III SA/PO 479/23

III SA/Po 479/23 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2023-10-10
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-07-24
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Jacek Rejman
Marzenna Kosewska
Walentyna Długaszewska /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne
Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2022 poz 1009
art. 28 ust. 3 i ust. 3a
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j.)
Sentencja
Dnia 10 października 2023 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Walentyna Długaszewska (spr.) Sędzia WSA Marzenna Kosewska Asesor sądowy WSA Jacek Rejman Protokolant : Sekretarz sądowy Aleksandra Andrzejewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 października 2023 roku sprawy ze skargi M. B. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS z dnia 13 czerwca 2023 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją Zakład Ubezpieczeń Społecznych/ZUS, po rozpatrzeniu wniosku M. B., na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 3a i ust. 3b w zw. z art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2022 r., poz. 1009 ze zm.), dalej: "u.s.u.s." oraz § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365), dalej: "rozporządzenie", odmówił umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą (płatnika opłacającego składki na własne ubezpieczenie) wynikających z decyzji z 24 stycznia 2020 r. nr [...] o przeniesieniu odpowiedzialności za zobowiązania po zmarłym R. P. w łącznej wysokości [...] zł, w tym na:
a) ubezpieczenia społeczne za okres od kwietnia 2008 r. do grudnia 2017 r. w wysokości [...] zł, w tym z tytułu:
- składek - [...] zł,
- odsetek (naliczonych na 22 marca 2023 r.) - [...] zł,
- kosztów upomnienia - [...] zł,
- kosztów egzekucyjnych - [...] zł,
b) ubezpieczenie zdrowotne za okres od kwietnia 2008 r. do grudnia 2017 r. w wysokości [...] zł, w tym z tytułu:
- składek - [...] zł,
- odsetek (naliczonych na 22 marca 2023 r.) - [...] zł,
- kosztów upomnienia - [...] zł,
- kosztów egzekucyjnych - [...] zł,
c) Fundusz Pracy za okres kwietnia 2008 r. do grudnia 2017 r. w wysokości [...] zł, w tym z tytułu:
- składek - [...] zł,
- odsetek (naliczonych na 22 marca 2023 r.) - [...] zł,
- kosztów upomnienia - [...] zł,
- kosztów egzekucyjnych - [...] zł.
W uzasadnieniu decyzji wskazano, co następuje.
W dniu 22 marca 2023 r. strona złożyła wniosek o umorzenie należności z tytułu składek. W uzasadnieniu wskazano, że wnioskodawczyni jest osobą bezrobotną i nie posiada majątku pozwalającego na spłatę zaległości. Wyjaśniono, że zaległość powstała w wyniku przyjęcia spadku po bracie strony - R. P..
Rozpatrując sprawę Zakład wykorzystał oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności gospodarczej, a także wykorzystano informacje pozyskane z urzędu, tj. z Centralnej Bazy Ksiąg Wieczystych, Centralnej Ewidencji Pojazdów, Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, decyzję 24 stycznia 2020 r. nr [...] o przeniesieniu odpowiedzialności za zobowiązania z tytułu składek, pismo Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego [...] z 16 października 2019 r. wraz z kopią zgłoszenia o nabyciu własności rzeczy lub praw majątkowych SD-Z2.
Pismem z 19 maja 2023 r. pełnomocnik strony został poinformowany, że zakończono postępowanie wyjaśniające prowadzone w sprawie umorzenia należności z tytułu składek oraz o tym, że stronie przysługuje prawo wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, w terminie 7 dni od daty otrzymania zawiadomienia. W piśmie tym zwrócono się również z prośbą o uzupełnienie informacji, które nie zostały wypełnione w oświadczeniu majątkowym odnośnie: posiadanych przez stronę pojazdów, osób prowadzących ze stroną wspólne gospodarstwo domowe, ponoszonych stałych wydatków związanych z utrzymaniem i posiadanych zobowiązań. Na dzień wydawania decyzji nie uzupełniono tych informacji.
Analiza dokumentacji zgromadzonej w aktach spawy wykazała, że R. P. prowadził działalność gospodarczą i z tego tytułu podlegał obowiązkowi opłacania składek w ZUS. W związku z tym, że nie wywiązywał się z tego obowiązku na jego koncie powstały zaległości.
Zgodnie z aktem poświadczenia dziedziczenia z 19 marca 2019 r. rep. [...] spadek po zmarłym R. P. nabyła w całości strona na podstawie ustawy. W zgłoszeniu SD-Z2 złożonym w Pierwszym Urzędzie Skarbowym [...] w dniu 22 marca 2019 r. strona wykazała łączną wartość nabytego majątku spadkowego na kwotę [...]zł (nieruchomość nr KW [...] położona w S., zabudowana budynkiem mieszkalnym o pow. 120 m˛).
Decyzją z 24 stycznia 2020 r. [...] Oddział ZUS [...] przeniósł odpowiedzialność za zobowiązania zmarłego płatnika na stronę. Decyzja uprawomocniła się 3 marca 2020 r.
Zgodnie z oświadczeniem strona jest mężatką. Nie wskazano czy strona prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe czy z innymi członkami rodziny. Zgodnie z bazą PESEL strona jest zamężna z D. B..
Strona nie pracuje zarobkowo, nie posiada dochodów z innych źródeł ani nie korzysta z innych form wsparcia.
Zakład ustalił, że do 30 kwietnia 2021 r. strona była zgłoszona do ubezpieczeń jako osoba wykonująca umowę zlecenia u płatnika D. O.. Aktualnie strona nie posiada w ZUS żadnego tytułu do ubezpieczeń społecznych, nie jest również zarejestrowana w Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna. Zakład nie posiada informacji z czego strona się utrzymuje.
W oświadczeniu o stanie majątkowym nie wykazano stałych miesięcznych wydatków strony związanych z utrzymaniem. Nie wiadomo również czy poza zadłużeniem w ZUS strona posiada zobowiązania finansowe wobec innych wierzycieli.
Wskazano, że strona nie posiada nieruchomości, maszyn, urządzeń, środków transportu, innych składników mienia ruchomego, praw majątkowych ani wierzytelności.
Z ustaleń Zakładu wynika, że w wyniku spadku strona otrzymała nieruchomość zapisaną pod nr KW [...] wraz z budynkiem mieszkalnym o powierzchni 120 m˛. Z zapisów KW wynika, że nieruchomość położona jest w S., ma powierzchnię 0,2815 ha. Strona jest właścicielem co do ˝ udziału na prawach współwłasności majątkowej małżeńskiej i właścicielem co do ˝ udziału. Na przedmiotowej nieruchomości w celu zabezpieczenia należności z tytułu składek została wpisana hipoteka na podstawie decyzji o przeniesieniu odpowiedzialności za zobowiązania spadkodawcy R. P.. Widnieją również wpisy hipotek na rzecz ZUS z tytułu nieopłaconych składek przez R. P..
W Centralnej Ewidencji Pojazdów na nazwisko strony są zarejestrowane: samochód osobowy [...] z [...] r., samochód osobowy [...] z [...] r. i motorower [...] z [...] r.
W oświadczeniu majątkowym w części dotyczącej sytuacji zdrowotnej nie została umieszczona żadna adnotacja. Jedynie w prognozie poprawy sytuacji materialnej wskazano, że stan zdrowia nie pozwala stronie na podjęcie zatrudnienia. Do akt sprawy nie zostały przedłożone żadne dokumenty medyczne.
W przedmiotowej sprawie w stosunku do strony jako spadkobiercy zostało wszczęte postępowanie egzekucyjne.
Należności nie uległy przedawnieniu i są wymagalne. Zgodnie z art. 24 ust. 5d u.s.u.s. przedawnienie należności z tytułu składek wynikających z decyzji o odpowiedzialności osoby trzeciej lub następcy prawnego następuje po upływie 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym decyzja została wydana.
