III SA/PO 541/23

III SA/Po 541/23 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2024-04-10
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-08-21
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Piotr Ławrynowicz /sprawozdawca/
Szymon Widłak
Zbigniew Kruszewski /przewodniczący/
Symbol z opisem
6550
Hasła tematyczne
Środki unijne
Skarżony organ
Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 2157
art. 29 ust. 1 i 2, art. 10a ust. 1
Ustawa z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (t. j.)
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 10 § 1, art. 40 § 2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Dz.U.UE.L 2014 nr 227 poz 69 art. 7 ust. 3
Rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) nr 809/2014 z dnia 17 lipca 2014 r. ustanawiające zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu  Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli, środków rozwoju obszarów wiejskich  oraz zasady wzajemnej zgodności.
Sentencja
Dnia 10 kwietnia 2024 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Zbigniew Kruszewski Sędzia WSA Szymon Widłak Asesor sądowy WSA Piotr Ławrynowicz (sprawozdawca) Protokolant: st. sekr. sąd. Sławomir Rajczak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 kwietnia 2024 roku sprawy ze skargi [...] Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w [...] na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P. z dnia 24 maja 2023 roku nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wparcia bezpośredniego na rok 2021 oddala skargę
Uzasadnienie
Decyzją z 24 maja 2023 r. nr [...] Dyrektor W. Oddziału Regionalnego ARiMR w P. (dalej: Dyrektor WOR ARiMR/organ) po rozpoznaniu odwołania [...] sp. z o.o. w [...] (skarżąca/spółka/strona) na decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w [...] (Kierownik BP ARiMR/organ I instancji) z 23 marca 2023 r. nr [...] ustalającą stronie skarżącej obowiązek zwrotu kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2021 w łącznej wys. 603.705,73 zł, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu organ wskazał, że 16 czerwca 2021 r. strona wniosła o przyznanie płatności na rok 2021. Na jej rachunek przelano 29 listopada 2021 r. zaliczki na poczet płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2021 w łącznej kwocie 603.705,73 zł.
Organ I instancji decyzją z 29 czerwca 2022 r. umorzył postępowanie w związku z powierzchnią wycofaną w dniu 15 grudnia 2021 r. i odmówił przyznania spółce płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2021 z uwagi na stwierdzenie, iż w gospodarstwie strony stworzono sztuczne warunki mające na celu uzyskanie płatności w zawyżonej wysokości.
Odwołanie od powyższej decyzji złożyła spółka zarzucając organowi I instancji naruszenie przepisów postępowania skutkujące nieprawidłowym ustaleniem stanu faktycznego i w związku z tym naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez ich niewłaściwe zastosowanie. Spółka wniosła o zawieszenie postępowania do czasu prawomocnego rozstrzygnięcia sprawy ze skargi na decyzję Dyrektora WOR ARiMR z 6 lutego 2023 r. nr [...], a także o uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie postępowanie.
Dyrektor WOR ARiMR utrzymując w mocy ww. decyzję (jak wskazano na wstępie) podał, iż strona w odwołaniu podniosła argumenty merytoryczne i związane z przyznaniem płatność, a dotyczące niezasadnej w jej ocenie ich odmowy. Jej zdaniem organ nie wykazał, że w gospodarstwie spółki doszło do stworzenia sztucznych warunków. Organ powołał przepisy art. 29 ust. 1-2 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2022 r., poz. 2157 ze zm., dalej: u.ARiMR) podając, że zarzuty odwołania nie odnoszą się do decyzji wydanej w przedmiotowej sprawie. Strona otrzymała wnioskowane płatności w formie zaliczki, a następnie ustalono, iż płatności te były nienależne. Strona podnosi w odwołaniu okoliczności będące przedmiotem innego postępowania. W niniejszym postępowaniu organ nie weryfikuje po raz kolejny prawidłowości decyzji o odmowie przyznania płatności, tylko ustala różnicę między kwotą wypłaconą a kwotą płatności faktycznie należną stronie. Nie ma podstaw do odstąpienia od obowiązku zwrotu nienależnie pobranych płatności wskazanych w art. 7 ust. 3 rozporządzenia Komisji UE nr 809/2014 ( płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwej władzy i błąd ten nie mógł w zwykłych okolicznościach zostać wykryty przez rolnika ). Wypłata zaliczki na rachunek strony nie wynikała z błędu organu, ale z obowiązujących przepisów. Na dzień wypłaty tych środków organ I instancji nie miał wiedzy, że strona nie ma uprawnień do otrzymania przedmiotowych płatności. Za rzetelność danych we wniosku o płatności odpowiada strona.
Organ wyjaśnił, że dochodzona kwota nie podlegała ponadto przedawnieniu. Zgodnie z art. 3 ust. 1 rozporządzenia Rady WE, EURATOM nr 2988/95 okres przedawnienia wynosi 4 lata od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości, za którą w przedmiotowej sprawie należy uznać dzień złożenia wniosku o przyznanie płatności. Był to 16 czerwca 2021 r. – od tego czasu nie upłynął okres 4 lat przedawnienia.
[...] sp. z o.o. wnosząc skargę na powyższą decyzję zarzuciła organowi naruszenie:
- art. 40 § 2 K.p.a. poprzez nieprawidłowe doręczenie decyzji organu I instancji samej stronie, a nie jej pełnomocnikowi
- art. 29 § 1 u.ARiMR poprzez niezasadne zastosowanie,
- art. 7 ust. 3 rozporządzenia Komisji UE nr 809/2014 poprzez jego niezastosowanie, w sytuacji gdy organ powziął podejrzenia, że w sprawie mogły zostać stworzone sztuczne warunki w celu uzyskania płatności zanim zrealizował wypłatę zaliczki na poczet płatności,
- art. 10 § 1 i art. 8 § 1 K.p.a. poprzez uniemożliwienie stronie przed wydaniem decyzji wypowiedzenie się co do zebranych dowodów, materiałów, zgłoszonych żądań oraz uniemożliwienie przedłożenia dowodów w sprawie i wydanie decyzji zaledwie 2 dni po negatywnym rozpoznaniu wniosku o zawieszenie postępowania odwoławczego,
- art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a. w zw. z art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego polegające na pominięciu w całości przeprowadzenia postępowania dowodowego, stwierdzeniu braku potrzeby odniesienia się do oceny dowodów i ustaleń faktycznych będących podstawą wydania decyzji w sprawie przyznania pomocy, uznania wyjaśnień strony za nieistotne i pominięcie dowodów, w tym oświadczenia kierownika produkcji rolnej, kierownika produkcji zwierzęcej, sprawozdania finansowego oraz rachunków zysków i strat.
- art. 60 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego UE nr 1306/2013 poprzez niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że spółka stworzyła sztuczne warunki do uzyskania płatności poprzez nabycie przez S. K. udziałów w spółkach i utworzenia gospodarstw rolnych przez osoby fizyczne wyłącznie w celu osiągnięcia korzyści sprzecznych z celami polityki rolnej UE,
- art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. poprzez błędne utrzymanie w mocy wadliwej decyzji.
Wniesiono o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji, dopuszczenie dowodów z dokumentów, o przeprowadzenie rozprawy, uchylenie decyzji organów obu instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania.
W uzasadnieniu skargi podniesiono argumenty dotyczące niezasadnego uznania, że strona stworzyła w gospodarstwie sztuczne warunki odnoszące się m.in. do chronologii powstania spółek handlowych, osiągania przez spółki dochodów z produkcji rolnej i ubiegania się przez nie o płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Zdaniem skarżącego decyzja, na którą powołuje się organ zawiera błędne ustalenia faktyczne wynikające z wadliwie przeprowadzonego postępowania dowodowego.
Organ w odpowiedzi wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.
Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że przedmiotem kontroli Sądu jest zgodność zaskarżonej decyzji (innego aktu lub czynności) z przepisami prawa materialnego, które mają zastosowanie w sprawie oraz z przepisami prawa procesowego, regulującymi tryb jej wydania lub podjęcia aktu albo czynności będącej przedmiotem zaskarżenia.
Sąd administracyjny bada legalność zaskarżonej decyzji, jej zgodność z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron, oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Decyzja podlega uchyleniu, jeśli Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o czym stanowi art. 145 §1 pkt 1 lit. a-c ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm., dalej P.p.s.a.). Tym samym Sąd administracyjny nie zastępuje w orzekaniu organów administracyjnych, a jedynie kontroluje zaskarżoną decyzję pod względem zgodności z prawem, i w przypadku ustalenia, że narusza ona prawo - uchyla ją.
Badając legalność zaskarżonej decyzji w tak zakreślonych granicach kognicji Sąd stwierdził, że została ona wydana zgodnie z prawem.
Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Dyrektora WOR ARiMR w P. utrzymująca w mocy decyzję Kierownika BP ARiMR w [...] o ustaleniu skarżącej spółce kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2021 w wysokości 603.705,73 zł. W toku postępowania i w złożonej skardze strona podniosła przede wszystkim argumenty merytoryczne dotyczące niezasadnego jej zdaniem odmowy przyznania wnioskowanych płatności.
Materialnoprawną podstawę zaskarżonej w niniejszym postępowaniu decyzji organu stanowił m.in. art. 29 ust. 1 i 2 ustawy z 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 2157, dalej: u.ARiMR). Zgodnie z ust. 1 tego przepisu ustalenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych:
1) pochodzących z funduszy Unii Europejskiej;
2) krajowych, przeznaczonych na:
a) współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej,
b) finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej - następuje w drodze decyzji administracyjnej.
Stosownie do art. 29 ust. 2 u.ARiMR właściwym w sprawie ustalania kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych w decyzji, o której mowa w ust. 1, jest organ właściwy do rozstrzygnięcia w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej ze środków publicznych, o których mowa w ust. 1.
Należy wyjaśnić, że nienależną płatnością jest wypłacona rolnikowi przez organ administracji kwota nienależnie pobranych środków publicznych pochodzących z funduszy Unii Europejskiej i krajowych przeznaczonych na współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej, jako świadczenie dokonane przez organ administracji publicznej na rzecz rolnika, które przestało być należnym na skutek wygaśnięcia obowiązku jego wypłacenia z powodu późniejszego zaistnienia okoliczności przewidzianych w przepisach regulujących pomoc finansową. Do płatności nienależnej zalicza się wszelkie przypadki, w których stwierdzono jakiekolwiek nieprawidłowości w działaniu lub zaniechaniu rolnika – np. deklaracja we wniosku niezgodna ze stanem faktycznym, brak realizacji obowiązków związanych z utrzymaniem gruntów w dobrej kulturze rolnej oraz przestrzeganiem norm i wymogów, czy też zaniechanie realizacji zobowiązania w odniesieniu do płatności w ramach PROW. A więc są to należności, które powstały z przyczyn leżących po stronie rolnika, również wówczas, gdy nie była to wyłączna przyczyna wypłaty dokonanej w nienależnej wysokości.
Przedmiotem postępowania toczącego się przed organem jest zatem ustalenie, czy w danej sprawie doszło do nienależnego lub nadmiernego pobrania środków pochodzących z funduszy wymienionych w art. 29 ust.1 u.ARiMR, a następnie określenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków.
Podstawę działania w tym trybie organów ARiMR stanowi zatem wyłącznie fakt ustalenia, że beneficjent otrzymujący dopłaty realizowane z funduszy unijnych (współfinansowanych z funduszy krajowych), otrzymał pomoc w sposób nienależny lub też otrzymał ją w nadmiernej wielkości (por. np. wyrok NSA z 14 grudnia 2016 r., sygn. akt II GSK 2715/26, wyrok WSA w Szczecinie z 8 września 2016 r., sygn. akt I SA/Sz 168/16, czy wyrok WSA w Gorzowie Wlkp. z 1 września 2016 r., sygn. akt I SA/Go 419/16, publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Oznacza to, że jeżeli organ stwierdzi na podstawie dowodów zgromadzonych w postępowaniu administracyjnym, że kwota przyznana beneficjentowi jest kwotą nienależną, to wówczas jest on zobowiązany do wydania decyzji na podstawie art. 29 ust. 1 u.ARiMR. Organ nie jest przy tym uprawniony w postępowaniu tym do kontrolowania zasadności uchylenia decyzji, przyznającej pomoc, a jedynie jest zobligowany do ustalenia faktu, wynikającego z jej uchylenia, a mianowicie tego, że pomoc taka – w tej sytuacji – jest kwotą pobraną nienależnie lub też w nadmiernej wysokości. Postępowanie w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności jest więc samodzielnym postępowaniem administracyjnym prowadzonym w trybie art. 29 ust. 1 u.ARiMR, w którym następuje określenie nienależnie pobranych środków finansowych pochodzących z wymienionych w tym przepisie funduszy. W postępowaniu uregulowanym w art. 29 ust. 1 u.ARiMR organ ma za zadanie zbadać, czy dana kwota stanowi kwotę nienależnie pobranych lub nadmiernie pobranych środków, co ma miejsce w postępowaniu odrębnym od postępowania o przyznanie danej płatności.
Uwzględniając powyższe i po przeanalizowaniu akt sprawy Sąd stwierdził, że organ II instancji zasadnie wskazał w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że zarzuty odwołania nie odnoszą się do decyzji wydanej w przedmiotowej sprawie. Spółka otrzymała wnioskowane płatności w formie zaliczki, a następnie ustalono, iż płatności te były nienależne. Strona podnosi w odwołaniu okoliczności będące de facto przedmiotem innego, odrębnego postępowania. Organ odwoławczy słusznie zatem uznał, że w niniejszym postępowaniu organ nie weryfikuje po raz kolejny prawidłowości decyzji o odmowie przyznania płatności, lecz ustala różnicę między kwotą wypłaconą, a kwotą płatności faktycznie należną stronie.
Wskazać należy w tym miejscu, że żądanie zwrotu nienależnie pobranych płatności nie jest zależne od uprzedniego wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji o przyznaniu płatności. Poza tym w przedmiotowym postępowaniu chodziło o decyzję o odmowie przyznania płatności. Mowa tu o decyzji Kierownika BP ARiMR w [...] z 29 czerwca 2022 r., którą m.in. odmówiono spółce płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2021, a która to decyzja została następnie utrzymana w mocy decyzją Dyrektora WOR ARiMR w P. z 6 lutego 2023 r. Decyzja ta jest ostateczna i podlega wykonaniu.
Rację ma skarżąca spółka, że organ nie odniósł się szczegółowo do załączonych do odwołania dokumentów, tj. rachunków zysków i strat z lat 2020 i 2020 spółek: [...] sp. z o.o., [...] sp. z o.o., [...] s z o.o., [...] sp. z o.o., [...] sp. z o.o. sp. kom. oraz sprawozdania finansowego [...] sp. z o.o., oświadczenia Z. S., umowy o pracę Z. S. z Hurtownią środków produkcji rolono-spożywczej "[...] sp.j., czy oświadczeń A. M. i T. C., bowiem dokumenty te nie podważają ustalonych już przez organy prawnego, faktycznego i rodzinnego dostosowania wzajemnych relacji, ani nie podważają ustaleń co do wspólnego zarządzania gospodarstw. Także załączone dopiero po wydaniu zaskarżonej decyzji , bo 5 czerwca 2023 r., kopie dokumentów potwierdzających samodzielność, odrębność finansową gospodarstwa, t.j.: faktury za energię, wodę ścieki nie wyłączają ostatecznych ustaleń organów Agencji co od zamierzonej koordynacji działań pomiędzy S. K., a pozostałymi osobami fizycznymi i spółkami. Ponieważ strona załączyła je dopiero po wydaniu decyzji , organ odniósł się do tej kwestii w odpowiedzi na skargę.
Za niemającą wpływu na wynik sprawy należy uznać okoliczność rozpoznania przez organ I instancji wniosku o zawieszenie postępowania postanowieniem z 13 kwietnia 2023 r., a zatem po wydaniu decyzji z 23 marca 2023 r. Organ I instancji ustosunkował się do wniosku o zawieszenie postępowania wskazując, że postępowanie o ustalenie kwot nienależnie pobranych płatności, w oparciu o art. 29 u.ARiMR, jest prowadzone samodzielnie i jest niezależne od postępowań merytorycznych o przyznanie lub odmowę przyznania płatności. Tym samym organ wyraził stanowisko analogiczne do aktualnie prezentowanego przez Sąd. Również Dyrektor WOR ARiMR w zaskarżonej decyzji potwierdził powyższe stwierdzając, że postępowanie w sprawie ustalenia nienależnie pobranych płatności nie daje ponownej możliwości odwołania się od decyzji, którą ustalono prawo do przyznania płatności. Aktualnie nie rozstrzyga się bowiem, czy doszło do stworzenia sztucznych warunków. Podstawą jest ustalenie, czy kwota wypłacona jest w wyższej wysokości niż przyznana decyzją ostateczną. Organ odwoławczy trafnie konkludował, że decyzje, na podstawie których wszczęto postępowanie w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności nie muszą być prawomocne, lecz wystarczy, że uzyskają walor ostateczności. Sąd pragnie dodać, że ewentualnie usunięcie z obrotu prawnego ww. decyzji o odmowie przyznania spółce płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2021 może stanowić podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego zakończonego zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzją na podstawie art. 145 § 1 pkt 8 K.p.a. tj. z powodu wydania decyzji w oparciu o inną decyzję, która została następnie uchylona lub zmieniona.
W kontekście powyższego za niezasadne należy uznać zarzut skargi naruszenia przez organ art. 60 rozporządzenia PEiR (UE) nr 1306/2013 poprzez powołanie się na decyzję w sprawie przyznania płatności obarczonej błędem w postaci niezasadnego uznania, że skarżąca stworzyła sztuczne warunki do uzyskania płatności. Zagadnienie stworzenia tzw. sztucznych warunków" było przedmiotem oceny w uprzednio prowadzonym przez organy Agencji postępowaniu administracyjnym, w którym odmówiono stronie mocą decyzji organu I instancji z 29 czerwca 2022 r. i następnie organu II instancji z 6 lutego 2023 r. przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2021 i aktualnie nie podlega badaniu tak organów Agencji, jak i kontroli sądowej. Wymaga nadmienienia, że tutejszy Sąd wyrokiem z 5 lipca 2023 r. sygn. akt III SA/Po 259/23 oddalił skargę [...] sp. z o.o. na decyzję Dyrektora WOR ARiMR z 6 lutego 2023 r. [...] w przedmiocie odmowy przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2021 i wyrok ten jest nieprawomocny.
W ocenie Sądu brak był również podstaw do odstąpienia od obowiązku zwrotu nienależnie pobranych płatności wskazanych w art. 7 ust. 3 rozporządzenia Komisji UE nr 809/2014 poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy organ powziął podejrzenia, że w sprawie mogły zostać stworzone sztuczne warunki w celu uzyskania płatności zanim zrealizował wypłatę zaliczki na poczet płatności.
Stosownie do treści art. 7 ust. 3 rozporządzenia Komisji (UE) nr 809/2014 obowiązek zwrotu, o którym mowa w ust. 1, nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez beneficjenta w zwykłych okolicznościach. Jednak w przypadku, gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego istotnych dla obliczania przedmiotowej płatności, akapit pierwszy stosuje się jedynie, jeśli decyzja o odzyskaniu nie została przekazana w terminie 12 miesięcy od dokonania płatności. W orzecznictwie wskazuje się, że celem, określonego w art. 7 ust. 3 rozporządzenia Komisji (UE) Nr 809/2014, wyjątku od zasady, że płatności nienależnie lub nadmiernie pobrane powinny zostać zwrócone, jest zwolnienie z obowiązku zwrotu tylko w takich sytuacjach, w których to błąd organu spowodował wypłatę nienależnej płatności. Chodzić tu będzie o tą część rozstrzygnięcia, za którą w całości i niezależnie od rolnika odpowiada organ. Ocenę taką dodatkowo uzasadnia odwołanie się do reguł wykładni językowej. Przepis art. 7 ust. 3 rozporządzenia Komisji (UE) Nr 809/2014 stanowi, że nienależna płatność ma zostać dokonana "na skutek" pomyłki organu. Zwrot ten wskazuje, że chodzi tu o takie działanie organu, które jest czynnikiem sprawczym bezpodstawnego przyznania rolnikowi płatności. Przyjąć zatem należało, że możność wykrycia błędu organu, o której mowa w art. 7 ust. 3 rozporządzenia Komisji (UE) Nr 809/2014 to nie tylko sytuacja, w której beneficjent posiada wiedzę o rzeczywistym stanie prawnym i faktycznym w zakresie braku podstaw do dokonania płatności, ale również stan, w którym rolnik – przy dołożeniu należytej staranności - mógł się dowiedzieć, że część wypłacanych mu płatności kwalifikuje się jako nienależna (por. wyroki NSA z 22 listopada 2018 r., sygn. akt I GSK 2071/18, z 18 grudnia 2020 r., sygn. akt I GSK 1191/20, publ.: jak wyżej). Podkreśla się także, że możliwość wyłączenia zwrotu nienależnie dokonanej płatności wymaga spełnienia dwóch przesłanek – płatność musi być dokonana na skutek błędu organu, a błąd jest tego rodzaju, że nie mógł zostać wykryty przez rolnika (por. wyroki NSA z 15 czerwca 2011 r., II GSK 594/10, z 24 kwietnia 2013 r., II GSK 315/13, z 22 września 2023 r., I GSK 1315/22).
W niniejszej sprawie organy orzekające trafnie wyjaśniły, że płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2021, wypłacone w formie zaliczki w dniu 29 listopada 2021 r. nie wynikały z pomyłki, czy błędu organu, lecz z obowiązujących przepisów, które pozwalały na wypłatę części środków przed rozstrzygnięciem w sprawie, w celu wsparcia rolnictwa wcześniejszą wypłat części kwot, które mogą być przyznane po przeprowadzeniu pełnego postępowania. Na dzień wypłaty środków organ i instancji nie miał świadomości, że strona jako beneficjent pomocy nie spełni warunków przyznania płatności i otrzyma decyzję o odmowie przyznania płatności. Na beneficjencie ciążył obowiązek, by zadeklarowane przezeń we wniosku działki i zwierzęta kwalifikowały się do płatności i jego działania były zgodne z założeniami i zasadami programów wsparcia. Za rzetelność i wiarygodność danych podanych we wniosku o przyznanie płatności odpowiada wnioskodawca. Podnoszona zaś przez skarżącą okoliczność powzięcia wątpliwości przez organ I instancji na kilka miesięcy przed wypłatą zaliczki, czy nie zostały stworzone sztuczne warunki co do uzyskania płatności na rok 2020 nie tylko nie odnoszą się do płatności na rok 2021, a więc nie dotyczą przedmiotowej sprawy, ale i nie oznaczają, że stanowią one o pomyłce organu. To bowiem strona jako potencjalny beneficjent posiada wiedzę o rzeczywistym na dany rok stanie prawnym i faktycznym w zakresie istnienia lub braku podstaw do dokonania płatności.
Reasumując uznać należy, że właściwym było stanowisko organu II instancji , że wypłata zaliczki na rachunek strony nie wynikała z błędu organu, ale z obowiązujących przepisów. Na dzień wypłaty tych środków organ I instancji nie miał wiedzy, że strona nie ma uprawnień do otrzymania przedmiotowych płatności. To bowiem ustalono dopiero mocą decyzji z 29 czerwca 2022 r.
Sąd podziela również stanowisko organów orzekających, że dochodzona kwota nie podlegała przedawnieniu. Zgodnie z art. 3 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) nr 2988/95 okres przedawnienia wynosi 4 lata od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości, za którą w przedmiotowej sprawie należy uznać dzień złożenia wniosku o przyznanie płatności, tj. 16 czerwca 2021 r. Od tego czasu nie upłynął okres 4 lat.
Sąd za chybiony uznaje również zarzut naruszenia art. 10 § 1 K.p.a. Ów przepis nie miał zastosowania w przedmiotowym postępowaniu administracyjnym. Zgodnie bowiem z art. 10a ust. 1 u.ARiMR jeżeli przepisy ustawy lub przepisy odrębne nie stanowią inaczej, do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, z wyłączeniem art. 7, art. 9, art. 10, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 79a oraz art. 81. W tym stanie rzeczy również organy nie mogły dopuścić się, co zarzucono w skardze, przepisów art. 7, art. 77 § 1 K.p.a.
Podobnie nie zasługiwał na uwzględnienie zarzut naruszenia art. 40 § 2 K.p.a. poprzez nieprawidłowe doręczenie decyzji organu I instancji samej stronie, a nie jej pełnomocnikowi. Otóż decyzję tę wydano 23 marca 2023 r., doręczono ją stronie 6 kwietnia 2023 r., a pełnomocnictwo do działania w imieniu strony wpłynęło do organu 11 kwietnia 2023 r., a zatem po doręczeniu decyzji stronie. Ponadto strona w terminie wniosła odwołanie, a zatem nie naruszone zostały jej prawa do uczestnictwa w postępowaniu.
Reasumując, Sąd uznawszy skargę za niezasadną, na podstawie art. 151 P.p.s.a., orzekł o jej oddaleniu.