III SA/PO 571/23

III SA/Po 571/23 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2023-11-07
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-08-30
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Małgorzata Górecka
Marzenna Kosewska /przewodniczący/
Piotr Ławrynowicz /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Sygn. powiązane
I GSK 241/24 - Wyrok NSA z 2025-07-30
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 479
art. 13 § 1
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
Sentencja
Dnia 7 listopada 2023 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzenna Kosewska Sędzia WSA Małgorzata Górecka Asesor sądowy WSA Piotr Ławrynowicz (sprawozdawca) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 7 listopada 2023 roku sprawy ze skargi M. T. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia 26 czerwca 2023r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwolnienia spod egzekucji środków w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie tytułów wykonawczych oddala skargę
Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z 26 czerwca 2023 r. (nr w sentencji wyroku) Dyrektor Izby Administracji Skarbowej (dalej: organ/DIAS), po rozpatrzeniu zażalenia M. T. (dalej: strona/skarżący/zobowiązany) na postanowienie Dyrektora I Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] (dalej: Dyrektor IO ZUS/organ I instancji) z 22 marca 2023 r. nr [...] o odmowie zwolnienia z egzekucji środków zgromadzonych na rachunku bankowym w [...] S.A., zajętych na podstawie zawiadomień o zajęciu wierzytelności z z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego z 10 czerwca 2022 r. w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie tytułów wykonawczych z 6 czerwca 2022 r. nr [...] i [...], utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.
Podstawę prawną ww. postanowienia stanowiły przepisy art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 775 ze zm., dalej: K.p.a.) w zw. z art. 18 i art. 13 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 479 ze zm., dalej: u.p.e.a.).
Postanowienie to wydano w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Dyrektor IO ZUS wszczął wobec M. T. postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułów wykonawczych z 6 czerwca 2022 r. (nr [...] i [...]. Przedmiot egzekucji stanowiły zaległości z tytułu nieopłacenia składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od XII 2021 r. do III 2022 r. Organ 10 czerwca 2022 r. skierował do [...] S.A. trzy zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego na łączną kwotę należności [...] zł. Zawiadomienia doręczono stronie z odpisami tytułów wykonawczych 21 czerwca 2022 r.
DO ZUS 30 czerwca 2022 r. wpłynął wniosek zobowiązanego o zwolnienie spod egzekucji ww. należności, w którym podniesiono, że Sąd Okręgowy w Poznaniu prowadzi dwa postępowania w sprawie odwołań strony od decyzji dotyczących zaległych składek (sygn. akt VIII U 1830/21 i VIII 1646/20). W toku jest też sprawa umorzenia postępowania egzekucyjnego. Zaznaczono, że na zajętym rachunku bankowym znajdowały się środki pieniężne przeznaczone na bieżące i przyszłe wynagrodzenie dla pracowników strony, które z mocy art. 81 § 4 u.p.e.a. powinny być zwolnione spod egzekucji, kwoty przeznaczone na "obciążenia ustawowe" wobec ZUS w wys. [...] zł i na zapłatę podatku dochodowego od osób fizycznych w kwocie [...]zł. Nadto zobowiązany wskazał, że prowadzi działalność gospodarczą – usługi budowlane, wykonywane z własnych materiałów, które musi zakupić. Zajęcie środków na rachunku bankowym pozbawi go podstawowych narzędzi pracy zarobkowej i możliwości zarobkowania. Dochody z tej działalności są podstawowym źródłem jego przychodu, a zajęcie rachunku spowoduje utratę płynności firmy, zwolnienie zatrudnionych osób i zwiększenie zadłużenia.
Na wezwanie organu I instancji do nadesłania dokumentów potwierdzających zaistnienie ważnego interesu uzasadniającego konieczność zwolnienia spod egzekucji, wyciągu z rachunku bankowego oraz oświadczenia i stanie rodzinnym i majątkowym strona powtórzyła uprzednią argumentację dodając, że kwestionuje zaległości, na podstawie których wystawiono tytuły wykonawcze stanowiące podstawy dokonanych zajęć. Nadto zobowiązany podał, że jego żona choruje na serce, co generuje wyższe koszty utrzymania rodziny, a stres związany z postępowaniem egzekucyjnym stanowi bezpośrednie zagrożenie dla jej życia i zdrowia. Dołączył przy tym potwierdzenie dokonania przelewów z [...] S.A., nie załączając listy prac pracowników, o której wspomniał.
Dyrektor IO ZUS postanowieniem z 23 września 2022 r. na podstawie art. 13 § 1 w zw. z art. 17 § 1 u.p.e.a. odmówił przedmiotowego zwolnienia spod egzekucji.
Na skutek zażalenia strony DIAS postanowieniem z 13 grudnia 2022 r. uchylił ww. postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia, uznając, że nie rozpoznał w całości istoty sprawy objętej wnioskiem, a nadto nie ocenił możliwości egzekucji z pozostałych składników majątku strony.
Ponownie rozpoznając sprawę Dyrektor IO ZUS postanowieniem z 22 marca 2023 r. odmówił zwolnienia spod egzekucji środków z rachunku bankowego [...] S.A., który na dzień złożenia wniosku był zajęty na podstawie zawiadomień nr [...] ([...]) oraz nr [...] ([...]), a postanowieniem z 19 maja 2023 r. odmówił wszczęcia postępowania w części dotyczącej zwolnienia spod egzekucji środków zgromadzonych na rachunku bankowym w [...] S.A., zajętych w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie tytułu wykonawczego z 6 czerwca nr [...]
W uzasadnieniu postanowienia z 22 marca 2023 r. wyjaśniono, że istotne znaczenie ma ważny interes zobowiązanego oraz ochrona praw wierzyciela. Ustalono, że strona prowadziła do 1.10.2022 r. działalność gospodarczą i posiada zadłużenie z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ([...] zł), ubezpieczenie zdrowotne ([...] zł) oraz FPiFGŚP ([...] zł) i dlatego prowadzone jest wobec niej postępowanie egzekucyjne. Obecnie zobowiązany zgłoszony jest do ubezpieczeń jako emeryt-rencista. Posiada samochód osobowy marki Citroen oraz 2 nieruchomości – lokal mieszkalny i grunty orne. Na dzień wydania postanowienia z 23.09.2022 r. do zapłaty pozostała kwota [...]zł (należność główna) i odsetki za zwłokę. Aktualnie zadłużenie wynosi [...] zł. na zajętym rachunku brak jest jednak kwot pozwalających na uregulowanie zadłużenia., niemniej wysokość pozostałych do zapłaty zobowiązań – zdaniem Dyrektora IO ZUS – nie spowoduje zagrożenia dla egzystencji zobowiązanego. Egzekwowane zaległości były i są wymagalne, a środki przeznaczone na wynagrodzenie pracowników są wyłączone z egzekucji.
M. T. w zażaleniu na powyższe postanowienie zarzucił naruszenie:
- art. 13 § 1 u.p.e.a. poprzez jego niezastosowanie w wyniku wadliwego przyjęcia, że po stronie zobowiązanego nie zachodzi ważny interes warunkujący konieczność zwolnienia spod egzekucji, podczas gdy przedstawiona przezeń sytuacja majątkowa potwierdza jego wystąpienie,
- art. 13 § 1 u.p.e.a. w zw. z art. 7, art. 77 i art. 80 K.p.a. polegające na brak wnikliwego rozważenia przesłanki ważnego interesu zobowiązanego.
Strona zajęła stanowisko jak dotychczas.
DIAS – jak wskazano na wstępie – postanowieniem z 26 czerwca 2023 r. utrzymując w mocy zaskarżone postanowienie przytoczył treść art. 13 § 1 u.p.e.a. wyjaśniając, że o istnieniu ważnego interesu zobowiązanego nie decyduje jego subiektywne przekonanie, lecz zobiektywizowane kryteria. Zobowiązany ubiegając się o zwolnienie na podstawie art. 13 u.p.e.a. powinien wykazać nie tylko posiadanie ważnego interesu, ale również możliwość uzyskania egzekwowanych należności z innych jego składników majątkowych. Przykładem ważnego interesu zobowiązanego może być skierowanie egzekucji do przedmiotu stanowiącego istotny element jego działalności produkcyjnej lub szczególnie cennego dla zobowiązanego.
