III SA/Lu 222/25

III SA/Lu 222/25 - Wyrok WSA w Lublinie
Data orzeczenia
2025-07-17
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-04-15
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Sędziowie
Agnieszka Kosowska /sprawozdawca/
Iwona Tchórzewska
Robert Hałabis /przewodniczący/
Symbol z opisem
6205 Nadzór sanitarny
638  Sprawy egzekucji administracyjnej;  egzekucja obowiązków o charakterze niepieniężnym
Hasła tematyczne
Inspekcja sanitarna
Skarżony organ
Wojewódzki Inspektor Sanitarny
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 924
art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b, ust. 2, art. 17 ust. 1
Ustawa z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (t.j.)
Dz.U. 2025 poz 132
art. 33 § 2, art. 34 § 1
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 935
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Robert Hałabis Sędziowie Sędzia WSA Iwona Tchórzewska Asesor WSA Agnieszka Kosowska (sprawozdawca) po rozpoznaniu w dniu 17 lipca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi Ł. S. na postanowienie Lubelskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia 31 stycznia 2025 r., nr [...] w przedmiocie stanowiska wierzyciela w zakresie zarzutów do prowadzonego postępowania egzekucyjnego oddala skargę.
Uzasadnienie
Lubelski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny (dalej jako "organ odwoławczy") postanowieniem nr [...] z dnia 31 styczni 2025 r. utrzymał
w mocy postanowienie Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Łęcznej (dalej jako "organ I instancji") z dnia 28 listopada 2024 r., znak: [...] w sprawie stanowiska wierzyciela w zakresie zarzutów do prowadzonego postępowania egzekucyjnego.
Stan sprawy przedstawia się następująco.
Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Ł. został poinformowany przez lekarza z [...]" Spółka Cywilna w Ł. o braku przeprowadzonych szczepień ochronnych u W. S., urodzonej 19 lipca 2021 r. Z formularza zgłoszenia osoby uchylającej się od obowiązkowych szczepień ochronnych z dnia 2 czerwca 2022 r. wynikało, że dziecko od urodzenia nie było szczepione (poza pojedynczą dawką szczepionki przeciwko WZW typu 2), przy jednoczesnym braku informacji o występowaniu przeciwwskazań zdrowotnych do ich wykonania.
Pomimo kierowanych do ojca dziecka – Ł. S. (dalej jako skarżący") pism informujących o konieczności wykonania szczepień ochronnych, w dalszym ciągu nie wykonano żadnych szczepień. Wobec tego Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Łęcznej skierował do skarżącego pisemne upomnienie z dnia 19 maja 2023 r. Następnie został wystawiony tytuł wykonawczy nr [...] z dnia 25 kwietnia 2024 r., nr oraz wszczęto egzekucję administracyjną.
Pismem z dnia 14 października 2024 r. skarżący wniósł zarzuty do prowadzonego postępowania egzekucyjnego, w których wskazał na brak wymagalności obowiązku szczepień.
Postanowieniem z dnia 28 listopada 2024 r. organ I instancji oddalił zarzuty. Natomiast organ odwoławczy – po rozpatrzeniu zażalenia skarżącego – postanowieniem z dnia 31 stycznia 2025 r. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.
W uzasadnieniu Lubelski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny wyjaśnił, że ojciec małoletniej - Ł. S., nie dopełnił obowiązku o charakterze niepieniężnym poddania dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym. Wymagalność obowiązku szczepień ochronnych u W. S. wynika
z art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2024 r., poz. 924, ze zm., dalej jako "ustawa o zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych"), zgodnie, z którym osoby przebywające na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej są obowiązane do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym na zasadach określonych w ustawie, przy czym zgodnie z art. 5 ust. 2 tej ustawy, w stosunku do osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych (m. in. dziecka), odpowiedzialność za wypełnienie tych obowiązków ponoszą rodzice. Szczegółowe unormowania w zakresie obowiązkowych szczepień ochronnych określają nadto przepisy art. 17-21 wskazanej ustawy oraz rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2025 r., poz. 782, dalej jako "rozporządzenie w sprawie szczepień"). Obowiązek poddania się szczepieniom ochronnym przez osoby określone w rozporządzeniu aktualizuje się w terminie wskazanym przez lekarza w powiadomieniu o miejscu i czasie badania kwalifikacyjnego do szczepienia i samego szczepienia. Organ odwoławczy podkreślił, że jedynie lekarz w trakcie badania kwalifikacyjnego przed szczepieniem - jest w stanie ustalić stan zdrowia osoby, która ma zostać zaszczepiona oraz korzyści i ewentualne ryzyko wynikające z podania szczepionki..
W ocenie organu odwoławczego zgromadzona w sprawie dokumentacja pozwala stwierdzić, że W. S. nie miała wykonanych obowiązkowych szczepień ochronnych, które powinna otrzymać w ustawowo ustalonym terminie.
Wobec tego organ odwoławczy na podstawie art. 17 § 1, art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2025 r., poz. 132, dalej jako "u.p.e.a.") w związku z art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 140, art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572, ze zm., dalej jako "k.p.a.") uznał, że zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Ł. S. – reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika – wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie na postanowienie Lubelskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia 31 stycznia 2025 r.
Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie przepisów mające istotny wpływ na wynik postępowania, tj.:
1. naruszenie art. 87 Konstytucji RP w zw. z art. 17 ust. 11 ustawy o zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych w zw. z rozporządzeniem w sprawie szczepień poprzez wyprowadzenie terminów wymagalności poszczególnych szczepień z rozporządzenia, mimo że zostało ono wydane z przekroczeniem delegacji ustawowej;
2. naruszenie art. 5 ust. 1 pkt 1b ustawy o zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych w zw. z § 3 rozporządzenia w sprawie szczepień poprzez uznanie, iż obowiązek szczepień ochronnych u małoletniej w zakresie podania poszczególnych dawek szczepionek jest wymagalny ze względu na osiągnięcie przez nią przedziału wiekowego, mimo iż rozporządzenie zostało wydane z przekroczeniem delegacji ustawowej;
3. naruszenie art. 124 § 1 i 2 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 126 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez niewskazanie w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia aktu prawnego, z którego wynika wymagalność obowiązku podania małoletniej poszczególnych dawek szczepionek, dowodów na których oparł się organ oraz dowodów, którym odmówił wiary stwierdzając, iż obowiązek zaszczepienia małoletniej przeciwko chorobom wymienionym w tytule wykonawczym jest wymagalny i podlega egzekucji administracyjnej;
4. naruszenie art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności oraz art. 31 ust. 1 w zw. z art. 47 w zw. z art. 68 Konstytucji RP poprzez uznanie, iż zachodzą przesłanki do ograniczenia przysługującego skarżącemu prawa do ochrony życia prywatnego oraz prawa do ochrony zdrowia.
Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz postanowienia organu I instancji w całości oraz umorzenie postępowania egzekucyjnego, a także zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skarżący zwrócił uwagę, że obecnie obowiązujące przepisy - rozporządzenie Ministra Zdrowia w sprawie obowiązkowych szczepień zostało wydane z przekroczeniem delegacji ustawowej, z uwagi na brak uwzględnienia jakichkolwiek danych epidemiologicznych czy zaleceń Światowej Organizacji Zdrowia (brak analizy zachorowalności na daną chorobę, brak zaleceń WHO w kierunku przymusu jakichkolwiek szczepień z uwagi na możliwość wystąpienia NOP).
Skarżący wniósł o zwrócenie się z zapytaniem do Trybunału Konstytucyjnego, co do zgodności z Konstytucją § 2 rozporządzenia w sprawie szczepień jako niezgodnego z art. 2, art. 5 ust. 1 pkt 2 oraz art. 17 ust. 1, ust. 10 pkt 1 i pkt 2, ust. 11 ustawy o zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych z art. 2, art. 30, art. 31 ust. 1, 2, 3, oraz art. 68 ust. 1, 2, 3, art. 87 ust. 1 Konstytucji RP oraz wydanego z przekroczeniem delegacji ustawowej zawartej w art. 17 ust. 10 ustawy o zwalczeniu zakażeń i chorób zakaźnych, w zakresie w jakim nie przewidują one wolności wyboru rodziców w zakresie szczepień tak jak to jest w większości krajów Unii Europejskiej, braku właściwego rejestru powikłań tzw. "NOP", braku celowego funduszu przeznaczonego na wsparcie finansowe, rehabilitację osób u których wystąpiły powikłania, jak
i w zakresie w jakim to Główny Inspektor Sanitarny ogłasza w formie komunikatu, czy też Minister Zdrowia w formie rozporządzenia Program Szczepień Ochronnych na dany rok, wykaz chorób, ze szczegółowymi wskazaniami dotyczącymi stosowania poszczególnych szczepionek przez co rozstrzyga o wolnościach obywatelskich z pominięciem ustawy. Ewentualnie skarżący o zwrócenie się Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej o wykładnię treści art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności czy system przymusu szczepień ochronnych państwa członkowskiego Unii Europejskiej, który nie przewiduje systemu odszkodowawczego dla dzieci rodziców dotkniętych powikłaniami poszczepiennymi nie stanowi naruszenia art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności.
Ponadto w uzasadnieniu skarżący rozwinął argumentację stawianych zarzutów, jak również zawarł szereg argumentów niezwiązanych bezpośrednio ze sprawą.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasową argumentację.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:
Skarga jest nieuzasadniona.
Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie jest postanowienie państwowego wojewódzkiego inspektora sanitarnego oddalające zarzuty w sprawie egzekucji administracyjnej dotyczącej uchylania się przez skarżącego od obowiązku poddania dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym.
Zgodnie z art. 2 § 1 pkt 10 u.p.e.a., egzekucji administracyjnej podlegają m.in. obowiązki o charakterze niepieniężnym pozostające we właściwości organów administracji rządowej samorządu terytorialnego lub przekazane do egzekucji administracyjnej na podstawie przepisu szczególnego. Stosownie do art. 26 § 1 u.p.e.a., organ egzekucyjny wszczyna egzekucję administracyjną na wniosek wierzyciela i na podstawie wystawionego przez niego tytułu wykonawczego, sporządzonego według ustalonego wzoru.
Zgodnie z art. 15 § 1 u.p.e.a. egzekucja administracyjna może być wszczęta, jeżeli wierzyciel, po upływie terminu do wykonania przez zobowiązanego obowiązku, przesłał mu pisemne upomnienie, zawierające wezwanie do wykonania obowiązku z zagrożeniem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego oraz inne dane niezbędne do prawidłowego wykonania obowiązku przez zobowiązanego, chyba że przepisy szczególne stanowią inaczej. Postępowanie egzekucyjne może być wszczęte dopiero po upływie 7 dni od dnia doręczenia tego upomnienia.
Zgodnie z art. 33 § 1 u.p.e.a., zobowiązanemu przysługuje prawo wniesienia do wierzyciela, za pośrednictwem organu egzekucyjnego, zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej.
W myśl art. 33 § 2 u.p.e.a. podstawą zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej jest:
1) nieistnienie obowiązku;
2) określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z:
a) orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i art. 4,
b) dokumentu, o którym mowa w art. 3 a § 1,
c) przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu;
3) błąd co do zobowiązanego;
4) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagane;
5) wygaśnięcie obowiązku w całości albo w części;
6) brak wymagalności obowiązku w przypadku:
a) odroczenia terminu wykonania obowiązku,
b) rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej,
c) wystąpienia innej przyczyny niż określona w lit. a i b.
Wnosząc zarzut zobowiązany kwestionuje możliwość prowadzenia egzekucji. Postępowanie zainicjowane zgłoszeniem zarzutu ma charakter wpadkowy i szczególny w stosunku do toczącego się postępowania egzekucyjnego. Zgodnie z art. 34 § 1 u.p.e.a., organ egzekucyjny niezwłocznie przekazuje wierzycielowi zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej. Wierzyciel wydaje postanowienie w sprawie zarzutu, w którym albo oddala zarzut albo uznaje zarzut w całości lub w części albo stwierdza niedopuszczalność zarzutu.
W niniejszej sprawie postępowanie egzekucyjne w stosunku do skarżącego zostało wszczęte na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego w dniu 25 kwietnia 2024 r. przez wierzyciela - Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Łęcznej. Tytuł wykonawczy został wystawiony w oparciu o art. 5 ust. 2 oraz ust. 1 pkt 1 lit. b, ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi. Podstawę wydania tytułu wykonawczego stanowiło niedopełnienie obowiązku o charakterze niepieniężnym polegające na niepoddaniu małoletniej córki skarżącego – W. S. obowiązkowym szczepieniom ochronnym. Jak wynika z akt sprawy, skarżący był informowany o konieczności wykonania wskazanego obowiązku pismem z dnia 9 lutego 2023 r. Wcześnie wezwania na szczepienia były kierowane także przez podmiot medyczny.
Z uwagi na nieskuteczność tych informacji wierzyciel wystosował w dniu 19 maja 2023 r. upomnienie, w którym wezwał skarżącego do wykonania obowiązku. Następnie wierzyciel wystawił tytuł wykonawczy i wystąpił do właściwego organu o wszczęcie postępowania egzekucyjnego, w toku którego skarżący pismem z dnia 14 października 2024 r. wniósł zarzuty.
Sąd podziela stanowisko organów obu instancji, że brak jest w tych okolicznościach podstaw do uwzględnienia zarzutów skarżącego.
W związku z podniesionymi w skardze argumentami w pierwszym rzędzie wskazać należy, że zgodnie przepisem art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych, stanowiącym podstawę prawną egzekwowanego względem skarżącej obowiązku, osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej są obowiązane na zasadach określonych w ustawie do poddawania się szczepieniom ochronnym, co należy rozumieć zgodnie z art. 2 pkt 26 ustawy jako podanie szczepionki przeciw chorobie zakaźnej w celu sztucznego uodpornienia przeciwko tej chorobie. Przy tym, w przypadku osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych odpowiedzialność za wypełnienie obowiązków, o których mowa w ust. 1, ponosi osoba, która sprawuje pieczę nad osobą małoletnią lub bezradną, albo opiekun faktyczny w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (art. 5 ust. 2 ustawy).
W myśl zaś art. 17 ust. 1 ustawy, osoby, określone na podstawie ust. 10 pkt 2, są obowiązane do poddawania się szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym określonym na podstawie ust. 10 pkt 1, zwanym dalej "obowiązkowymi szczepieniami ochronnymi". Zgodnie z treścią art. 17 ust. 2 ustawy wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego.
W przepisie art. 17 ust. 10 ustawy udzielona została delegacja ministrowi właściwemu do spraw zdrowia, do określenia w drodze rozporządzenia m.in: wykazu chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych (pkt 1), osób lub grup osób obowiązanych do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym, wieku i innych okoliczności stanowiących przesłankę do nałożenia obowiązku szczepień ochronnych (pkt 2), schematu szczepienia przeciw chorobie zakaźnej obejmującego liczbę dawek i terminy ich podania wymagane dla danego szczepienia uwzględniające wiek osoby objętej obowiązkiem szczepienia (pkt 2a), kwalifikacje osób przeprowadzających szczepienia ochronne (pkt 3), sposobu przeprowadzania szczepień ochronnych (pkt 4) oraz trybu przeprowadzania konsultacji specjalistycznej, o której mowa w ust. 5 (pkt 5), przy uwzględnieniu danych epidemiologicznych dotyczących zachorowań, aktualnej wiedzy medycznej oraz zaleceń Światowej Organizacji Zdrowia. Jednocześnie w art. 17 ust. 11 ustawy przewidziano, że Główny Inspektor Sanitarny ogłasza w formie komunikatu, w dzienniku urzędowym ministra właściwego do spraw zdrowia, Program Szczepień Ochronnych na dany rok, ze szczegółowymi wskazaniami dotyczącymi stosowania poszczególnych szczepionek, wynikającymi z aktualnej sytuacji epidemiologicznej, przepisów wydanych na podstawie ust. 10 i art. 19 ust. 10 oraz zaleceń, w terminie do dnia 31 października roku poprzedzającego realizację tego programu.
W wykonaniu delegacji ustawowej Minister Zdrowia wydał rozporządzenie z dnia 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych.
Stosownie do przywołanej wyżej delegacji ustawowej oraz § 1 rozporządzenia określa ono między innymi: wykaz chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych, osoby lub grupy osób obowiązane do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym, wiek i inne okoliczności stanowiące przesłankę powstania obowiązku szczepień ochronnych, schemat szczepienia przeciw chorobie zakaźnej obejmujący liczbę dawek i terminy ich podania wymagane dla danego szczepienia uwzględniające wiek osoby objętej obowiązkiem szczepienia (§ 1 pkt 1, 2, 3 rozporządzenia). Schematy obowiązkowych szczepień dzieci i młodzieży obejmujące liczbę dawek i terminy ich podania wymagane dla danego szczepienia podstawowego lub przypominającego, z uwzględnieniem wieku osoby objętej obowiązkiem szczepienia, określa załącznik nr 1 do rozporządzenia (§ 3 ust. 2 rozporządzenia).
W obowiązującym stanie prawnym nie budzi zatem wątpliwości, że obowiązek poddania dziecka określonym szczepieniom ochronnym, wynikający z regulacji ustawowej, tj. wskazanych wyżej przepisów art. 5 ust. 1 i art. 17 ust. 1 ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych, skonkretyzowany został w rozporządzeniu, wydanym na podstawie upoważnienia ustawowego i nie ma podstaw do kwestionowania jego legalności.
Małoletnia w dacie rozstrzygania sprawy przed organem II instancji nie miała ukończonych jeszcze 5 lat i od urodzenia nie otrzymała żadnego obowiązkowego szczepienia ochronnego, poza jedną dawką szczepienia przeciwko WZW, pomimo że nie stwierdzono u niej przeciwskazań do wykonania szczepienia. Jednocześnie, ani w toku postępowania administracyjnego, ani w postępowaniu sądowoadministracyjnym skarżący nie przedłożył żadnych dowodów wskazujących na trwałe przeciwskazania do wykonania szczepień ochronnych.
Brakujące szczepienia ochronne – wskazane w tytule wykonawczym – to szczepienie przeciw gruźlicy, wirusowemu zapaleniu wątroby typu B, błonicy, tężcowi i krztuścowi, ostremu nagminnemu porażeniu dziecięcemu (poliomyelitis), odrze, nagminnemu zapaleniu przyusznic (śwince), różyczce oraz przeciw inwazyjnemu zakażeniu Streptococcus pneumoniae i inwazyjnemu zakażeniu Haemophilus influenzae typu b.
Rozporządzenie przewiduje natomiast, że szczepienia ochronne to szczepienie przeciw gruźlicy (pojedyncza dawka - w 1 dobie życia), przeciw wirusowemu zapaleniu wątroby typu B (pierwsza dawka - w 1 dobie życia, kolejne dawki do ukończenia 12 miesięcy), przeciw inwazyjnym zakażeniom Streptococcus pneumoniae (pierwsza dawka w 2. miesiącu życia, kolejne do ukończenia 15 miesiąca życia), przeciw ostremu nagminnemu porażeniu dziecięcemu (poliomyelitis) oraz przeciw inwazyjnym zakażeniom Haemophilus Influenzae typu b – do ukończenia 18 miesiąca życia, przeciw odrze, nagminnemu zapaleniu przyusznic (śwince), różyczce (do ukończenia 15 miesiąca życia).
Córka skarżącego urodziła się w 2021 r. wobec tego szczepienia wskazane w tytule wykonawczym powinny być wykonane do ukończenia przez dziecko najpóźniej 18 miesiąca życia (1,5 roku).
Sąd podziela stanowisko organów obu instancji, że brak jest w tych okolicznościach podstaw do uwzględnienia zarzutów skarżącej.
Należy jednocześnie zauważyć, że wyrokiem z 9 maja 2023 r. Trybunał Konstytucyjny w sprawie o sygn. akt SK 81/19, orzekł w pkt I, że art. 17 ust. 11 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń w związku z § 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych w zakresie, w jakim termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczba dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, określone są w Programie Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, a nie przez ministra właściwego do spraw zdrowia, w drodze rozporządzenia, jest niezgodny
z art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 w związku z art. 87 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.
Wprawdzie Trybunał wskazał, że komunikat GIS nie może stanowić podstawy do rekonstrukcji zakresu nakazów wynikających z obowiązku szczepień ochronnych nałożonego na jednostkę na mocy ustawy oraz zaznaczył, że niedopuszczalna jest sytuacja, gdy treść obowiązku jest współkształtowana komunikatem GIS, niebędącym aktem prawa powszechnie obowiązującego, to zauważył jednak, że materia dotycząca obowiązkowych szczepień ochronnych może ulegać potrzebie częstych zmian, co zależy od wielu czynników, w tym aktualnej wiedzy medycznej.
Z tego względu Trybunał zasugerował w pierwszej kolejności dostosowanie stanu prawnego poprzez zmianę rozporządzenia.
W świetle powyższego brak podstaw do kwestionowania istnienia obowiązku, objętego tytułem wykonawczym oraz stanowiska wierzyciela wyrażonego w zaskarżonym postanowieniu. Podkreślić jeszcze raz w tym miejscu należy, że sam obowiązek poddania się szczepieniom ochronnym wynika z ustawowych regulacji, a więc z powszechnie obowiązujących przepisów, natomiast jedynie jego realizacja odbywa się według rozporządzenia, które określiło schemat obowiązkowych szczepień dzieci i młodzieży, podstawowych i przypominających. Rozporządzenie jednoznacznie określa liczbę dawek szczepienia podstawowego, wiek, w którym powstaje obowiązek szczepienia i termin wykonania szczepienia oraz osoby objęte obowiązkiem poddania się szczepieniom przypominającym, dawki szczepionki i wiek, w którym są podawane oraz termin wykonania szczepienia przypominającego.
W świetle zgromadzonych w aktach sprawy dokumentów nie ulega wątpliwości, że córka skarżącego nie została zaszczepiona mimo braku przeciwwskazań do szczepienia stwierdzonych przez lekarza. Obowiązek skarżącego poddania małoletniej szczepieniom ochronnym istnieje, a w momencie wszczęcia postępowania egzekucyjnego bez wątpienia istniał i nie został wykonany do dnia wniesienia skargi, co wynika wprost z treści skargi i akt sprawy. Powołane powyżej regulacje przewidują obowiązek szczepienia z mocy prawa, a tym samym nie ma podstaw do przyjęcia nieistnienia obowiązku, jak i braku wymagalności obowiązku. Tym samym zarzuty skargi w tym przedmiocie są bezzasadne. Niewykonanie obowiązku stanowi natomiast podstawę do podjęcia czynności egzekucji administracyjnej i zastosowanie środka egzekucyjnego.
Jednocześnie sam tytuł wykonawczy z 25 kwietnia 2024 r. spełnia wymogi
z art. 27 u.p.e.a. Tytuł wykonawczy został wystawiony według wzoru stanowiącego załącznik nr 2 do rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 19 marca 2024 r. w sprawie wzorów tytułów wykonawczych stosowanych w egzekucji administracyjnej (Dz. U. z 2024 r., poz. 431).
W konsekwencji, stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu jest trafne. Nie ma podstaw do kwestionowania możliwości prowadzenia egzekucji.
Wbrew zarzutom postawionym w skardze, w niniejszej sprawie nie doszło również do naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 124 § 1 i 2 k.p.a w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 126 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. Organy obu instancji w sposób wyczerpujący i poprawny wyjaśniły stan faktyczny oraz oceniły zebrane dowody w ramach swobodnej, a nie dowolnej oceny. Wyniki tych ustaleń przedstawiły w uzasadnieniach wydanych w sprawie postanowień odnosząc się do kwestii wymagalności obowiązku poddania córki skarżącego obowiązkowym szczepieniom ochronnym. Organy administracji odniosły się do wszystkich zgłoszonych przez skarżącego zarzutów.
Odnosząc się do zarzutu wydania rozporządzenia w sprawie szczepień z przekroczeniem delegacji ustawowej należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 17 ust. 10 ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych minister właściwy do spraw zdrowia określi, w drodze rozporządzenia:
1) wykaz chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych,
2) osoby lub grupy osób obowiązane do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym, wiek i inne okoliczności stanowiące przesłankę powstania obowiązku szczepień ochronnych,
2a) schemat szczepienia przeciw chorobie zakaźnej obejmujący liczbę dawek i terminy ich podania wymagane dla danego szczepienia uwzględniające wiek osoby objętej obowiązkiem szczepienia,
3) kwalifikacje osób przeprowadzających szczepienia ochronne,
4) sposób przeprowadzania szczepień ochronnych,
5) tryb przeprowadzania konsultacji specjalistycznej, o której mowa w ust. 5,
6) wzory zaświadczenia, o którym mowa w ust. 4, książeczki szczepień oraz karty uodpornienia,
7) sposób prowadzenia dokumentacji, o której mowa w ust. 8 pkt 1, i jej obiegu,
8) wzory sprawozdań z przeprowadzonych obowiązkowych szczepień ochronnych oraz tryb i terminy ich przekazywania,
9) papierową lub elektroniczną formę raportu o przypadkach niewykonania obowiązkowych szczepień ochronnych oraz terminy i sposób jego przekazywania
- uwzględniając dane epidemiologiczne dotyczące zachorowań, aktualną wiedzę medyczną oraz zalecenia Światowej Organizacji Zdrowia.
Zgodnie natomiast z art. 3 ust. 1 ustawę stosuje się do zakażeń i chorób zakaźnych, których wykaz jest określony w załączniku do ustawy, oraz biologicznych czynników chorobotwórczych wywołujących te zakażenia i choroby.
Wskazany załącznik do ustawy wymienia w sumie 60 rodzajów zakażeń i chorób zakaźnych. W związku z tym m.in. błonica, gruźlica, krztusiec, nagminne zapalenie przyusznic (świnka), odra, ostre nagminne porażenie dziecięce (poliomyelitis), różyczka, tężec, wirusowe zapalenia wątroby (A, B, C, inne), zakażenia Streptococcus pneumoniae i Haemophilus influenzae bez wątpienia objęte są regulacjami wskazanej ustawy mającymi na celu w szczególności uodpornienie osób podatnych na zakażenia (art. 1 pkt 1 ustawy). Skoro art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy przewiduje, że osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej są obowiązane na zasadach określonych w ustawie do poddawania się szczepieniom ochronnym, to obowiązek ten może zostać nałożony w zasadzie na wszystkie zakażenia i choroby zakaźne wymienione w załączniku do ustawy. Jednak – co oczywiste, nie wszystkie wymienione w załączniku zakażenia i choroby zakaźne występują w środowisku Europy Środkowowschodniej lub też nie ma dostępnej szczepionki przeciwko np. gorączce zachodniego Nilu (zob. www.gov.pl/web/wsse-poznan/goraczka-zachodniego-nilu).
W związku z tym ustawodawca w art. 17 ust. 1 przewidział, że osoby, określone na podstawie ust. 10 pkt 2, są obowiązane do poddawania się szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym określonym na podstawie ust. 10 pkt 1, zwanym dalej "obowiązkowymi szczepieniami ochronnymi". Skoro zatem choroby zakaźne wymienione w rozporządzeniu w sprawie szczepień (§ 2) ujęte zostały także w załączniku do ustawy, to oczywiste jest, że rozporządzenie w tym zakresie nie wykracza poza zakres delegacji ustawowej. Także zakres podmiotowy ustawy obejmuje osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, zarówno pełnoletnie jak i małoletnie, obywateli i cudzoziemców (osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres krótszy niż trzy miesiące są zwolnione z obowiązku poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym, z wyjątkiem szczepień poekspozycyjnych). Rozporządzenie natomiast dookreśla jedynie wiek i inne okoliczności stanowiące przesłankę powstania obowiązku szczepień ochronnych.
W doktrynie podkreśla się również, że rozporządzenie powinno regulować tylko te kwestie, które są już (przynajmniej ogólnie) unormowane w samej ustawie. Naruszenie przez akt wykonawczy celu ustawy jest równoznaczne z wykroczeniem poza zakres delegacji ustawowej. Cel ustawy musi być określony w oparciu o analizę przyjętych w ustawie rozwiązań, nie może więc być on rekonstruowany samoistnie, arbitralnie i w oderwaniu od konstrukcji aktu zawierającego delegację. W konsekwencji przepisy wykonawcze muszą pozostawać w związku merytorycznym i funkcjonalnym w stosunku do rozwiązań ustawowych, ponieważ tylko w ten sposób mogą być wyznaczone granice, w jakich powinna mieścić się regulacja zawarta w przepisach wykonawczych (zob. P. Radziewicz [w:] Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, wyd. II, red. P. Tuleja, Warszawa 2023, art. 92).
W ocenie Sądu wydane na podstawie art. 17 ust. 10 ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych nie wykracza poza delegację ustawową.
Odnosząc się do twierdzeń o braku uwzględnienia danych epidemiologicznych, jak i zaleceń Światowej Organizacji Zdrowia przy wydawaniu wskazanego rozporządzenia należy stwierdzić, że argumentacja skarżącego w tym zakresie jest zupełnie gołosłowna. Skarżący nie przedstawił absolutnie żadnych dowodów naukowych, wyników badań czy innych danych wskazujących na potencjalną szkodliwość szczepień ochronnych, czy też ich zbędność.
Wprost przeciwnie, organizacje odpowiedzialne za ochronę zdrowia w sposób jednoznaczny i zdecydowany opowiadają się za utrzymaniem obowiązku szczepień ochronnych. Dla przykładu Krajowy Konsultant ds. Epidemiologii pismem z dnia 15 października 2018 r. podkreślił, że dla środowiska medycznego ocena wartości i zasadności szczepień jest jednoznaczna. Dostępne dowody związane z bezpieczeństwem i skutecznością szczepień oparte na medycynie opartej na faktach (EBM) jednoznacznie przemawiają za oceną szczepień jako jednego z największych dobrodziejstw współczesnej medycyny. Lekarze, którzy swoją wiedzę opierają na faktach naukowych i badaniach poprawnych pod względem metodologicznym oraz opublikowanych w uznanych czasopismach naukowych przez duże zespoły badawcze z różnych krajów, nie mają wątpliwości co do zasadności szczepień. Zgromadzone na przestrzeni ostatnich dziesiątków lat wyniki prawidłowo metodologicznie przeprowadzonych badań klinicznych i epidemiologicznych oraz nasza wiedza związana z prowadzonym monitorowaniem bezpieczeństwa szczepień, restrykcyjne wymagania dotyczące kontroli oraz grupa instytucji zaangażowanych w kontrolę szczepionek, pozwala nam z pełnym przekonaniem twierdzić, że na rynku dostępne są szczepionki o potwierdzonym profilu bezpieczeństwa oraz tak wysokiej jak to możliwe skuteczności. Utrzymanie obowiązku szczepień oraz podjęcie konkretnych działań edukacyjnych oraz informacyjnych na poziomie różnych środowiskach wydaje się obecnie koniecznością (https://szczepienia.pzh.gov.pl).
Analogiczne stanowisko zajmują również inne środowiska naukowe i lekarskie, w tym Rada Naukowa Instytutu Matki i Dziecka oraz Instytut "Pomnik - Centrum Zdrowia Dziecka".
Także od wielu już lat Światowa Organizacja Zdrowia (World Health Organization - WHO) stoi na stanowisku, że szczepienia ochronne zapobiegają chorobom zakaźnym przyczyniając się do zmniejszenia śmiertelności u dzieci na całym świecie.
Wobec powyższego nie można zgodzić się ze skarżącym, że kwestionowane przez niego rozporządzenie w sprawie szczepień ochronnych wydane zostało z pominięciem stanowiska środowiska naukowego.
Odnosząc się do wniosku o zwrócenie się z "zapytaniem" do Trybunału Konstytucyjnego należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 193 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. z 1997 r., Nr 78, poz.483 ze zm.) każdy sąd może przedstawić Trybunałowi Konstytucyjnemu pytanie prawne co do zgodności aktu normatywnego z Konstytucją, ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi lub ustawą, jeżeli od odpowiedzi na pytanie prawne zależy rozstrzygnięcie sprawy toczącej się przed sądem. Podjęcie postanowienia o wystąpieniu z pytaniem prawnym pozostaje w gestii sądu. Z powołanego przepisu nie wynika więc jakiekolwiek uprawnienie strony (uczestnika postępowania) do skutecznego domagania się, aby sąd orzekający w sprawie skorzystał z tej kompetencji. Dodatkowo w orzecznictwie ugruntowany jest pogląd, że sąd powinien rozważyć zwrócenie się z pytaniem prawnym dopiero wówczas, gdy poweźmie poważną wątpliwość co do konstytucyjności przepisu mającego zastosowanie w sprawie, której to wątpliwości nie może usunąć w drodze wykładni (zob. B. Naleziński [w:] Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, wyd. II, red. P. Tuleja, Warszawa 2023, art. 193).
Natomiast co do wniosku o zwrócenie do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, należy przypomnieć, że na podstawie art. 19 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r., zmienionej następnie Protokołami nr 3, 5 i 8 oraz uzupełnionej Protokołem nr 2 (Dz. U. z 1993 r., Nr 61, poz. 284 ze zm.) w celu zapewnienia przestrzegania zobowiązań wynikających dla Wysokich Układających się Stron z Konwencji i jej protokołów tworzy się Europejski Trybunał Praw Człowieka. Zgodnie z art. 32 ust. 1 Konwencji Trybunał jest właściwy do rozpoznania wszystkich spraw dotyczących interpretacji i stosowania Konwencji i jej protokołów, które zostaną mu przedłożone, w szczególności – na podstawie art. 34 Konwencji – Trybunał może przyjmować skargi każdej osoby, organizacji pozarządowej lub grupy jednostek, która uważa, że stała się ofiarą naruszenia przez jedną z Wysokich Układających się Stron praw zawartych w Konwencji lub jej protokołach. Wysokie Układające się Strony zobowiązują się nie przeszkadzać w żaden sposób skutecznemu wykonywaniu tego prawa.
Natomiast Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej nie ma w tym zakresie kompetencji.
Jedynie na marginesie można zwrócić uwagę skarżącego, że problematyka prawna ingerencji w prawo do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego zagwarantowane w Konwencji, poprzez obowiązkowe szczepienia dzieci, była przedmiotem sprawy zakończonej wyrokiem Europejski Trybunał Praw Człowieka (Wielka Izba) z dnia 8 kwietnia 2021 r., sprawa Vavřička i inni przeciwko Republice Czeskiej (skargi nr 47621/13 i 5 pozostałych). Europejski Trybunał Praw Człowieka, zasiadając jako Wielka Izba uznał, że w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych dzieci nie doszło do naruszenia art. 8 Konwencji.
Z tych wszystkich względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., dalej jako "p.p.s.a.").
Sprawa niniejsza została rozpoznana przez sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 3 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.