Ponadto należności wynikające z decyzji o przeniesieniu odpowiedzialności zostały zabezpieczone wpisem do hipoteki przymusowej na nieruchomości o nr KW [...] Zgodnie z art. 24 ust. 5 u.s.u.s. nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia. Zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 20 maja 2020 r. (sygn. akt P 2/18) art. 24 ust. 5 u.s.u.s. w zakresie, w jakim wyłącza przedawnienie należności z tytułu składek na ubezpieczenia zabezpieczonych hipoteką, jest zgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 ze zm.).
Wniosek rozpatrzono w oparciu o wszystkie przepisy prawne mogące mieć zastosowanie w sprawie, tj. art. 28 ust. 3 i ust. 3a u.s.u.s.
Należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a (art. 28 ust. 2 u.s.u.s.).
Stosownie do art. 28 ust. 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność, o której mowa w jej art. 28 ust. 2, zachodzi, gdy:
1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;
2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2022 r. poz. 15220 ze zm.);
3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa;
4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;
4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;
4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;
4c) ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe;
5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;
6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.
Decyzją ZUS z 24 stycznia 2020 r. nr [...] przeniesiono odpowiedzialność za zobowiązania płatnika R. P. (data zgonu 11 marca 2018 r.) na stronę. Strona nie prowadziła działalności gospodarczej, odpowiada za zaległości z tytułu składek jako spadkobierca. W związku z tym przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 2, pkt 4, pkt 4b i pkt 4c u.s.u.s. nie mają zastosowania do przedmiotowego zadłużenia.
Z przyczyn oczywistych nie ma zastosowania art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s.
Zadłużenie jest wyższe niż kwota kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, stąd nie zachodzi przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s.
Naczelnik Urzędu Skarbowego lub komornik sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić postępowanie egzekucyjne.
W wyniku spadku strona otrzymała nieruchomość zapisaną pod nr KW [...] wraz z budynkiem mieszkalnym o powierzchni 120 m˛.
Wobec zadłużenia Zakład wszczął przymusowe dochodzenie należności, zatem brak jest podstaw do stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.
Postępowanie egzekucyjne, które nadal jest w toku, wyklucza zaistnienie przesłanki całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Dopóki postępowanie toczy się nie można definitywnie stwierdzić bezskuteczności egzekucji.
Mając powyższe na uwadze nie można stwierdzić zaistnienia przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 3, pkt 5 i pkt 6 u.s.u.s.
Z tych względów nie nastąpiła całkowita nieściągalność zaległych składek.
Zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.
W § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365) zawarto przesłanki umożliwiające pozytywne rozpatrzenie wniosku o umorzenie, tj. Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:
1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych,
2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności,
3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.
W świetle zebranego w sprawie materiału dowodowego w ocenie Zakładu nie została spełniona żadna z przesłanek wynikających z rozporządzenia.
Strona odpowiada za zadłużenie jako spadkobierca, a zatem przesłanka wynikająca z ust. 2 wyżej cytowanego rozporządzenia nie ma zastosowania w przedmiotowej sprawie.
Z zebranego w trakcie postępowania materiału dowodowego nie wynika, aby zaistniała przesłanka umorzenia w postaci choroby dłużnika lub członka jego rodziny (wskazana w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia). Wystąpienie przesłanki dotyczącej stanu zdrowia uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby zobowiązanego lub członka jego rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. W oświadczeniu majątkowym w części dotyczącej sytuacji zdrowotnej nie została umieszczona żadna adnotacja. Jedynie w prognozie poprawy sytuacji materialnej wskazano, że stan zdrowia strony nie pozwala jej na podjęcie zatrudnienia. Do akt sprawy nie przedłożono żadnych dokumentów potwierdzających ograniczenia zdrowotne do podjęcia pracy zarobkowej, np. orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Zakład wykluczył również możliwość umorzenia ze względu na trudną sytuację finansową, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia.
Strona jest mężatką. Nie wskazano z kim strona prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Zgodnie z bazą PESEL jest zamężna z D. B..
Strona nie pracuje zarobkowo, nie posiada dochodów z innych źródeł ani nie korzysta z innych form wsparcia. Nie posiada w ZUS żadnego tytułu do ubezpieczeń społecznych, nie jest również zarejestrowana w Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna. Zakład nie posiada informacji z czego strona się utrzymuje.
W oświadczeniu majątkowym nie wykazano stałych miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem. Nie wiadomo również czy poza zadłużeniem w ZUS strona posiada zobowiązania finansowe wobec innych wierzycieli.
Dla ustalenia sytuacji bytowej i materialnej istotne jest ustalenie dochodów i wydatków, a także relacji między dochodami a wydatkami koniecznymi dla egzystencji wnioskodawcy, z uwzględnieniem jego rodziny bądź innych osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Wnioskodawca winien przedstawić rzetelne informacje poparte stosownymi dokumentami, umożliwiające organowi dokonanie oceny w tym zakresie.
W zawiadomieniu z 19 maja 2023 r. pełnomocnik strony został poinformowany o możliwości uzupełnienia brakujących danych i że brak odpowiedzi może mieć negatywny wpływ na rozpatrzenie sprawy. Do dnia wydania decyzji do ZUS nie wpłynęły żadne wyjaśnienia.
Podstawowym wskaźnikiem służącym do oceny kryterium ubóstwa jest kwota określająca minimum socjalne. Z uwagi na fakt, że brak jest informacji dotyczących źródeł utrzymania strony i osób prowadzących z nią wspólne gospodarstwo domowe oraz ich dochodów, Zakład nie ma możliwości odniesienia się do kwestii zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych strony i oceny sytuacji materialnej. Brak jest zatem podstaw do stwierdzenia, że w sprawie zachodzą przesłanki skutkujące umorzeniem zobowiązania.
Nie udowodniono również, aby w związku z trudną sytuacją finansową podjęte zostały przez stronę działania mające na celu uzyskanie dodatkowego wsparcia finansowego w formie dotacji, zasiłków lub innych form pomocy materialnej dotowanych ze środków instytucji socjalnych. Strona nie wykazała korzystania z zasiłków stałych, okresowych czy celowych dedykowanych rodzinom znajdującym się w ciężkiej sytuacji bytowej.
Strona pozostaje w związku małżeńskim z D. B.. Wprawdzie strona nie wykazała męża we wspólnym gospodarstwie domowym, niemniej jednak na obydwu małżonkach spoczywa obowiązek przyczyniania się do zaspokajania potrzeb materialnych rodziny. Przepisy prawa rodzinnego nakładają na małżonków i członków najbliższej rodziny obowiązki w zakresie udzielania pomocy i wsparcia finansowego członków rodziny. Stosownie do art. 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego małżonkowie są obowiązani, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Zgodnie z art. 23 powołanej ustawy małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy oraz do współdziałania dla dobra rodziny. Z obowiązku tego nie zwalnia drugiego małżonka nawet istnienie rozdzielności majątkowej.
Dokonując analizy możliwości finansowych strony nie można pominąć, że w wyniku spadku strona nabyła nieruchomość o nr KW [...] położoną w S.. Wartość nabytego majątku strona oszacowała na [...] zł, a zatem strona nie tylko przejęła długi, ale również uzyskała znaczne przysporzenie majątkowe. Na tej nieruchomości Zakład posiada zabezpieczenie hipoteczne należności z tytułu składek. Możliwości przymusowego dochodzenia zaległości z tytułu składek nie zostały zatem przez organ rentowy wyczerpane. Dopóki istnieją niewykorzystane dotychczas możliwości wyegzekwowania zaległości, dopóty jej umorzenie przed ich wyczerpaniem byłoby sprzeczne z interesem publicznym.
O istnieniu ważnego interesu po stronie zobowiązanego nie decyduje jego subiektywne przekonanie, lecz zobiektywizowane kryteria. Nie wystarczy, że zobowiązany wskaże na uciążliwości i trudności w zapłacie zaległości. W takich przypadkach bowiem istnienie uciążliwości i trudności jest oczywiste. Zobowiązany musi liczyć się z koniecznością zapłaty składek, gdyż to należy do jego obowiązków, zaś odstąpienie od realizacji tego obowiązku ma charakter zupełnie wyjątkowy.
Skorzystanie z prawa umorzenia należności z tytułu składek uzasadnione jest wówczas, gdy faktycznie nie ma szansy na odzyskanie tych należności. Analizując możliwość umorzenia należności należy mieć na uwadze, czy trudności finansowe mają charakter przejściowy czy stały i pogłębiający się. W ocenie Zakładu sytuacja strony nie ma charakteru stałego. Strona jest w wieku aktywności zawodowej i nie przedstawiono żadnego dokumentu potwierdzającego wykluczenie jej z rynku pracy (np. orzeczenia o całkowitej niezdolności do pracy lub pracy w warunkach chronionych). Umorzenie zadłużenia składkowego to definitywna rezygnacja z odzyskania zaległości z tytułu składek. Umorzenie uniemożliwia organowi odzyskanie zaległości w przypadku ewentualnej poprawy w przyszłości sytuacji materialnej rodziny dłużnika, czego nie można wykluczyć. Uzasadnione jest zatem przyjęcie wniosku, że umorzenie obecnie należności z tytułu składek byłoby przedwczesne.
W ocenie Zakładu brak jest podstaw do uznania, że sytuacja materialna strony całkowicie i trwale wyklucza spłatę należności wynikających z decyzji o przeniesieniu odpowiedzialności. Istnieje możliwość odzyskania należności w wyniku prowadzonego postępowania egzekucyjnego, przez dobrowolną spłatę zaległości w formie układu ratalnego lub z przedmiotu zabezpieczenia na majątku. W stosunku zadłużenia jest prowadzone postępowanie egzekucyjne, które zawiesza bieg terminu przedawnienia, a tym samym wydłuża okres możliwości dochodzenia należności, zatem podjęcie decyzji o ich umorzeniu na obecnym etapie byłoby przedwczesne. Ustawowym obowiązkiem ZUS jest wykorzystanie wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności w okresie możliwości ich dochodzenia. Postępowanie egzekucyjne w administracji prowadzi się zgodnie z zasadą poszanowania minimum egzystencji, co wyraża się w ograniczeniach, które mają na celu ochronę dłużnika w procesie dochodzenia należności, nie dyskwalifikując przy tym praw wierzyciela.
Decyzja o umorzeniu należności składkowej przysługuje organowi, który w przypadku stwierdzenia istnienia przesłanek umorzeniowych może, ale nie musi umorzyć zaległości. Zatem nawet w obiektywnie trudnej sytuacji finansowej wnioskodawcy ZUS nie jest zobligowany do umorzenia zaległości. W przypadku natomiast braku przesłanek całkowitej nieściągalności lub ważnego interesu osoby zobowiązanej, ZUS ma ustawowy obowiązek odmówić umorzenia należności z tytułu składek.
W skardze na wskazaną wyżej decyzję strona zarzuciła nieprawidłowe zastosowanie art. 83 ust. 1 pkt 3 oraz art. 28 ust. 3a i 3b w zw. z art. 32 u.s.u.s.
W uzasadnieniu skargi wskazano, że obecnie skarżąca nie posiada majątku pozwalającego na uzyskanie w postępowaniu egzekucyjnym kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Jedynym składnikiem jej majątku jest nieruchomość, dla której Sąd Rejonowy [...] prowadzi księgę wieczystą nr [...] Hipoteki przymusowe wpisane na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS w praktyce czynią nieruchomość niezbywalną (przewyższają jej wartość). W konsekwencji, w praktyce, skarżąca nie posiada majątku, z którego mogłoby się toczyć skuteczne postępowanie egzekucyjne. Fakt toczącego się postępowania egzekucyjnego nie stoi na przeszkodzie zastosowaniu art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. (umorzenie należności wobec tego, że jest oczywiste, iż w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne). Powołany przez organ przepis nie wymaga stwierdzenia bezskuteczności egzekucji w drodze umorzenia postępowania egzekucyjnego, a zgromadzone informacje odnośnie braku majątku dłużnika pozwalają na oczywiste stwierdzenie, że wszczynanie postępowania egzekucyjnego lub jego kontynuacja jest bezcelowa.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.
Skarga podlega oddaleniu, gdyż zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem.
Należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4 (art. 28 ust. 1 u.s.u.s.).
Należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a (art. 28 ust. 2 u.s.u.s.).
Stosownie do art. 28 ust. 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność, o której mowa w jej art. 28 ust. 2, zachodzi, gdy:
1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;
2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2022 r. poz. 15220 ze zm.);
3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa;
4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;
4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;
4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;
4c) ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe;
5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;
6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.
Rozstrzygnięcia wydawane w przedmiocie umorzenia zaległych należności z tytułu składek są podejmowane w ramach uznania administracyjnego. Organ ma w tym zakresie swobodę decyzji, przejawiającą się w możliwości, a nie konieczności, umorzenia tych należności. Rozstrzygnięcie organu nie może być jednak dowolne, lecz musi być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, wszechstronnego zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a.) oraz jego oceny (art. 80 K.p.a.), co powinno znaleźć wyraz w uzasadnieniu decyzji odpowiadającym wymogom art. 107 § 3 K.p.a.
Organ przyjął, że nie zaszły przesłanki do umorzenia należności z tytułu składek z art. 28 ust. 2 i ust. 3 u.s.u.s. ani z art. 28 ust. 3a w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia. Stanowisko organu jest prawidłowe.
Z przyczyn oczywistych nie ma zastosowania art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. Strona nie prowadziła działalności gospodarczej, lecz odpowiada za zaległości z tytułu składek jako spadkobierca. Decyzją ZUS z 24 stycznia 2020 r. przeniesiono na stronę odpowiedzialność za zobowiązania płatnika R. P.. W związku z tym nie mają zastosowania do zadłużenia przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 2, pkt 4, pkt 4b i pkt 4c u.s.u.s. Zadłużenie jest również wyższe niż kwota kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, stąd nie zachodzi przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. Naczelnik Urzędu Skarbowego lub komornik sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić postępowanie egzekucyjne. W wyniku spadku strona otrzymała nieruchomość zapisaną pod nr KW [...] wraz z budynkiem mieszkalnym o powierzchni 120 m˛. Wobec zadłużenia Zakład wszczął przymusowe dochodzenie należności, zatem brak jest podstaw do stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Postępowanie egzekucyjne, które nadal jest w toku, wyklucza zaistnienie przesłanki całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Mając powyższe na uwadze nie można stwierdzić zaistnienia przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 3, pkt 5 i pkt 6 u.s.u.s.
Niezasadny jest w kontekście posiadania wyżej wskazanej nieruchomości zarzut skargi, że skarżąca nie posiada majątku, z którego można prowadzić egzekucję ani że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Jednocześnie ustanowienie hipoteki przymusowej na nieruchomości nie uniemożliwia jej sprzedaży.
Z kolei art. 28 ust. 3a u.s.u.s i wydane na tej podstawie rozporządzenie zobowiązują stronę do wykazania, że ze względu na sytuację rodzinną i stan majątkowy nie może opłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Do sytuacji takich § 3 ust. 1 rozporządzenia w szczególności zalicza przypadki:
1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;
2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;
3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.
We wniosku o umorzenie składek skarżąca wskazała, że jest osobą bezrobotną, nie posiada majątku pozwalającego na spłatę zaległości, która nie powstała wskutek prowadzenia działalności gospodarczej przez wnioskodawczynię, ale w wyniku przyjęcia spadku po bracie strony - R. P..
Z kolei w oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej strona wskazała, że jest mężatką, nie pracuje zarobkowo, nie pobiera emerytury ani renty, nie posiada dochodu z innych źródeł, nie pobiera zasiłku z Urzędu Pracy ani pomocy społecznej ani nie korzysta z innych form pomocy. Strona nie podała stałych miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem ani członków rodziny wspólnie zamieszkujących i gospodarujących. Nie podała również czy ma jakiekolwiek zobowiązania pieniężne, czy posiada dom, natomiast wskazała, że nie posiada mieszkania, gospodarstwa rolnego, innych nieruchomości, praw majątkowych, maszyn, urządzeń, środków transportu, innych składników mienia ruchomego ani wierzytelności.
Na uwagę zasługuje, że strona pismem z 27 marca 2023 r. została poinformowana, że w celu umożliwienia dokonania oceny jej sytuacji rodzinnej, materialnej i majątkowej powinna przedłożyć w całości wypełnione oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności gospodarczej. Organ poinformował, że złożone oświadczenie nie zostało w całości wypełnione. Wskazał również, że aby potwierdzić zawarte w oświadczeniu dane strona może w terminie 14 dni dołączyć do niego stosowne dokumenty, zaś w przypadku ich niezłożenia wniosek zostanie rozpatrzony wyłącznie na podstawie posiadanych przez Zakład informacji. W związku z brakiem reakcji strony organ pismem z 19 maja 2023 r. ponowił informację, że oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej nie zostało w całości wypełnione, zwracając się o jego uzupełnienie w terminie 7 dni. Strona nie zareagowała na wskazane wyżej pisma.
W związku z lakonicznością wniosku Zakład z urzędu ustalił, że w wyniku spadku strona otrzymała nieruchomość zapisaną pod nr KW [...] wraz z budynkiem mieszkalnym o powierzchni 120 m˛. Z zapisów KW wynika, że nieruchomość położona jest w S., ma powierzchnię 0,2815 ha. Strona jest właścicielem co do ˝ udziału na prawach współwłasności majątkowej małżeńskiej i właścicielem co do ˝ udziału. Na uwagę zasługuje, że strona w oświadczeniu o stanie majątkowym nie uwzględniła posiadanego domu, zaś w rubryce "inne nieruchomości" odznaczyła kwadrat oznaczający "nie posiadam".
Organ ustalił też, że w Centralnej Ewidencji Pojazdów na nazwisko strony są zarejestrowane: samochód osobowy [...] z [...] r., samochód osobowy [...] z [...] r. i motorower [...] z [...] r.
Prawidłowa jest zatem ocena organu, że nie zaszła przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, gdyż zebrany materiał dowodowy nie wskazuje, aby opłacenie należności z tytułu składek pozbawiło skarżącą możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Skarżąca mimo ciążącego na niej obowiązku nie ujawniła w pełni swojej sytuacji majątkowej i materialnej.
Nie ma również podstaw do umorzenia zaległości na podstawie § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia, gdyż skarżąca nie poniosła strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić ją możliwości dalszego prowadzenia działalności (której zresztą nie prowadziła).
Zasadnie stwierdził organ także brak podstaw do umorzenia zaległości na podstawie § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia. W prognozie poprawy sytuacji materialnej strona wskazała, że ze względu na stan zdrowia, niepozwalający na podjęcie zatrudnienia, prognoza jest zła, jednak w jakikolwiek sposób nie udokumentowała informacji o stanie zdrowia. Skarżąca nie wykazała również konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny ani że okoliczność ta pozbawia ją możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.
Brak było zatem podstaw do umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s., jak i § 3 ust. 1 rozporządzenia.
Sąd nie stwierdził naruszenia przepisów postępowania ani przepisów prawa materialnego. Stan faktyczny na podstawie dostępnych materiałów ustalono prawidłowo, a rozstrzygnięcie wystarczająco uzasadniono (art. 107 § 3 K.p.a.). Organ zasadnie odmówił umorzenia należności z tytułu składek.
Wobec tego na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634) Sąd oddalił skargę.