III SA/Po 499/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w PoznaniuPoznań2022-10-12
NSAubezpieczenia społeczneŚredniawsa
ZUSskładkiumorzenieniezdolność do pracyrentastan zdrowiasytuacja majątkowaprawo administracyjnepostępowanie dowodowe

Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzje ZUS odmawiające umorzenia składek osobie niezdolnej do pracy, wskazując na konieczność ponownej oceny jej sytuacji zdrowotnej i majątkowej.

Skarżący R.A., osoba całkowicie niezdolna do pracy i pobierająca rentę, zwrócił się do ZUS o umorzenie zaległych składek. ZUS odmówił, uznając, że nie wystąpiły przesłanki całkowitej nieściągalności ani uzasadnione przypadki umorzenia mimo braku nieściągalności. Sąd uchylił decyzje ZUS, stwierdzając, że organ nie dokonał prawidłowej analizy stanu zdrowia i sytuacji majątkowej skarżącego, a także nie uwzględnił wystarczająco kryterium minimum socjalnego w kontekście jego choroby i kosztów leczenia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uchylił decyzje Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmawiające umorzenia należności z tytułu składek osobie prowadzącej działalność gospodarczą, R.A. Skarżący, który był całkowicie niezdolny do pracy i pobierał rentę, wnioskował o umorzenie zaległości w kwocie 3941,80 zł. ZUS odmówił, powołując się na brak wystąpienia przesłanek całkowitej nieściągalności oraz brak uzasadnionych przypadków umorzenia mimo braku nieściągalności, zgodnie z art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Sąd uznał, że ZUS nie dokonał prawidłowej analizy stanu zdrowia i sytuacji majątkowej skarżącego. Wskazał, że organ nie uwzględnił wystarczająco kryterium minimum socjalnego w kontekście choroby skarżącego, kosztów leczenia i rehabilitacji, a także nie rozważył wystarczająco długotrwałego charakteru jego niezdolności do pracy. Sąd nakazał organowi ponowne przeprowadzenie postępowania dowodowego, ze szczególnym uwzględnieniem aktualnego stanu zdrowia, możliwości zarobkowych i finansowych skarżącego, aby umożliwić właściwą ocenę wniosku o umorzenie składek.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, ZUS nie dokonał prawidłowej analizy stanu zdrowia i sytuacji majątkowej skarżącego, co skutkowało naruszeniem prawa.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że organ nie uwzględnił wystarczająco kryterium minimum socjalnego w kontekście choroby skarżącego, kosztów leczenia i rehabilitacji, a także nie rozważył wystarczająco długotrwałego charakteru jego niezdolności do pracy. Konieczne jest ponowne postępowanie dowodowe.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (11)

Główne

u.s.u.s. art. 28

Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych

p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. a i c

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Pomocnicze

p.p.s.a. art. 134

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Ustawa - Prawo o ustroju sądów administracyjnych art. 1 § § 2

k.p.a. art. 138 § § 1 pkt 1

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 77 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 7

Kodeks postępowania administracyjnego

Rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne art. 3 § ust. 1 pkt 1 i 3

Ustawa - Prawo upadłościowe art. 13

Ustawa - Prawo upadłościowe art. 361 § pkt 1

Ordynacja podatkowa

Ustawa - Ordynacja podatkowa

Argumenty

Skuteczne argumenty

Niewłaściwa analiza stanu zdrowia i sytuacji majątkowej skarżącego przez ZUS. Niedostateczne uwzględnienie kryterium minimum socjalnego w kontekście choroby i kosztów leczenia. Niewystarczająca ocena długotrwałego charakteru niezdolności do pracy.

Godne uwagi sformułowania

Granice uznania administracyjnego wyznaczają przesłanki sformułowane w art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. W sytuacji, gdy strona wykaże, że istnieją ustawowe przesłanki umorzenia, aby uniknąć zarzutu dowolności decyzji, organ musi wyjaśnić przyczyny z powodu których, mimo istnienia tych przesłanek, odmówił umorzenia. Nie można oceniać tożsamo wysokości minimum socjalnego w stosunku do osoby zdrowej oraz osoby chorej (tym bardziej niezdolnej do pracy wskutek choroby czy też osoby o obniżonej sprawności ruchowej czy też umysłowej).

