III SA/Po 639/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w PoznaniuPoznań2023-11-17
NSAubezpieczenia społeczneWysokawsa
COVID-19ZUSskładkizwolnieniePKDREGONprzeważająca działalnośćpostępowanie administracyjneprawo pracyprzedsiębiorca

WSA w Poznaniu uchylił decyzje ZUS odmawiające zwolnienia ze składek, uznając, że organ powinien badać faktycznie prowadzoną działalność, a nie tylko dane z rejestru REGON.

Skarżąca K.N. wniosła o zwolnienie z opłacania składek za listopad 2020 r., powołując się na kod PKD uprawniający do ulgi. ZUS odmówił, opierając się na rejestrze REGON, który wskazywał inny kod jako przeważający. WSA w Poznaniu uchylił decyzje ZUS, stwierdzając, że organ powinien badać faktycznie prowadzoną działalność, a nie tylko dane z rejestru REGON, który jest jedynie środkiem dowodowym.

Sprawa dotyczyła wniosku K. N. o zwolnienie z obowiązku opłacania składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne oraz inne fundusze za okres od 1 listopada do 30 listopada 2020 r. ZUS odmówił, wskazując, że przeważająca działalność gospodarcza skarżącej według rejestru REGON była oznaczona kodem PKD [...], a nie kodem [...] wskazanym we wniosku, który uprawniał do zwolnienia. Zgodnie z art. 31zo ust. 11 ustawy COVID-19, organ miał ustalić przedmiot działalności na podstawie danych z rejestru REGON na dzień 30 września 2020 r. Skarżąca argumentowała, że faktycznie dominującym przedmiotem jej działalności jest kod PKD [...]. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu pierwotnie uchylił decyzje ZUS z powodu braku podpisu na decyzji pierwszej instancji. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił wyrok WSA, stwierdzając, że decyzja z 25 stycznia 2021 r. została prawidłowo podpisana podpisem elektronicznym. Po ponownym rozpoznaniu sprawy, WSA w Poznaniu, związany oceną NSA co do podpisu, skupił się na merytorycznym rozstrzygnięciu. Sąd uznał, że ZUS błędnie ograniczył się do danych z rejestru REGON, nie badając faktycznie prowadzonej działalności gospodarczej skarżącej. Powołując się na orzecznictwo NSA, WSA stwierdził, że rejestr REGON jest jedynie środkiem dowodowym, a w przypadku rozbieżności lub kwestionowania danych przez stronę, organ ma obowiązek przeprowadzić postępowanie wyjaśniające przy użyciu innych dowodów zgodnie z Kodeksem postępowania administracyjnego. Celem ustawy COVID-19 było wsparcie przedsiębiorców faktycznie dotkniętych skutkami pandemii, a formalistyczne podejście ZUS mogło pozbawić pomocy tych, którzy rzeczywiście ponieśli straty. W związku z tym, WSA uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję ZUS.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, organ rentowy nie może ograniczać się wyłącznie do danych z rejestru REGON. Rejestr ten jest jedynie środkiem dowodowym, a w przypadku rozbieżności lub kwestionowania danych przez stronę, organ ma obowiązek przeprowadzić postępowanie wyjaśniające w celu ustalenia faktycznie prowadzonej działalności gospodarczej.

Uzasadnienie

Przepis art. 31zo ust. 11 ustawy COVID-19, odsyłający do danych z rejestru REGON, stanowi jedynie środek dowodowy, a nie wyłączną podstawę do ustalenia przeważającej działalności. Organ ma obowiązek badać faktyczny stan rzeczy, stosując przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, w tym art. 75 § 1 k.p.a., co pozwala na wykorzystanie wszelkich dostępnych środków dowodowych.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (13)

Główne

ustawa COVID-19 art. 31zo § ust. 10

Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych

Określa przesłanki zwolnienia z obowiązku opłacania składek, w tym rodzaj prowadzonej działalności gospodarczej.

ustawa COVID-19 art. 31zo § ust. 11

Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych

Określa, że ocena przedmiotu działalności gospodarczej na potrzeby zwolnienia z opłacania składek dokonywana jest na podstawie danych z rejestru REGON na dzień 30 września 2020 r., jednak sąd uznał, że nie wyłącza to badania faktycznie prowadzonej działalności.