Organ odwoławczy uznał, że argumentacja zażalenia opiera się głównie na kwestii prawidłowego rozliczenia wpłat i spornym charakterze zobowiązań – tym samym strona podważa istnienie zaległości będących przedmiotem egzekucji. Tymczasem instytucja przewidziana w art. 13 u.p.e.a. nie może prowadzić do podważenia obowiązku. W tym celu ustawodawca przewidział inne środki ochrony prawnej: zarzuty z art. 33 u.p.e.a., wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego z art. 59 u.p.e.a.. Procedura z art. 13 u.p.e.a. służy wyłącznie do ograniczenia składników majątkowych, z których prowadzona jest egzekucja, a nie do wykluczenia możliwości jej prowadzenia z całego majątku zobowiązanego.
DIAS zważył, że wnioskując o zwolnienie wierzytelności z rachunku bankowego w [...] S.A. zobowiązany nie wskazał innych składników swojego majątku, z których wierzyciel miałby możliwość zaspokojenia roszczeń. Przedstawione przezeń okoliczności (wykonanie zobowiązań lub ich sporny charakter) nie mogą stanowić przedmiotu analizy w tej sprawie, gdyż zmierzają do zaprzeczeniu istnienia tych zobowiązań, a nie uzasadnienia potrzeby zwolnienia z egzekucji określonych składników majątkowych.
Odnosząc się do argumentacji strony o niezbędności środków posiadanych na przedmiotowym rachunku na prowadzenie działalności gospodarczej celem zakupu materiałów do pracy oraz na bieżące i przyszłe wynagrodzenia dla pracowników (art. 81 § 4 u.p.e.a.) DIAS wskazał, że wyłączenie spod zajęcia wynagrodzenia za pracę oraz należności z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych nie jest zależne od woli organu egzekucyjnego. Jak stanowi art. 81 § 4 u.p.e.a. zakaz wypłat z zajętego rachunku bankowego bez zgody organu egzekucyjnego nie dotyczy wypłat m.in. na bieżące wynagrodzenie za pracę. Na mocy art. 81 § 5 u.p.e.a. § 4 stosuje się również do podatku dochodowego od osób fizycznych oraz składek na ubezpieczenie społeczne, należnych od dokonywanych wypłat na bieżące wynagrodzenia. Zobowiązany ma prawo dysponowania środkami na ww. cele bez zgody organu egzekucyjnego pod warunkiem złożenia w banku stosownych dokumentów, o których mowa w art. 81 § 4 i 5 u.p.e.a. Z akt sprawy nie wynika zaś, by po otrzymaniu zawiadomienia o zajęciu rachunku bankowego strona dopełniła tych formalności i złożyła w banku listy płac, na podstawie których możliwa byłaby wypłata środków na wynagrodzenia pracowników i na należności publicznoprawne. Zatem podnoszona konieczność wypłaty wynagrodzeń i uregulowania należności publicznoprawnych nie uzasadniają zastosowania art. 13 § 1 u.p.e.a.
Co do zaś wskazywanej choroby żony i związanymi z tym wyższymi kosztami utrzymania (nie wskazano jakie to koszty) oraz stresem DIAS wskazał, że z akt postępowania egzekucyjnego wynika, ze zaległości wskazane w zawiadomieniach o zajęciu z rachunku bankowego nr [...] ([...] zł) i [...] ([...] zł) zostały już w większej części wyegzekwowane, a do zapłaty pozostała łącznie kwota [...]zł. Zwolnieniu może zaś podlegać wyłącznie kwota niewyegzekwowana. Instytucja ta nie ma zaś służyć niwelowaniu skutków dokonanych już czynności egzekucyjnych i odnosić się do środków finansowych, które zostały już uzyskane. Brak jest więc zdaniem DIAS możliwości zwolnienia wyegzekwowanych od zobowiązanego środków finansowych, a konsekwencje zajęcia pozostałej kwoty ([...] zł) nie są na tyle dotkliwe, by zachwiać kondycją finansową jego rodziny lub firmy.
M. T. wnosząc do tutejszego Sądu skargę na powyższe postanowienie DIAS podniósł zarzuty tożsame do przedstawionych w zażaleniu na postanowienie organu I instancji z 22 marca 2023 r., dodatkowo zarzucając naruszenie art. 24 ust. 6a-6d ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 1009 ze zm., dalej: u.s.u.s.) poprzez jego niezastosowanie, co skutkowało nieprawidłowych rozliczeniem konta skarżącego. Nadto skarżący zarzucił błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, że skarżący nie posiada nadpłaconych składek na ubezpieczenie społeczne oraz, że należności objęte spornymi tytułami wykonawczymi istnieją i są wymagalne.
Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia, ewentualnie również uchylenie poprzedzającego je postanowienia organu I instancji.
Zdaniem strony błędnie DIAS przyjął, że strona nie wykazała "ważnego interesu zobowiązanego". Skarżący odpowiednimi dokumentami wykazał, że na przedmiotowym rachunku bankowym znajdowały się środki pieniężne na bieżące i przyszłe wynagrodzenia dla pracowników, które z mocy art. 81 § 4 u.p.e.a. winny być zwolnione spod egzekucji, a także przeznaczone n obciążenia ustawowe wobec ZUS i organu podatkowego z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych. nie wzięto też pod uwagę, że zaległości objęte wystawionymi tytułami wykonawczymi są sporne. Skarżący podał, że przed Sądem Okręgowym w Poznaniu toczą się postępowania w sprawie odwołań skarżącego od decyzji ustalających wysokość zadłużenia z tytułu zaległych składek objętych spornymi tytułami wykonawczymi (sygn. VIII U 1646/20, VIII U 1830/21) oraz postępowanie w sprawie ustalenia przez stronę dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu po 2012 r. (sygn. VIII 1207/22). Nadto wyrokiem z 17 kwietnia 2019 r. sygn. akt VIII Ua 5/19 Sąd Okręgowy w Poznaniu utrzymał w mocy wyrok Sądu Rejonowego [...] w Poznaniu z 4 września 2018 r. sygn. akt VU 18/18 przyznający stronie prawo do zasiłku chorobowego z ubezpieczenia wypadkowego, a prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego [...] w Poznaniu z 25 maja 2022 r. sygn. akt VU 1158/19 przyznano stronie prawo do świadczenia rehabilitacyjnego. Zdaniem skarżącego ww. wyroki mają wpływ na wydane decyzje w 2011-2012, które zostały zmienione, a tym samym organ rentowy powinien dokonać korekt rozliczenia kwot objętych wydanymi tytułami wykonawczymi. Zdaniem strony organ biorąc pod uwagę zasadę pogłębiania zaufania uczestników postępowania do władzy publicznej powinien wyjaśnić w sposób transparentny, z czego wynika zadłużenie strony, skoro organ dokonał korekty deklaracji skarżącego po blisko 20 latach, w sytuacji gdy w tym czasie prowadził egzekucję.
Ponadto skarżący podniósł, że otrzymuje świadczenie emerytalne, które również jest zajęte przez wierzyciela – ZUS. Zajęcie zaś z rachunku bankowego spowodowało utratę płynności firmy, zwolnienie pracowników i powiększenie istniejącego zadłużenia, co jest wystarczające do zastosowania art. 13 § 1 u.p.e.a. Zdaniem skarżącej pojęcia ważnego interesu zobowiązanego nie można ograniczać tylko do sytuacji nadzwyczajnych, czy zdarzeń losowych uniemożliwiających uregulowanie dochodzonych należności, bowiem pojęcie to funkcjonuje w zdecydowanie szerszym znaczeniu uwzględniającym również normalną sytuację ekonomiczną zobowiązanego, wysokość uzyskiwanych przez niego dochodów oraz wydatków.
W odpowiedzi Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonym postanowieniu.
W piśmie z 23 października 2023 r. skarżący powołując się na przepis art. 7 K.p.a. wskazał, że ZUS powinien wyznaczyć stronie termin, w jakim ta ma odnieść się do zaleceń. Nadto przedstawił historie powstania zaległości dochodzonych przez ZUS załączając stosowną dokumentację.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 3 § 1 i art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.), dalej P.p.s.a., wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 P.p.s.a.).
Rozpoznając niniejszą sprawę w tak wyznaczonych granicach Sąd uznał, że skarga nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.
Przedmiotem skargi M. T. uczynił postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z 26 czerwca 2023 r. utrzymujące w mocy postanowienie Dyrektora I Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] z 22 marca 2023 r. odmawiającego skarżącemu zwolnienia z egzekucji środków zgromadzonych na rachunku bankowym w [...] S.A., zajętych na podstawie zawiadomień o zajęciu wierzytelności z z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego z 10 czerwca 2022 r. w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie tytułów wykonawczych z 6 czerwca 2022 r. nr [...] i [...]
Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia stanowił przepis art. 13 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 479 ze zm., dalej: u.p.e.a.), który stanowi, że organ egzekucyjny, na wniosek zobowiązanego i ze względu na jego ważny interes, może zwolnić, na czas oznaczony lub nieoznaczony, z egzekucji w całości lub części określone składniki majątkowe zobowiązanego.
W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, a Sąd orzekający w niniejszym składzie stanowisko to podziela, że zasadą jest, iż na gruncie art. 13 § 1 u.p.e.a. zobowiązany musi określić składnik, który miałby zostać objęty zwolnieniem i wykazać, na czym polega jego interes w uzyskaniu zwolnienia oraz z jakich powodów należy uznać go za ważny. Nie oznacza to jednak, że organ nie jest w tym względzie zobowiązany do należytego wyjaśnienia sprawy, jeśli wniosek i jego uzasadnienie są niewystarczające do rozstrzygnięcia (nie dość szczegółowe i wykazane). Ważny interes zobowiązanego nie może abstrahować od konkretnej sytuacji finansowej zobowiązanego co oznacza, że organ winien te okoliczności należycie zweryfikować przed podjęciem rozstrzygnięcia. Stanowią one nie tylko podstawę oceny istnienia przesłanki zwolnienia składnika majątkowego z egzekucji, ale też dają podstawę do ważenia interesu zobowiązanego z interesem publicznym (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 24 czerwca 2022 r., sygn. akt I GSK 2588/18, publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Przy czym przyjmuje się, że przesłanka ważnego interesu zobowiązanego jest swoistą klauzulą generalną, której znaczenie należy rozpatrywać w kontekście okoliczności faktycznych konkretnej sprawy (por. wyrok NSA z 16 października 2009 r. sygn. akt II FSK 789/08, publ. jak wyżej). O istnieniu "ważnego interesu" po stronie zobowiązanego nie decyduje jego subiektywne przekonanie, lecz zobiektywizowane kryteria (por. NSA w wyroku z 1 września 20211 r., sygn. akt II FSK 489/10, publ.: j.w.). Trafnie też skarżący wskazuje, że pojęcia ważnego interesu zobowiązanego nie można ograniczać tylko i wyłącznie do sytuacji nadzwyczajnych czy też zdarzeń losowych uniemożliwiających uregulowanie dochodzonych należności, albowiem pojęcie to funkcjonuje w zdecydowanie szerszym znaczeniu, uwzględniającym nie tylko sytuacje nadzwyczajne, ale również normalną sytuację ekonomiczną zobowiązanego, wysokość uzyskiwanych przez niego dochodów oraz wydatków. Przy ocenie tej przesłanki należy też uwzględnić zachowanie samej strony.
Dodać równocześnie należy, uregulowana w art. 13 § 1 u.p.e.a. instytucja działa na zasadzie rozstrzygania spraw w oparciu o uznanie administracyjne. Oznacza to, że nawet stwierdzenie przesłanek do zastosowania zwolnienia z egzekucji nie zobowiązuje organu do wydania rozstrzygnięcia na korzyść wnioskodawcy.
Odnosząc powyższe do stanu faktycznego niniejszej sprawy Sąd stwierdza, że organy orzekające odmawiając zwolnienia spod egzekucji środków z rachunku bankowego skarżącego, zajętych na podstawie tytułów wykonawczych z 6 czerwca 2022 r. nr [...] i [...] nie przekroczyły granic uznania administracyjnego.
Po pierwsze rację należy przyznać DIAS, który ustosunkowując się do zarzutów strony wskazał, że kwestie prawidłowości rozliczenia wpłat i sporu co do charakteru i istnienia zaległości wobec ZUS będących przedmiotem egzekucji nie są badane i brane pod uwagę w sprawie zainicjowanej wniosek zobowiązanego o zwolnienie z egzekucji określonych składników majątkowych zobowiązanego. Faktycznie tego rodzaju kwestie w postępowaniu egzekucyjnym można podnosić w ramach przysługujących zobowiązanemu środków prawnych w postaci np. zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej (którego podstawę stanowić może przykładowo nieistnienie obowiązku, określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i art. 4, czy wygaśnięcie obowiązku w całości albo w części - art. 33 § 1 i § 2 pkt 1, 2a i 5 u.p.e.a.), czy wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego (np. z powodu niedopuszczalności egzekucji administracyjnej, w tym ze względu na zobowiązanego - art. 59 § 1 pkt 1 u.p.e.a.). Ponadto, stosownie do art. 54 § 1 u.p.e.a. zobowiązanemu przysługuje skarga na czynność egzekucyjną organu egzekucyjnego. Podstawą skargi jest: 1) dokonanie czynności egzekucyjnej z naruszeniem ustawy; 2) zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, w ramach którego dokonano czynności egzekucyjnej.
Reasumując, zwolnienie uregulowane w art. 13 § 1 u.p.e.a. nie może być wykorzystywane do korygowania zakresu powinności publicznoprawnej, będącej przedmiotem egzekucji. Temu służą bowiem odrębne regulacje prawne, pozostające w sferze prawa materialnego (por. wyrok NSA z 19 kwietnia 2023 r., sygn. akt I GSK 588/19, publ.: j.w.). Tylko marginalnie Sąd zauważa, że z urzędu wiadomym mu jest, że skarżący jako zobowiązany odnośnie przedmiotowych zaległości objętych tytułami wykonawczymi z 6 czerwca 2022 r. nr [...] i [...] wniósł w piśmie z 29 czerwca 2022 r. zarzuty w sprawie egzekucji administracyjnej, podnosząc, że opłacił należności objęte tytułami wykonawczymi. Dyrektor IO ZUS potraktował stanowisko skarżącego w myśl art. 33 § 2 pkt 5 u.p.e.a. jako zarzut wygaśnięcia obowiązku objętego tytułami wykonawczymi o nr [...] do [...] z uwagi na spłatę zadłużenia i postanowieniem z 25 sierpnia 2022 r. oddalił ów zarzut. Wskutek zaś zażalenia skarżącego, postanowieniem z 7 listopada 2022 r. ZUS utrzymał w mocy ww. postanowienie. Następnie zaś tutejszy Sąd wyrokiem z 2 czerwca 2023 sygn. akt III SA/Po 66/23 oddalił skargę M. T. na ww. postanowienie ZUS z 7 listopada 2022 r. (wyrok nieprawomocny).
W związku z powyższym stwierdzić należy, iż w zakończonym postępowaniu brak było podstaw do badania, czy zaległości z tytułu składek objęte wystawionymi tytułami wykonawczymi są sporne, jaka jest wysokość zadłużenia skarżącego wobec ZUS z tytułu zaległych składek, również w kontekście sądowych rozstrzygnięć odnośnie podnoszonego prawa do zasiłku chorobowego, czy prawa do świadczenia rehabilitacyjnego.
Ubiegając się o zwolnienie, o którym mowa w art. 13 § 1 u.p.e.a. zobowiązany winien wykazać posiadanie ważnego interesu w zwolnieniu określonych składników majątkowych spod egzekucji, a ponadto wykazać, że możliwe jest prowadzenie egzekucji i uzyskanie egzekwowanych należności z innych jego składników majątkowych.
DIAS nie dopuścił się naruszenia przepisów art. 7, art. 77 i art. 80 K.p.a. w zw. z art. 18 i art. 13 § 1 u.p.e.a. oceniając, iż skarżący nie wykazał swego ważnego interesu w zwolnieniu z egzekucji wierzytelności z rachunku bankowego.
Zważyć należy, iż skarżący we wniosku z 29 czerwca 2022 r. inicjującym sprawę, powoławszy się na przepisy art. 13 § 1 w zw. z art. 81 § 4 u.p.e.a., podniósł, iż na przedmiotowym rachunku bankowym znajdowały się środki pieniężne na bieżące i przyszłe wynagrodzenia dla jego pracowników, które z mocy art. 81 § 4 u.p.e.a. winny być zwolnione spod egzekucji i przeznaczone na obciążenie ustawowe wobec ZUS w kwocie [...]zł oraz organu podatkowego z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych w kwocie [...]zł. Wskazał nadto, że skoro przedmiotem jego działalności gospodarczej są usługi ogólnobudowlane, wykonywanie również z własnych materiałów, które musi zakupić, zajęcie środków na rachunku bankowym pozbawi go podstawowych narzędzi pracy zarobkowej, a tym samym będzie skutkowało całkowitą utratą możliwości zarobkowania.
W ocenie Sadu ustosunkowując się do powyższej argumentacji strony DIAS prawidłowo na gruncie art. 81 § 4 i 5 u.p.e.a. wyjaśnił, że wyłączenie spod zajęcia wynagrodzenia za pracę oraz należności z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych nie jest zależne od woli organu egzekucyjnego. Zgodnie bowiem z art. 81 § 4 u.p.e.a. zakaz wypłat z zajętego rachunku bankowego bez zgody organu egzekucyjnego nie dotyczy wypłat m.in. na bieżące wynagrodzenie za pracę. Stosownie zaś do art. 81 § 5 u.p.e.a. przepis § 4 stosuje się również do podatku dochodowego od osób fizycznych oraz składek na ubezpieczenie społeczne, należnych od dokonywanych wypłat na bieżące wynagrodzenia. Z powyższego wynika zatem, że zobowiązany ma prawo dysponowania środkami na ww. cele bez zgody organu egzekucyjnego, lecz pod warunkiem złożenia w banku stosownych dokumentów, o których mowa w art. 81 § 4 i 5 u.p.e.a. Przepis art. 81 § 4 zd. drugie u.pe..a. stanowi bowiem, że wypłata na wynagrodzenia za pracę może nastąpić po złożeniu bankowi odpisu listy płac lub innego wiarygodnego dowodu.
Z akt sprawy nie wynika zaś, a skarżący tego skutecznie nie zakwestionował, by po otrzymaniu zawiadomienia o zajęciu rachunku bankowego skarżący dopełnił powyższych formalności i złożył w banku listy płac, na podstawie których możliwa byłaby wypłata środków na wynagrodzenia pracowników i na należności publicznoprawne. Ty samym wskazywana przez skarżącego konieczność wypłaty wynagrodzeń i uregulowania należności publicznoprawnych nie uzasadniała zastosowania art. 13 § 1 u.p.e.a.
W ocenie Sądu DIAS odniósł się również do podnoszonej przez skarżącego w zażaleniu okoliczności choroby małżonki i związanymi z tym wyższymi kosztami utrzymania oraz jej podwyższonym stresem. Wskazał, co miało umocowania w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym, że strona nie podała o jakich wyższych kosztach mówi, jak i podał, że zaległości wskazane w zawiadomieniach o zajęciu z rachunku bankowego nr [...] ([...] zł) i [...] ([...] zł) zostały już w większej części wyegzekwowane. W konsekwencji do zapłaty pozostała łącznie jedynie kwota [...]zł. Biorąc zaś pod uwagę, że zwolnieniu może podlegać wyłącznie kwota niewyegzekwowana, zajęcia pozostałej kwoty ([...] zł) nie są na tyle dotkliwe, by wpływać zasadniczo na sytuację finansową i majątkową skarżącego, jego rodziny i firmy. Organy miały na względzie, że obecnie zobowiązany zgłoszony jest do ubezpieczeń jako emeryt-rencista i posiada majątek w postaci samochodu osobowego marki Citroen oraz dwóch nieruchomości – lokalu mieszkalnego i gruntów ornych. Zważywszy zatem na wysokość pozostałych do zapłaty zobowiązań organy trafnie przyjęły, że nie sposób uznać, by ich egzekucja mogła spowodować zagrożenie dla egzystencji skarżącego i jego rodziny.
Ustosunkowując się do zarzutu skargi naruszenia przez DIAS przepisów art. 24 ust. 6a-6d u.s.u.s. Sąd stwierdza, że przepisy te nie mają zastosowania w sprawie dotyczącej zwolnienia z egzekucji określonych składników majątku zobowiązanego, wobec czego nie mogło dojść do ich naruszenia.
W myśl art. 24 ust. 6a u.s.u.s. nienależnie opłacone składki podlegają zaliczeniu przez Zakład z urzędu na poczet zaległych lub bieżących składek, a w razie ich braku - na poczet przyszłych składek, chyba że płatnik składek złoży wniosek o zwrot składek, z zastrzeżeniem ust. 6c, 8 i 8d. Przepis art. 24 ust. 6b u.u.s.s określa, że Zakład zawiadamia płatnika składek o kwocie nienależnie opłaconych składek, które zgodnie z ust. 6a mogą być zwrócone, jeżeli kwota nienależnie opłaconych składek przekracza dziesięciokrotność kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Stosownie do art. 24 ust. 6c u.s.u.s. po stwierdzeniu, że składki zostały nienależnie opłacone, płatnik składek może złożyć wniosek o ich zwrot. Nienależnie opłacone składki podlegają zwrotowi w terminie 30 dni od dnia wpływu wniosku, o którym mowa w ust. 6c. Zwrot następuje w formie bezgotówkowej na rachunek bankowy płatnika składek zewidencjonowany na koncie płatnika składek. W przypadku braku płatnika składek nienależnie opłacone składki podlegają zwrotowi następcy prawnemu w terminie i na zasadach określonych dla płatnika składek (art. 24 ust. 6d u.s.u.s.).
Powyższe regulacje regulują odrębną procedurę związaną ze zwrotem nienależnie opłaconych składek, która w żadnym razie nie koresponduje z postępowaniem zainicjowanym wnioskiem zobowiązanego o zwolnienie z egzekucji określonych składników majątkowych zobowiązanego.
Reasumując, Sąd jest zdania, że zaskarżone postanowienie zostało wydane zgodnie z prawem. DIAS w sposób wyczerpujący wyjaśnił okoliczności sprawy nie pomijając dowodów przedstawionych przez stronę. Organ rzetelnie przedstawił motywy swego rozstrzygnięcia, dokonując prawidłowej subsumcji stanu faktycznego sprawy w zakresie zebranych dowodów na okoliczność wykazania istnienia ważnego interesu zobowiązanego do normy określonej w art. 13 § 1 u.p.e.a. Dlatego na podstawie art. 151 P.p.s.a. skargę oddalono.
Z uwagi, że skarga dotyczyła postanowienia wydanego w postępowaniu egzekucyjnym Sąd na podstawie art. 119 pkt 3 P.p.s.a. rozpoznał sprawę w trybie uproszczonym.