Skład orzekający

Marek Sachajko

przewodniczący sprawozdawca

Mirella Ławniczak

członek

Robert Talaga

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących umarzania składek przez ZUS w przypadku trudnej sytuacji zdrowotnej i majątkowej, a także obowiązki organu w zakresie postępowania dowodowego i uzasadnienia decyzji."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji osoby prowadzącej działalność gospodarczą i będącej jednocześnie płatnikiem składek, z uwzględnieniem przepisów o systemie ubezpieczeń społecznych.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa pokazuje, jak ważne jest dokładne badanie sytuacji życiowej i zdrowotnej wnioskodawcy przez organy administracji, a także jak sąd administracyjny kontroluje przestrzeganie tych zasad.

ZUS odmówił umorzenia składek osobie niezdolnej do pracy. Sąd wskazał na błędy organu.

Sektor

ubezpieczenia społeczne

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
III SA/Po 499/22 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2022-10-12
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-06-30
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Marek Sachajko /przewodniczący sprawozdawca/
Mirella Ławniczak
Robert Talaga
Symbol z opisem
6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne
Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2017 poz 1778
art. 28
Ustawa  z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
Dz.U. 2019 poz 2325
art. 145
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Dnia 12 października 2022 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marek Sachajko (spr.) Sędzia WSA Mirella Ławniczak Asesor sądowy WSA Robert Talaga po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 12 października 2022 roku sprawy ze skargi R.A. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. z dnia [...] kwietnia 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek Uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. z dnia [...] stycznia 2022 r. nr [...].
Uzasadnienie
Decyzją z [...] kwietnia 2022 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa w zw. z art. 83 ust. 4 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2017 r., poz. 1778 z późn. zm. dalej "u.s.u.s.") utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] stycznia 2022 r., którą odmówiono R.A. (dalej: "skarżący") umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie 3941,80 zł w tym ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenia zdrowotne.
ZUS wskazał, ze zgodnie z art. 28 ust. 1 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Oznacza to, że decyzja w tym zakresie należy do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, który może - na warunkach określonych tym przepisem - umarzać należności składkowe. Zgodnie z art. 28 ust. 2 cytowanej ustawy należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności z zastrzeżeniem ust. 3a. Całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 tejże ustawy tj. gdy:
1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości nie podlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie,
2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2020 r. poz. 1228 ze zm.),
3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2021 r. poz. 1540 ze zm.),
4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,
4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym,
4 b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym,
4 c) ogłoszono upadłość tzw. konsumencką,
5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję,
6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.
Zgodnie z art. 28 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty.
Zakład wskazał ponadto, że , że w myśl art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Powyższe przypadki szczegółowo określa rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej zwane dalej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, wydane na podstawie art. 28 ust. 3b ww. ustawy (dalej - "Rozporządzenie").
Zgodnie z przepisami ww. Rozporządzenia Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć należności płatnikowi składek zobowiązanemu do opłacania należności z tytułu składek jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:
1. gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;
2. poniesienie strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodującego, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;
3. przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.
Organ ustalił, że skarżący ma duże problemy zdrowotne. Jest całkowicie niezdolny do pracy do 30 listopada 2022 r. Skarżący posiada świadczenia rentowe z tytułu niezdolności do pracy w wysokości 1298,74 zł netto. Prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe – stałe wydatki wynoszą 797,68 zł. Posiada zobowiązania pieniężne wobec innych wierzycieli, których nie spłaca. Był współwłaścicielem lokalu o pow. 29,10 m kw ale dokonał jego darowizny na rzecz córki w dniu [...] maja 2021 r.
W skardze strona, reprezentowana przez zawodowego pełnomocnika wniosła o uchylenie decyzji obu instancji. W uzasadnieniu skargi strona skarżąca powołała się przede wszystkim na bardzo zły stan zdrowia.
W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje stanowisko. W uzasadnieniu odpowiedzi na skargę organ wskazał, że niezdolność skarżącego do pracy jest okresowa i orzeczona została przez ZUS na okres do dnia 30 listopada 2022 r. Zdaniem organu komisja lekarska stwierdziła, na dzień wydawania decyzji, że istnieje możliwość odzyskania przez skarżącego sprawności umożliwiającej podjęcie pracy zarobkowej.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz.U. z 2019 r. poz. 2167 ze zm.) kompetencje sądów administracyjnych w zakresie kontroli działalności administracji publicznej ograniczone zostały do oceny działalności tych organów pod względem zgodności z prawem. Działając w granicach przyznanych kompetencji, wojewódzki sąd administracyjny w toku podjętych czynności rozpoznawczych dokonuje oceny prawidłowości zastosowania w postępowaniu administracyjnym przepisów obowiązującego prawa materialnego i procesowego oraz trafności ich wykładni. Dokonując czynności kontrolnych, sąd zobowiązany jest uwzględnić stan faktyczny i prawny jaki istniał w chwili wydania zaskarżonej decyzji lub zaskarżonego postanowienia. Kryterium legalności przewidziane w art. 1 § 2 ustawy ustrojowej umożliwia sądowi administracyjnemu wyeliminowanie z obrotu prawnego zarówno decyzji administracyjnej uchybiającej prawu materialnemu, jeżeli naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; j.t. Dz.U. z 2019 r. poz. 2325, dalej przywoływana jako "p.p.s.a."), jak też rozstrzygnięcia dotkniętego wadą warunkującą wznowienie postępowania administracyjnego (lit. "b"), a także wydanego bez zachowania reguł postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit."c").
Należy też dodać, że w myśl art. 134 p.p.s.a. sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, co oznacza, że ma obowiązek wziąć pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze.
Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji ZUS w świetle powyższych kryteriów Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie.
Podstawę do umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne stanowi przepis art. 28 ust. 1 ustawy z dnia z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 266, ze zm., dalej jako u.s.u.s.). Zgodnie z tym przepisem:
1. Należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4.
2. Należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a.
3. Całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:
1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;
2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe Dz. U. z 2020 r. poz. 1228 ze zm.),
3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;
4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;
4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;
4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;
5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;
6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.
W świetle ww. regulacji nie budzi wątpliwości, iż decyzja Zakładu o umorzeniu należności z tytułu składek jest decyzją uznaniową. Nie oznacza to jednak pozostawienia Zakładowi pełnej swobody w zakresie wyboru rozstrzygnięcia w omawianym przedmiocie. Granice luzu administracyjnego dopuszczalnego przy podjęciu decyzji uznaniowej, tj. posiadanej przez organ swobody wyboru rodzaju rozstrzygnięcia, wyznaczone są bowiem ściśle przepisami prawa, które precyzują przesłanki umorzenia. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny granice uznania administracyjnego wyznaczają przesłanki sformułowane w art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. W sytuacji, gdy strona wykaże, że istnieją ustawowe przesłanki umorzenia, aby uniknąć zarzutu dowolności decyzji, organ musi wyjaśnić przyczyny z powodu których, mimo istnienia tych przesłanek, odmówił umorzenia. Wyjaśnienie to musi przy tym nastąpić z uwzględnieniem zarówno ważnego interesu zobowiązanego, jak i stanu finansów ubezpieczeń społecznych.
W art. 28 ust. 1 u.s.u.s. określone zostały granice przedmiotowe możliwego umorzenia (umorzenie składek, odsetek - w całości lub części), zaś w ust. 2 i ust. 3 sprecyzowana została zasadnicza przesłanka umożliwiająca umorzenie - nieściągalność należności. Ustawodawca użył dla jej określenia sformułowania "całkowita nieściągalność" i wyczerpująco wskazał w jakich przypadkach ona występuje (art. 28 ust. 3 pkt 1-6). W art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych przewidziana została dodatkowa możliwość umorzenia należności z tytułu składek. Dotyczy ona jednakże już tylko ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, czyli tych ubezpieczonych, którzy byli zobowiązani płacić sami za siebie składki, ale tego nie czynili, doprowadzając do zaległości. Ta grupa płatników potraktowana została przez ustawodawcę łagodniej, bowiem zaległe należności składkowe mogą być umarzane, mimo braku całkowitej nieściągalności, w sytuacjach określonych w ww. rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej. Z art. 28 ust. 3b u.s.u.s. dodatkowo wynika, że dla oceny, czy przypadek jest uzasadniony należy brać pod uwagę z jednej strony ważny interes osoby zobowiązanej, a z drugiej strony stan finansów ubezpieczeń społecznych. Wskazane zasady, wynikające z art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i rozporządzenia wykonawczego dotyczą skarżącej jako osoby zobowiązanej z powodu prowadzenia działalności gospodarczej do opłacania składek na własne ubezpieczenie.
Na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Z użytego przez ustawodawcę sformułowania "może" wynika, że decyzja wydana w oparciu o powyższe uregulowania prawne daje podstawy organowi do orzekania w ramach tzw. uznania administracyjnego. Oznacza to, że przepis ten pozostawia do uznania organu istnienie lub nieistnienie w konkretnej sprawie szczególnych okoliczności, uzasadniających umorzenie zaległości lub odsetek, jak też zakres ewentualnego umorzenia. Nie może to jednak oznaczać dowolności rozstrzygnięcia. Wydanie decyzji musi być bowiem poprzedzone wyjaśnieniem okoliczności sprawy w zakresie przesłanek umorzenia i ich analizą, z zachowaniem wymogów proceduralnych.
Ustanowiona w art. 7 k.p.a. i doprecyzowana w art. 77 § 1 k.p.a. zasada prawdy obiektywnej nakłada na organ administracji publicznej obowiązek podjęcia wszelkich niezbędnych kroków do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. W tym celu obliguje organy do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego pod kątem okoliczności faktycznych istotnych dla sprawy, wynikających z norm prawa materialnego.
W postępowaniu toczącym się wskutek wniosku o umorzenie należności z tytułu składek to przede wszystkim na stronie zgłaszającej powyższy wniosek spoczywa obowiązek współdziałania z organem na okoliczność wykazania, czy zachodzą przesłanki uzasadniające zgłoszone żądanie na podstawie art. 28 ust. 2 i 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz art. 28 ust. 3a w związku z § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 powołanego rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Wynika to przede wszystkim z faktu, że to wnioskujący posiada wiedzę obrazującą jego sytuację.
Przenosząc te rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy należy stwierdzić, iż w sprawie przyczyną odmowy umorzenia należności z tytułu składek było stwierdzenie przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, iż nie wystąpiła po stronie skarżącego którakolwiek z przesłanek całkowitej nieściągalności tych należności enumeratywnie wymieniona przez ustawodawcę w art. 28 ust. 3 oraz art. 3 a u.s.u.s.
Z akt sprawy (także z uzasadnienia decyzji organu z 13 kwietnia 2022r.) wynika, że skarżący ma problemy zdrowotne. Jest całkowicie niezdolny do pracy do 30 listopada 2022 r. Posiada świadczenie rentowe z tytułu niezdolności do pracy w wysokości 1298,74 zł netto. Prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Stałe, miesięczne wydatki wynoszą 797,68 zł. Skarżący posiada także niespłacone zobowiązania pieniężne wobec innych wierzycieli. Był współwłaścicielem lokalu położonego w G., przy ul. B. [...] o pow. 29,10 m kw. Jednakże skarżący dokonał jego darowizny na rzecz córki w dniu [...] maja 2021 r.
W ocenie Sądu organ nie dokonał prawidłowej analizy aktualnego na dzień wydania decyzji stanu majątkowego i przede wszystkim zdrowotnego strony.
Organ w uzasadnieniach decyzji wskazywał, że skarżący ma orzeczoną trwale niezdolność do pracy a zatem nie ma możliwości samodzielnego zarobkowania. Mimo tego organ uznał, że jest zdolny do spłacania zadłużenia albowiem otrzymuje rentę.
Podkreślić należy, że w zakresie oceny stanu zdrowia skarżącego organ nie jest konsekwentny. W uzasadnieniu decyzji z dnia 5 stycznia 2022 r. (k. 7 - 8 decyzji) organ - w aspekcie § 3 ust. 1 pkt 3 powołanego Rozporządzenia, normującego przesłankę materialnoprawną umorzenia zobowiązań w postaci przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności – stwierdza: "Brak jest podstaw do stwierdzenia, że Pana sytuacja zdrowotna uniemożliwia lub ogranicza pozyskiwanie przez Pana dochodów niezbędnych do spłaty zadłużenia wobec ZUS." Następnie organ wskazał, że wykazany przez skarżącego dochód jest niższy od minimum socjalnego jednak zdaniem organu trudna sytuacja materialna musi zostać udowodniona i posiadać charakter trwały, a więc występować w dłuższym okresie. Wskazać należy, że organ w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] kwietnia 2022 r. także przyznał, że dochód skarżącego kształtuje się na poziomie niższym niż minimum socjalne (k. 14 uzasadnienie ww. decyzji). Podkreślić także należy, że w uzasadnieniu odpowiedzi na skargę organ ponownie wskazał, że niezdolność skarżącego do pracy jest okresowa i orzeczona została przez ZUS na okres do dnia 30 listopada 2022 r. Zdaniem organu komisja lekarska stwierdziła, na dzień wydawania decyzji, że istnieje możliwość odzyskania przez skarżącego sprawności umożliwiającej podjęcie pracy zarobkowej.
Sąd wskazuje, że rozstrzygając kwestię w zakresie przekroczenia/braku przekroczenia przez stronę skarżącą minimum socjalnego organ zobowiązany jest brać pod uwagę także aktualny stan zdrowia skarżącego i koszty związane z jego leczeniem i rehabilitacją. Kryterium minimum socjalnego jest tylko jednym z wielu elementów, który jest brany przez organ pod uwagę przy rozpoznawaniu wniosku o umorzenie zobowiązań. Nie można oceniać tożsamo wysokości minimum socjalnego w stosunku do osoby zdrowej oraz osoby chorej (tym bardziej niezdolnej do pracy wskutek choroby czy też osoby o obniżonej sprawności ruchowej czy też umysłowej).
Organ w ponownym postępowaniu powinien przeprowadzić uzupełniające postępowanie dowodowe, w szczególności w zakresie stanu zdrowia, jak i możliwości wywiązania się ze swoich zobowiązań wobec ZUS. Organ zobowiązany będzie dokonać ponownej oceny wniosku po przeprowadzeniu uzupełniającego postępowania dowodowego w tym zakresie. Organ zobowiązany także będzie do szczegółowego uzasadnienia decyzji, uwzględniając dotychczas zgromadzony materiał dowodowy biorąc pod uwagę okoliczność, że orzeczenie w zakresie stanu zdrowia wydane zostało na okres do 30 listopada 2022 r., a skarżący – jak wynika z dokumentacji medycznej załączonej do akt sprawy administracyjnej - w postaci m.in. zaświadczenia lekarskiego o stanie zdrowia z dnia [...] czerwca 2021 r. (wskazującego "złe rokowania" odnośnie strony skarżącej), orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z [...] listopada 2019 r., jak również opinii psychologicznej z dnia [...] czerwca 2012 r. – jest osobą chorą. Materiał ten pozwoli także organowi ocenić czy stan ten jest – z uwagi na czasookres całkowitej niezdolności do pracy - długotrwały. Organ będzie mógł - przeprowadzając uzupełniające postępowanie dowodowe - przeprowadzić dowód na okoliczność aktualnego stanu zdrowia strony skarżącej lub skorzystać z materiału dowodowego w postaci kolejnej opinii lekarza orzecznika ZUS (jeżeli taka zostanie wydana). Organ będzie zobowiązany także wziąć pod uwagę czasookres niezdolności do pracy strony skarżącej (jak wynika z materiału zgromadzonego w sprawie jest to okres od 2010 r.), jak również stwierdzenia lekarza i jego prognozy w tym zakresie. Organ zobowiązany będzie ustalić także od kiedy skarżący - na podstawie dotychczasowych orzeczeń lekarza orzecznika ZUS jest trwale niezdolny do pracy. Należy też wskazać, że - jak już wyżej zostało podniesione - strona skarżąca w ponownie prowadzonym postępowaniu administracyjnym zobowiązana będzie do aktywności w zakresie wszelkich aktualnych okoliczności, które są istotne z perspektywy przedmiotu postępowania administracyjnego tj. oceny sytuacji zdrowotnej, majątkowej i finansowej, ze szczególnym uwzględnieniem kosztów życia i leczenia strony skarżącej.
Dopiero wyczerpujące wyjaśnienia organu w tym zakresie umożliwią Sądowi skontrolowanie, czy faktycznie nie było normatywnych materialnoprawnych podstaw do umorzenia przedmiotowych należności wobec ZUS.
Mając na uwadze wszystkie podniesione wyżej okoliczności Sąd uznał, iż zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzją naruszają prawo, dlatego działając na podstawie art. 145 par. 1 pkt 1 lit a i c p.p.s.a., uchylił zarówno decyzję z dnia [...] stycznia 2022 r., jak i decyzję z dnia [...] kwietnia 2022 r.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI