III SA/Po 572/24

III SA/Po 572/24 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2025-02-04
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2024-11-14
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Izabela Paluszyńska
Mirella Ławniczak /sprawozdawca/
Walentyna Długaszewska /przewodniczący/
Symbol z opisem
6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne
Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 2325
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Dnia 4 lutego 2025 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Walentyna Długaszewska Sędziowie WSA Mirella Ławniczak (spr.) WSA Izabela Paluszyńska Protokolant: st. sekr. sąd. Agnieszka Raczkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 lutego 2025 roku sprawy ze skargi P. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 11 września 2024r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek oddala skargę.
Uzasadnienie
W dniu 11 maja Dnia 11 maja 2023r. P. K. (dalej: skarżąca) złożyła wniosek o umorzenie całości zadłużenia z tytułu składek.
Zakład Ubezpieczeń Społecznych/ZUS I Oddział w [...] decyzją nr [...] z dnia 30 czerwca 2023r. na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 123 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2022r., poz. 1009 ze zm.) oraz art. 105 § 2 k.p.a. umorzył postępowanie w sprawie wniosku skarżącej z dnia 11.05.2023r. o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek.
W uzasadnieniu podał, że z uwagi na powoływanie się przez skarżącą na przedawnienie należności postępowanie o umorzenie tych należności stało się bezprzedmiotowe. Brak jest bowiem podstaw do rozpoznania wniosku w oparciu o obowiązujące przepisy prawa, tj. art. 28 i art. 28 ust. 3 a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Organ podał, że na złożone pismo w oparciu o art. 24 ust. 4 u.s.u.s., na który skarżąca się powołuje, tj. w zakresie umorzenia należności zostanie jej udzielona odpowiedź w odrębnej korespondencji.
W terminowo wniesionym wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżąca podała, że nie rozumie z jakiego powodu ZUS umorzył postępowanie, sprawa dotyczy składek za lata 2013, 2014 i 2016, które zgodnie z art. 24 ust. 5 u.s.u.s. uległy przedawnieniu po 5 latach. Podała, że nie otrzymała odrębnego pisma odnośnie przedawnienia.
Decyzją nr [...]. z dnia 19 września 2023r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych/ZUS I Oddział w [...] na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 oraz art. 123 ustawy z 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 i art. 105 § 2 k.p.a. utrzymał w mocy decyzję z dnia 30.06.2023r.
W uzasadnieniu organ cytując treść art. 28 ust 3 i art. 28 ust. 3 a u.s.u.s. oraz rozporządzenia podał, że podane w nich podstawy umorzenia zaległości z tytułu składek tworzą zamknięty katalog przypadków, którego nie można rozszerzać. Przedawnienie należności z tytułu składek, na które powołuje się skarżąca we wniosku nie zawiera się w w/w katalogu, co uzasadnia umorzenie postępowania administracyjnego w sprawie wniosku o umorzenie zadłużenia.
W skardze skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji oraz o zwrot kosztów postępowania wg norm przepisanych.
Podała w niej ,że ZUS przez lata nie informował jej ani nie próbował dochodzić swoich należności a takie działanie miało na celu hodowanie odsetek i powiększanie kwoty zaległości. Jej zdaniem żądanie przez ZUS zapłaty należności z tytułu nieopłaconych składek jest bezpodstawne, dlatego wnosi o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek.
Wyrokiem z dnia 30 stycznia 2024, o sygn. III SA/po 824/23 roku WSA w Poznaniu uchylił zaskarżoną i poprzedzającą decyzję organu.
W uzasadnieniu wskazał, że nieprawidłowe jest stanowisko organu, jakoby zaistniały warunki do umorzenia postępowania na podst. art. 105 §1 Kpa. Zdaniem sądu organ zobowiązany jest do wykazania bezzasadności żądania w decyzji załatwiającej sprawę co do jej istoty. Organ nie wyjaśnił skarżącej z jakich powodów uznaje, że składki nie uległy przedawnieniu i że w takiej sytuacji skarżąca wnosząc o ich umorzenie powinna złożyć wymagane oświadczenie. W zaskarżonej decyzji organ nie wyjaśnił również kwestii przedawnienia , a kwestia przedawnienia składek , których umorzenia domaga się strona winna być zawarta w merytorycznej decyzji dotyczącej rozpatrzenia wniosku. Ostatecznie sąd uchylając obie decyzje organów uznał, że wniosek skarżącej winien być rozpoznany merytorycznie poprzez wydanie decyzji , a jedynie po stwierdzeniu przez organ ,że zobowiązanie nie uległo przedawnieniu organ może stwierdzić bezprzedmiotowość wniosku.
Po ponownym rozpoznaniu sprawy ZUS I Oddział w [...] wydał decyzję, mocą której odmówił P. K. umorzenia składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie 41 647,11 zł, w tym na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenia zdrowotne i Fundusz Pracy.
W uzasadnieniu organ wskazał, że na zawieszenie terminu biegu przedawnienia wpływ miało wszczęcie postępowania egzekucyjnego na podstawie tytułów wykonawczych doręczonych w dniach 21 marca 2014,27 grudnia 2016,29 czerwca 2016, i 25 lutego 2019. Na zawieszenie jego biegu miało również wpływ postępowanie w sprawie wydania decyzji o wysokości zadłużenia za okres 9/2013-4/2014,6/2014-11/2014 od 5 lutego 2015 do 30 lipca 2015 oraz postępowanie w sprawie wydania decyzji o wysokości zadłużenia za okres 1/2016 od 24 maja 2016 do 7 września 2016r. Organ objaśniając wyczerpująco przebieg nowelizacji przepisów o przedawnieniu wskazał, że od 1 stycznia 2003 roku dokonano zmiany m.in. art. 24 ust.4 u.su.s stanowiąc ,że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat od dnia , w którym stały się wymagalne. To oznaczało ,że do nieprzedawnionych do dnia 31 grudnia 2002 roku należności stosuje się nie tylko nowy, wydłużony termin przedawnienia , ale również wszystkie nowe przepisy dotyczące okoliczności mających wpływ na jego bieg. Po kolejnej nowelizacji obowiązującej od dnia 1 grudnia 2012 roku – do przedawnienia należności składek, którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 roku stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym ustawą dnia 1 grudnia 2012 roku. Natomiast z godnie z art. 24 ust.4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych obowiązującym od 1 stycznia 2012 roku zmieniono treść art. 24 ust.4 u.s.u.s i skrócono okres przedawnienia należności z tytułu składek z 10 lat do 5. Jeżeli bieg przedawnienia rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 roku , stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym nową ustawą z tym, że rozpoczyna się on od 1 stycznia 2012 roku. Wskazano też w tej decyzji ,że bieg w/w okresów ulega zawieszeniu od dnia wszczęcia postępowania w sprawie wydania decyzji ustalającej obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym , podstawę wymiaru składek lub obowiązek opłacania składek na te ubezpieczenia od dnia ,w którym stała się ona prawomocna. Ulega też zawieszeniu , jeżeli Zakład podjął pierwszą czynność zmierzającą do wyegzekwowania należności z tytułu składek , o której dłużnik został zawiadomiony , do ostatniego dnia miesiąca , w którym zakończono potrącenia lub do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Dalej organ rozważając określone w art. 28 ust.2 i 3 u.s.u.s warunki umorzenia składek uznał, że nie zaistniała nieściągalność w rozumieniu ust.3 pkt 1-6 przepisu art.28 ust.3. Odniesiono się także do przesłanek określonych w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 roku i stwierdzono, że brak jest podstaw do uznania ,żeby przewlekła choroba zobowiązanej lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny pozbawiała zobowiązaną możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Strona nie przedłożyła jakiejkolwiek dokumentacji wskazującej na jej sytuację zdrowotną. Nie wystąpiły też przesłanki trudnej sytuacji finansowej , która pozbawiałoby stronę i jej rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych w sytuacji konieczności zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych . Organ wyjaśnił ,że strona zaprzestała prowadzenia dzielności gospodarczej ,nie posiadała tytułu do ubezpieczenia. Jest w związku małżeńskim. Strona zdaniem organu jest w wieku aktywności zawodowej, a zebrany materiał dowodowy nie wykazał, że zachodzą okoliczności , które skutkowałyby umorzeniem zaległości z tytułu składek. Na podstawie zebranych materiałów dowodowych organ przyjął, że strona nie wykazała, aby jej sytuacja materialno-bytowa całkowicie i trwale uniemożliwiała spłatę zaległości wobec ZUS, jak również nie przedłożyła dokumentu stwierdzającego całkowitą i trwałą niezdolność do pracy.
Strona w dniu 17 lipca 2024 roku złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Podniosła w nim, że jej należności uległy przedawnieniu zgodnie z art. 24 ust.4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych , a potwierdzeniem jej stanowiska jest wyrok WSA w Poznaniu dnia 30 stycznia 2024 roku uchylający poprzednie orzeczenia ZUS.
Decyzją z dnia 11 września 2024 roku, o nr [...] ZUS Oddział w [...] utrzymał w mocy zaskarżone orzeczenie. Organ w całości potrzymał twierdzenia organu wydającego poprzedzającą decyzję. Podkreślono, że nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za nieściągalne w rozumieniu art. 28 ust.2 i 3 u.s.u.s,a strona nie wykazała ,że zgodnie z treścią art. 28 ust.3a należności z te mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Strona nie wykazała, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych , nie wykazała też ,aby powstanie zadłużenia było następstwem szczególnych zdarzeń jak również , aby jej stan zdrowia lub konieczność sprawowania opieki na przewlekle chorym członkiem rodziny pozbawiłby ją możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności .Organ wyjaśnił, że do rozpatrzenia sprawy skorzystano z wygenerowanych z Kompleksowego Systemu Informatycznego ZUS oraz rejestrów centralnych danych. Ustalono, że strona prowadziła działalność gospodarczą [...] od 1 marca 2010 do 8 lutego 2018 i od 1 marca 2018 do 30 czerwca 2022 roku. Od 1 lutego 2019 do 31 stycznia 2023 roku strona była zgłoszona do ubezpieczeń społecznych jako zleceniobiorca ,ale aktualnie nie posiada własnego tytułu do ubezpieczeń w ZUS, od 3 lutego 2021 roku jest zamężna i ma troje dzieci w wieku 9,12 i 20 lat, nie posada żadnych pojazdów, nie jest właścicielką ani współwłaścicielką nieruchomości.
Dalej organ odniósł się do kwestii nowelizacji przepisów o przedawnieniu i odnosząc je do prowadzonych postępowań egzekucyjnych uznał, że bieg terminu przedawnienia uległ zawieszeniu określając szczegółowo terminy zawieszenia i podtrzymując w tym zakresie w całości stanowisko organu I instancji. Organ podkreślił, że wobec braku oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym organ nie posiada informacji, z kim strona prowadzi gospodarstwo domowe oraz jakie ponosi wydatki zwiane z utrzymaniem, dlatego nie ma możliwości ustalenia faktycznej sytuacji finansowej oraz odniesienia jej do poziomu minimum socjalnego lub minimum egzystencji. Strona nie wykazała też ,aby ubiegała się o pomoc socjalną .
Strona skorzystała z prawa skargi do WSA w Poznaniu.
W skardze, podobnie jak we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wskazała, że składki są przedawnione w oparciu o art. 24 ust.4 u.s.u.s ,a organ przekazuje stronie sprzeczne i dezinformujące pisma.
Organ w odpowiedzi na skargę podtrzymał swoje stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.
Skarga podlegała oddaleniu.
Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonej decyzji organu odwoławczego z punktu widzenia jej legalności, tj. z punktu widzenia
zgodności tej decyzji z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023r., poz. 259 ze z zm., dalej: "p.p.s.a.") wynika, że zaskarżona
decyzja ulega uchyleniu wtedy, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy bądź inne naruszenie
przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Oceniając zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem stwierdzić należy, że decyzja ta nie narusza prawa w stopniu
nakazującym wyeliminowanie jej
z obrotu prawnego.
Przedmiotem sporu w rozpatrywanej sprawie jest odmowa Skarżącej umorzenia przez ZUS należności z tytułu składek na ubezpieczenie
społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy – w łącznej kwocie 41.647,11 zł.
Strona od początku trwania postępowania zasadność i konieczność umorzenia należności wobec ZUS opierała na ich przedawnieniu.
Z zaskarżonej decyzji wynika, że najstarsze objęte wypowiedzią organu należności obciążające skarżącą obejmują składki za styczeń 2013r.
r. Podkreślenia wymaga i organ to wyjaśnił, że przepisy regulujące zagadnienie przedawnienia należności składkowych ulegały zmianom na
przestrzeni lat. W sprawach należności z tytułu składek termin przedawnienia nie jest jednolity, bo 1 stycznia 2012 r. doszło do zmiany
legislacyjnej w tym zakresie. Określenie terminu przedawnienia zależy od tego, czy 1 stycznia 2012 r. doszło już do upływu
obowiązującego do tej daty, dziesięcioletniego terminu przedawnienia. Jeżeli tak, dalsze analizy są zbędne, bo zobowiązanie
publicznoprawne wygasło. Jeżeli jednak do upływu terminu przedawnienia 1 stycznia 2012 r. jeszcze nie doszło, wówczas obowiązuje
krótszy, pięcioletni termin przedawnienia, wprowadzony z dniem 1 stycznia 2012 r. mocą dokonanej przez art. 11 ust. 1 pkt 1 lit. a
ustawy z 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. z 2011 r., Nr 232, poz. 1378)
nowelizacji art. 24 ust. 4 u.s.u.s.I z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszym postępowaniu.
Zgodnie art. 24 ust. 4 u.s.u.s. w brzmieniu obecnie obowiązującym i mającym zastosowanie w rozpoznawanej sprawie należności z tytułu
składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-6.
Na mocy art. 24 ust. 5b u.s.u.s., bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od pierwszego dnia miesiąca, w którym nastąpiło
rozpoczęcie potrąceń ze świadczeń z ubezpieczeń społecznych wypłacanych przez Zakład lub podjęcie pierwszej czynności zmierzającej do
wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do ostatniego dnia miesiąca, w którym zakończono
potrącenia, lub do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego.
Z akt administracyjnych i wydanych decyzji (w tym szczegółowo z decyzji organów obu I instancji) wynika, że doszło do zawieszenia biegu
terminu przedawnienia na skutek wszczęcia postępowania egzekucyjnego i doręczenia tytułów wykonawczych. Organ wskazał ,że składki na
ubezpieczenia społeczne ,ubezpieczenia zdrowotne i Fundusz Pracy za okres 1/2013-8/2013 uległy zawieszeniu od dnia 28 lutego 2014 r tj.
od dnia doręczenia upomnień w sprawie tytułów wykonawczych [...], od dnia 27 grudnia 2016 r tj. od dnia doręczenia
tytułów wykonawczych nr [...] obejmujących należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenia zdrowotne
i Fundusz Pracy za okres 9/2013-4/2014,6/2014-11/2014, od 26 września 2016 r tj. od dnia doręczenia tytułów wykonawczych
[...] obejmujących należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne z 1/2016, od 25 lutego 2019 r tj. od
dnia doręczenia tytułu wykonawczego nr [...] obejmującego należności z tytułu składek na Fundusz Pracy za 1/2016.Organ
podkreślił, że postępowanie egzekucyjne trwa nadal. Ponadto powołując się przepis art.24 f u.s.u.s wskazał na zawieszenie biegu
przedawnienia od dnia 5 lutego 2015 roku tj. od dnia wszczęcia postępowania w sprawie wydania decyzji o wysokości zadłużenia na okres od
9/2013-4/2014,6/2014-11/2014 do 30 lipca 20-15 roku tj. do dnia uprawomocnienia się tej decyzji oraz od 24 maja 2016 r. tj. od dnia
wszczęcia postępowania w sprawie wydania decyzji o wysokości zadłużenia za 1/2016 do 7 września 2016 tj. do uprawomocnienia się decyzji.
Strona nie podważała tych ustaleń, nie podała argumentacji, a przede wszystkim dowodów, które uprawniałyby do uznania, że ustalenia
organu są błędne. Z kolei sąd uznał, że Zakład prawidłowo dokonał oceny składek w kontekście art. 24 ust. 4, art. 24 ust. 5 oraz art.
24 ust. 5b i 5f u.s.u.s. Wskazał podstawy i przyczynę nieprzedawnienia przedmiotowych należności.
Pomimo faktu, że strona wbrew wezwaniu organu z dnia 13 maja 2024 roku o konieczności przedłożenia oświadczenia o stanie rodzinnym i
majątkowym, innych dokumentów potwierdzających aktualną sytuację materialną i zdrowotną -dokumentów tych nie przedłożyła, a powyższych
okoliczności nie wskazała także w środkach zaskarżenia, organ przeprowadził wyczerpujące postępowanie w zakresie przesłanek
uregulowanych w art.28 u.s.u.s. Nie kwestionując bowiem utrwalonego w orzecznictwie poglądu, zgodnie z którym w postępowaniu toczącym
się na skutek złożenia wniosku o umorzenie należności, to przede wszystkim na stronie zgłaszającej powyższy wniosek spoczywa ciężar
wykazania, że zachodzą przesłanki uzasadniające zgłoszone żądanie, w ocenie sądu nie zwalniało to organu z obowiązku prowadzenia
postępowania w taki sposób, który zapewnił należyte i sprawne ustalenie stanu faktycznego z poszanowaniem m. in. zasady informowania
(art. 9 k.p.a) i takie postępowanie organy obu instancji przeprowadziły.
Postępowanie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek uregulowane jest w art. 28 u.s.u.s., jak również w § 3 ust. 1
rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. Zgodnie z art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z
tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez ZUS tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności, która
zachodzi w sytuacjach wymienionych enumeratywnie w ust. 3 .Stosownie do art. 28 ust. 1 i 2 ustawy z 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń
społecznych (Dz. U. 2024 r., poz. 497; dalej "u.s.u.s." lub "ustawa") należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku
ich całkowitej nieściągalności. Zgodnie z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność zachodzi, gdy: nastąpiła śmierć dłużnika i
brak jest następców prawnych (pkt 1), oddalony został wniosek o ogłoszenie upadłości (pkt 2), zaprzestano prowadzenia działalności przy
braku majątku, następców prawnych i podstaw do odpowiedzialności osób trzecich (pkt 3), brak jest środków po zakończeniu postępowania
likwidacyjnego (pkt 4), ma miejsce znikoma wysokość nieopłaconej składki (pkt 4a), organ egzekucyjny stwierdził brak majątku z którego
można prowadzić egzekucję (pkt 5), jak też oczywiste jest, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki
egzekucyjne (pkt 6).
Przewidziane w cytowanych wyżej przepisach art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s., uzależnienie umorzenia należności z tytułu składek od całkowitej
ich nieściągalności nie dotyczy jednak ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek. Z kolei w art. 28 ust. 3b u.s.u.s.
zawierającym uprawnienie do wydania przez właściwego ministra rozporządzenia do określenia szczegółowych zasad umarzania takich
należności z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, sformułowano zalecenie w postaci wzięcia pod uwagę ważnego interesu
osoby zobowiązanej do opłacania należności z tytułu składek oraz stanu finansów ubezpieczeń społecznych. Przesłanki, którymi powinien
się kierować organ podejmujący decyzję w takim przypadku, wskazane zostały w rozporządzeniu Ministra Gospodarki Pracy i Polityki
Społecznej z dnia 31.07.2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U.
Nr 141, poz. 1365). W § 3 ust. 1 tego rozporządzenia przewidziano, że zaległe składki mogą być umorzone, jeżeli zobowiązany wykaże, że
ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest on w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie
skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby
zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (pkt 1) lub, że ze względu na poniesione w wyniku
klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia straty materialne opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić
zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności (pkt 2), jak też istnieje przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczne jest
sprawowanie opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, która pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego
opłacenie należności (pkt 3).
Podkreślić zarazem trzeba, że decyzja o umorzeniu należności z tytułu składek, zarówno w odniesieniu do sytuacji przewidzianych w art.
28 ust. 3, jak i ust. 3a u.s.u.s., jest decyzją uznaniową. Powyższe oznacza, że wystąpienie którejkolwiek z przywołanych przesłanek
całkowitej nieściągalności lub przesłanek umorzenia pomimo braku całkowitej nieściągalności, daje jedynie potencjalną możliwość
umorzenia powstałych należności składkowych. Samo bowiem wystąpienie przesłanek umorzenia należności, nie skutkuje jeszcze powstaniem
obowiązku podjęcia takiego rozstrzygnięcia przez organ (ZUS), lecz dopiero otwiera (daje organowi) taką możliwość. Zatem, nawet w razie
stwierdzenia wystąpienia tych przesłanek, organ może także podjąć rozstrzygnięcie odmowne. Jednak w takim przypadku, z uwagi na
uznaniowy charakter podejmowanej decyzji, powinien przyjmowane rozstrzygnięcie uzasadnić w sposób niebudzący wątpliwości co do motywów,
którymi się kierował przy jej wydawaniu (por. wyrok WSA w Krakowie z 11.08.2023 r., I SA/Kr 462/23).
Według Sądu, organy administracji w kontrolowanej decyzji zasadnie uznały, że brak było podstaw do umorzenia obciążających skarżącą
należności składkowych, a podjęte rozstrzygnięcie, nie zostało wydane z przekroczeniem granic uznania administracyjnego.
W sprawie nie ulegało wątpliwości, że nie zachodziły przesłanki całkowitej nieściągalności określone w art. 28 ust. 3 pkt 1, 2, 4, 4b,
4c ustawy. Stwierdzić bowiem trzeba, że z przyczyn oczywistych nie wystąpiła przesłanka z art. 28 ust.3 pkt 1 , nie toczyło się względem
niej postępowanie upadłościowe lub likwidacyjne, a wielotysięczna wysokość należności składkowych znacznie przekracza koszty upomnienia.
Organ też słusznie uznał, że nie zachodziła przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. W sprawie nie było sporu co do tego, że całość
należności składkowych obciążających skarżącego objęta została aktualnie trwającym postępowaniem egzekucyjnym .W tych warunkach należało
podzielić stanowisko ZUS, że postępowanie egzekucyjne, które jest w toku, wyklucza zaistnienie przesłanki całkowitej nieściągalności. W
orzecznictwie wskazuje się bowiem, że dopóki postępowanie egzekucyjne jest w toku, dopóty nie można definitywnie stwierdzić
bezskuteczność egzekucji (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 15 grudnia 2009 r., V SA/Wa 969/09). Jak wyjaśnił przy tym Naczelny Sąd
Administracyjny w wyroku z dnia 26 lipca 2017 r. (sygn. akt II GSK 1489/17), przepis art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s., nie daje sądowi
administracyjnemu, ani organowi orzekającemu w przedmiocie umorzenia należności, prawa do dokonania oceny czy w postępowaniu
egzekucyjnym prowadzonym przez organ egzekucyjny ma miejsce bezskuteczność egzekucji. Zgodnie z tym przepisem, całkowita nieściągalność
będzie miała miejsce wtedy, kiedy to naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdzi brak majątku, z którego można prowadzić
egzekucję. W sprawie nie zaszła również przesłanka opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. Nie można bowiem, na aktualnym etapie
postępowania jednoznacznie przesądzić i definitywnie stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających
wydatki egzekucyjne. Podkreślić trzeba, iż trafnie akcentuje się w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, że dopóki istnieją
niewykorzystane dotychczas możliwości wyegzekwowania zaległości, dopóty jej umorzenie przed ich wyczerpaniem byłoby sprzeczne z
interesem publicznym (por. teza wyroku NSA w Katowicach z 21 czerwca 2000 r., sygn. akt I SA/Ka 14/99).
W zakresie przesłanki całkowitej nieściągalności z art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. (zakończenie działalności gospodarczej i jednoczesny
brak majątku), organ administracji stwierdził też zasadnie , że przesłanka ta nie występuje z uwagi na prowadzone względem skarżącego
postępowanie egzekucyjne. Stwierdzić należy, że "brak majątku przy jednoczesnym zaprzestaniu prowadzenia działalności są sytuacjami,
które dają podstawę do umorzenia, lecz dopiero wtedy, gdy mają charakter trwały" (por. cytowany w skardze wyrok WSA w Warszawie z
15.05.2009 r., sygn. akt V SA/Wa 231/09).). W kontrolowanej decyzji organ administracji zaprezentował argumenty przemawiające za brakiem
występowania trwałych ograniczeń zdrowotnych skarżącej wykluczających ją z zarobkowania (z rynku pracy), które nie pozwalały podjąć
pozytywnego dla skarżącej rozstrzygnięcia o umorzeniu należności i że strona jest w wieku aktywności zawodowej . W ocenie Sądu,
wywiedzionym przez organ wnioskom, nie można przypisać cech dowolności mogących świadczyć o przekroczeniu granic uznania
administracyjnego, zwłaszcza że strona nie przedłożyła żadnej dokumentacji w tym zakresie ani nie kwestionowała ustaleń i wniosków
organu w powyższym względzie.
Powyższe odnosi się też do przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31
lipca 2003 r – w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. z 2003 , nr
141,poz.1365) w zakresie, w którym przepis ten traktuje o przewlekłej chorobie zobowiązanej pozbawiającej ją możliwości uzyskiwania
dochodu umożliwiającego opłacenie należności .Prawidłowo odniósł się też do przesłanek wskazanych w § 3 ust.1 pkt 1 i 2 tego przepisu.
Podkreślić przy tym trzeba – o czym była już nowa wyżej – że w toku postępowania o umorzenie należności składkowych, to głównie na
stronie spoczywa ciężar udowodnienia zaistnienia przesłanek do umorzenia, świadczy bowiem o tym użyty przez ustawodawcę w § 3 ust. 1
cyt. rozporządzenia zwrot "jeżeli zobowiązany wykaże". Wszakże to wnioskodawca, a nie organ, ma pełną wiedzę o swojej sytuacji
rodzinnej, majątkowej, osobistej i o przeszkodach w spłacie zadłużenia (por. wyroki NSA: z dnia 2 kwietnia 2014 r., sygn. akt II GSK
157/13; z dnia 13 marca 2014 r., sygn. II GSK 31/13; z dnia 13 marca 2013 r., sygn. akt II GSK 2132/11, z 20.02.2018 r., sygn. akt II
GSK 1513/16).
Uwzględniając zatem ogół okoliczności kontrolowanego przypadku stwierdzić należało, że organy odmawiając skarżącej umorzenia należności
składkowych, nie naruszył prawa. Trafnie zarazem wyeksponował organ w zaskarżonej decyzji, że biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter
należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za
ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. ZUS jako dysponent środków publicznych oceniając
istnienie przesłanek umorzenia składek zobligowany jest do uwzględnienia interesu publicznego, a nie tylko interesu indywidualnego
wnioskodawcy .Nie ma znaczenia też podnoszona w skardze okoliczność wydania wyroku WSA w Poznaniu z dnia 30 stycznia 2024 roku, o sygn.
IIISA/Po 824/23, gdyż uprzednie rozstrzygnięcie sprawy bezpodstawnie zakończyło ją bez merytorycznego załatwienia . W wyroku tym sąd
uznał jedynie ,że organ uznając postępowanie za bezprzedmiotowe uniemożliwił stronie ustalenie kwestii przedawnienia. Sąd nakazywał
więc ponowne przeprowadzenie postępowania w zakresie przedawnienia składek i w żaden sposób nie przesądzał kwestii umorzenia
postępowania. Wbrew też zarzutom skargi zaskarżona decyzja nie wskazuje odmiennych kwot i okresów składek, a jedynie inny numer sprawy
,gdyż jest odrębną decyzją i co pozostaje w zgodzie z art.107 § 1 i § 2 Kpa.
Końcowo należy stwierdzić, że przepis art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. umożliwia sądowi administracyjnemu pozbawienie mocy wiążącej
kontrolowanej decyzji jedynie w razie stwierdzenia takiego naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. Podobnie
sąd nie dopatrzył się naruszenia przepisów postępowania (art.145 §1 pakt 1 lit c) p.p.s.a.)
Mając powyższe na uwadze, Sąd skargę oddalił, za podstawę przyjmując art. 151 p.p.s.a.