III SA/Po 58/24

III SA/Po 58/24 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2024-04-12
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-02-06
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Izabela Paluszyńska
Mirella Ławniczak /przewodniczący sprawozdawca/
Walentyna Długaszewska
Symbol z opisem
6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne
Ubezpieczenie społeczne
Sygn. powiązane
I GSK 1026/24 - Wyrok NSA z 2025-02-06
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 2325
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Dnia 12 kwietnia 2024 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Mirella Ławniczak (sprawozdawca) Sędzia WSA Izabela Paluszyńska Sędzia WSA Walentyna Długaszewska Protokolant : St. sekr. sąd. Anna Adamska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 marca 2024 roku sprawy ze skargi [...] Sp. z o.o. w [...] na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w P. z dnia 12 grudnia 2023 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do złożenia wniosku o zwolnienie z obowiązku opłacania składek za okres od marca do maja 2020 r. oddala skargę.
Uzasadnienie
Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: "Zakład", "ZUS") decyzją z 25 stycznia 2021 r., nr [...], umorzył postępowanie w sprawie wniosku spółki [...] Sp. z o.o. (dalej: "strona", "spółka") z 12 listopada 2020 r. o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o zwolnienie z opłacania składek za okres marzec-maj 2020 r.
Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym.
Spółka złożyła 12 listopada 2020 r. wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek za marzec-maj 2020 r. Jednocześnie przedstawiła pismo, w którym wyjaśniła okoliczności powodujące złożenie wniosku po terminie i wniosła o jego przywrócenie.
Zakład decyzją z 23 listopada 2020 r., nr [...], odmówił spółce prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenia zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres marzec-maj 2020 r.
We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy spółka nie zgodziła się z wydaną decyzją i zwróciła uwagę na pominięcie wniosku o przywrócenie terminu.
ZUS decyzją z 25 stycznia 2021 r., nr [...], uchylił w całości decyzję wydaną w I instancji i umorzył postępowanie wywołane wnioskiem o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek.
Jednocześnie Zakład decyzją z 25 stycznia 2021 r., nr [...], umorzył postępowanie w sprawie wniosku strony o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o zwolnienie z opłacania składek.
W uzasadnieniu organ rentowy wskazał, że zgodnie z art. 31zp ust. 1 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 1842 ze zm., dalej: "ustawa COVID-19") wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek płatnik składek przekazuje do Zakładu nie później niż do 30 czerwca 2020 r. Termin ten jest terminem materialnoprawnym, a jego upływ powoduje skutki w postaci wygaśnięcia prawa do ubiegania się o zwolnienie z opłacania składek. Terminy materialne nie podlegają przywróceniu, chyba że taką możliwość przewiduje przepis je określający. Ustawodawca jednak nie przewidział możliwości przywrócenia terminu do złożenia rzeczonego wniosku.
Przepisy art. 58-59 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm., dalej: "K.p.a.") nie mają zastosowania do terminów prawa materialnego. Wobec tego, niezależnie od przyczyn, niedopuszczalne jest przywrócenie terminu do złożenia wniosku o zwolnienie. Tym samym postępowanie stało się bezprzedmiotowe.
Po rozpatrzeniu skargi WSA w Poznaniu wyrokiem z dnia 26 października 2021 r. sygn. III SA/Po 538/21 uchylił decyzję z dnia 25 stycznia 2021 r.
W uzasadnieniu wyroku WSA wskazał, ze zaskarżona decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 25 stycznia 2021 r., nr [...], wydana została z istotnym naruszeniem przepisów postępowania, co w świetle art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. stanowi podstawę jej wyeliminowania z obrotu prawnego.
W realiach rozpoznawanej sprawy skarżąca wystąpiła do Zakładu z wnioskiem o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za okres od marca do maja 2020 r. Termin ten przewidziany został w art. 31zp ust. 1 ustawy COVID-19 (aktualnie jest to art. 31zp ust. 1 pkt 1 ustawy COVID-19), w świetle którego wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za wspomniany okres płatnik składek przekazuje do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r. Zakład uznał, że z uwagi na materialnoprawny charakter tego terminu niemożliwe jest jego przywrócenie i umorzył postępowanie zainicjowane przez stronę.
Z powyższym stanowiskiem Zakładu nie można się zgodzić, bowiem organ rentowy pominął podstawę prawną do przywrócenie rzeczonego terminu.
Wskazać najpierw należy, że w błędnym przekonaniu pozostaje skarżąca twierdząc, że złożony w sprawie wniosek o przywrócenie terminu Zakład rozpoznał jako organ II instancji, przez co została ona pozbawiona prawa do jego dwukrotnego rozpoznania. Zaskarżona decyzja stanowi bowiem decyzję wydaną w I instancji, pomimo że do jej wydania doszło jednocześnie z wydaniem decyzji kończącej II instancję w sprawie samego wniosku o zwolnienie z opłacania składek. Nota bene, możliwość jej zaskarżenia do tut. Sądu, abstrahując w tym miejscu od błędnego w tym względzie pouczenia zawartego w samej decyzji, wynika z aktualnego ukształtowania art. 52 P.p.s.a., w którym wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy – pominięty we wspomnianym pouczeniu – nie jest już środkiem zaskarżenia, którego wyczerpanie jest koniecznym warunkiem dopuszczalności wniesienia skargi do sądu (zob. m.in. postanowienie NSA z 11 maja 2018 r., sygn. akt I OSK 1269/18, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, na stronie: https://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Przede wszystkim stwierdzić jednak trzeba, że Zakład – choć ma rację wskazując na to, że terminy materialnoprawne nie podlegają przywróceniu, chyba że możliwość taką przewiduje przepis szczególny – całkowicie pominął obowiązywanie w okolicznościach rozpatrywanej sprawy takiego właśnie przepisu szczególnego, to jest art. 15zzzzzn2 ustawy COVID-19. Zgodnie z nim w przypadku stwierdzenia uchybienia przez stronę w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów: 1) od zachowania których jest uzależnione udzielenie ochrony prawnej przed organem administracji publicznej, 2) do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki, 3) przedawnienia, 4) których niezachowanie powoduje wygaśnięciu lub zmianę praw rzeczowych oraz roszczeń i wierzytelności, a także popadnięcie w opóźnienie, 5) zawitych, z niezachowaniem których ustawa wiąże ujemne skutki dla strony, 6) do dokonania przez podmioty lub jednostki organizacyjne podlegające wpisowi do właściwego rejestru czynności, które powodują obowiązek zgłoszenia tego rejestru, a także terminów na wykonanie przez te podmioty obowiązków wynikających z przepisów o ich ustroju – organ administracji publicznej zawiadamia stronę o uchybieniu terminu (ust. 1.). W zawiadomieniu, o którym mowa w ust. 1, organ administracji publicznej wyznacza stronie termin 30 dni na złożenie wniosku o przywrócenie terminu (ust. 2). W przypadku, o którym mowa w art. 58 § 2 K.p.a., prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w terminie 30 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu (ust. 3).
Na gruncie art. 15zzzzzn2 ustawy COVID-19 traci zatem znaczenie materialnoprawny charakter terminu z art. 31zp ust. 1 pkt 1 ustawy COVID-19. Przepis ten otwiera bowiem możliwość przywrócenia terminów przewidzianych przepisami prawa administracyjnego niezależnie od procesowego, czy materialnoprawnego ich charakteru. Nie budzi przy tym wątpliwości, że termin z art. 31zp ust. 1 pkt 1 ustawy COVID-19 stanowi termin do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki (art. 15zzzzzn2 ust. 1 pkt 2 ustawy COVID-19).
Art. 15zzzzzn2 dodany został do ustawy COVID-19 na mocy art. 1 pkt 24 ustawy z 9 grudnia 2020 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2020 r., poz. 2255) z dniem 16 grudnia 2020 r., a więc przed dniem wydania zaskarżonej decyzji. Z jego treści wprost zaś wynika, że znajduje on zastosowanie w przypadkach uchybienia terminu w okresie obowiązywania stanu epidemii. Tymczasem stan epidemii ogłoszony został od 20 marca 2020 r. na mocy rozporządzenia Ministra Zdrowia z 20 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii (Dz. U. z 2020 r., poz. 491 ze zm.).
Bez wątpienia art. 15zzzzzn2 ustawy COVID-19 powinien w konsekwencji powyższego znaleźć zastosowanie w sprawie skarżącej spółki. Nie stosując regulacji tam przewidzianych i umarzając postępowanie w sprawie wniosku skarżącej o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o zwolnienie z opłacania składek Zakład istotnie naruszył zatem art. 105 § 1 K.p.a. Wbrew bowiem twierdzeniom organu rentowego wobec istnienia szczególnej podstawy prawnej do rozpoznania tego wniosku nie zachodziły przesłanki do umorzenia postępowania nim wywołanego.
Ponownie rozpoznając sprawę Zakład miał uwzględnić ocenę prawną wyrażoną w niniejszym uzasadnieniu i wynikające z niego wskazania, co do dalszego postępowania. Organ rentowy rozpozna przy tym wniosek skarżącej o przywrócenie terminu co do meritum, bowiem uprzednie zawiadamianie o uchybieniu terminu, czy wyznaczenie 30 dni na złożenie wniosku o jego przywrócenie – to jest realizacja dyspozycji art. 15zzzzzn2 ust. 1 i ust. 2 ustawy COVID-19 – w okolicznościach tej sprawy stało się już bezzasadne.
Wobec powyższego, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji wyroku.
Wyrokiem NSA z dnia 23 maja 2023 r. sygn.. I GSK 93/22 oddalono skargę kasacyjną organu od wyroku WSA z 26 października 2021 r. sygn. III SA/Po 538/21.
Po ponownym rozpatrzeniu sprawy ZUS I Oddział w P. decyzją z dnia 12 grudnia 2023 r. odmówił – na podstawie art. 58 § 1 i 2 K.p.a. oraz art. 15zzzzzn2 ustawy COVID-19 - stronie przywrócenia terminu do złożenia wniosku o zwolnienie z obowiązku opłacenia składek za okres od marca do maja 2020 r.
W uzasadnieniu wniosku organ wskazał, że zdaniem strony brak możliwości złożenia wniosku w terminie do 30 czerwca 2020 r. wynikał ze specyfiki przepisów, które były niedookreślone, a ich wyjaśnienie było rozstrzygające wobec wielu podmiotów dopiero po komunikacie Urzędu Konkurencji i Konsumentów. Dopiero po tym komunikacie strona uznała za właściwe staranie się o środki pomocowe związane z pandemią. Wcześniejsze złożenie wniosku uznano za niecelowe.
W ocenie organu te okoliczności nie uzasadniają braku winy w uchybieniu terminu do dokonania przedmiotowej czynności.
Wyrokiem NSA z dnia 23 maja 2023 r. sygn.. I GSK 93/22 oddalono skargę 1
W skardze do WSA w Poznaniu strona wniosła o uchylenie decyzji z 12 grudnia 2023 r., podnosząc zarzuty naruszenia :
- art. 77 § 1 i art. 80 w zw. z art. 7 kpa
- art. 7 a § 1 i art. 8 § 1 kpa
- art. 59 § 1 w zw. z art. 58 § 1 i 2 kpa w zw. z art. 15zzzzzn2 ust. 1 pkt 5 i ust. 2 ustawy COVID-19
- art. 107 § 3 kpa.