Pomocnicze

p.p.s.a. art. 134 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 135

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. a i c

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

k.p.a. art. 75 § § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego

Reguluje postępowanie dowodowe, które ma zastosowanie w sprawach o zwolnienie z opłacania składek.

k.p.a. art. 107 § § 1 pkt 8

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego

Określa wymogi dotyczące podpisu elektronicznego w decyzjach wydawanych w formie dokumentu elektronicznego.

k.p.a. art. 156 § § 1 pkt 2

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego

Określa przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji, w tym rażące naruszenie prawa.

Ustawa z dnia 17 lutego 2005 r. o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne

Ustawa z dnia 5 września 2016 r. o usługach zaufania oraz identyfikacji elektronicznej

Ustawa z dnia 29 czerwca 1995 r. o statystyce publicznej art. 42 § ust. 3 pkt 4

Ustawa z dnia 6 marca 2018 r. o Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej i Punkcie Informacji dla Przedsiębiorcy art. 16 § ust. 1

Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych

Argumenty

Skuteczne argumenty

Organ powinien badać faktycznie prowadzoną działalność gospodarczą, a nie tylko dane z rejestru REGON. Rejestr REGON jest jedynie środkiem dowodowym, a nie wyłączną podstawą do ustalenia przeważającej działalności. Organ ma obowiązek przeprowadzić postępowanie wyjaśniające przy użyciu innych dowodów, zgodnie z przepisami k.p.a.

Odrzucone argumenty

Organ prawidłowo odmówił zwolnienia, opierając się wyłącznie na danych z rejestru REGON.

Godne uwagi sformułowania

ZUS nie może przyjmować bezkrytycznie danych zawartych w rejestrze REGON, a w sytuacji rozbieżności pomiędzy wpisem w rejestrze REGON, a faktycznie wykonywaną działalnością, pierwszeństwo należy przyznać rzeczywiście wykonywanej działalności. Wpis do rejestru REGON potwierdza stan faktyczny według oświadczenia przedsiębiorcy, które na etapie wpisu podlega weryfikacji dowodowej. Wpisy natomiast w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej dane zgodnie z art. 16 ust. 1 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. o Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej i Punkcie Informacji dla Przedsiębiorcy (Dz. U. z 2022 r. poz. 541 ze zm.), objęte są domniemaniem prawdziwości, które jednak jest wzruszalne. Celem tych regulacji jest udzielenie wsparcia przedsiębiorcom działającym w branżach, które zostały dotknięte wprowadzanymi zasadami bezpieczeństwa oraz ponoszącym koszty związane z obostrzeniami sanitarnymi.

Skład orzekający

Szymon Widłak

przewodniczący

Zbigniew Kruszewski

sprawozdawca

Izabela Paluszyńska

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących zwolnień ze składek ZUS w okresie pandemii COVID-19, zwłaszcza w kontekście znaczenia rejestru REGON i obowiązku badania faktycznie prowadzonej działalności gospodarczej."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznych przepisów ustawy COVID-19 i okresu pandemii. Interpretacja art. 31zo ust. 11 ustawy COVID-19.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa pokazuje, jak ważne jest badanie faktycznego stanu faktycznego przez organy administracji, a nie tylko formalne stosowanie przepisów. Pokazuje też, jak sądy administracyjne korygują błędy organów, dbając o sprawiedliwość.

ZUS nie może ignorować faktów! Sąd: badaj faktyczną działalność, nie tylko REGON.

Sektor

ubezpieczenia

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
III SA/Po 639/23 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2023-11-17
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-09-27
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Izabela Paluszyńska
Szymon Widłak /przewodniczący/
Zbigniew Kruszewski /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne
Ubezpieczenia
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 2095
art. 31zo ust. 10, art. 30zo ust. 11
Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych  chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 134 § 1, art. 135, art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2023 poz 775
art. 75
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
Sentencja
Dnia 17 listopada 2023 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Szymon Widłak Sędziowie WSA Izabela Paluszyńska WSA Zbigniew Kruszewski (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 17 listopada 2023 roku sprawy ze skargi K. N. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział [...] z dnia 22 marca 2021 roku nr [...] w przedmiocie odmowy prawa do zwolnienia z obowiązku opłacania należnych składek za okres od 1 listopada do 30 listopada 2020 r. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS z dnia 25 stycznia 2021 r. nr [...]
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia 22 marca 2021 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział [...] (organ) utrzymał w mocy własną decyzję z dnia 25 stycznia 2021 r., odmawiającą K. N. (skarżącej) prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenia zdrowotne, na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych lub Fundusz Emerytur Pomostowych, za okres od dnia 1 listopada 2020 roku do dnia 30 listopada 2020 roku.
W decyzjach wydanych w obu instancjach organ stwierdził, że wniosek skarżącej o zwolnienie z opłacania składek w powyższym zakresie nie zasługiwał na uwzględnienie. Organ, powołując się na treść art. 31zo ust. 10 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r. poz. 2095 ze zm.; dalej: ustawa COVID-19), stwierdził, że z wniosku skarżącej jak i z zapisów w rejestrze REGON wynikało, że skarżąca prowadziła działalność gospodarczą, której przedmiot zakwalifikowano jako ujętą pod kodem PKD [...], a nie – jak podała we wniosku – pod uprawniającym do uzyskania zwolnienia kodem PKD [...] Organ wskazał, że zgodnie z art. 31zo ust. 11 ustawy COVID-19 obowiązany był ustalić przedmiot działalności gospodarczej wyłącznie na podstawie zapisów w rejestrze REGON na dzień 30 września 2020 r.
Skarżąca, nie zgadzając się z zaskarżoną decyzją, pismem z dnia 9 kwietnia 2021 r., wniosła od niej skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego (WSA) w Poznaniu. W uzasadnieniu skargi podniosła, że faktycznie dominującym przedmiotem jej działalności gospodarczej jest działalność klasyfikowana do kodu PKD [...], a brak zmiany w rejestrze REGON wynikał z zaniechania, co skarżąca jednak miała następnie skorygować, zarówno w rejestrze REGON jak i w ewidencji działalności gospodarczej.
WSA w Poznaniu wyrokiem z 9 listopada 2021 r. sygn. akt III SA/Po 771/21, uchylił zaskarżoną decyzję i stwierdził nieważność decyzji wydanej przez organ w I instancji.
