III SA/Po 636/24

III SA/Po 636/24 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2025-04-16
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-12-03
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Marek Sachajko /sprawozdawca/
Walentyna Długaszewska /przewodniczący/
Zbigniew Kruszewski
Symbol z opisem
6041 Profilaktyka  i   rozwiązywanie  problemów alkoholowych, ustalanie liczby punktów sprzedaży,  zasad  usytuowania miejsc
Hasła tematyczne
Inne
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 2325
art. 145
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Dnia 16 kwietnia 2025 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Walentyna Długaszewska Sędzia WSA Marek Sachajko (spr.) Sędzia WSA Zbigniew Kruszewski Protokolant: st. sekr. sąd. Sławomir Rajczak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 kwietnia 2025 roku sprawy ze skargi [...] (Spółka Akcyjna) Oddział w [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 18 września 2024 r. nr [...] w przedmiocie interpretacji indywidualnej I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Marszałka Województwa [...] z dnia 5 czerwca 2023 r. nr [...]; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz strony skarżącej kwotę 697,- (sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Pismem datowanym na 31 października 2019 r. (data wpływu do organu 20 listopada 2019 r.) [...] (Spółka Akcyjna) Oddział w [...], powołując się na art. 34 ust. 1 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. Prawo Przedsiębiorców (Dz. U. z 2019 r., poz. 1292 ze zm., dalej: "P.p."), złożyła wniosek o wydanie interpretacji indywidualnej przepisu art. 94 pkt 4 ustawy z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2277 ze zm., dalej: "u.w.t."), w trybie art. 34 P.p.
We wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej przedstawiono następujący stan faktyczny.
Wnioskodawca przedstawił model prowadzenia działalności gospodarczej przez podmioty wchodzące w skład grupy kapitałowej - [...], który zakładał rozdzielenie poszczególnych funkcji biznesowych między następujące podmioty:
- [...] sp. z o. o. - spółka prawa polskiego, działająca jako podmiot zakupujący napoje alkoholowe od podmiotu zagranicznego, jakim jest [...]; [...] sp. z o. o. odsprzedaje zakupione od [...] napoje alkoholowe hurtownikom i przedsiębiorcom prowadzącym sprzedaż detaliczną;
- [...] - spółka prawa [...] (przedsiębiorca zagraniczny, którego Oddziałem w Polsce jest wnioskodawca), zlecająca innemu podmiotowi wchodzącemu w skład grupy kapitałowej, to jest [...] S. A. (Browarom) wykonanie usługi przetworzenia surowców i wytworzenia produktu końcowego, którym jest piwo oraz inne napoje alkoholowe o zawartości do 4,5% alkoholu oraz nabywająca piwo od innych producentów spoza Polski;
- Browary - tj. [...] S. A. - spółka prawa polskiego będąca właścicielem browarów zlokalizowanych na terytorium Polski; Browary przetwarzają na zlecenie [...] powierzone surowce oraz opakowania, produkując produkt końcowy, czyli piwo.
W opisanym modelu działalności gospodarczej wnioskodawca wskazał, że [...] zleca Browarom, za wynagrodzeniem, wykonanie usługi przetworzenia surowców i wytworzenia produktu końcowego zgodnie z udostępnionymi przez [...] recepturami. [...] jest właścicielem surowców oraz udostępnionych opakowań i pozostaje ich właścicielem przez cały okres produkcji, jak również prawnym właścicielem produktu końcowego (piwa). [...] jest również właścicielem planu produkcji, według którego przetwarzane są surowce. W związku z tym Browary nie mogą wykorzystywać surowców do wytwarzania innych produktów niż zlecone przez [...], a także nie mogą podjąć decyzji o opakowaniu do jakiego piwo ma być rozlane - decyzja w tym zakresie należy wyłącznie do [...].
Do wniosku spółka dołączyła decyzję Marszałka Województwa [...] z 5 lipca 2018 r. Nr [...], Nr rej. [...] w sprawie interpretacji przepisów prawa, z której wynika, że za prawidłowe uznano stanowisko, że [...] sp. z o. o. może, zgodnie z u.w.t., nabywać napoje alkoholowe od [...], która nie posiada zezwolenia na obrót hurtowy alkoholem w Polsce, zarówno w przypadku towarów importowanych, jak i tych wyprodukowanych przez Browary na zlecenie [...] w Polsce. Tym samym, jak oświadczył wnioskodawca, potwierdzono model działalności biznesowej, w którym [...] - jako producent - nie jest zobowiązany do posiadania zezwolenia na obrót hurtowy napojami alkoholowymi.
W takim stanie faktycznym wnioskodawca zadał pytanie, czy w świetle przepisów u.w.t., w przedstawionym modelu prowadzenia działalności gospodarczej w zakresie produkcji i dystrybucji piwa oraz innych napojów alkoholowych o zawartości 4,5% alkoholu, [...] jest producentem napojów alkoholowych, o których mowa w art. 94 pkt 4 u.w.t., w odniesieniu do wyrobów, które są wytwarzane na zlecenie [...] przez inny podmiot (przetwórcę - w tym przypadku [...] S. A. (dawniej [...] S. A.) z powierzonych przez [...] i będących własnością [...] surowców i opakowań?
Zdaniem wnioskodawcy [...] pełni funkcję producenta, o którym mowa w art. 94 pkt 4 u.w.t. Ustawa ta nie zawiera definicji legalnej pojęcia "producent", stąd dla ustalenia zakresu znaczeniowego tego pojęcia konieczne jest sięgnięcie do pomocniczych reguł wykładni, z uwzględnieniem m. in. brzmienia przepisów innych aktów prawnych. Ponadto z analizy tej ustawy wynika, że żaden z przepisów tego aktu nie wskazuje na konieczność samodzielnego zapewnienia/wykonania wszystkich etapów produkcji przez podmiot będący producentem wyrobów alkoholowych. W szczególności ustawa ta nie rozróżnia producentów na podmioty, które ponoszą całość ryzyk, wykorzystywanego majątku oraz własności surowców i na podmioty, które zlecają czynności przetwarzania surowców na napoje alkoholowe podmiotom trzecim na własnych surowcach. Nie jest wykluczone powierzenie podmiotowi trzeciemu wykonania części czynności, które z zasady (tj. w klasycznym rozumieniu procesu produkcyjnego) są wykonywane przez jeden podmiot. Tym samym powierzenie bądź zlecenie przetwórstwa nie oznacza, że podmiot zlecający nie posiada dalej statusu producenta względem tych napojów alkoholowych.
Decyzją z 21 lutego 2020 r. Marszałek Województwa [...] uznał za nieprawidłowe stanowisko przedstawione we wniosku, uzupełnionym pismami z 16 grudnia 2019 r., 16 stycznia 2020 r. i 24 stycznia 2020 r., w sprawie interpretacji przepisu art. 94 pkt 4 u.w.t. w odniesieniu do przedsiębiorcy zagranicznego [...] - spółki prawa [...], którego wnioskujący o wydanie interpretacji indywidualnej jest Oddziałem w Polsce.
W ocenie organu u.w.t. nie zawiera definicji legalnej pojęcia "producent", przez co dokonanie interpretacji tego pojęcia może się odbyć wyłącznie na podstawie przepisów tej ustawy, które wyróżniają dwie grupy producentów: producentów zajmujących się produkcją hurtową napojów alkoholowych i producentów zajmujących się produkcją napojów alkoholowych skierowanych do sprzedaży detalicznej. Owo rozróżnienie ma znacznie wyłącznie w zakresie ustalenia obowiązku uzyskania zezwolenia na obrót hurtowy napojami alkoholowymi, o czym mowa w art. 91 ust. 5 u.w.t. Skoro zatem ustawodawca nie zdecydował o wypełnieniu treścią przepisu prawnego pojęcia "producent" w aspekcie rozróżnienia podmiotu wytwarzającego napoje alkoholowe oraz podmiotu zlecającego wytworzenie tego produktu z materiałów, surowców bądź innych wartości niematerialnych stanowiących własność zlecającego procesu wytworzenia produktu, to nie ma potrzeby dokonania takiego rozróżnienia na gruncie przepisów u.w.t., tym bardziej że wnioskodawca domagał się interpretacji indywidualnej określonego stanu faktycznego, a nie przepisu prawa materialnego przez co nieprawidłowe było stanowisko dotyczące pełnienia przez [...] funkcji producenta, o którym mowa w art. 94 pkt 4 u.w.t.
Decyzją z 24 sierpnia 2020 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
Wyrokiem z 22 lipca 2021 r. wydanym w sprawie o sygn. akt III SA/Po 865/20 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uchylił decyzje organów obu instancji.
W uzasadnieniu wyroku wskazano, co następuje.
Przepis art. 94 pkt 4 u.w.t. skierowany jest w zasadzie do przedsiębiorców posiadających zezwolenie na obrót hurtowy napojami alkoholowymi, wskazując źródła pozyskiwania tych napojów alkoholowych. Zgodnie z tym przepisem podmiot posiadający zezwolenie na obrót hurtowy alkoholem, aby nie naruszać przepisów wyżej cytowanej ustawy, powinien dokonywać zakupów napojów alkoholowych od dwóch grup podmiotów. Pierwszą grupę stanowią producenci napojów alkoholowych, drugą - przedsiębiorcy posiadający zezwolenie na obrót hurtowy tymi napojami. Przepis ten nie kształtuje żadnych wymogów w stosunku do producentów tych napojów. Obowiązek uzyskania zezwolenia na obrót hurtowy napojami alkoholowymi przez producenta napojów alkoholowych ustawodawca w art. 91 ust. 5 ustawy o wychowaniu w trzeźwości odniósł wyłącznie do przedsiębiorców zbywających swe wyroby przedsiębiorcom posiadającym zezwolenia, o których mowa w art. 18 ust. 1 (sprzedaż detaliczna). Mając wyłącznie na uwadze brzmienie powyższego przepisu nie sposób dokonać interpretacji pojęcia "producent", o co wnosiła spółka skarżąca.
W ocenie organów nieprawidłowe było stanowisko wnioskodawcy dotyczące pełnienia przez [...] funkcji producenta, o którym mowa w art. 94 pkt 4 u.w.t. W ocenie Sądu organy nie dokonały jednak w sposób należyty oceny stanowiska przedstawionego we wniosku o interpretację.
W uzasadnieniach decyzji Marszałka i Samorządowego Kolegium Odwoławczego nie odniesiono się w sposób należyty do kwestii wykładni pojęcia "producenta" z perspektywy u.w.t., która nie zawiera definicji legalnej tego pojęcia. Organy poprzestały jedynie na stwierdzeniu wyrażonym przez organ pierwszej instancji, że interpretacja pojęcia "może odbyć się wyłącznie na podstawie przepisów ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałania alkoholizmowi, ale skoro ustawodawca nie zdecydował o wypełnieniu treścią przepisu prawnego pojęcia producent w aspekcie rozróżnienia podmiotu wytwarzającego napoje alkoholowe oraz podmiotu zlecającego wytworzenie tego produktu z materiałów, surowców bądź innych wartości niematerialnych stanowiących własność zlecającego procesu wytworzenia produktu, to nie ma potrzeby dokonania takiego rozróżnienia na gruncie przepisów ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi".
Jednocześnie uznano, że interpretacja tego pojęcia "może odbyć się wyłącznie na podstawie przepisów ustawy o wychowaniu w trzeźwości", ale w jej świetle nie sposób dokonać interpretacji pojęcia "producent" przy czym nie wskazano w jaki sposób powyższe rozważania odnoszą się do stanu faktycznego oraz stanowiska przedstawionego we wniosku o dokonanie interpretacji. Organ odwoławczy nie odnosząc się w sposób wyczerpujący i przekonujący do argumentacji przedstawionej zarówno w treści wniosku o interpretację indywidualną, jak i w odwołaniu, ograniczył się jedynie do podzielenia stanowiska przyjętego przez Marszałka Województwa i uznania stanowiska spółki za nieprawidłowe, nie dokonując przy tym żadnych samodzielnych rozważań. Nawet jeżeli organ odwoławczy zgadzał się ze stanowiskiem organu pierwszej instancji, jego obowiązkiem było jednak merytoryczne odniesienie się do zarzutów podniesionych przez spółkę w odwołaniu. Organ nie wyjaśnił też z jakich względów uznał, że stanowisko spółki sprowadza się do żądania dokonania interpretacji stanu faktycznego z perspektywy wniosku o wydanie interpretacji.
W uzasadnieniu wniosku skarżąca spółka zaprezentowała pewną koncepcję wykładni pojęcia "producent", z której wynika, że [...] jest producentem, o którym mowa w tym przepisie. W tym względzie nie można uznać, że spółka dążyła do dokonania wykładni stanu faktycznego, a nie przepisu prawa materialnego, który znajduje zastosowanie do opisanego przez spółkę stanu faktycznego. Brak rozwinięcia stanowiska zajętego przez organ odwoławczy uniemożliwia analizę jego zasadności.
Strona skarżąca trafnie natomiast powołała się na pogląd zaprezentowany w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego o sygn. akt FPK 3/99 wskazujący na zasady postępowania w ramach wykładni prawa przy braku definicji legalnej w danej ustawie. Jak zaznaczył NSA "należy najpierw ustalić czy dany wyraz/zwrot budzący wątpliwości interpretatora nie posiada definicji legalnej zawartej w akcie prawnym, w którym znajduje się, chyba że w tekście danej ustawy istnieje wyraźne odesłanie do innej ustawy, wobec braku definicji legalnej należy podjąć działania mające za cel ustalenie, czy budzący wątpliwości zwrot ma swoje powszechnie ustalone w języku prawniczym/języku literatury prawniczej i języku orzecznictwa sądowego/danej gałęzi prawa znaczenie; w następnej kolejności należy odwołać się do języka powszechnego, czyli skorzystać najlepiej z kilku słowników polskiego języka ogólnego, dopiero w przypadku wyczerpania reguł językowych, może mieć miejsce stosowanie pozajęzykowych dyrektyw interpretacyjnych nakazujących spośród dopuszczalnych na gruncie reguł znaczeniowych danego języka etnicznego sensów tekstu prawnego wybrać takie znaczenie zespołu przepisów, przy którym odtworzone na jego podstawie normy miałyby najsilniejsze znaczenie aksjologiczne w przyjmowanym systemie wartości".
Organy nie przeprowadziły pełnej analizy prawnej obowiązujących przepisów w myśl przytoczonych wyżej reguł wykładni. Organy nie odniosły się również do rezultatów wykładni zaprezentowanych przez spółkę. W konsekwencji nie dokonano wykładni pojęcia "producent" zgodnie z obowiązującymi regułami przeprowadzania wykładni pojęć prawnych ani nie wskazano na uzyskanie w tym procesie należytego stanowiska, nie przedstawiono motywów podjętego rozstrzygnięcia ani toku rozumowania, który doprowadził do ostatecznego rozstrzygnięcia.
Decyzją z 3 grudnia 2021 r. Marszałek Województwa [...] na podstawie art. 34 ust. 1 i 5 P.p. uznał za nieprawidłowe stanowisko przedstawione we wniosku w sprawie interpretacji art. 94 pkt 4 u.w.t. w odniesieniu do przedsiębiorcy zagranicznego [...] - spółki prawa [...], którego wnioskujący jest Oddziałem w Polsce.
W uzasadnieniu decyzji wskazano, że stosownie do art. 94 pkt 4 u.w.t. warunkiem prowadzenia działalności na podstawie zezwoleń, o których mowa w art. 91 ust. 1 tej ustawy jest m. in. zaopatrywanie się w napoje alkoholowe, wymienione w zezwoleniu, u producentów oraz przedsiębiorców posiadających zezwolenie na obrót hurtowy tymi napojami.
Przepis art. 94 pkt 4 u.w.t. skierowany jest w zasadzie do przedsiębiorców posiadających zezwolenie na obrót hurtowy napojami alkoholowymi, wskazując źródła pozyskiwania tych napojów alkoholowych. Zgodnie z tym przepisem podmiot posiadający zezwolenie na obrót hurtowy alkoholem, aby nie naruszać przepisów wyżej cytowanej ustawy winien dokonywać zakupów napojów alkoholowych od dwóch grup podmiotów. Pierwszą grupę stanowią producenci napojów alkoholowych, drugą zaś przedsiębiorcy posiadający zezwolenie na obrót hurtowy tymi napojami. Przepis ten nie kształtuje żadnych wymogów w stosunku do producentów tych napojów. Obowiązek uzyskania zezwolenia na obrót hurtowy napojami alkoholowymi przez producenta napojów alkoholowych w art. 91 ust. 5 u.w.t. odniesiono wyłącznie do przedsiębiorców zbywających swe wyroby przedsiębiorcom posiadającym zezwolenia, o których mowa w art. 18 ust. 1 u.w.t. (sprzedaż detaliczna). Mając zatem wyłącznie na uwadze brzmienie art. 94 pkt 4 u.w.t. nie sposób dokonać interpretacji pojęcia "producent", o co wnosi wnioskodawca.
Przepisy u.w.t. nie zawierają definicji legalnej pojęcia "producent", stąd dokonując interpretacji tego pojęcia konieczne jest pomocnicze sięgnięcie do definicji tego pojęcia występujących w przepisach innych ustaw prawa krajowego.
Zgodnie z art. 4491 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny kto wytwarza w zakresie swojej działalności gospodarczej (producent) produkt niebezpieczny, odpowiada za szkodę wyrządzoną komukolwiek przez ten produkt. Jak wynika z wykładni tego przepisu dokonanej w komentarzu pod red. J. Ciszewskiego i P. Nazaruka, Kodeks cywilny. Komentarz aktualizowany (Lex), producentem jest ten, kto w zakresie swojej działalności gospodarczej wytworzył produkt. Oznacza to, że komentowane przepisy obejmują swoją hipotezą tylko takiego wytwórcę produktu, który jest przedsiębiorcą i który wytwarza produkt w obrębie swojej działalności gospodarczej. Dla kwalifikacji danego podmiotu jako producenta obojętne jest spełnienie przez niego wymogów prawa administracyjnego, które wiążą się z danym rodzajem działalności gospodarczej.
Jak wynika z modelu gospodarczego przedstawionego przez wnioskodawcę, fizycznym wytworzeniem produktu końcowego są Browary, tj. [...] S. A. jako spółka prawa polskiego. Cały proces technologiczny związany z powstaniem piwa odbywa się właśnie w tej spółce, a zadaniem [...] jest jedynie dostarczenie surowców i receptury. Można by zatem wysnuć wniosek, że to właśnie Browary jako wytwórca wpisują się w definicję producenta przedstawioną powyżej.
Powyższą tezę potwierdza wpis w Krajowym Rejestrze Sądowym [...] S. A., który w dziale 3 rubr. 1 - przedmiot działalności wyraźnie wskazuje, że przedsiębiorca ten zajmuje się też produkcją piwa ([...]). Dla porównania dane dotyczące przedmiotu działalności zawarte w KRS wnioskodawcy nie wskazują, że podmiot ten zajmuje się produkcją piwa, a główną jego działalnością w zakresie dotyczącym napojów alkoholowych jest ich sprzedaż hurtowa.
Kierując się przytoczonymi definicjami zawartymi w przepisach krajowych słuszna staje się konstatacja, że pojęcie "producent" obejmuje swym zakresem podmioty fizycznie wytwarzające dany produkt końcowy.
Dodatkowo, przedstawiony przez wnioskodawcę stan faktyczny obejmujący opisany model prowadzenia działalności gospodarczej przez podmioty wchodzące w skład grupy kapitałowej - [...], w którym za producenta należy uznać przedsiębiorcę zagranicznego [...], oznaczałoby akceptację sytuacji, w której wystarczającym dla uniknięcia wnoszenia opłaty z tytułu zezwolenia na obrót hurtowy napojami alkoholowymi jest stworzenie takiego systemu powiązanych podmiotów gospodarczych, z których za producenta może zostać uznany podmiot zlecający jedynie usługi przetworzenia surowców i wytworzenia produktu końcowego innemu podmiotowi z grupy kapitałowej. Tok rozumowania przyjęty przez wnioskodawcę jest sprzeczny z celami, o których mowa w u.w.t., gdyż daniny publiczne, o których mowa w u.w.t., mają służyć podejmowaniu przez organy administracji publicznej działań zmierzających do ograniczania szeroko pojętego spożycia napojów alkoholowych i innych działań na rzecz trzeźwości.
Skoro wnioskodawca wskazuje, że [...] zleca Browarom, za wynagrodzeniem, wykonanie usługi przetwarzania surowców i wytworzenia produktu końcowego w postaci piwa, zgodnie z udostępnionymi przez [...] recepturami, to [...] nie jest producentem piwa w rozumieniu art. 94 pkt 4 u.w.t.
Stanowisko wnioskodawcy dotyczące pełnienia przez [...] funkcji producenta, o którym mowa w art. 94 pkt 4 u.w.t. uznano zatem za nieprawidłowe.
W odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji strona zarzuciła naruszenie:
1. art. 94 pkt 4 u.w.t. przez jego błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że producentem, o którym mowa w tym przepisie nie jest podmiot, który jest właścicielem surowców i receptury, a jedynie powierza za wynagrodzeniem techniczną czynność przetworzenia produktu innemu podmiotowi;
2. art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm., dalej: "p.p.s.a."), w zw. z art. 94 pkt 4 u.w.t., przez wydanie decyzji nieuwzględniającej zaleceń wskazanych w wyroku o sygn. III SA/Po 865/20, tj. dokonanie wykładni definicji "producenta" niezgodnie z obowiązującymi regułami przeprowadzania wykładni pojęć prawnych;
3. art. 11 ust. 1 w zw. z art. 8 P.p. przez ich niezastosowanie i wydanie rozstrzygnięcia, w którym model prowadzenia działalności gospodarczej przedstawiony we wniosku uznano za sprzeczny z u.w.t., mimo że opisany model biznesowy nie jest zakazany przez przepisy prawa i został potwierdzony w decyzji Marszałka Województwa [...] z 5 lipca 2018 r.
Decyzją z 24 czerwca 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji organu pierwszej instancji z 3 grudnia 2021 r. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735) i art. 34 ust. 1 i 5 P.p.
W uzasadnieniu decyzji powtórzono argumenty zawarte w uzasadnieniu decyzji organu pierwszej instancji, a ponadto wskazano, co następuje.
Przepisy u.w.t. nie zawierają definicji pojęcia "producent" ani nie odsyłają, celem określenia tego pojęcia, do innej ustawy. Brak też określenia pojęcia "producent" w orzecznictwie sądowym.
Dla ustalenia znaczenia tego pojęcia można posiłkować się jedynie art. 4491 K.c., zgodnie z którym kto wytwarza w zakresie swojej działalności gospodarczej (producent) produkt niebezpieczny, odpowiada za szkodę wyrządzoną komukolwiek przez ten produkt. Zgodnie z komentarzem (LEX) do tego artykułu producentem jest ten, kto w zakresie swojej działalności gospodarczej wytworzył produkt.
Zgodnie ze wskazaniami Sądu dalej należałoby posłużyć się definicją języka powszechnego. Korzystając ze Słownika Języka Polskiego (Wydawnictwo Naukowe PWN) "producent" jakichś towarów to osoba, przedsiębiorstwo lub kraj, który je wytwarza.
Kolegium wskazało również definicję "producenta" przytoczoną w decyzji Parlamentu Europejskiego i Rady nr 768/2008/WE z dnia 9 lipca 2008 r. w sprawie wspólnych ram dotyczących wprowadzania produktów do obrotu, uchylającą decyzję Rady 93/465/EWG, dalej: "decyzja Parlamentu Europejskiego i Rady nr 768/2008/WE", zgodnie z którą producent to każda osoba fizyczna lub prawna, która wytwarza produkt lub która zleca zaprojektowanie lub wytwarzanie produktu i oferuje ten produkt pod własną nazwą lub znakiem towarowym.
Jednakże, kierując się przytoczonymi definicjami zawartymi w przepisach krajowych należy przyjąć, iż pojęcie "producent" obejmuje swym zakresem podmioty fizyczne [prawdopodobnie w zamyśle organu powinno być: "fizycznie" - przyp. Sąd] wytwarzające dany produkt.
Niezależnie od tego, decyzja Marszałka Województwa [...] z 5 lipca 2008 r. nie jest obowiązującym aktem prawnym, stąd organ nie jest nią związany.
Po rozpatrzeniu skargi strony WSA w Poznaniu wyrokiem z dnia 29 grudnia 2022 r. sygn. akt III SA/Po 754/22 uchylił decyzje organów obu instancji.
Sąd uznał w wyroku, że skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż organy obu instancji naruszyły przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.).
Zgodnie z art. 34 ust. 1 P.p. przedsiębiorca może złożyć do właściwego organu wniosek o wydanie wyjaśnienia co do zakresu i sposobu stosowania przepisów, z których wynika obowiązek świadczenia przez przedsiębiorcę daniny publicznej, w jego indywidualnej sprawie (interpretacja indywidualna).
Stosownie do art. 34 ust. 5 P.p. udzielenie interpretacji indywidualnej następuje w drodze decyzji, od której służy odwołanie. Interpretacja indywidualna zawiera wyczerpujący opis przedstawionego we wniosku zaistniałego stanu faktycznego lub zdarzenia przyszłego oraz wskazanie prawidłowego stanowiska wraz z uzasadnieniem prawnym.
Do postępowań o wydanie interpretacji indywidualnej stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że odrębne przepisy stanowią inaczej (art. 34 ust. 16 P.p.).
WSA w uzasadnieniu ww. wyroku wskazał, że organy nie zastosowały się do wskazań Sądu zawartych w wyroku o sygn. akt III SA/Po 865/20, do czego były obowiązane na podstawie art. 153 p.p.s.a. W tym wyroku Sąd uznał, że organy nie przeprowadziły pełnej analizy prawnej obowiązujących przepisów w myśl reguł wykładni przytoczonych w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego o sygn. akt FPK 3/99. Sąd w powyższym wyroku wskazał również, że organy nie odniosły się też do rezultatów wykładni zaprezentowanych przez spółkę. W konsekwencji, w ocenie Sądu zawartej w powyższym wyroku, nie dokonano wykładni pojęcia "producent" zgodnie z obowiązującymi regułami przeprowadzania wykładni pojęć prawnych ani nie wskazano na uzyskanie w tym procesie należytego stanowiska, nie przedstawiono motywów podjętego rozstrzygnięcia ani toku rozumowania, który doprowadził do ostatecznego rozstrzygnięcia.
Zadaniem organów ponownie rozpatrujących wniosek było dokonanie wykładni zawartego w art. 94 pkt 4 u.w.t. pojęcia "producent" w myśl reguł wskazanych w wyżej powołanej uchwale NSA i odniesienie się do rezultatów wykładni zaprezentowanych przez stronę.
W ocenie Sądu organy nie wykonały wskazań zawartych w powyższym wyroku.
WSA w uzasadnieniu ww. wyroku wskazał, że przytoczenie przez organ odwoławczy fragmentu uchwały NSA o sygn. akt FPK 3/99 nie przesądza o dokonaniu wykładni zawartego w art. 94 pkt 4 u.w.t. pojęcia "producent" w myśl podanych w niej reguł. Organy zostały zobowiązane do uwzględnienia wszelkich reguł wykładni przepisów, z których nie można też wyłączać przepisów unijnych.
Organ jest przy tym związany stanem faktycznym przedstawionym we wniosku strony i szczegółowo opisanym powyżej. We wniosku przedstawiono model prowadzenia działalności gospodarczej przez podmioty wchodzące w skład grupy kapitałowej - [...], który zakładał rozdzielenie poszczególnych funkcji biznesowych między określone w uzasadnieniu tego wniosku podmioty.
W opisanym modelu działalności gospodarczej wnioskodawca wskazał, że [...] zleca Browarom, za wynagrodzeniem, wykonanie usługi przetworzenia surowców i wytworzenia produktu końcowego zgodnie z udostępnionymi przez [...] recepturami. [...] jest właścicielem surowców oraz udostępnionych opakowań i pozostaje ich właścicielem przez cały okres produkcji, jak również prawnym właścicielem produktu końcowego (piwa). [...] jest również właścicielem planu produkcji, według którego przetwarzane są surowce. W związku z tym Browary nie mogą wykorzystywać surowców do wytwarzania innych produktów niż zlecone przez [...], a także nie mogą podjąć decyzji o opakowaniu do jakiego piwo ma być rozlane - decyzja w tym zakresie należy wyłącznie do [...].
Skarżący zadał w związku z tym we wniosku pytanie, czy w świetle przepisów u.w.t., w przedstawionym modelu prowadzenia działalności gospodarczej w zakresie produkcji i dystrybucji piwa oraz innych napojów alkoholowych o zawartości 4,5% alkoholu, [...] jest producentem napojów alkoholowych, o których mowa w art. 94 pkt 4 u.w.t., w odniesieniu do wyrobów, które są wytwarzane na zlecenie [...] przez inny podmiot (przetwórcę - w tym przypadku [...] S. A. (dawniej [...] S. A.) z powierzonych przez [...] i będących własnością [...] surowców i opakowań?
Powyższe – zdaniem WSA - wskazuje, że organy były obowiązane do zajęcia stanowiska, czy w tak przedstawionym modelu gospodarczym [...] jest producentem napojów alkoholowych, o którym mowa w art. 94 pkt 4 u.w.t.
Kluczowa w sprawie jest okoliczność, czy producentem piwa w rozumieniu powyższego przepisu może być podmiot ([...]), który zleca innemu podmiotowi (wnioskodawcy - [...] (spółka Akcyjna) Oddział w Polsce) wytwarzanie piwa z powierzonych przez [...] i będących własnością [...] surowców i opakowań. W ocenie strony prawidłowa jest twierdząca odpowiedź na to pytanie.
Istotne jest zatem to, czy producentem może być nie tylko producent rozumiany klasycznie jako podmiot zajmujący się całym cyklem produkcyjnym (również przetwarzaniem surowców), ale również podmiot, który zleca część zadań związanych z produkcją innemu podmiotowi (np. związanych z przetwarzaniem surowców). A zatem proces produkcji, wytwarzania, wnioskodawca rozumie nie tylko jako wytwarzanie "bezpośrednie", ale również przy udziale innego podmiotu (przetwórcy).
WSA w uzasadnieniu powyższego wyroku stwierdził, że zasadnie uznano, że w związku z brakiem definicji legalnej pojęcia producent należy sięgnąć do innych aktów prawnych, niemniej jednak interpretacja wskazanych przez organy przepisów nie jest prawidłowa.
WSA wskazał, że organy, dla wyjaśnienia pojęcia "producent", powołały się na art. 4491 K.c. stanowiący, że kto wytwarza w zakresie swojej działalności gospodarczej (producent) produkt niebezpieczny, odpowiada za szkodę wyrządzoną komukolwiek przez ten produkt. Uznały jednocześnie, że zgodnie z tym przepisem producentem jest ten, kto w zakresie swojej działalności gospodarczej wytworzył produkt. WSA wskazał, że przepis ten dotyczy swoistej materii odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną przez produkt niebezpieczny. Nawet jeśli uznać, że może on stanowić podstawę do zdekodowania pojęcia "producent", to posługuje się on czasownikiem "wytwarza", ale nie określa, co on oznacza. Wynika z tego, że nie można wykluczyć, że oznacza on również sytuację podaną w stanie faktycznym zawartym we wniosku, gdzie za producenta, wytwarzającego, można uznać również ten podmiot, który zleca część procesu produkcyjnego innemu podmiotowi. Tymczasem organy nie uzasadniając swego stanowiska przyjęły, że "wytwarzanie" oznacza jedynie prowadzenie procesu produkcyjnego bez zlecania jego części innemu podmiotowi.
Z kolei, podobnie bez uzasadnienia przyjęto, posługując się definicją zawartą w Słowniku Języka Polskiego (Wydawnictwo Naukowe PWN), że "producent" jakichś towarów to podmiot, który je wytwarza, ale znowu "domyślnie" uznano, że "wytwarzanie" to jedynie prowadzenie procesu produkcyjnego bez zlecania jego części innemu podmiotowi.
WSA wskazał, że organ odwoławczy powołał definicję "producenta" zawartą w art. R1 pkt 3 załącznika I decyzji Parlamentu Europejskiego i Rady nr 768/2008/WE, zgodnie z którą producent to każda osoba fizyczna lub prawna, która wytwarza produkt lub która zleca zaprojektowanie lub wytwarzanie produktu i oferuje ten produkt pod własną nazwą lub znakiem towarowym, ale nie dokonał wykładni tej regulacji, a jedynie stwierdził, że kierując się definicjami zawartymi w przepisach krajowych należy przyjąć, że pojęcie "producent" obejmuje swym zakresem podmioty fizycznie wytwarzające dany produkt (czyli bez zlecania części procesu produkcyjnego innemu podmiotowi). Tymczasem powołana przez organ odwoławczy regulacja wprost przewiduje, że producentem jest również podmiot, który nie tylko wytwarza produkt, ale również podmiot, który zleca zaprojektowanie lub wytwarzanie produktu i oferuje ten produkt pod własną nazwą lub znakiem towarowym.
WSA wskazał, że powyższe przesądza, że wbrew wskazaniom Sądu zawartym w wyroku o sygn. akt III SA/Po 865/20 nie dokonano wykładni pojęcia "producent" w świetle ogólnie przyjętych zasad wykładni literalnej, celowościowej i systemowej, a także nie odniesiono się do podnoszonych przez stronę we wniosku i odwołaniu argumentów. Stanowi to o mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy naruszeniu art. 153 p.p.s.a. i wskazanych w skardze przepisów K.p.a. Podkreślić należy, że Sąd nie przesądził w ww. wyroku, czy stanowisko skarżącej jest prawidłowe. Zadaniem organu pierwszej instancji będzie zastosowanie się do stanowiska Sądów zawartych w niniejszym i poprzednim wyroku.
WDA wskazał, że skarżący zarzucił również naruszenie art. 14 P.p. (organ bez uzasadnionej przyczyny nie odstępuje od utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw w takim samym stanie faktycznym i prawnym) i art. 34 ust. 16 P.p. w zw. z art. 8 § 1 K.p.a. przez ich niezastosowanie i naruszenie zasady pewności prawa (art. 14 P.p.) i zasady zaufania (art. 8 § 1 K.p.a.) z uwagi na odstąpienie od wykładni przepisów u.w.t. dokonanej w ostatecznej decyzji Marszałka Województwa [...] w [...] z 5 lipca 2018 r., z której wynika, że za prawidłowe uznano stanowisko, że [...] sp. z o. o. może, zgodnie z u.w.t., nabywać napoje alkoholowe od [...], która nie posiada zezwolenia na obrót hurtowy alkoholem w Polsce, zarówno w przypadku towarów importowanych, jak i tych wyprodukowanych przez Browary na zlecenie [...] w Polsce. W ocenie Sądu decyzja ta nie miała jednak wpływu na wynik kontrolowanej sprawy, gdyż nie dotyczy kwestii bycia producentem przez [...] w kontekście zadanego w kontrolowanej sprawie pytania. W kontrolowanej sprawie bowiem wnioskodawca zadał pytanie, czy w świetle przepisów u.w.t., w przedstawionym modelu prowadzenia działalności gospodarczej w zakresie produkcji i dystrybucji piwa oraz innych napojów alkoholowych o zawartości 4,5% alkoholu, [...] jest producentem napojów alkoholowych, o których mowa w art. 94 pkt 4 u.w.t., w odniesieniu do wyrobów, które są wytwarzane na zlecenie [...] przez inny podmiot (przetwórcę - w tym przypadku [...] S. A. (dawniej [...] S. A.) z powierzonych przez [...] i będących własnością [...] surowców i opakowań.
W związku z powyższym WSA wskazał, że ponownie rozpatrując sprawę organ pierwszej instancji wykona wskazania Sądu zawarte w wyroku o sygn. akt III SA/Po 865/20 przez dokonanie wykładni pojęcia "producent" w świetle ogólnie przyjętych zasad wykładni literalnej, celowościowej i systemowej, a także odniesie się do podnoszonych przez stronę we wniosku argumentów.
Wobec tego, stwierdzając, że naruszenia wskazanych przepisów mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.
Następnie decyzją z 5 czerwca 2023 r. Marszałek Województwa [...] na podstawie art. 34 ust. 1 i 5 P.p. uznał za nieprawidłowe stanowisko przedstawione we wniosku w sprawie interpretacji art. 94 pkt 4 u.w.t. w odniesieniu do przedsiębiorcy zagranicznego [...] - spółki prawa [...], którego wnioskujący jest Oddziałem w Polsce.
W uzasadnieniu decyzji wskazano, że stosownie do art. 94 pkt 4 u.w.t. warunkiem prowadzenia działalności na podstawie zezwoleń, o których mowa w art. 91 ust. 1 tej ustawy jest m. in. zaopatrywanie się w napoje alkoholowe, wymienione w zezwoleniu, u producentów oraz przedsiębiorców posiadających zezwolenie na obrót hurtowy tymi napojami.
Przepis art. 94 pkt 4 u.w.t. skierowany jest w zasadzie do przedsiębiorców posiadających zezwolenie na obrót hurtowy napojami alkoholowymi, wskazując źródła pozyskiwania tych napojów alkoholowych. Zgodnie z tym przepisem podmiot posiadający zezwolenie na obrót hurtowy alkoholem, aby nie naruszać przepisów wyżej cytowanej ustawy winien dokonywać zakupów napojów alkoholowych od dwóch grup podmiotów. Pierwszą grupę stanowią producenci napojów alkoholowych, drugą zaś przedsiębiorcy posiadający zezwolenie na obrót hurtowy tymi napojami. Przepis ten nie kształtuje żadnych wymogów w stosunku do producentów tych napojów. Obowiązek uzyskania zezwolenia na obrót hurtowy napojami alkoholowymi przez producenta napojów alkoholowych w art. 91 ust. 5 u.w.t. odniesiono wyłącznie do przedsiębiorców zbywających swe wyroby przedsiębiorcom posiadającym zezwolenia, o których mowa w art. 18 ust. 1 u.w.t. (sprzedaż detaliczna). Mając zatem wyłącznie na uwadze brzmienie art. 94 pkt 4 u.w.t. nie sposób dokonać interpretacji pojęcia "producent", o co wnosi wnioskodawca.
Przepisy u.w.t. nie zawierają definicji legalnej pojęcia "producent", stąd dokonując interpretacji tego pojęcia konieczne jest pomocnicze sięgnięcie do definicji tego pojęcia występujących w innych przepisach.
Inne akty prawne zdefiniowały pojęcie producenta na użytek własnych regulacji, których przedmiot odbiega od tego określonego przez ustawę o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi.
Stanowisko wnioskodawcy dotyczące pełnienia przez [...] funkcji producenta, o którym mowa w art. 94 pkt 4 u.w.t. uznano zatem za nieprawidłowe.
Po rozpatrzeniu odwołania strony decyzją z 18 września 2024 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji organu pierwszej instancji na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego i art. 34 ust. 1 i 5 P.p.
W uzasadnieniu decyzji powtórzono argumenty zawarte w uzasadnieniu decyzji organu pierwszej instancji, a ponadto wskazano, co następuje.
Organ wskazał, ze strona proponuje dokonanie tzw. wykładni gospodarczej opartej na zasadach wolnego rynku. Wykładnia ta odnosi się do potrzeb wolnego rynku. Tymczasem przedmiotowa sprawa dotyczy uszczelniania rynku obrotem alkoholowym.
Organ powołał się na orzecznictwo dotyczące definiowania pojęcia producenta w kontekście ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych.
W ocenie organu za producenta nie może być uznany podmiot nie wytwarzający danego produktu.
W skardze strona zarzuciła naruszenie:
1) art. 94 pkt 4 u.w.t. przez jego błędną wykładnię, polegającą na:
- zawężającej interpretacji terminu "producent" i zastosowanie go jedynie do podmiotów, które samodzielnie wytwarzają dany produkt;
- uznaniu, że "producentem", o którym mowa w tym przepisie, nie jest podmiot, który jest właścicielem surowców i receptury, lecz powierza za wynagrodzeniem techniczną czynność przetworzenia produktu innemu podmiotowi;
2) art. 1 pkt 1 u.w.t. w zw. z art. 6 i art. 8 K.p.a.;
3) art. 153 p.p.s.a. w zw. z art. 94 pkt 4 u.w.t. i art. 34 ust. 16 P.p. w zw. z art. 8 § 1, art. 11, art. 107 § 1 pkt 6 i § 3 K.p.a. przez niezastosowanie art. 153 p.p.s.a. i nieuwzględnienie zaleceń wskazanych w wyroku o sygn. III SA/Po 865/20 i III SA/Po 754/22, tj.:
- dokonanie wykładni pojęcia "producent", zawartej w art. 94 pkt 4 u.w.t., niezgodnie z obowiązującymi regułami przeprowadzania wykładni pojęć prawnych, dokonanie wykładni pojęcia "producent" w sposób nierealizujący zasady przekonywania (art. 11 K.p.a.), zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa (art. 8 § 1 K.p.a.) i normatywnych wymogów uzasadnienia decyzji (art. 107 § 1 pkt 6 i § 3 K.p.a.);
- braku odniesienia się do rezultatów wykładni zaprezentowanych przez skarżącą;
4) art. 11 ust. 1 w zw. z art. 8 P.p. przez:
- przyjęcie za podstawę rozstrzygnięcia takiej definicji producenta, która mogłaby ograniczyć lub uniemożliwić prowadzenie działalności gospodarczej w modelu przedstawionym przez spółkę we wniosku;
- brak rozstrzygnięcia wątpliwości co do prawidłowej wykładni pojęcia "producent" użytego w art. 94 pkt 4 u.w.t. na korzyść przedsiębiorcy;
5) art. 14 i art. 34 ust. 16 P.p. w zw. z art. 8 § 1 K.p.a. przez ich niezastosowanie i naruszenie zasady pewności prawa (art. 14 P.p.) i zasady zaufania (art. 8 § 1 K.p.a.) z uwagi na odstąpienie od wykładni przepisów u.w.t. dokonanej w ostatecznej decyzji Marszałka Województwa [...] w [...] z 5 lipca 2018 r., potwierdzającej zgodność z prawem przyjętego w [...] modelu prowadzenia działalności gospodarczej, polegającego na nabywaniu przez [...] sp. z o. o. napojów alkoholowych od [...] w sytuacji, gdy ten drugi podmiot nie posiada zezwolenia na obrót hurtowy alkoholem w Polsce;
6) art. 34 ust. 16 P.p. w zw. z art. 15 w zw. z art. 11 i art. 107 § 1 pkt 6 i § 3 K.p.a. przez ich niezastosowanie, a w konsekwencji dokonanie wadliwej kontroli instancyjnej decyzji organu pierwszej instancji.
W konkluzji skarżąca strona wniosła o:
1. uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji;
2. zobowiązanie organu pierwszej instancji w trybie art. 145a § 1 p.p.s.a. do wydania decyzji stwierdzającej prawidłowość stanowiska skarżącej przedstawionego we wniosku w terminie miesiąca od dnia zwrotu akt temu organowi;
3. zasądzenie od organu odwoławczego na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał swoje stanowisko i wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2024r., poz. 1267.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej (...). W myśl § 2 art. 1 ustawy, kontrola, o której mowa w § 1 sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024r., poz. 935, dalej: p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Z wymienionych przepisów wynika, że sąd bada legalność zaskarżonego aktu, czy jest on zgodny z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Sąd rozpoznający sprawę nie może zmienić zaskarżonego aktu, a jedynie uwzględniając skargę może go uchylić, stwierdzić jego nieważność lub niezgodność z prawem, a może to uczynić, stosownie do unormowania zawartego w art. 145 § 1 p.p.s.a., jeśli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego; inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku zaś, gdy nie zachodzą okoliczności wskazane w art. 145 § 1, skarga zgodnie z art. 151 p.p.s.a. podlega oddaleniu.
Skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż organy obu instancji naruszyły przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.).
Zgodnie z art. 34 ust. 1 P.p. przedsiębiorca może złożyć do właściwego organu wniosek o wydanie wyjaśnienia co do zakresu i sposobu stosowania przepisów, z których wynika obowiązek świadczenia przez przedsiębiorcę daniny publicznej, w jego indywidualnej sprawie (interpretacja indywidualna).
Stosownie do art. 34 ust. 5 P.p. udzielenie interpretacji indywidualnej następuje w drodze decyzji, od której służy odwołanie. Interpretacja indywidualna zawiera wyczerpujący opis przedstawionego we wniosku zaistniałego stanu faktycznego lub zdarzenia przyszłego oraz wskazanie prawidłowego stanowiska wraz z uzasadnieniem prawnym.
Do postępowań o wydanie interpretacji indywidualnej stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że odrębne przepisy stanowią inaczej (art. 34 ust. 16 P.p.).
WSA podkreśla, że organy nie zastosowały się do wskazań Sądu zawartych w wymienionych i opisanych powyżej wyrokach o sygn. akt III SA/Po 865/20 oraz III SA/Po 754/22, do czego były obowiązane na podstawie art. 153 p.p.s.a.
WSA w konsekwencji powyższego stwierdza, że organy naruszyły art. 153 p.p.s.a. Zgodnie z powyższym przepisem ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Ustanowiona w ww. przepisie zasada związania oceną prawną powoduje, że skutki wyroku sądu administracyjnego dotyczą każdego nowego postępowania prowadzonego w zakresie danej sprawy i obejmują zarówno postępowanie sądowoadministracyjne, w którym orzeczenie zostało wydane, postępowanie administracyjne, w którym zapadło zaskarżone rozstrzygnięcie administracyjne, jak i wszystkie przyszłe postępowania administracyjne i sądowoadministracyjne dotyczące danej sprawy administracyjnej (T. Woś, Komentarz do art. 153, (w:) Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, T. Woś, H. Knysiak-Sudyka, M. Romańska. Redakcja naukowa T. Woś, Warszawa 2016, s. 895; por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 16 maja 2007 r., I FSK 857/06; z 16 października 2014 r., II FSK 2506/12). Związanie oceną prawną, o której mowa w art. 153 i art. 170 p.p.s.a. oznacza, że ani organ administracji ani sąd administracyjny nie mogą w tej samej sprawie formułować nowych ocen prawnych, które pozostawałyby w sprzeczności z poglądem wcześniej wyrażonym w uzasadnieniu wyroku i mają obowiązek podporządkowania się mu w pełnym zakresie. Ocena prawna traci moc wiążącą tylko w przypadku zmiany prawa, zmiany istotnych okoliczności faktycznych sprawy zaistniałych po wydaniu wyroku, a także w wypadku wzruszenia we właściwym trybie orzeczenia zawierającego przedmiotową ocenę (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 sierpnia 2022 r., III FSK 1531/21). WSA wskazuje, że w kontrolowanej judykacyjnie sprawie przepisy prawa nie uległy zmianie.
W ww. wyrokach Sąd uznał m. in., że organy nie przeprowadziły pełnej analizy prawnej obowiązujących przepisów w myśl reguł wykładni przytoczonych w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego o sygn. akt FPK 3/99. Sąd wskazuje również, że organy nie odniosły się do rezultatów wykładni zaprezentowanych przez spółkę. W konsekwencji, w ocenie Sądu zawartej w powyższym wyroku, nie dokonano wykładni pojęcia "producent" zgodnie z obowiązującymi regułami przeprowadzania wykładni pojęć prawnych ani nie wskazano na uzyskanie w tym procesie należytego stanowiska, nie przedstawiono motywów podjętego rozstrzygnięcia ani toku rozumowania, który doprowadził do ostatecznego rozstrzygnięcia.
Sąd podkreśla, że zadaniem organów ponownie rozpatrujących wniosek było dokonanie wykładni zawartego w art. 94 pkt 4 u.w.t. pojęcia "producent" w myśl reguł wskazanych w wyżej powołanej uchwale NSA i odniesienie się do rezultatów wykładni zaprezentowanych przez stronę. W kontekście przepisów krajowych i przepisów unijnych.
W ocenie Sąd orzekającego w obecnym składzie organy nie wykonały wskazań zawartych w powyższym wyroku.
Organy zostały zobowiązane do uwzględnienia wszelkich reguł wykładni przepisów, z których nie można wyłączać przepisów unijnych.
Ponownie należy wskazać, że organ jest przy tym związany stanem faktycznym przedstawionym we wniosku. We wniosku przedstawiono model prowadzenia działalności gospodarczej przez podmioty wchodzące w skład grupy kapitałowej - [...], który zakładał rozdzielenie poszczególnych funkcji biznesowych między następujące podmioty:
- [...] sp. z o. o. - spółka prawa polskiego, działająca jako podmiot zakupujący napoje alkoholowe od podmiotu zagranicznego, jakim jest [...]; [...] sp. z o. o. odsprzedaje zakupione od [...] napoje alkoholowe hurtownikom i przedsiębiorcom prowadzącym sprzedaż detaliczną;
- [...] - spółka prawa [...] (przedsiębiorca zagraniczny, którego Oddziałem w Polsce jest wnioskodawca), zlecająca innemu podmiotowi wchodzącemu w skład grupy kapitałowej, to jest [...] S. A. (Browarom) wykonanie usługi przetworzenia surowców i wytworzenia produktu końcowego, którym jest piwo oraz inne napoje alkoholowe o zawartości do 4,5% alkoholu oraz nabywająca piwo od innych producentów spoza Polski;
- Browary - tj. [...] S. A. - spółka prawa polskiego będąca właścicielem browarów zlokalizowanych na terytorium Polski; Browary przetwarzają na zlecenie [...] powierzone surowce oraz opakowania, produkując produkt końcowy, czyli piwo.
W opisanym modelu działalności gospodarczej wnioskodawca wskazał, że [...] zleca Browarom, za wynagrodzeniem, wykonanie usługi przetworzenia surowców i wytworzenia produktu końcowego zgodnie z udostępnionymi przez [...] recepturami. [...] jest właścicielem surowców oraz udostępnionych opakowań i pozostaje ich właścicielem przez cały okres produkcji, jak również prawnym właścicielem produktu końcowego (piwa). [...] jest również właścicielem planu produkcji, według którego przetwarzane są surowce. W związku z tym Browary nie mogą wykorzystywać surowców do wytwarzania innych produktów niż zlecone przez [...], a także nie mogą podjąć decyzji o opakowaniu do jakiego piwo ma być rozlane - decyzja w tym zakresie należy wyłącznie do [...].
Skarżący podmiot zadał w związku z tym we wniosku pytanie, czy w świetle przepisów u.w.t., w przedstawionym modelu prowadzenia działalności gospodarczej w zakresie produkcji i dystrybucji piwa oraz innych napojów alkoholowych o zawartości 4,5% alkoholu, [...] jest producentem napojów alkoholowych, o których mowa w art. 94 pkt 4 u.w.t., w odniesieniu do wyrobów, które są wytwarzane na zlecenie Carlsberg [...] przez inny podmiot (przetwórcę - w tym przypadku [...] Polska S. A. (dawniej [...] S. A.) z powierzonych przez [...] i będących własnością [...] surowców i opakowań?
Powyższe wskazuje, że organy były obowiązane do zajęcia stanowiska, czy w tak przedstawionym modelu gospodarczym [...] jest producentem napojów alkoholowych, o którym mowa w art. 94 pkt 4 u.w.t.
Kluczowa w sprawie jest okoliczność, czy producentem piwa w rozumieniu powyższego przepisu może być podmiot ([...]), który zleca innemu podmiotowi (wnioskodawcy - [...] (spółka Akcyjna) Oddział w Polsce) wytwarzanie piwa z powierzonych przez [...] i będących własnością [...] surowców i opakowań. W ocenie strony prawidłowa jest twierdząca odpowiedź na to pytanie.
Istotne jest zatem to, czy producentem może być nie tylko producent rozumiany klasycznie jako podmiot zajmujący się całym cyklem produkcyjnym (również przetwarzaniem surowców), ale również podmiot, który zleca część zadań związanych z produkcją innemu podmiotowi (np. związanych z przetwarzaniem surowców). A zatem proces produkcji, wytwarzania, wnioskodawca rozumie nie tylko jako wytwarzanie "bezpośrednie", ale również przy udziale innego podmiotu (przetwórcy).
Zasadnie uznano, że w związku z brakiem definicji legalnej pojęcia producent należy odwołać się do innych aktów prawnych, niemniej jednak interpretacja wskazanych przez organy przepisów nie jest prawidłowa, ani wystarczająca.
Organ I instancji, dla wyjaśnienia pojęcia "producent", powołał się m. in. na art. 4491 K.c. stanowiący, że kto wytwarza w zakresie swojej działalności gospodarczej (producent) produkt niebezpieczny, odpowiada za szkodę wyrządzoną komukolwiek przez ten produkt. Uznał on jednocześnie, że zgodnie z tym przepisem producentem jest ten, kto w zakresie swojej działalności gospodarczej wytworzył produkt.
Sąd stwierdza, że przepis ten dotyczy swoistej materii odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną przez produkt niebezpieczny. Nawet jeśli uznać, że może on stanowić podstawę do zdekodowania pojęcia "producent", to posługuje się on czasownikiem "wytwarza", ale nie określa, co on oznacza. Wynika z tego, że nie można wykluczyć, że oznacza on również sytuację podaną w stanie faktycznym zawartym we wniosku, gdzie za producenta wytwarzającego, można uznać również ten podmiot, który zleca część procesu produkcyjnego innemu podmiotowi. Tymczasem organ I instancji nie uzasadniając swojego stanowiska przyjął, że "wytwarzanie" oznacza jedynie prowadzenie procesu produkcyjnego bez zlecania jego części innemu podmiotowi.
Z kolei, podobnie bez uzasadnienia przyjęto (w ramach postępowania organu I instancji), posługując się definicją zawartą w Wielkim Słowniku Języka Polskiego, że "producent" towarów to podmiot, który je wytwarza, ale znowu "domyślnie" uznano, że "wytwarzanie" to jedynie prowadzenie procesu produkcyjnego bez zlecania jego części innemu podmiotowi.
Organ odwoławczy natomiast w ogóle nie odniósł się do tych kwestii w uzasadnieniu swojego stanowiska.
Organ I instancji powołał definicję "producenta" zawartą w art. R1 pkt 3 załącznika I decyzji Parlamentu Europejskiego i Rady nr 768/2008/WE, zgodnie z którą producent to każda osoba fizyczna lub prawna, która wytwarza produkt lub która zleca zaprojektowanie lub wytwarzanie produktu i oferuje ten produkt pod własną nazwą lub znakiem towarowym, ale ponownie (wbrew wytycznym zawartym w wyroku WSA z 29 grudnia 2022r., sygn. akt III SA/Po 754/22) nie dokonał wykładni tej regulacji, a jedynie stwierdził, że celem tego aktu unijnego jest szeroka definicja pojęcia przedsiębiorcy, obejmująca nie tylko sam proces wytwarzania.
Organ I instancji nie rozwinął tego stanowiska. Tymczasem powołana przez organ regulacja wprost przewiduje, że producentem jest również podmiot, który nie tylko wytwarza produkt, ale również podmiot, który zleca zaprojektowanie lub wytwarzanie produktu i oferuje ten produkt pod własną nazwą lub znakiem towarowym. Organ odwoławczy nie odniósł się do tej kwestii w uzasadnieniu swojej decyzji.
Podkreślić należy, że organ odwoławczy w ogóle nie odniósł się do stanowiska organu I instancji w uzasadnieniu swojej decyzji. Organ II instancji wskazał jedynie lakonicznie, ze strona proponuje dokonanie tzw. wykładni gospodarczej opartej na zasadach wolnego rynku. Wykładnia ta odnosi się do potrzeb wolnego rynku. Tymczasem – zdaniem organu odwoławczego - przedmiotowa sprawa dotyczy uszczelniania rynku w zakresie obrotu napojami alkoholowymi oraz kontroli nad rynkiem napojów alkoholowych.
Organ ten powołał się też na orzecznictwo dotyczące definiowania pojęcia "produktu" i "producenta" w kontekście ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych.
Powyższa analiza decyzji organów przesądza, że wbrew wskazaniom Sądu zawartym w ww. wyroku o sygn. akt III SA/Po 754/22 nie dokonano wykładni pojęcia "producent" w świetle ogólnie przyjętych zasad wykładni literalnej, celowościowej i systemowej, a także nie odniesiono się do podnoszonych przez stronę zarówno we wniosku, jak i w odwołaniu argumentów.
Stanowi to o mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy naruszeniu zarówno art. 153 p.p.s.a., jak i wskazanych w skardze przepisów K.p.a., przy czym Sąd na obecnym etapie nie przesądza, czy stanowisko skarżącej jest prawidłowe. Zadaniem organu pierwszej i drugiej instancji będzie zastosowanie się do stanowiska WSA w Poznaniu zawartego zarówno w niniejszym, jak i poprzednim wyroku.
Skarżący zarzucił również naruszenie art. 14 P.p. (organ bez uzasadnionej przyczyny nie odstępuje od utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw w takim samym stanie faktycznym i prawnym) i art. 34 ust. 16 P.p. w zw. z art. 8 § 1 K.p.a. przez ich niezastosowanie i naruszenie zasady pewności prawa (art. 14 P.p.) i zasady zaufania (art. 8 § 1 K.p.a.) z uwagi na odstąpienie od wykładni przepisów u.w.t. dokonanej w ostatecznej decyzji Marszałka Województwa [...] w [...] z 5 lipca 2018 r., z której wynika, że za prawidłowe uznano stanowisko, że [...] sp. z o. o. może, zgodnie z u.w.t., nabywać napoje alkoholowe od [...], która nie posiada zezwolenia na obrót hurtowy alkoholem w Polsce, zarówno w przypadku towarów importowanych, jak i wyprodukowanych przez Browary na zlecenie [...] w Polsce.
W ocenie Sądu decyzja ta nie ma jednak wpływu na wynik kontrolowanej sprawy, gdyż nie dotyczy kwestii bycia producentem przez [...] w kontekście zadanego w kontrolowanej sprawie pytania. W kontrolowanej sprawie bowiem wnioskodawca zadał pytanie, czy w świetle przepisów u.w.t., w przedstawionym modelu prowadzenia działalności gospodarczej w zakresie produkcji i dystrybucji piwa oraz innych napojów alkoholowych o zawartości 4,5% alkoholu, [...] jest producentem napojów alkoholowych, o których mowa w art. 94 pkt 4 u.w.t., w odniesieniu do wyrobów, które są wytwarzane na zlecenie [...] przez inny podmiot (przetwórcę - w tym przypadku [...] S. A. (dawniej [...] S. A.) z powierzonych przez [...] i będących własnością [...] surowców i opakowań.
W związku z powyższym, ponownie rozpatrując sprawę organ pierwszej instancji wykona wskazania Sądu zawarte w wyroku o sygn. akt III SA/Po 754/22 przez dokonanie wykładni pojęcia "producent" w świetle ogólnie przyjętych zasad wykładni literalnej, celowościowej i systemowej, a także odniesie się do podnoszonych przez stronę we wniosku argumentów zarówno w kontekście przepisów prawa stanowionych przez krajowe, jak i unijne organy prawotwórcze. Organy przy dokonywaniu wykładni pojęcia "producent" uwzględnią zarówno treść, jak i harmonizacyjny charakter decyzji Parlamentu Europejskiego i Rady nr 768/2008/WE z dnia 9 lipca 2008 r. w sprawie wspólnych ram dotyczących wprowadzania produktów do obrotu, uchylającą decyzję Rady 93/465/EWG [(w szczególności cele tej regulacji, zapisy preambuły, jak i definicje legalne (m.in. art. R1 pkt 3)], a następnie wynik wykładni szczegółowo opiszą w uzasadnieniach decyzji, a to w aspekcie uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego o sygn. akt FPK 3/99 wskazującej na zasady postępowania w ramach wykładni prawa.
WSA stwierdza, że brak było normatywnych podstaw do uwzględnienia wniosku zawartego w skardze o zobowiązanie organu pierwszej instancji w trybie art. 145a § 1 p.p.s.a. do wydania decyzji stwierdzającej prawidłowość stanowiska skarżącej przedstawionego we wniosku w terminie miesiąca od dnia zwrotu akt temu organowi. Podkreślić należy, że zgodnie z art. 145a § 1 p.p.s.a. w przypadku, o którym mowa w art. 145 § 1 pkt 1 lit. a lub pkt 2, jeżeli jest to uzasadnione okolicznościami sprawy, sąd zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie decyzji lub postanowienia wskazując sposób załatwienia sprawy lub jej rozstrzygnięcie, chyba że rozstrzygnięcie pozostawiono uznaniu organu. Orzecznictwo sądów administracyjnych jednoznacznie wskazuje, że przepis art. 145a § 1 p.p.s.a. pozwala sądowi administracyjnemu na zobowiązanie organu do wydania w określonym terminie decyzji i wskazanie sposobu załatwienia sprawy lub jej rozstrzygnięcia tylko w przypadku stwierdzenia naruszenia prawa materialnego lub stwierdzenia nieważności decyzji. Przepis ten nie pozwala na zobowiązanie w sytuacji, gdy przesłanką tego rozstrzygnięcia jest wyłącznie naruszenie przepisów postępowania (por. wyrok NSA z 26 września 2019 r., I OSK 2865/17, LEX nr 2778723; wyrok WSA w Opolu z 20 kwietnia 2017 r., II SA/Op 45/17, LEX nr 2288446).
WSA uznał, że organy naruszyły wyżej omówione przepisy prawa procesowego. W konsekwencji powyższego podstawą normatywną wydanego przez WSA wyroku jest art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.
Niezależnie od powyższego WSA stwierdza, że organy zobowiązane są do realizacji jednej z podstawowych zasad postępowania administracyjnego jaką jest zasada szybkości. Sprawnie działająca administracja pogłębia bowiem zaufanie obywateli/przedsiębiorców do państwa (por. B. Kasztelan-Świetlik [w:] Prawo przedsiębiorców. Komentarz, red. A. Pietrzak, Warszawa 2019, art. 27). Prowadząc ponownie postępowanie zainicjowane wnioskiem strony z dnia 31 października 2019r. organy zobowiązane są stosować, uwzględniając charakter tego postępowania, wszystkie naczelne zasady postępowania, w tym także zasadę szybkości postępowania.
Wobec powyższych rozważań stwierdzając, że naruszenia przez organy wskazanych przepisów prawa mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.
O kosztach Sąd orzekł jak w pkt 2 sentencji wyroku na podstawie art. 200 p.p.s.a. oraz art. 205 § 2 p.p.s.a.