Strona wskazała m. in. na wątpliwości interpretacyjne dotyczące przepisów w przedmiocie składania wniosków o przyznanie pomocy przedsiębiorcom w okresie pandemii. Interpretacja przepisów zmieniała się po upływie terminu do złożenia przedmiotowego wniosku o zwolnienie ze składek. Przepisy, ich interpretacje ,a nawet formularze wniosku o udzielenie zwolnienia z obowiązku opłacania skaldem aktualne na dzień 30 czerwca 2020 roku jasno wskazywały ,że ubieganie się o zwolnienie skarżącego jest bezpodstawne.
Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem.
Organ wykonał– zgodnie z art. 153 p.p.s.a. – wytyczne wynikające z wyroku WSA z dnia 26 października 2021 r. sygn. III SA/Po 538/21.
Organ rentowy w ramach ponownego rozpoznania sprawy zobowiązany był rozpoznać wniosek skarżącej o przywrócenie terminu co do meritum. Uprzednie zawiadamianie o uchybieniu terminu, czy wyznaczenie 30 dni na złożenie wniosku o jego przywrócenie – to jest realizacja dyspozycji art. 15zzzzzn2 ust. 1 i ust. 2 ustawy COVID-19 – w okolicznościach tej sprawy stało się już bezzasadne i takie jednoznaczne stanowisko wyraził też WSA w Poznaniu w w/w wyroku III SA/Po 538/21
Zgodnie z art. 15zzzzzn2 ustawy z dnia 9 grudnia 2020 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2020 r., poz. 2255):
1. W przypadku stwierdzenia uchybienia przez stronę w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów:
1) od zachowania których jest uzależnione udzielenie ochrony prawnej przed organem administracji publicznej,
2) do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki,
3) przedawnienia,
4) których niezachowanie powoduje wygaśnięcie lub zmianę praw rzeczowych oraz roszczeń i wierzytelności, a także popadnięcie w opóźnienie,
5) zawitych, z niezachowaniem których ustawa wiąże ujemne skutki dla strony,
6) do dokonania przez podmioty lub jednostki organizacyjne podlegające wpisowi do właściwego rejestru czynności, które powodują obowiązek zgłoszenia do tego rejestru, a także terminów na wykonanie przez te podmioty obowiązków wynikających z przepisów o ich ustroju
- organ administracji publicznej zawiadamia stronę o uchybieniu terminu.
2. W zawiadomieniu, o którym mowa w ust. 1, organ administracji publicznej wyznacza stronie termin 30 dni na złożenie wniosku o przywrócenie terminu.
3. W przypadku, o którym mowa w art. 58 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w terminie 30 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu.
Powołana regulacja wprowadziła dodatkową procedurę w okresie trwania pandemii i licznych zakażeń wirusem SARS-CoV-2 w przypadku uchybienia terminów zawitych. Z cyt. przepisu wynika, że obowiązkiem organu jest zawiadomienie strony o uchybieniu terminu (art. 15 zzzzzn2 ust. 1), wyznaczenie stronie terminu 30 dni na złożenie wniosku o przywrócenie terminu (ust. 2) oraz pouczenie o treści ust. 3 tego przepisu wydłużającego termin na złożenie wniosku z 7 do 30 dni. Koryguje ona nowelizację ustawy o COVID -19 dokonaną ustawą z dnia 14 maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 (Dz. U. poz. 875), w wyniku której m.in. uchylono przepis art. 15zzr ustawy o COVID – 19 obowiązujący od dnia 31 marca 2020 r. i przewidujący w ust. 1 pkt 5, że w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 bieg przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów zawitych, z niezachowaniem których ustawa wiąże ujemne skutki dla strony – nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu na ten okres.
W rozpoznawanej sprawie zastosowanie znajdował art. 15zzzzzn2 ustawy o COVID-19. Doszło w niej bowiem do uchybienia terminu zawitego, z niezachowaniem którego ustawa wiąże ujemne skutki dla strony, co stanowi przesłankę zawiadomienia strony postępowania przewidzianą w art. 15zzzzzn2 ust. 1 pkt 1 ustawy o COVID-19.
Zgodnie natomiast z art. 58 k.p.a przewidującym przywrócenie terminu za przesłanki przywrócenia terminu uznaje się :
1) uchybienie terminowi procesowemu,
2) uprawdopodobnienie braku winy,
3) złożenie wniosku o przywrócenie terminu,
4) dokonanie czynności, której terminowi uchybiono z zachowaniem 7-dniowego terminu liczonego od dnia ustania przyczyny uchybienia.
W art. 58 § 1 Kpa wprowadzono warunek braku zawinienia w uchybieniu terminowi, jako konieczną przesłankę do ewentualnego przywrócenia terminu. Spełnienie tego warunku należy oceniać w kategoriach zachowania przez zainteresowanego reguł starannego działania. Przy tym osoba zainteresowana ma uprawdopodobnić brak swej winy, czyli powinna uwiarygodnić stosowną argumentacją swoją staranność oraz fakt, że przeszkoda była od niej niezależna, istniała cały czas, aż do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu i jednocześnie uniemożliwiła jej działanie, nawet przy dołożeniu największego wysiłku możliwego w danych okolicznościach (por. wyrok NSA z dnia 25 stycznia 2011r. I FSK 2000/09 opubl. LEX nr 785329).
W ocenie Sądu organ prawidłowo uznał brak podstaw z art. 58 kpa do przywrócenia terminu do dokonania przedmiotowej czynności.
Zdaniem strony brak możliwości złożenia wniosku w terminie do 30 czerwca 2020 r. wynikał ze specyfiki przepisów, które były niedookreślone, a ich wyjaśnienie było rozstrzygające wobec wielu podmiotów dopiero po komunikacie Urzędu Konkurencji i Konsumentów. Dopiero po tym komunikacie strona uznała za właściwe staranie się o środki pomocowe związane z pandemią. Wcześniejsze złożenie wniosku uznano za niecelowe.
Sąd podkreśla, że przeszkodą w dokonaniu danej czynności procesowej w terminie nie mogą być okoliczności dotyczące interpretowania przepisów regulujących dokonanie takiej czynności procesowej. Przepis regulował wyraźnie termin do złożenia wniosku – 30 czerwca 2020 r. Przepis był jasny i kategoryczny. Ustawodawca nie przewidział w przepisach prawa wydłużenia tego terminu. Strona nie wykonała zatem tego obowiązku w wymaganym terminie, a nie była z niego zwolniona. Bez znaczenia pozostają w tym kontekście twierdzenia strony o niejasnościach interpretacyjnych dotyczących przepisów. Dokumenty zostały złożone po wyznaczonym przez ustawodawcę terminie , który charakteryzował się dużym rygorem prawnym, przejawiającym się w tym, że niepodjęcie określonej czynności przez uprawniony podmiot w okresie zakreślonym tym terminem, powoduje definitywne wygaśnięcie przysługującego podmiotowi prawa do tej czynności. W tym przypadku czynność ta polegała na konieczności złożenia deklaracji rozliczeniowych strony i winna być dokonana bez względu na rokowania co do potencjalnego zwolnienia strony z opłacania składek.
Strona należycie dbająca o własne interesy winna dochować odpowiedniej staranności polegającej na złożeniu takiego wniosku w terminie do 30 czerwca 2020 r. Strona uznała wcześniejsze składanie wniosku za niecelowe, ale był to jej świadomy wybór. Oznaczał podjęcie ryzyka negatywnych skutków procesowych dla strony. Skarżący jako przedsiębiorca winien w sposób szczególny dbać o własne interesy i posiadać wiedzę na temat ciążących na nim obowiązków wynikających z obowiązujących regulacji prawnych oraz norm i uprawnień przewidzianych w aktach prawnych.
Wobec powyższego Sąd oddalił skargę, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 z późn. zm.).