U podstaw rozstrzygnięcia legło ustalenie, że decyzja z 25 stycznia 2021 r. nie została podpisana, co wyczerpało przesłanki określone w art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (aktualny tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 259; dalej: p.p.s.a.). Zdaniem WSA w Poznaniu, skoro podpis pod decyzją jest jednym z niezbędnych wymagań decyzji określonych w art. 107 § 1 k.p.a., zatem podpisu należało ocenić jako wydanie decyzji z rażącym naruszeniem prawa, o którym mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., jako pozbawionej jednego z istotnych jej elementów. Wprawdzie na wezwanie Sądu nadesłano wydruk podpisu elektronicznego pracownika, ale decyzja nie zawierała identyfikatora, który znajdował się na wydruku tego certyfikatu. Konsekwencją stwierdzonej wady decyzji było, stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., uchylenie decyzji wydanej w drugiej instancji (zaskarżonej decyzji), w której w ogóle nie odniesiono się do kwestii braku podpisu. Organ przystąpił do merytorycznego badania przedmiotu sprawy pomimo, że w sprawie de facto nie wydano decyzji administracyjnej.
Organ wniósł skargę kasacyjną od wyroku WSA w Poznaniu, zaskarżając go w całości i domagając się jego uchylenia oraz przekazania sprawy do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji, a ponadto orzeczenia o kosztach postępowania i przeprowadzenia dowodu uzupełniającego z dokumentu.
Wyrokiem z 28 czerwca 2023 r. Naczelny Sąd Administracyjny (NSA) uchylił wyrok WSA w Poznaniu i przekazał mu sprawę do ponownego rozpoznania.
NSA stwierdził, że sprawa skarżącej mogła być załatwiona za pomocą środków komunikacji elektronicznej (zobowiązywał do tego art. 31zp ust. 4 ustawy z COVID-19) i utrwalona w postaci dokumentu elektronicznego (zezwalał na to art. 14 § 1 k.p.a.) w systemie teleinformatycznym Zakładu (z którego korzystanie umożliwiają w szczególności art. 2 ust. 1 pkt 5, art. 3 pkt 3, art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 17 lutego 2005 r. o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne). Decyzja wydana w takiej postaci musiała zostać opatrzona kwalifikowanym podpisem elektronicznym (art. 107 § 1 pkt 8 k.p.a.). Kwalifikowany podpis elektroniczny stanowi środek identyfikacji elektronicznej, o którym mowa w ustawie z dnia 5 września 2016 r. o usługach zaufania oraz identyfikacji elektronicznej (Dz. U. z 2021 r. poz.1797). Złożenie podpisu elektronicznego weryfikowanego za pomocą certyfikatu wywoływało skutki prawne, jeżeli został złożony w okresie ważności tego certyfikatu (art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 5 września 2016 r. o usługach zaufania oraz identyfikacji elektronicznej).
W ocenie NSA, analiza zgromadzonych w aktach sprawy dokumentów, w tym dołączonego do skargi kasacyjnej wydruku z systemu teleinformatycznego, w którym Zakład prowadzi akta kontrolowanej sprawy, potwierdziła stanowisko, że decyzja z 25 stycznia 2021 r. została prawidłowo podpisana. Na przedłożonych wydrukach widnieją dane odnoszące się do akt spawy, wydanej 25 stycznia 2021 r. decyzji oraz potwierdzające opatrzenie dokumentu. Do akt dołączono także wydruk danych podpisu elektronicznego złożonego 25 stycznia 2021 r. o godz. 14:16:19 w okresie ważności certyfikatu podpisu. Wynika z niego, że dotyczy on dokumentu o identyfikatorze nr [...], a więc pisma, które w systemie Zakładu oznaczono jako decyzję z 25 stycznia 2021 r. Wydruk decyzji z 25 stycznia 2021 r., który dołączono do akt sprawy, faktycznie nie został opatrzony identyfikatorem, który pozwalałby w bezpośredni i prosty sposób powiązać go z danymi dotyczącymi podpisu elektronicznego. Na wydruku tym nie ma również informacji, że decyzja została podpisana podpisem elektronicznym. Niemniej, same te okoliczności nie mogły stanowić podstawy do uznania, że sporządzona w postaci dokumentu elektronicznego decyzja z 25 stycznia 2021 r. nie została podpisana, przez co wydano ją z rażącym naruszeniem prawa, o jakim mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.
