III SA/Po 503/23

III SA/Po 503/23 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2023-10-20
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-07-28
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Arkadiusz Skomra
Marzenna Kosewska
Walentyna Długaszewska /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6031 Uprawnienia do kierowania pojazdami
Hasła tematyczne
Inne
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 2325
art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2021 poz 1212
art. 50 ust. 2 pkt 5 i art. 72 ust. 1 pkt 1
Ustawa z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami.
Sentencja
Dnia 20 października 2023 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Walentyna Długaszewska (spr.) Sędzia WSA Marzenna Kosewska Asesor sądowy WSA Arkadiusz Skomra po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 20 października 2023 roku sprawy ze skargi E. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 8 maja 2023 r. nr [...] w przedmiocie unieważnienia egzaminu państwowego na prawo jazdy I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Marszałka Województwa z dnia 1 grudnia 2022 r., nr [...]; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej kwotę 697,- (sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 8 maja 2023 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję Marszałka Województwa [...] z dnia 1 grudnia 2022 r., wydaną w przedmiocie unieważnienia egzaminu państwowego na prawo jazdy kat. B ( część teoretyczna ), zdawanego w dniu 3 grudnia 2012 r. i egzaminu państwowego na prawo jazdy kat. B ( część praktyczna ), zdawanego w dniu 21 lutego 2013 r. w Wojewódzkim Ośrodku Ruchu Drogowego [...] przez E. S. ( obecnie P. ).
Wskazane wyżej decyzje wydane zostały w następującym stanie faktycznym i prawnym:
W związku z wymianą prawa jazdy skarżącej E. P., Urząd Miasta [...] uzyskał informacje, że Sąd Rejonowy [...], Wydział II Karny prawomocnym wyrokiem z dnia 7 kwietnia 2017 r., sygn.. akt [...] skazał R. M. za to, że będąc kierownikiem Ośrodka Szkolenia Kierowców E. w P., w dniu 12 listopada 2012 r. wydał zaświadczenie nr [...] o ukończeniu przez E. S. szkolenia podstawowego dla osób ubiegających się o prawo jazdy kategorii B. Jak wskazał organ, poświadczył w nim nieprawdę, że skarżąca uczestniczyła w 30 godzinach zajęć szkolenia teoretycznego i po odbyciu minimalnej wymaganej programem ilości zajęć teoretycznych uzyskała pozytywny wynik egzaminu wewnętrznego, uprawniający ją do złożenia egzaminu państwowego, podczas gdy w rzeczywistości E. S. odbyła, co najwyżej 16 godzin zajęć szkolenia teoretycznego. R. M. 13 listopada 2012 r. użył przedmiotowego zaświadczenia, przedkładając je w Wojewódzkim Ośrodku Ruchu Drogowego [...].
Na tej podstawie ww. Urząd pismem z dnia 14 września 2022 r. zwrócił się do WORD [...] o zajęcie stanowiska, czy w świetle ww. wyroku, egzamin odbyty przez skarżącą jest nadal ważny. Ww. pismo zostało przekazane Marszałkowi Województwa [...].
Marszałek Województwa [...] zawiadomieniem z dnia 4 listopada 2022 r. wszczął postępowanie w sprawie unieważnienia egzaminu na prawo jazdy kat. B, zdawanego przez skarżącą w dniu 3 grudnia 2012 r. oraz egzaminu zdawanego w dniu 21 lutego 2013 r. w WORD [...].
Wskazaną wyżej decyzją z dnia 1 grudnia 2022 r. organ I instancji unieważnił część teoretyczną i praktyczną egzaminu państwowego na podstawie art. 72 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 50 ust. 2 pkt 5 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami ( t. jedn. Dz. U. z 2021 r. poz. 1212 ze zm.), wskazując, że egzaminowi została poddana osoba nieposiadająca zaświadczenia o ukończeniu wymaganego kursu.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpoznaniu odwołania wniesionego przez E. P., utrzymało w mocy ww. decyzję, wskazując, że jest ona zgodna z przepisem art. 72 ust 1 pkt 1 ww. ustawy o kierujących pojazdami. W ocenie organu, fakt posiadania przez skarżącą zaświadczenia poświadczającego nieprawdę, nie jest tożsame z wymaganym przez ustawodawcę zaświadczeniem. Skarżąca winna odbyć 30 godzin szkolenia, a odbyła jedynie 16. Kierownik Ośrodka Szkolenia Kierowców w zaświadczeniu nr [...] poświadczył nieprawdę, co do tej kwestii, co zostało stwierdzone prawomocnym wyrokiem karnym. Wymagane zaświadczenie o ukończeniu szkolenia było niezgodne z prawdą i z obowiązującymi przepisami. Przystąpienie do egzaminu było nieuprawnione i stanowi przesłankę z art. 50 ust. 2 pkt 5 ww.ustawy.
E. P. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, w której domagając się uchylenia wskazanych wyżej decyzji, zarzuciła naruszenie:
1. 28 ust. 1 ustawy o kierujących pojazdami poprzez pominięcie, że działalność w zakresie prowadzenia ośrodka szkolenia kierowców jest działalnością regulowaną, zaś ośrodek szkolenia kierowców i jego kierownik wykonują czynności administracyjne a co za tym idzie skarżąca mogła działać w zaufaniu do tego ośrodka i miała usprawiedliwione podstawy oczekiwać, ze zaświadczenie wystawione przez taki ośrodek jest legalne, co skutkowało nieprawidłowym rozstrzygnięciem.
2. art. 23 a ustawy o kierujących pojazdami poprzez pomięcie, że aktualnie w przypadku zdania egzaminu państwowego teoretycznego, nie jest wymagane odbywanie zajęć teoretycznych, o których mowa w art. 23 ust 2 pkt 1 ww. ustawy, zatem w przypadku unieważnienia egzaminu skarżąca nie będzie zobowiązana do odbycia kursu teoretycznego, co skutkowało nieprawidłowym rozstrzygnięciem organu, nie uwzględniającym aktualnej sytuacji prawnej oraz nie uwzględniającym zasady proporcjonalności.
3.art. 2 Konstytucji RP poprzez błędne wyważenie wartości udzielając bezwzględnego prymatu zasadzie legalizmu oraz nieuwzględnienie specyfiki sprawy, w której zachodziła konieczność poszanowania zaufania jednostki do państwa i stanowionego przez nie prawa
4. art. 7 k.p.a. poprzez brak podjęcia wszelkich niezbędnych czynności do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli, co skutkowało wydaniem decyzji unieważniającej państwowy egzamin na prawo jazdy po 10 latach, skutkujący odebraniem skarżącej uprawnienia, co narusza zaufanie obywatela do organów administracji publicznej
5. art. 8 k.p.a. poprzez działanie organu w sposób naruszający zaufanie obywatela do państwa, wobec pozbawienia go praw nabytych po ponad 10 latach
6. art. 138 § 1 k.p.a. poprzez bezzasadne utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji , podczas gdy brak było przesłanek do utrzymania w mocy decyzji
7. 72 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 50 ust. 2 pkt 5 ustawy o kierujących pojazdami poprzez unieważnienie egzaminu na prawo jazdy w sytuacji, gdy skarżąca nabyła uprawnienia poprzez zdanie egzaminu państwowego, przez wiele lat korzystała z tych uprawnień, które nie było kwestionowane, pomimo wiedzy organów państwa o nieprawidłowym działaniu ośrodka szkolenia kierowców.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. 2021r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie natomiast do art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm. – dalej jako P.p.s.a.) uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd stwierdza nieważność decyzji, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a.), albo stwierdzi wydanie decyzji z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 3 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Oznacza to, że sąd bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu. Sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść strony skarżącej, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności (art. 134 § 2 P.p.s.a.).
W tak zakreślonej kognicji Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie.
Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 8 maja 2023 r., utrzymująca w mocy decyzję Marszałka Województwa [...] z dnia 1 grudnia 2022 r., wydaną w przedmiocie unieważnienia egzaminu państwowego na prawo jazdy kat. B ( część teoretyczna), zdawanego w dniu 3 grudnia 2012 r. i egzaminu państwowego na prawo jazdy kat. B ( część praktyczna), zdawanego w dniu 21 lutego 2013 r. w Wojewódzkim Ośrodku Ruchu Drogowego [...] przez E. S. ( obecnie P. ).
Na podstawie ustalonego w sprawie i wyżej przedstawionego stanu faktycznego, organy uznały, że fakt posiadania przez skarżącą zaświadczenia o odbyciu 30 godzin szkolenia teoretycznego, w sytuacji, gdy jak wskazał organ, skarżąca odbyła jedynie 16 godzin, czyli zaświadczenia poświadczającego nieprawdę, nie jest tożsame z wymaganym przez ustawodawcę zaświadczeniem, którego przedłożenie było warunkiem przystąpienia do egzaminu państwowego.
Materialnoprawną podstawę decyzji o unieważnieniu egzaminu na prawo jazdy stanowił przepis art. 72 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami ( t. jedn. Dz.U. z 2021 r. poz. 1212 ze zm.), zgodnie z którym marszałek województwa w drodze decyzji administracyjnej unieważnia egzamin państwowy, jeżeli egzaminowi została poddana osoba, o której mowa w art. 50 ust. 2 ustawy.
Zgodnie z art. 50 ust. 2 pkt 5 ww. ustawy nie może być egzaminowana osoba nieposiadająca zaświadczenia o ukończeniu wymaganego szkolenia.
W przedmiotowej sprawie niesporne jest to, że zaświadczenie nr [...] z dnia 12 listopada 2012 r. poświadczające odbycie przez skarżącą szkolenia w wymiarze 30 godzin teoretycznych i 30 godzin praktycznych poświadczało nieprawdę. Wynika to z prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego [...] Wydział II Karny z dnia 7 kwietnia 2017 r. sygn.. akt [...]. Wyrokiem tym skazano R. M. za to, że w dniu 12 listopada 2012 r. w P. będąc kierownikiem Ośrodka Szkolenia Kierowców E. wydał zaświadczenie nr [...] o ukończeniu przez E. S. szkolenia podstawowego dla osób ubiegających się o prawo jazdy kategorii B. Poświadczył w nim nieprawdę, że strona uczestniczyła w 30 godzinach zajęć szkolenia teoretycznego i po odbyciu minimalnej wymaganej programem ilości zajęć teoretycznych uzyskała pozytywny wynik egzaminu wewnętrznego, uprawniający ją do złożenia egzaminu państwowego, podczas gdy w rzeczywistości E. S. odbyła, co najwyżej 16 godzin zajęć szkolenia teoretycznego.
Zdaniem organów zatem, skarżąca przystępując do egzaminu zdawanego w dniu 3 grudnia 2012 r. i 21 lutego 2013 r., nie posiadała wymaganego prawem zaświadczenia.
W ocenie Sądu stanowisko to, co słusznie zarzuca skarżąca we wniesionej do Sądu skardze, nie uwzględnia wszystkich istotnych w sprawie okoliczności.
Zaświadczenie [...] o ukończeniu szkolenia podstawowego dla osób ubiegających się o prawo jazdy kategorii B przez E. S. ( obecnie P., jak wynika z uzasadnienia wyroku karnego, zostało wystawione przez kierownika Ośrodka Szkolenia Kierowców E. R. M. i przez niego zaświadczenie to zostało przedłożone w Wojewódzkim Ośrodku Ruchu Drogowego [...]
Wyrok karny skazujący za wystawienie dokumentu, w którym poświadczono nieprawdę ( art. 271 § 1 k.k.) jak i za użycie dokumentu poświadczającego nieprawdę ( art. 273 k.k.) dotyczy kierownika ośrodka szkolenia kierowców R. M..
Wobec skarżącej nie toczyło się żadne postępowanie, a nadto jak wynika z pisma Sądu Rejonowego [...] II Wydział Karny z dnia 13 września 2022 r. ( k. 43 akt adm.) "(...) E. S. ( obecnie P. ) w żaden sposób nie współdziałała w przestępstwie przypisanym oskarżonemu R. M.. Nic też nie wskazuje na to, aby miała świadomość przestępczych działań oskarżonego R. M.".
Skarżąca przystępując do egzaminu w dniu 3 grudnia 2012 r. i 21 lutego 2013 r., co należy podkreślić, legitymowała się wymaganym zaświadczeniem, potwierdzającym fakt ukończenia wymaganego szkolenia. Skarżąca niewątpliwie działała w zaufaniu do ośrodka wykonującego działalność w zakresie prowadzenia ośrodka szkolenia kierowców, a co za tym idzie, nie miała żadnych podstaw, aby sądzić, że zaświadczenie wystawione przez taki ośrodek nie jest prawidłowe i legalne. Na podstawie tego zaświadczenia została dopuszczona do egzaminu na prawo jazdy. Zaś przyznane jej, po złożeniu tego egzaminu, prawo jazdy, stało się jej nabytym prawem, objętym konstytucyjną zasadą ochrony praw nabytych.
Jak słusznie podniosła w skardze, działalność gospodarcza w zakresie prowadzenia ośrodka szkolenia kierowców była działalnością regulowaną w rozumieniu przepisów ustawy z 26 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej i wymagała uzyskania wpisu do rejestru przedsiębiorców prowadzących ośrodek szkolenia kierowców (art. 28 ust. 1 ustawy o kierujących pojazdami).
Podejmując zatem decyzję o szkoleniu w takim ośrodku, kandydat na kierowcę ma prawo oczekiwać, że spełnione są wszystkie wymagania wynikające z przepisów. Ponadto, jak wynika z art. 43 ust. 1 ww. ustawy, starosta prowadzi nadzór w zakresie zgodności prowadzenia szkolenia osób ubiegających się o uzyskanie uprawnień do kierowania motorowerem lub pojazdami silnikowymi, kursu dla kandydatów na instruktorów i kandydatów na wykładowców oraz dla instruktorów i wykładowców, z wymaganiami określonymi w przepisach ustawy. Stosownie do treści art. 43 ust. 1 pkt 1 tej ustawy, w ramach tego nadzoru, organ prowadzi również kontrolę działalności ośrodka szkolenia kierowców.
Z powyższego wynika więc, że osoba ubiegająca się o uzyskanie uprawnień do kierowania pojazdami, podejmując szkolenie w legalnie działającym ośrodku, prowadzącym taką działalność i pozostającym pod nadzorem organu, ma usprawiedliwione podstawy oczekiwać, że zaświadczenie wystawione przez taki ośrodek jest legalne i tym samym może stanowić podstawę dopuszczenia jej do egzaminu państwowego, a po jego zdaniu do uzyskania uprawnień do kierowania pojazdami.
W konsekwencji, nie można podzielić stanowiska organów, że w przypadku skarżącej w momencie przystąpienia do egzaminu nie posiadała ona zaświadczenia o ukończeniu wymaganego szkolenia, a zatem, że istniała negatywna przesłanka, o której stanowi art. 50 ust. 2 pkt 5 ustawy.
Powyższe okoliczności, w ocenie Sądu, winny zostać uwzględnione w postępowaniu wszczętym i prowadzonym w przedmiotowej sprawie, również z uwagi na wskazaną przez skarżącą zasadę zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa, wywodzoną z klauzuli demokratycznego państwa prawnego (art. 2 Konstytucji), jak i zasad wynikających z przepisów kodeksu postępowania administracyjnego, tj. art. 7 k.p.a, zgodnie z którym organy administracji publicznej powinny podejmować wszystkie czynności niezbędne do wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy mając na względzie nie tylko interes społeczny, ale również słuszny interes obywatel, jak i art. 8 k.p.a, który stanowi, że postępowanie administracyjne powinno być prowadzone w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej.
Co należy podkreślić i na co zwraca się uwagę w orzecznictwie sądów administracyjnych, zasada zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa popada niekiedy w kolizję z zasadą legalizmu działania władz publicznych (zasadą praworządności), wynikającą z art. 7 Konstytucji, a także z art. 6 k.p.a., Na zasadę legalizmu, w szczególności, powołują się organy w przedmiotowej sprawie, wskazując, że ustawodawca w ustawie o kierujących pojazdami nie zostawił organom luzu decyzyjnego.
Mając jednakże na uwadze wskazane wyżej przepisy jak i całokształt okoliczności, które legły u podstaw decyzji wydanych w przedmiotowej sprawie, w ocenie Sądu, obowiązkiem organów było odpowiednie wyważenie wszystkich konstytucyjnie chronionych wartości, z uwzględnieniem zasady proporcjonalności. Nie może bowiem budzić, wątpliwości, że interes społeczny powinien być w odpowiedni sposób wyważony ze słusznym interesem obywatela, o czym stanowi ww. art. 7 k.p.a. W kontrolowanej sprawie, organy administracji nie dokonały takiej oceny w żadnym zakresie. Wbrew zarzutom podnoszonym przez skarżącą w postępowaniu administracyjnym, organy udzielając bezwzględnego prymatu zasadzie legalizmu, nie uwzględniły specyfiki przedmiotowej sprawy, w której takie okoliczności, jak upływ czasu, stwierdzony przez sąd karny brak współdziałania skarżącej w przestępstwie przypisanym oskarżonemu R. M., a nawet brak świadomości przestępczych działań oskarżonego, działanie w zaufaniu do podmiotu uprawnionego do prowadzenia tego rodzaju działalności i co również ważne, pozostającego pod nadzorem organu, winny zostać wzięte pod uwagę.
W sytuacji kolizji interesów, o których mowa w ww. przepisach, organy administracji winny w swoich rozstrzygnięciach, negatywnych dla strony, wyjaśnić powody, dla których uznały prymat jednego z nich nad drugim.
Co należy również wskazać, instytucja unieważnienia egzaminu państwowego umożliwia realizację kompetencji nadzorczych organu i reagowania na naruszenia przepisów prawa w procesie egzaminowania kandydatów na kierowców. Badając jednak wadliwość tego typu procesu i oceniając ujawnione nieprawidłowości, organ nie może pomijać okoliczności związanych z powstaniem owej wadliwości ani też jej następstwami dla strony, co wynika ze wskazanych wyżej przepisów k.p.a, które znajdują zastosowanie w każdym postępowania przewidzianym tym aktem, o ile sama ustawa nie wyłącza lub nie ogranicza ich stosowania. W przypadku postępowania administracyjnego prowadzonego w przedmiocie unieważnienia egzaminu państwowego brak jest takich ograniczeń. Tym samym, nawet uwzględniając art. 6 k.p.a. należało stwierdzić, że ocena okoliczności niniejszej sprawy nie powinna ograniczać się wyłącznie do ustalenia wystąpienia przesłanki wskazanej w art. 72 ust. 1 pkt 1 w związku z art. 50 ust. 2 pkt 5 ustawy o kierujących pojazdami, lecz wymaga również wzięcia pod uwagę konsekwencji, jakie pociąga za sobą unieważnienie egzaminu, w tym zarówno tych dla strony i tych społecznych. Dopiero wszechstronne rozważanie tych kwestii, w ocenie Sądu, może stanowić podstawę do wydania decyzji rozstrzygającej sprawę, co do istoty. Zatem, przy ponownym rozpoznaniu sprawy, organy uwzględnią przedstawione wyżej rozważania, które stanowią wskazania do dalszego postępowania.
Mając na uwadze powyższe Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 oraz art. 200 i art. 205 § 2 P.p.s.a orzekł jak w sentencji wyroku.