyciela.
Z opisanych tu przyczyn, Sąd oddalił skargę (art. 151 p.p.s.a.).