NSA ocenił też, że w okolicznościach sprawy nie zaistniały warunki do uznania, że decyzję z 25 stycznia 2021 r. wydano z rażącym naruszeniem prawa, ponieważ decyzja ta – wbrew stanowisku sądu pierwszej instancji, jako dokument elektroniczny, została podpisana podpisem elektronicznym i spełniała wymaganie określone w art. 107 § 1 pkt 8 k.p.a. o treści "a jeżeli decyzja wydana została w formie dokumentu elektronicznego - kwalifikowany podpis elektroniczny".
Po ponownym rozpoznaniu sprawy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:
Z uzasadnienia wyroku NSA zapadłego w rozpoznawanej sprawie wynikało, że sąd odwoławczy uznał za wadliwą ocenę, że decyzja organu wydana w I instancji nie została prawidłowo podpisana. Zdaniem NSA decyzja została podpisana zgodnie z przepisami k.p.a., ustawy COVID-19, ustawy o usługach zaufania oraz identyfikacji elektronicznej i ustawie o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne, wymienionym we wcześniejszym fragmencie niniejszego uzasadnienia. Tak zsumowana ocena prawna wiązała WSA w Poznaniu przy ponownym rozpoznaniu sprawy (art. 190 i art. 153 p.p.s.a.).
Oznacza to, że obecnie obowiązkiem WSA w Poznaniu postaje rozpoznanie sprawy w jej pełnym zakresie z zastrzeżeniem związania wyłącznie oceną dotyczącą prawidłowości opatrzenia popisem decyzji organu I instancji. Zatem w istocie zadaniem tut. sądu jest rozpoznanie sprawy w niemal pełnym zakresie wynikającym z art., 134 § 1 p.p.s.a., w myśl którego: "[s]ąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (...)".
Po rozpoznaniu sprawy w tak zakreślonych granicach kognicji, WSA w Poznaniu uznał, że decyzje wydane przez organ w obu instancjach naruszały prawo.
Materialnoprawną podstawę tych rozstrzygnięć stanowił art. 31zo ust. 10 ustawy COVID-19, zgodnie z którym: "[n]a wniosek płatnika składek prowadzącego, na dzień 30 września 2020 r., działalność oznaczoną według Polskiej Klasyfikacji Działalności (PKD) 2007, jako rodzaj przeważającej działalności, kodami (m. in.) [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] w zakresie działalności leczniczej polegającej na udzielaniu świadczeń w ramach lecznictwa uzdrowiskowego, o którym mowa w art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o lecznictwie uzdrowiskowym, uzdrowiskach i obszarach ochrony uzdrowiskowej oraz o gminach uzdrowiskowych, lub realizowanej w trybie stacjonarnym rehabilitacji leczniczej, [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], zwalnia się z obowiązku opłacania należnych składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych lub Fundusz Emerytur Pomostowych, za okres od dnia 1 listopada 2020 r. do dnia 30 listopada 2020 r. wykazanych w deklaracji rozliczeniowej złożonej za ten miesiąc, jeżeli był zgłoszony jako płatnik składek do dnia 30 czerwca 2020 r. i przychód z tej działalności w rozumieniu przepisów podatkowych uzyskany w listopadzie 2020 r. był niższy co najmniej o 40% w stosunku do przychodu uzyskanego w listopadzie 2019r."
Zgodnie natomiast z art. 30zo ust. 11 oceny spełnienia warunku, o którym mowa w ust. 10 i 12, w zakresie oznaczenia prowadzonej działalności według Polskiej Klasyfikacji Działalności (PKD) 2007 dokonywało się na podstawie danych zawartych w rejestrze REGON w brzmieniu na dzień 30 września 2020 r.
W rozpoznawanej sprawie nie budziło wątpliwości, że na dzień 30 września 2020 r. w rejestrze REGON, jako wskazujący przeważający przedmiot działalności gospodarczej skarżącej, figurował kod PKD [...], zaś podany przez nią kod [...] był wpisany jako kod działalności drugorzędnej. Sama skarżąca jednak w postępowaniu przed organem dowodziła, że w jej działalności gospodarczej dominuje działalność klasyfikowana pod kodem PKD [...] Organ jednak zaniechał badania jaki faktycznie był przedmiot przeważającej działalności gospodarczej skarżącej, odwołując się jedynie do informacji udzielonej przez Urząd Statystyczny w P. potwierdzającej wspomnianą już treść rejestru REGON, czyli jedynego – zdaniem organu – dopuszczalnego dowodu dla ustalenia kodu PKD przeważającej działalności gospodarczej płatnika składek (art. 31zo ust. 11 ustawy COVID-19).
W ocenie WSA w Poznaniu taka ocena organu była błędna.
Sąd podziela tu stanowisko wyrażane w licznych wyrokach sądów administracyjnych, w których wskazywano, że art. 31zo ust. 11 nie wyłącza konieczności ustalenia przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) rzeczywiście wykonywanej "przeważającej działalności" przez podmiot ubiegający się o zwolnienie z obowiązku opłacania składek, także w sytuacji, gdy jest ona inna niż wpisana w rejestrze REGON, zaś odwołanie do danych rejestrze stanowi tylko środek dowodowy służący ustaleniu przeważającego przedmiotu działalności gospodarczej (zob. np. wyroki NSA: z 2 grudnia 2022 r.: I GSK 1657/22, I GSK 1568/22, I GSK 1746/22, z 8 lutego 2023 r. I GSK 1099/22, z 15 lutego 2023 r. I GSK 333/22, z 10 marca 2023 r. I GSK 1972/22, wyrok WSA w Gliwicach z 11 stycznia 2023 r. III SA/GL 533/22; orzeczenia dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych; http://orzeczenia.nsa.gov.pl; dalej: CBOSA).
W orzecznictwie sądowym zgodnie wskazuje się, że ZUS nie może przyjmować bezkrytycznie danych zawartych w rejestrze REGON, a w sytuacji rozbieżności pomiędzy wpisem w rejestrze REGON, a faktycznie wykonywaną działalnością, pierwszeństwo należy przyznać rzeczywiście wykonywanej działalności.
Zasady prowadzenia krajowego rejestru urzędowego podmiotów gospodarki narodowej (rejestru REGON) określają przepisy ustawy z dnia 29 czerwca 1995 r. o statystyce publicznej (Dz. U. z 2023 r. poz. 773), z których wynika, że wpisowi do rejestru podlegają m.in. informacje dotyczące wykonywanej działalności, w tym rodzaj przeważającej działalności (art. 42 ust. 3 pkt 4). W ustawie o statystyce publicznej pojęcie "przeważająca działalność" nie zostało zdefiniowane, a sposób wpisywania do rejestru wykonywanej działalności, w tym rodzaju przeważającej działalności, został określony w § 9 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 listopada 2015 r. w sprawie sposobu i metodologii prowadzenia i aktualizacji krajowego rejestru urzędowego podmiotów gospodarki narodowej, wzorów wniosków, ankiet i zaświadczeń (Dz. U. poz. 2009 z późn. zm.). Zgodnie z powołanym przepisem wykonywaną działalność wpisuje się w postaci wykazu rodzajów działalności kodowanych według Polskiej Klasyfikacji Działalności (PKD) na poziomie działu, grupy, klasy lub podklasy, a rodzaj przeważającej działalności na poziomie podklasy. Katalog kodów Polskiej Klasyfikacji Działalności (PKD) 2007 został zawarty w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 24 grudnia 2007r. w sprawie Polskiej Klasyfikacji Działalności (PKD) – (Dz. U. Nr 251, poz. 1885). Dane w rejestrze REGON, w tym te dotyczące kodów PKD prowadzonej działalności gospodarczej i kodu "przeważającej działalności", wynikają z informacji podawanych przez podmiot gospodarczy przy rejestracji w CEIDG (w przypadku osób prowadzących jednoosobową działalność gospodarczą) lub w KRS (w przypadku spółek kapitałowych, osobowych, spółdzielni, fundacji) bądź też bezpośrednio w GUS w przypadku podmiotów nie podlegających rejestracji. Również zmiany w zakresie prowadzonej działalności wprowadzane są do rejestru REGON na podstawie informacji podawanych przez podmiot prowadzący działalność.
Informacja o rodzaju działalności wynikająca z rejestru REGON potwierdza zatem stan faktyczny według oświadczenia przedsiębiorcy, które na etapie wpisu podlega weryfikacji dowodowej. Wpisy natomiast w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej dane zgodnie z art. 16 ust. 1 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. o Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej i Punkcie Informacji dla Przedsiębiorcy (Dz. U. z 2022 r. poz. 541 ze zm.), objęte są domniemaniem prawdziwości, które jednak jest wzruszalne (zob. np. wyrok WSA w Warszawie z 26 kwietnia 2018 r., V SA/Wa 2180/17; CBOSA). Trzeba też uwzględnić, że dane zawarte w rejestrze REGON w zakresie kodów PKD, w tym kodu "przeważającej działalności", mogą nie odpowiadać stanowi rzeczywistemu, z licznych przyczyn, choćby z braku aktualizacji wpisu w rejestrze, po zmianie zakresu prowadzonej działalności, co może mieć miejsce z uwagi na zasadę stabilności przyjętą na potrzeby klasyfikacji działalności. Zgodnie z tą zasadą, wyrażoną w pkt 25 i 26 załącznika do powołanego wyżej rozporządzenia Rady Ministrów z 24 grudnia 2007 r. w sprawie Polskiej Klasyfikacji Działalności (PKD), aby uniknąć zbyt częstych zmian, nowy rodzaj działalności powinien być działalnością główną, przez co najmniej dwa lata, zanim zostanie zmieniona przypisana do jednostki, dana działalność przeważająca.
Uwzględniając zatem wskazane tu prawne cechy wpisów do rejestru REGON, WSA w Poznaniu podziela stanowisko zgodnie z którym rozwiązanie przyjęte w art. 31zo ust. 11 ustawy COVID-19, polegające na odesłaniu do danych zawartych w rejestrze REGON, wskazuje jedynie na środek dowodowy, za pomocą którego organ w pierwszej kolejności winien dokonywać ustalenia rzeczywistego zakresu prowadzonej działalności. Jeśli w sprawie nie zachodzą wątpliwości, że taka działalność jest prowadzona, to nie ma potrzeby weryfikowania stanu faktycznego w oparciu o inne dowody. Jeżeli jednak stan faktyczny objęty wpisem w rejestrze REGON jest wątpliwy (w szczególności, gdy strona go kwestionuje, a tym bardziej gdy wykazuje to innymi dowodami), to organ ma obowiązek przeprowadzić postępowanie wyjaśniające w zakresie niezbędnym do ustalenia stanu rzeczywistego przy pomocy innych środków dowodowych w rozumieniu art. 75 § 1 k.p.a. Zastosowanie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego w postępowaniu o zwolnienia z obowiązku opłacania składek na ubezpieczenia społeczne wynika z art. 180 k.p.a. oraz art. 123 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1230 ze zm.).
Na gruncie przepisów k.p.a. w orzecznictwie wyrażany jest pogląd, że niedopuszczalne jest stosowanie formalnej (legalnej) teorii dowodów poprzez twierdzenie, że daną okoliczność można udowodnić wyłącznie określonymi środkami dowodowymi bądź też przez tworzenie nowych reguł korzystania ze środków dowodowych (por. wyrok NSA z 9 marca 1989 r., II SA 961/88; CBOSA). Wprowadzenie sztywnej teorii dowodowej w pewnej sferze w drodze praktyki organów administracji narusza zasady postępowania administracyjnego, poprzez arbitralne ograniczenia zakresu art. 75 k.p.a., co wypełnia dyspozycję art. 156 § 1 pkt 2 in fine k.p.a. (wyroki NSA z 3 sierpnia 2000 r., sygn. akt V SA 2182/99; CBOSA, z 27 kwietnia 1992 r., III SA 1838/91 - ONSA 1992 Nr 2 poz. 45). Innymi słowy w postępowaniu administracyjnym, organ powinien wykorzystać wszelkie dostępne środki dowodowe, a niedopuszczalna jest sytuacja, w której organ dokonuje rozstrzygnięcia na podstawie tylko jednego, wybranego środka dowodowego.
Skoro w postępowaniu o zwolnienie z obowiązku opłacania składek na ubezpieczenia społeczne znajdują zastosowanie przepisy k.p.a. regulujące postępowanie dowodowe, błędne jest więc takie rozumienie art. 31zo ust. 11 ustawy COVID-19, które ogranicza możliwość ustalenia spełnienia przesłanki "przeważającej działalności" tylko do jednego środka dowodowego, mianowicie rejestru REGON. Powołany przepis zawiera rozwiązanie proceduralne mające na celu usprawnienie procesu przyznawania przez ZUS wsparcia przedsiębiorcom prowadzącym określony rodzaj działalności, przez wskazanie środka dowodowego mającego pierwszeństwo, jednak nie ogranicza wiążąco źródła ustaleń wyłącznie do zapisów w rejestrze REGON.
Jak trafnie wskazał NSA m. in. w wyroku z 10 marca 2023 r. w sprawie I GSK 10/23 (CBOSA), za możliwością ustalenia rzeczywistego stanu co do "przeważającej działalności" podmiotu ubiegającego się o zwolnienie z obowiązku opłacania składek również na podstawie innych dowodów niż rejestr REGON przemawiają też dyrektywy wykładni celowościowej. Zwolnienie przewidziane w art. 31zo ust. 10 ustawy COVID-19 jest jednym z elementów regulacji stanowiących reakcję na negatywne skutki epidemii COVID-19 związane z wprowadzonymi przez władze publiczne ograniczeniami konstytucyjnego prawa swobody prowadzenia działalności gospodarczej (art. 22 Konstytucji RP) i możliwości zarobkowania. Celem tych regulacji jest udzielenie wsparcia przedsiębiorcom działającym w branżach, które zostały dotknięte wprowadzanymi zasadami bezpieczeństwa oraz ponoszącym koszty związane z obostrzeniami sanitarnymi. W związku z tym udzielenie pomocy w postaci zwolnienia z obowiązku opłacania składek powinno dotyczyć tych przedsiębiorców, którzy rzeczywiście prowadzą działalność bezpośrednio narażoną na straty w następstwie epidemii. Ustalenie rodzaju prowadzonej działalności wyłącznie w oparciu o treść wpisu w rejestrze podmiotów REGON, mogłoby skutkować odmową przyznania wsparcia przedsiębiorcy, który faktycznie prowadzi działalność dotkniętą ograniczeniami wprowadzonymi w związku z epidemią COVID-19 i w ich następstwie poniósł szkody, a to pozostawałoby w sprzeczności z założeniami ustawy COVID-19 i celami, jakie ma ono realizować.
Podsumowując należy stwierdzić, że przedstawiona tu wykładnia art. 31zo ust. 11 ustawy COVID-19, prowadzi do wniosku, że przepis ten nie wyłącza konieczności ustalenia przez ZUS rzeczywiście wykonywanej "przeważającej działalności" przez podmiot ubiegający się o zwolnienie z obowiązku opłacania składek, także w sytuacji, gdy jest ona inna niż wpisana w rejestrze REGON. Organ ma bowiem obowiązek odniesienia się do jego twierdzeń dotyczących faktycznego przedmiotu prowadzonej działalności w postępowaniu dowodowym prowadzonym na zasadach określonych w k.p.a.
W rozpoznawanej sprawie postępowanie wyjaśniające dla ustalenia rodzaju "przeważającej działalności" ograniczyło się wyłącznie do zbadania zapisów rejestru REGON, bez uwzględnienia, czy choćby weryfikacji oświadczenia skarżącej, która twierdziła, że na dzień 30 września 2020r. prowadziła przeważającą działalność oznaczoną kodem PKD [...]
Dlatego Sąd uznał, że organ naruszył art. 31zo ust. 11 poprzez błędną wykładnię, a w konsekwencji również art. 75 § 1 k.p.a. poprzez ograniczenie postępowania dowodowego do zbadania treści zapisów w rejestrze.
Z powyższych przyczyn Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję, a na podstawie art. 135 p.p.s.a. orzeczeniem takim objął również decyzję wydaną w I instancji.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI