III SA/Po 475/22

III SA/Po 475/22 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2022-12-07
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-06-14
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Izabela Paluszyńska /przewodniczący/
Marzenna Kosewska /sprawozdawca/
Piotr Ławrynowicz
Symbol z opisem
6550
Hasła tematyczne
Środki unijne
Sygn. powiązane
I GSK 633/23 - Wyrok NSA z 2024-04-17
Skarżony organ
Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 329
art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Dz.U. 2021 poz 735
art. 107 par. 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Dz.U. 2021 poz 2137
art. 27 ust. 1 pkt 1 i 2
Ustawa z dnia 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz  Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014- 2020 (t.j.)
Sentencja
Dnia 7 grudnia 2022 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Paluszyńska Sędzia WSA Marzenna Kosewska (spr.) Asesor sądowy WSA Piotr Ławrynowicz Protokolant: st. sekr. sąd. Sławomir Rajczak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 listopada 2022 roku sprawy ze skargi H.K. na decyzję Dyrektora Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Poznaniu z dnia 15 marca 2022 roku nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej na rok 2019 I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w R. z siedzibą w M. z dnia 1 września 2021 r. nr [...] II. zasądza od Dyrektora Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Poznaniu na rzecz strony skarżącej kwotę 697,- (sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
W dniu 31 maja 2019 r. H. K. złożyła wniosek o przyznanie płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej na rok 2019.
We wniosku zadeklarowano do płatności działki ew. nr:
- [...], [...], [...], [...] i [...] położone w województwie [...], powiecie [...], gminie [...] obrębie [...];
- [...], [...] i [...] leżące w województwie [...], powiecie [...], gminie [...], obrębie [...];
- [...], [...] i [...] położone w województwie [...], powiecie [...], gminie [...], obręb [...];
- [...] położoną w województwie [...], powiecie [...], gminie [...], obrębie [...];
- [...] leżącą w województwie [...], powiecie [...], gminie [...], obrębie [...];
- [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] i [...] położone w województwie [...], powiecie [...], gminie [...], obrębie [...];
- [...] położoną w województwie [...], powiecie [...], gminie [...], obrębie [...];
- [...] leżącą w województwie [...], powiecie [...], gminie [...], obrębie [...];
- [...] leżącą w województwie [...], powiecie [...], gminie [...], obrębie [...].
W dniu 5 grudnia 2019 r. w gospodarstwie strony przeprowadzono czynności kontrolne w zakresie kwalifikowalności powierzchni. Na powyższą okoliczność sporządzono raport, który przekazano stronie.
W dniu 5 maja 2020 r. Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w R. wydał decyzję w sprawie przyznania płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej.
Strona wniosła odwołanie od powyższej decyzji.
Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P. decyzją z 23 lipca 2020 r. uchylił decyzję organu pierwszej instancji w całości i przekazał mu sprawę do ponownego rozpoznania.
Organ pierwszej instancji w związku z powzięciem podejrzenia, że w sprawie mogły zostać stworzone sztuczne warunki, wezwał stronę do złożenia wyjaśnień lub dokumentów w tej kwestii i wydał postanowienie w sprawie włączenia dowodów do sprawy.
W dniu 18 sierpnia 2021 r. złożono wyjaśnienia strony.
W dniu 23 sierpnia 2021 r. organ pierwszej instancji postanowieniem włączył do sprawy akt notarialny repertorium A nr [...] z 12 grudnia 1996 r. i inne dokumenty.
Decyzją z 1 września 2021 r. Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w R. odmówił przyznania płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej na rok 2019.
Strona wniosła odwołanie od powyższej decyzji.
W związku z wniesieniem odwołania 2 grudnia 2021 r. wezwano stronę do wyjaśnienia szeregu kwestii dotyczących samodzielnego prowadzenia gospodarstwa rolnego.
Strona w piśmie z 20 grudnia 2021 r. ustosunkowała się do zagadnień zawartych w wezwaniu.
Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P. decyzją z 15 marca 2022 r. utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735), dalej: "K.p.a.".
W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy podniósł, co następuje.
Zgodnie z art. 60 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylające rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008 (Dz. Urz. UE L 347 z 20 grudnia 2013 r. ze zm.), dalej: "rozporządzenie 1306/2013", bez uszczerbku dla przepisów szczególnych, osobom fizycznym nie przyznaje się jakichkolwiek korzyści wynikających z sektorowego prawodawstwa rolnego, jeżeli stwierdzono, że warunki wymagane do uzyskania takich korzyści zostały sztucznie stworzone, w sprzeczności z celami tego prawodawstwa.
Przez korzyści sprzeczne z celami danego systemu wsparcia należy rozumieć podział gospodarstwa dokonany wyłącznie w celu uniknięcia zastosowania stawek degresywnych i limitów powierzchniowych.
Jako korzyść sprzeczną z celami systemu wsparcia związanego z produkcją należy uznać także taki podział stada zwierząt, który umożliwi przyznanie płatności do krów bądź płatności do bydła z ominięciem limitu liczbowego zwierząt wynikającego z przepisów prawa krajowego (art. 16 ust. 3 i 4 ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego; Dz. U. z 2018 r., poz. 1312, dalej: "ustawa z 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego").
Istota sporu sprowadza się do tego, czy H. K. sztucznie stworzyła wraz z synami J. K. i D. K. warunki wymagane do uzyskania korzyści wynikających z sektorowego prawodawstwa rolnego w sprzeczności z celami tego prawodawstwa.
Organ przedstawi mechanizm zastosowany przez stronę i powiązane z nią osoby, mający na celu zmaksymalizowanie wysokości płatności i uzyskanie płatności do działek oraz zwierząt, do których na mocy przepisów szczegółowych płatność nie zostałaby przyznana z powodu przekroczenia maksymalnej powierzchni i limitu zwierząt. W celu uwypuklenia tego procederu, mimo że stroną jest H. K., poruszone zostaną również kwestie dotyczące gospodarstw rolnych synów strony.
Wniosek strony o przyznanie płatności na 2019 r. poddano kontroli, która wykazała, że skarżąca nie prowadzi samodzielnie działalności rolniczej, a jej gospodarstwo nie jest odrębnym podmiotem. Skarżąca gospodarstwo rolne prowadzi wspólnie ze swymi synami J. K. i D. K.. Osoby te łączy osoba pełnomocnika, pokrewieństwo, adres siedziby gospodarstwa, numer rachunku bankowego i wspólne gospodarowanie.
Organy przeanalizowały oświadczenie D. K. z 24 maja 2021 r. o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania, załączone do skargi na decyzję nr [...] Dyrektora W. Oddziału Regionalnego ARiMR w P. z 19 kwietnia 2021 r. w celu zwolnienia go z ponoszenia kosztów sądowych. W tym dokumencie D. K. w pkt 6 dotyczącym dochodów i źródła utrzymania wnioskodawcy i osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym wskazał oprócz siebie (dochód z tytułu gospodarstwa rolnego) następujące osoby: A. J. (dochód z tytułu emerytury rolniczej, w tym dodatek pielęgnacyjny z tytułu niezdolności do samodzielnej egzystencji), M. K. (dochód z tytułu renty KRUS z tytułu niezdolności do pracy), J. K. (dochód z tytułu renty chorobowej i gospodarstwo rolne) i H. K. (dochód z tytułu gospodarstwa rolnego).
W pkt 7 formularza D. K. oświadczył, że "całość przychodów otrzymywanych w gospodarstwie domowym przez jego członków jest przeznaczona na leczenie, rehabilitację, zakup leków, opłaty za media, wyżywienie i utrzymywanie domu. Członkowie domu korzystają z pomocy społecznej, zapłata za dzierżawę gruntów rolnych i roczna spłata kredytów to wydatek pokrywany z dopłat ARiMR do gruntów na poziomie ponad 200 000 zł rocznie. Kwota zaciągniętych kredytów, limitów kredytowych i debetów na rachunku, pozostających w aktualnej spłacie wynosi 790 799,49 zł. Gospodarstwo rolne nie przynosi żadnych dochodów i generuje straty na poziomie 16 660 zł miesięcznie. W związku z pandemią COVID - 19 oraz rozprzestrzeniającym się ASF zamknięto wiele rynków zagranicznych odbierających z Polski żywiec wieprzowy, wołowy i mleko. Ceny za sprzedany przez nasze gospodarstwo żywiec wieprzowy, spadły nawet o 44% z poziomu 5,70 zł/kg w listopadzie 2019 r. do 3,30 zł/kg w grudniu 2020 r. Natomiast środki do produkcji rolnej (nawozy, koncentraty, energia elektryczna, olej napędowy) poszybowały w górę (ceny), co przyczyniło się do tego, że przychód z produkcji rolnej bardzo się obniżył, a moja sytuacja majątkowa i osobista balansują na granicy upadku.".
Powyższe oznacza, że strona z synami D. K. i J. K. tworzą wspólnie zarządzane gospodarstwo rolne.
Ponadto weryfikacja dokumentów dotyczących strony, jej męża M. K. i jej synów J. K. i D. K. wykazała istnienie ścisłych powiązań nie tylko osobowych, ale przede wszystkim ekonomiczno-technicznych oraz wspólne rodzinne administrowanie zwierzętami deklarowanymi do płatności przez te osoby.
Organ pierwszej instancji dokonując weryfikacji jedynie wniosku H. K. nie posiadał informacji dotyczących stworzenia sztucznych warunków do uzyskania korzyści sprzecznych z celami systemu wsparcia. Stwierdzenie takich okoliczności było możliwe po analizie spraw jej synów - D. K. i J. K., występującego jako pełnomocnik każdego z tych wnioskodawców.
Okoliczności dotyczące stworzenia sztucznych warunków wymagały porównania sposobu działania, powiązań osobowych, wychwycenia mechanizmów działania i treści składanych wniosków. Ustalenie tych mechanizmów nastąpiło po analizie wniosków składanych przez opisywane osoby na przestrzeni kilku lat, gdy pewien schemat działania nabrał cech powtarzalności. Dopiero dokładna weryfikacja mechanizmów i ich identyczność w pozostałych sprawach o przyznanie płatności pozwoliła na zwrócenie uwagi na faktyczny cel skoordynowanych działań, pozwalających na uzyskanie maksymalnych korzyści finansowych w różnych schematach pomocowych, co jest sprzeczne z celami prawa wspólnotowego i ma na celu jego ominięcie. Zasadniczym celem płatności finansowanych przez Unię Europejską jest wspieranie rolników, tj. osób faktycznie uprawiających grunty rolne.
Zgodnie z § 2 rozporządzenia Ministra i Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 18 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Działanie rolno-środowiskowo-klimatyczne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz. U. z 2015 r., poz. 415 ze zm.), dalej: "rozporządzenie Ministra i Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 18 marca 2015 r.", płatność rolno-środowiskowo-klimatyczną przyznaje się rolnikowi lub zarządcy, o których mowa w art. 28 ust. 2 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1305/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) i uchylającego rozporządzenie Rady (WE) nr 1698/2005 (Dz. Urz. UE L 347 z 20 grudnia 2013 r., str. 487 ze zm.), dalej: "rozporządzenie nr 1305/2013", jeżeli zostaje mu nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, który może być wykorzystywany do ubiegania się o przyznanie tej płatności; realizuje 5-letnie zobowiązanie rolno-środowiskowo-klimatyczne, o którym mowa w art. 28 ust. 3 rozporządzenia nr 1305/2013 lub art. 7 ust. 2 rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) nr 807/2014 z dnia 11 marca 2014 r. uzupełniającego rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1305/2013 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) i wprowadzającego przepisy przejściowe (Dz. Urz. UE L 227 z 31 lipca 2014 r., str. 1), w ramach określonego pakietu albo jego wariantu; spełnia warunki przyznania płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej w ramach określonych pakietów lub ich wariantów określone w rozporządzeniu.
Wskazane wyżej pojęcie rolnika oznacza osobę fizyczną, której gospodarstwo rolne jest położone na obszarze objętym zakresem terytorialnym Traktatów, określonym w art. 52 TUE w zw. z art. 349 i 355 TFUE, oraz która prowadzi działalność rolniczą (art. 4 ust. 1 lit. a rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiające przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej oraz uchylające rozporządzenie Rady (WE) nr 637/2008 i rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009, dalej: "rozporządzenie nr 1307/2013").
Natomiast przez działalność rolniczą należy rozumieć produkcję, hodowlę lub uprawę produktów rolnych, włączając w to zbiory, dojenie, hodowlę zwierząt oraz utrzymywanie zwierząt do celów gospodarskich; utrzymywanie użytków rolnych w stanie, dzięki któremu nadają się one do wypasu lub uprawy bez konieczności podejmowania działań przygotowawczych wykraczających poza zwykłe metody rolnicze i zwykły sprzęt rolniczy, w oparciu o kryteria określone przez państwa członkowskie na podstawie ram ustanowionych przez Komisję, lub prowadzenie działań minimalnych, określanych przez państwa członkowskie, na użytkach rolnych utrzymujących się naturalnie w stanie nadającym się do wypasu lub uprawy (art. 4 ust. 1 lit. c rozporządzenia nr 1307/2013).
Płatności, o których mowa są formą wsparcia finansowego w ramach wspólnej polityki rolnej będącej jednym z celów wspólnej polityki rolnej Unii Europejskiej. W art. 39 ust. 1 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską wskazano, że celami wspólnej polityki rolnej są: a) zwiększenie wydajności rolnictwa przez wspieranie postępu technicznego, racjonalny rozwój produkcji rolnej, jak również optymalne wykorzystanie czynników produkcji, zwłaszcza siły roboczej; b) zapewnienie w ten sposób odpowiedniego poziomu życia ludności wiejskiej, zwłaszcza przez podniesienie indywidualnego dochodu osób pracujących w rolnictwie; c) stabilizację rynków; d) zagwarantowanie bezpieczeństwa dostaw; e) zapewnienie rozsądnych cen w dostawach dla konsumentów. System dopłat został zatem ustanowiony dla wyrównania dochodowości gospodarstw rolnych, poprawy warunków życia, pracy i produkcji w rolnictwie.
Środki pomocowe przeznaczone na finansowanie płatności w ramach wspólnej polityki rolnej pochodzą z budżetu Unii Europejskiej, w związku z czym podlegają ochronie zgodnie z ogólnymi zasadami ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich ustanowionymi w rozporządzeniu Rady (WE, EURATOM) nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz. Urz. UE Nr L 312, s. 1 z 23 grudnia 1995 r. ze zm.), dalej: "rozporządzenie nr 2988/95". Zgodnie z jego przepisami środki te muszą być wydatkowane zgodnie z zasadami rzetelnego zarządzania finansami, ogólną zasadą słuszności i proporcjonalności. Prawo wspólnotowe nakłada bowiem na Komisję Europejską i Kraje Członkowskie obowiązek badania czy środki te są wykorzystywane zgodnie z ich przeznaczeniem.
Stosownie do art. 4 ust. 3 rozporządzenia nr 2988/95 działania skierowane na pozyskanie korzyści w sposób sprzeczny z odpowiednimi celami prawa wspólnotowego mającymi zastosowanie w danym przypadku poprzez sztuczne stworzenie warunków celu uzyskania tej korzyści, prowadzą do nieprzyznania lub wycofania korzyści.
Interpretacja art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013 była przedmiotem rozważań Trybunału Sprawiedliwości UE, który w wyroku o sygn. akt C-434/12 wskazał, że dowód w zakresie praktyki stanowiącej nadużycie ze strony potencjalnego beneficjenta takiego wsparcia wymaga, po pierwsze, zaistnienia ogółu obiektywnych okoliczności, z których wynika, że pomimo formalnego poszanowania przesłanek przewidzianych w stosownych uregulowaniach cel realizowany przez te uregulowania nie został osiągnięty, a po drugie, wystąpienia subiektywnego elementu w postaci woli uzyskania korzyści wynikającej z uregulowań Unii poprzez sztuczne stworzenie wymaganych dla jej uzyskania przesłanek.
Trybunał stwierdził, że do sądu odsyłającego należy rozważenie obiektywnych dowodów pozwalających na stwierdzenie, że poprzez sztuczne stworzenie warunków wymaganych do otrzymania płatności z sytemu wsparcia EFRROW ubiegający się o taką płatność zamierzał wyłącznie uzyskać korzyść sprzeczną z celami tego systemu. W tym względzie sąd odsyłający może oprzeć się nie tylko na elementach takich jak więzi prawna, ekonomiczna lub personalna między osobami zaangażowanymi w podobne projekty inwestycyjne, lecz także na wskazówkach świadczących o istnieniu zamierzonej koordynacji pomiędzy tymi osobami.
Przepis art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013 zawiera klauzulę generalną pozwalającą organom administracyjnym na podejmowanie działań mających na celu zapobieżenie obejścia prawa przez podmioty ubiegające się o przyznanie płatności i ich otrzymanie wbrew intencjom prawodawcy unijnego.
Warunki można uznać za stworzone sztucznie, jeżeli na podstawie istniejących okoliczności faktycznych można przyjąć, że nie miałyby one miejsca, gdyby podmiot działał rozsądnie, kierując się zgodnymi z prawem motywami innymi niż uzyskanie korzyści sprzecznej z celami systemu wsparcia.
Mimo, że strona oraz jej synowie D. K. i J. K. prowadzą formalnie gospodarstwa samodzielne, mające formalnie określonego zarządcę, własny numer ewidencyjny, konto, na które przelewane były środki, to jednak są one gospodarstwami ściśle powiązanymi ze sobą, tworząc jedno rodzinne gospodarstwo rolne.
Przyjętą tezę potwierdzają powiązania osobowe. W małżeństwie H. i M. K. obowiązuje ustrój wspólności majątkowej małżeńskiej. Wszelkie zatem przysporzenia i obciążenia dotyczą obojga małżonków, a wszelkie koszty i przychody z prowadzonej działalności stanowią zobowiązania i dochody wspólne. Powyższe potwierdza § 5 umowy darowizny z 12 grudnia 1996 r. (akt notarialny rep. A nr [...]) stanowiący, że H. K. oświadcza, że powyższe darowizny gospodarstwa rolnego przyjmuje oraz wyjaśnia, że z mężem umowy majątkowej małżeńskiej nie zawierała", jak i wyjaśnienia strony z 20 grudnia 2021 r.: "Ochronę chemiczną przed chwastami i chorobami wykonywał M. K.. W załączeniu zaświadczenie nr [...] z 7 kwietnia 2014 r. o ukończeniu szkolenia, ważne przez pięć lat. (...) zarówno w pracach polowych jak i przy obsłudze zwierząt pomagał mi M. K., mój mąż, z którym zawarłam związek małżeński w 1977 roku. (...) Ilość zwierząt hodowanych przeze mnie w latach 2014-2019 była podyktowana zarówno powierzchnią budynków, w których przetrzymywane były zwierzęta, możliwościami finansowymi, koniunkturą na rynku oraz możliwościami fizycznymi moimi i męża (...) Wspólnie z mężem M. K. zajmowałam się posiadanymi zwierzętami w 2019 r.".
Jak wynika ze Zintegrowanego Systemu Zarządzania i Kontroli stronie nadano indywidulany numer producenta 29 marca 2004 r., J. K. 23 lutego 2005 r., a D. K. 17 stycznia 2012 r. Mimo tego jednak, że osoby te prowadzą formalnie gospodarstwa samodzielne, są jednak one ściśle powiązane ze sobą.
Strona oraz jej synowie D. K. i J. K. mają taki sam adres zarówno zamieszkania i korespondencji ([...], [...]), jak i siedziby stada ([...], [...] [...]
Wskazane działki ewidencyjne stanowią własność strony, a zatem wszelkie decyzje dotyczące zarządzania gruntami zgłoszonymi do płatności czy zwierzętami były podejmowane pod wyżej wskazanym adresem, tj. wspólnie.
Powyższe potwierdza, że gospodarstwa wszystkich wskazanych osób fizycznych nie stanowią odrębnych jednostek produkcyjnych i powstały wyłącznie w celu obejścia przepisów.
Ponadto, J. K. był pełnomocnikiem zarówno H. K., jak i swojego brata D. K.. Strona ma prawo ustanowić pełnomocnika, ale J. K. był jednym z uczestników opisywanego procederu, a jego działania znacznie przekraczały jego umocowania.
Od 18 maja 2011 r. do 18 listopada 2013 r. środki finansowe przyznane stronie z tytułu schematów realizowanych przez ARiMR przelewano na konto bankowe nr [...]. Na tożsame konto przelewano płatności przyznane J. K. od 2005 r. do 18 listopada 2013 r. Z kolei D. K., ubiegając się o wpis do ewidencji producentów i nadanie mu indywidualnego numeru producenta, 16 stycznia 2012 r. wskazał powyższe konto jako właściwe do przekazywania na nie przyznanych mu środków. Ponadto 17 listopada 2013 r. w zmianie do wniosku o wpis do ewidencji producentów strona i jej synowie wskazali nowe konto bankowe nr [...], na które miały być przelewane przyznane im płatności. Jego posiadaczem był J. K., który od 19 listopada 2013 r. miał umocowanie od strony i swojego brata D. K. do reprezentowania ich w postępowaniach prowadzonych przez organy ARiMR, a sam z kolei udzielił pełnomocnictwa stronie do działania w jego imieniu. Strona do 10 lipca 2018 r., czyli do dnia złożenia przez syna kolejnej zmiany do wniosku o wpis do ewidencji producentów, mogła reprezentować J. K. przed organami ARiMR. W roku 2021 osoby te zmieniły konta bankowe, na które mają być przelewane środki przez ARiMR.
Zależność lokalizacyjną i jednocześnie techniczną między opisywanymi gospodarstwami rolnymi potwierdzają również umowy użyczenia budynków mieszkalnych, budynków inwentarsko-gospodarczo-magazynowo-garażowych i budowli - płyt gnojowych, zbiorników na gnojówkę, silosów, utwardzonych i nieutwardzonych placów manewrowych i wybiegów dla zwierząt. Strona użyczała tych obszarów oraz znajdujących się na nich budynków i budowli bezpłatnie, przy jednoczesnym ich wykorzystywaniu w ramach swojego gospodarstwa. Chodzi o umowę użyczenia z 1 marca 2015 r. zawartą z J. K. (na czas nieokreślony) i umowę na korzystanie z 23 czerwca 2011 r. zawartą z D. K. (do 23 czerwca 2022 r.), dotyczące stanowiącej własność H. K. działki ew. nr [...] i znajdujących się tam budynków i budowli. Na działce tej strona przetrzymuje zwierzęta i maszyny rolnicze (wyjaśnienia z 16 sierpnia 2021 r.). Z działki tej oraz budynków i budowli na niej się znajdujących swobodnie korzystała nie tylko strona, ale i jej synowie. Bezpłatne użytkowanie przez tak długi czas wskazanych obiektów przez synów strony potwierdza powiązania nie tylko rodzinne, ale ekonomiczno-techniczne.
Brak odrębności gospodarstw rolnych strony oraz jej synów D. K. i J. K. potwierdza wspólne przetrzymywanie zwierząt. Wszystkie trzy siedziby stada zarejestrowano na działce ew. nr [...] stanowiącej własność strony. Rejestracja siedzib stad w tej samej lokalizacji przez te osoby, przy jednoczesnym wnioskowaniu przez nie na ściśle określoną liczbę zwierząt wynikającą z ustawy z 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego miała na celu uzyskanie wyższych korzyści finansowych. Beneficjenci ci w rzeczywistości wspólnie zarządzali inwentarzem żywym deklarowanym do płatności i ponosili koszty związane z funkcjonowaniem stada. Potwierdzeniem powyższego mogą być umowy zawarte między tymi osobami i wyjaśnienia H. K. z 20 grudnia 2021 r., w których podkreśliła, że "liczba zwierząt hodowlanych przeze mnie w latach 2014-2019 był podyktowany zarówno powierzchnią budynków, w których przetrzymywane były zwierzęta, możliwościami finansowymi, koniunkturą na rynku oraz możliwościami fizycznymi moimi i męża. W latach 2014-2019 niezmiennie posiadałam tylko jedną siedzibę stada, zarejestrowaną pod numerem [...], zlokalizowaną pod adresem [...], [...]. (...) zwierzęta H. , D. i J. K. utrzymywane były w oddzielnych grupach, tj. osobnych rzędach, osobnych kojcach lub osobnych pomieszczeniach. Zlokalizowane były pod jednym adresem pocztowym lecz pod osobnymi numerami siedzib stad. I tak siedziba stada D. K. to [...], natomiast siedziba stada J. K. to [...] Dodatkowo z J. K. oraz D. K. mam podpisane osobne wieloletnie umowy użyczenia nie wszystkich lecz wybranych budynków i budowli".
Wyjaśnienia strony w kwestii odrębnego przetrzymywania zwierząt są niewiarygodne, bowiem jak wynika z umów użyczenia wszystkie pomieszczenia i budynki inwentarsko-gospodarczo-magazynowo-garażowe oraz budowle (płytę gnojową, zbiorniki na gnojówkę, silos, place manewrowe i wybiegi dla zwierząt) strona użyczyła do nieodpłatnego użytkowania i swobodnego dostępu synom.
Z kolei zwierzęta deklarowane do płatności przez stronę i jej synów, jak wynika z historii przemieszczeń (system ZSZiK), mimo przebywania w tej samej lokalizacji, w tych samych budynkach inwentarskich (co potwierdzają zawarte umowy użyczenia), zmieniały na przestrzeni lat właściciela. I tak bydło o numerach:
- [...], [...], [...], [...], [...], urodzone w gospodarstwie H. K., deklarowane było przez stronę do płatności w latach 2017-2018, następnie 16 maja 2019 r. kupił je od strony jej syn J. K. i zadeklarował w 2019 r. do płatności;
- [...], urodzone 9 lutego 2010 r. w gospodarstwie strony zostało 17 stycznia 2012 r. sprzedane D. K.; 17 kwietnia 2012 r. wskazaną sztukę odkupuje od syna H. K., aby 12 lipca 2012 r. sprzedać ją swojemu drugiemu synowi J. K., który 8 stycznia 2014 r. odsprzedaje ją swojej matce H. K., a ta 12 grudnia 2019 r. sprzedaje ją osobie trzeciej;
- [...], urodzone 10 kwietnia 2009 r. w gospodarstwie strony zostało 17 stycznia 2012 r. sprzedane D. K.; 17 kwietnia 2012 r. odkupuje je od syna H. K., która 21 sierpnia 2019 r. sprzedaje je osobie trzeciej;
- [...], urodzone w gospodarstwie strony 8 kwietnia 2018 r.,, sprzedane synowi J. K. 3 stycznia 2020 r.;
- [...], urodzone w gospodarstwie strony 10 kwietnia 2018 r., sprzedane synowi J. K. 3 stycznia 2020 r.;
- [...], urodzone w gospodarstwie strony 12 maja 2018 r., sprzedane synowi D. K. 19 września 2020 r.;
- [...], urodzone w gospodarstwie strony 14 maja 2018 r., sprzedane synowi D. K. 16 września 2020 r.;
- [...], urodzone w gospodarstwie strony 15 maja 2018 r., sprzedane synowi D. K. 16 września 2020 r.;
- [...], urodzone w gospodarstwie strony 18 kwietnia 2009 r., sprzedane 17 stycznia 2012 r. D. K., od którego 17 kwietnia 2012 r. odkupuje je H. K., która 12 lipca 2012 r. sprzedaje je J. K., aby 8 stycznia 2014 r. ponownie odkupić je od syna, a 1 marca 2017 r. sprzedać osobie trzeciej;
- [...], urodzone w gospodarstwie strony 23 grudnia 2015 r., sprzedane 17 stycznia 2012 r. D. K., od którego 17 kwietnia 2012 r. odkupuje je H. K., aby 6 września 2017 r. sprzedać je osobie trzeciej;
- [...], urodzone 18 stycznia 2010 r. w gospodarstwie strony, sprzedane 17 stycznia 2012 r. D. K.; 17 kwietnia 2012 r. odkupuje je H. K., aby 12 lipca 2012 r. sprzedać je J. K., który 8 stycznia 2014 r. sprzedaje je H. K., a ta 6 września 2017 r. sprzedaje je osobie trzeciej;
- [...], zakupione przez stronę 15 maja 2015 r., sprzedane 2 kwietnia 2016 r. J. K., który 27 września 2017 r. sprzedaje je H. K., która 28 września 2017 r. sprzedaje je osobie trzeciej;
- [...], urodzone w gospodarstwie strony 6 stycznia 2009 r., sprzedane 17 stycznia 2012 r. D. K., od którego 17 kwietnia 2012 r. odkupuje je strona, która 12 lipca 2012 r. sprzedaje je J. K., a ten 8 stycznia 2014 r. sprzedaje je stronie, która 21 września 2016 r. sprzedaje je osobie trzeciej;
- [...], urodzone w gospodarstwie strony 1 czerwca 2009 r., sprzedane 17 stycznia 2012 r. D. K., od którego 17 kwietnia 2012 r. strona je odkupuje, a 12 lipca 2012 r. sprzedaje je J. K., a ten 8 stycznia 2014 r. sprzedaje je stronie, która 7 września 2016 r. sprzedaje je osobie trzeciej;
- [...], urodzone w gospodarstwie strony 15 maja 2016 r., sprzedane 13 czerwca 2016 r. J. K.;
- [...], urodzone w gospodarstwie strony 7 grudnia 2009 r., sprzedane 17 stycznia 2012 r. D. K., od którego 17 kwietnia 2012 r. H. K. kupuje je, aby 12 lipca 2012 r. sprzedać je J. K., który 8 stycznia 2014 r. sprzedaje je stronie, a ta 19 maja 2016 r. sprzedaje je osobie trzeciej;
- [...], urodzone w gospodarstwie strony 15 maja 2016 r., sprzedane 13 czerwca 2016 r. synowi J. K.;
- [...], urodzone w gospodarstwie strony 7 grudnia 2009 r., sprzedane 17 stycznia 2012 r. D. K., 17 kwietnia 2012 r. sprzedane stronie, która 12 lipca 2012 r. sprzedaje je J. K., a ten 8 stycznia 2014 r. sprzedaje je stronie, która 19 maja 2016 r. sprzedaje je osobie trzeciej;
- [...], urodzone w gospodarstwie strony 31 grudnia 2013 r., sprzedane 25 listopada 2015 r. D. K., 27 listopada 2015 r. sprzedane osobie trzeciej;
- [...], urodzone 25 lutego 2015 r. w gospodarstwie strony, sprzedane 28 lutego 2015 r. J. K., a 29 sierpnia 2018 r. kupuje je D. K.;
- [...], urodzone w gospodarstwie strony 2 kwietnia 2008 r., sprzedane 17 stycznia 2012 r. D. K., który 17 kwietnia 2012 r. sprzedaje je stronie, a ta 12 lipca 2012 r. sprzedaje je J. K., zaś ten 13 lipca 2012 r. sprzedaje je stronie, która 14 maja 2015 r. sprzedaje je ponownie J. K., a ten 23 października 2019 r. sprzedaje je osobie trzeciej;
- [...], urodzone w gospodarstwie strony 15 października 2007 r., sprzedane 17 stycznia 2012 r. D. K., od którego 17 kwietnia 2012 r. odkupuje je strona, która 12 lipca 2012 r. sprzedaje je J. K., a ten 13 lipca 2012 r. sprzedaje je stronie, która 14 maja 2015 r. sprzedaje je D. K., zaś ten 14 maja 2017 r. sprzedaje je J. K.;
- [...], urodzone w gospodarstwie strony 16 grudnia 2007 r., sprzedane 17 stycznia 2012 r. D. K., 12 lipca 2012 r. sprzedane J. K., który 13 lipca 2012 r. sprzedaje je stronie, a ta 14 maja 2015 r. sprzedaje je D. K., a ten 5 sierpnia 2016 r. sprzedaje je osobie trzeciej;
- [...], urodzone w gospodarstwie D. K. 21 stycznia 2016 r., sprzedane J. K. 16 maja 2019 r.;
- [...], urodzone w gospodarstwie D. K. 2 września 2016 r., sprzedane J. K. 16 maja 2019 r.;
- [...], urodzone w gospodarstwie D. K. 22 lutego 2017 r., sprzedane J. K. 16 maja 2019 r.;
- [...], urodzone w gospodarstwie D. K. 6 marca 2017 r., sprzedane J. K. 16 maja 2019 r.
Liczne i wielokierunkowe przemieszczenia zwierząt w obrębie omawianych gospodarstw były inicjowane przez rzekomo odrębne gospodarstwa rolne w celu zapewnienia uzyskania płatności do większej liczby zwierząt niż wynikającej z ustawy z 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego.
Wspólne adresy zamieszkania, korespondencji, siedziby stada, konto bankowe i wspólny pełnomocnik uczestniczący w omawianym mechanizmie powodują, że działanie te miały na celu uzyskanie wyższych dopłat w różnych schematach realizowanych przez ARiMR.
Osoby fizyczne, które zarejestrowały swoje siedziby stada w lokalizacji [...], [...] nie prowadziły gospodarstwa samodzielnie, ale wspólnie zarządzały sztucznie wydzielonymi stadami, dysponowały paszą dla zwierząt i utrzymywały budynki inwentarskie.
Obrót składnikami majątkowymi gospodarstwa, np. zwierzętami, może być kształtowany swobodnie między gospodarstwami, natomiast o sztucznym stworzeniu warunków do uzyskania wsparcia decyduje fakt, że mimo rzekomo dokonanego i zgłoszonego zbycia zwierzęcia, pozostaje ono de facto w zarządzie zbywającego, stanowiąc organizacyjnie i gospodarczo nadal nierozerwalną część pierwotnego gospodarstwa (np. w zakresie wypasu, udoju itd.).
Doszło zatem do sztucznego wydzielenia i przemieszczania zwierząt, a także pozornego zarejestrowania siedzib stada, które były wspólnie zarządzane. To strona z synami wspólnie decydowali o miejscu przetrzymywania zwierząt będących na stanie wyżej wspomnianych gospodarstw, sposobie ich karmienia i przeznaczeniu. Zasadniczym zaś celem płatności do gruntów rolnych i do zwierząt, finansowanych przez Unię Europejską, jest wspieranie rolników, tj. osób, które faktycznie uprawiają grunty lub hodują zwierzęta.
Wsparcie związane z produkcją ma formę płatności rocznej i jest przyznawane w granicach określonych limitów ilościowych oraz oparte na ustalonych obszarach lub ustalanej liczbie zwierząt (art. 52 ust. 6 rozporządzenia nr 1307/2013). Na poziomie krajowym wskazano w art. 16 ustawy z 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, że płatności związane do bydła są przyznawane maksymalnie do 20 sztuk zwierząt, o których mowa w art. 16 ust. 2 pkt 1 lit. a ustawy. Natomiast zgodnie z art. 16 ust. 4 tej ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego płatności do krów są przyznawane maksymalnie do 20 sztuk zwierząt, o których mowa w ust. 2 pkt 2 lit. a tego artykułu.
Deklarowanie do płatności maksymalnej możliwej liczby sztuk zwierząt przez opisywane osoby fizyczne miało jedynie na celu uzyskania płatności, jakich w normalnych warunkach jedno gospodarstwo wspólnie zarządzane przez H. , D. i J. K. nie uzyskałoby. Nie budzi zatem wątpliwości wyczerpanie przez stronę, działającą wspólnie z wyżej wskazanymi osobami, przesłanek z art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013. Opisywane osoby ubiegając się o płatności formalnie spełniły wymogi do ich uzyskania, ale okoliczności te zostały sztucznie stworzone, w sprzeczności z celami wynikającymi z wyżej wskazanych rozporządzeń unijnych.
Mechanizm tworzenia sztucznych warunków przez opisywane osoby uwypuklają również umowy użytkowania zawierane między członkami rodziny. Zawierane są one na czas nieokreślony, a działki ewidencyjne brane są w bezpłatne użytkowanie. I tak 4 maja 2018 r. J. K. użyczył bratu D. K. działki ew. nr [...] ([...] [...], [...] ([...] i [...] ([...]) na czas nieokreślony i bezpłatnie. Wskazane obszary D. K. już od 2012 r. zgłaszał do płatności. Mimo zawarcia tej umowy działka ew. nr [...] w 2018 r. i 2019 r. była wskazana do płatności przez H. K. i J. K. w 2017 r. i 2020 r. Pozostałe działki wskazane w umowie z 4 maja 2018 r. (nr [...], [...], [...] i [...]) w latach 2017 i 2020 zgłaszał do płatności również J. K.. Na wskazanych obszarach D. K. realizował od 2012 r. do 2016 r. program rolnośrodowiskowy, natomiast w 2017 r. J. K. rozpoczął program rolno-środowiskowo-klimatyczny, który 4 maja 2018 r. przejął D. K., a 14 marca 2020 r. przejął ponownie J. K. i zobowiązał się do kontynuacji programu. Na tą okoliczność sporządzono umowę użyczenia użytkowania gruntów/użytków rolnych z 14 marca 2020 r. Grunty te 4 maja 2018 r. użyczył J. K. w bezpłatne użytkowanie D. K., a 14 marca 2020 r. te same działki ew. również w bezpłatne użytkowanie przekazał D. K. swojemu bratu i jednocześnie pełnomocnikowi J. K.. Działki ew. nr [...], [...] i [...] zostały wydzierżawione 7 marca 2012 r. D. K. umową dzierżawy nr [...] do 31 grudnia 2019 r. przez Nadleśnictwo [...].
Działki ew. nr [...], [...], [...] i [...] położone odpowiednio we [...] i [...] również były wskazywane do płatności zarówno przez H. K. i jej synów. I tak działki ew. nr [...] w latach 2004-2015 oraz 2018 i 2019 deklarowała H. K., w latach 2016-2017 jej syn D. K., a do działki ew. nr [...] strona ubiegała się o płatność w 2004 r., 2014 r. i 2015 r., D. K. w latach 2012-2013 i 2016-2017, a J. K. w latach 2005-2012 i 2018-2020. Działka ew. nr [...] w latach 2004-2015 i 2018-2019 była deklarowana we wnioskach przez H. K., a w 2016 r. przez D. K.. Działki ew. nr [...] i [...] stanowią własność strony. Działkę ew. nr [...] H. K. umową darowizny przekazała synowi J. K. 1 marca 2005 r. Mimo zatem przekazania jej synowi strona dalej wskazywała ją do płatności. Podobna sytuacja ma miejsce w przypadku działek ew. nr [...], których właścicielem do 1 marca 2005 r. była H. K., a które darowizną przekazała swojemu synowi i jednocześnie pełnomocnikowi J. K.. Pomimo tego, że obdarowany J. K. był od dnia zawarcia przedmiotowej umowy w posiadaniu tych obszarów, strona ubiegała się do nich o płatności w latach 2014-2017, natomiast D. K. wskazywał je we wnioskach w latach 2012 i 2013.
Kreowanie sztucznych warunków przejawia się także w deklarowaniu do płatności działek ew. wydzierżawionych przez innych członków rodziny. I tak H. K. zawarła z Nadleśnictwem [...] umowę nr [...] na dzierżawę działek ew. nr [...], [...], [...] i [...] od 14 czerwca 2010 r. do 31 grudnia 2018 r. Następnie umową nr [...] przedłużyła okres dzierżawy (czas nieokreślony). Jednocześnie we wskazanym okresie dzierżawy działki ew. nr [...] i [...] deklarowała do płatności nie tylko strona (lata 2008-2011 i 2012-2019), ale również D. K. (lata 2012-2017). Strona 4 maja 2012 r. użyczyła D. K. w bezpłatne użytkowanie właśnie grunty położone na działkach ew. [...], [...], [...] i [...], aby ten mógł je użytkować do 31 grudnia 2018 r. Także działki ew. nr [...] i [...] objęte umową dzierżawy nr [...] między D. K. i Nadleśnictwem [...] były zgłaszane do płatności nie tylko przez wydzierżawiającego, ale również przez J. K.. Umowa dzierżawy została zawarta od 7 marca 2012 r. do 31 grudnia 2019 r. i w tym okresie wskazane działki J. K. przekazał w bezpłatne użytkowanie faktycznemu dzierżawcy D. K..
W związku z tym posiadanie indywidulanych umów dzierżawy z Lasami Państwowymi czy innymi jednostkami nie mogą być dowodem potwierdzającym samodzielność powyższych gospodarstw rolnych, gdyż osoby fizyczne opisywane w przedmiotowej decyzji nie tylko użyczają sobie wydzierżawione obszary, ale i również biorący w użyczenie nie ponoszą kosztów dzierżawy. Omawiana procedura przekazywania działek nie była incydentalna i miała na celu uzyskanie maksymalnych kwot w ramach płatności, tj. dostosowanie powierzchni do założeń określonego programu.
Twierdzenia strony o fizycznej i samodzielnej pracy każdego z wyżej wskazanych rolników w swoim gospodarstwie również nie stanowi o odrębności opisywanych gospodarstw i braku kreowania sztucznych warunków. Twierdzenia te należy zakwestionować mając na względzie dolegliwości chorobowe strony, jej męża i synów. Organ przedstawił wynikające z dokumentów schorzenia tych osób (str. 17 zaskarżonej decyzji).
Powyższe potwierdza nie tylko brak odrębności omawianych gospodarstw rolnych, ale również wspólne podejmowanie decyzji odnośnie wszystkich istotnych kwestii. Powyższą tezę potwierdza również potwierdzenie wykonania przelewu z 25 czerwca 2018 r. za opłatę składki za polisę nr [...] uprawy jare 2018 rok D. K., które zrealizowała H. K..
Zawarcie wieloletniej umowy kontraktacji mleka przez stronę nie ma wpływu na samodzielne zarządzanie gospodarstwem. Przedłożona umowa zobowiązuje stronę do wyprodukowania określonej ilości mleka odpowiadającego wymogom zawartym w przepisach, ale nie nakłada na producenta rolnego wymogu prowadzenia działalności rolniczej samodzielnie.
Wobec powyższego w sprawie miało miejsce kreowanie sztucznych warunków w celu uzyskania maksymalnych kwot dofinansowania. Powodowało to uniknięcie zastosowania stawek degresywnych i limitów powierzchniowych, do których można uzyskać płatność i limitu zwierząt. W 2019 r. H. K. wnioskowała o przyznanie płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej w zakresie pakietu 5 - 57,29 ha, a w zakresie pakietu 2 - 5,01 ha, D. K. zadeklarował do tych płatności w zakresie pakietu 5 - 27,98 ha, a J. K. dla pakietu 5 - 7,79 ha. W związku z tym w roku 2019 powierzchnia deklarowana dla tych gospodarstw rolnych wyniosła w ramach płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej w zakresie pakietu 2 - 5,01 ha i 93,06 ha w ramach pakietu 5.
Zgodnie z § 16 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 18 marca 2015 r. w przypadku pakietów wymienionych w § 4 ust. 1 pkt 1, 2, 5 i 6, płatność rolno-środowiskowo-klimatyczna jest przyznawana w wysokości:
1) 100% stawki płatności - za powierzchnię gruntów od 0,1 ha do 50 ha;
2) 75% stawki płatności - za powierzchnię gruntów powyżej 50 ha do 100 ha;
3) 60% stawki płatności - za powierzchnię gruntów powyżej 100 ha.
W art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013 ustanowiono ogólną zasadę postępowania w przypadku, w którym następuje stwierdzenie stworzenia sztucznych warunków do uzyskania korzyści sprzecznych z ustanowionymi w sektorowym prawodawstwie rolnym. W takiej sytuacji nie przyznaje się jakichkolwiek korzyści wynikających z tego prawodawstwa.
Sztuczne użyczanie w bezpłatne użytkowanie gruntów, przekazywanie sobie gruntów, zarządzanie nimi było działaniem ukierunkowanym na obejście przepisów i zwiększenie wysokości uzyskanych płatności.
Działania wszystkich wskazanych w niniejszej decyzji osób, a dotyczące ich rzekomo samodzielnych gospodarstw i odrębnych stad zwierząt były próbą prawnego dostosowania wzajemnych relacji, aby uzyskać maksymalne wnioskowane dofinansowanie również w ramach płatności do zwierząt, które zostało wprowadzone ustawą z 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Wskazany akt prawny wszedł w życie 15 marca 2015 r. i odzwierciedlał decyzję Polski o stosowaniu płatności związanych z produkcją w ramach wybranych sektorów produkcji roślinnej i zwierzęcej. Aby ukierunkować pomoc do rolników rzeczywiście prowadzących chów zwierząt objętych płatnościami (a nie tworzących sztuczne warunki w celu otrzymania wsparcia), w ustawie określono limity zwierząt, które mogą zostać objęte płatnością, a także ich okresy utrzymywania, przy uwzględnieniu specyfiki chowu poszczególnych gatunków.
Analiza powiązań wskazanych osób fizycznych wykazała, że H. K. z D. K. i J. K. prowadzili działalność w sposób zorganizowany i ciągły. Prowadzili jedno spójne gospodarstwo rolne, sztucznie wydzielone i zgłaszane oddzielnie przez rzekomo niepowiązane osoby fizyczne. Ponowna szczegółowa weryfikacja dokumentów zgromadzonych w sprawie tych osób fizycznych wykazała istnienie ścisłych powiązań nie tylko osobowych, ale przede wszystkim ekonomiczno-technicznych. Strona była tylko jedną z osób zgłaszających do płatności zwierzęta i grunty będące faktycznie częścią wspólnie zarządzanego gospodarstwa rolnego.
W obowiązującym stanie prawnym działanie powyższych osób fizycznych byłoby dopuszczalne jedynie pod warunkiem, że wszystkie utworzone gospodarstwa faktycznie objęły w posiadanie działki czy zwierzęta i stały się w ten sposób odrębnymi producentami rolnymi, co w sprawie nie miało miejsca. Wszystkie wskazane osoby fizyczne wspólnie zarządzały deklarowanymi gruntami i zwierzętami, a zatem korzyścią było uzyskanie płatności do wszystkich wymienionych gospodarstw w różnych schematach pomocowych. W związku z tym w postępowaniu prowadzonym z wniosku o przyznanie płatności na rok 2019 złożonym przez stronę stosuje się art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013.
Do stwierdzenia stworzenia przez beneficjenta sztucznych warunków uzasadniających odmowę przyznania płatności konieczne jest wykazanie łącznego wystąpienia elementu obiektywnego (ogółu obiektywnych okoliczności, z których wynika, że pomimo formalnego poszanowania przesłanek przewidzianych w stosownych uregulowaniach, cel realizowany przez te uregulowania nie został osiągnięty) i elementu subiektywnego (wola uzyskania korzyści wynikającej z uregulowań Unii Europejskiej przez sztuczne stworzenie wymaganych dla jej uzyskania przesłanek).
Do dokonania oceny, czy doszło do stworzenia sztucznych warunków konieczna jest ocena działania także na etapie tworzenia tych podmiotów, a więc nie tylko działań samego beneficjenta. Dokonano zatem analizy gospodarstwa rolnego nie tylko H. K., ale również jej synów D. K. i J. K.. W przeciwnym razie niemożliwe byłoby uwzględnienie całości okoliczności sprawy dla oceny obiektywnego i subiektywnego aspektu uznania stworzenia sztucznych warunków dla otrzymania płatności.
Zatem w świetle okoliczności sprawy przyznanie płatności na rok 2019 H. K. stałoby w oczywistej sprzeczności nie tylko z zasadami rzetelnego finansowania i wydatkowania środków unijnych, ale przede wszystkim z celami wspólnej polityki rolnej wskazanymi w art. 33 ust. 1 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską.
W skardze na decyzję organu odwoławczego H. K. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji organu pierwszej instancji oraz o zasądzenie od organu na jej rzecz kosztów postępowania, zarzucając naruszenie przepisów:
I. prawa procesowego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy tj.:
1) art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 K.p.a. polegające na niewyczerpującym rozpatrzeniu materiału dowodowego i jego dowolnej ocenie wyrażającej się zwłaszcza w błędnym przyjęciu, że:
a) H. K. działała w porozumieniu z synami i mężem w celu uniknięcia limitów powierzchniowych, do których można uzyskać płatność, a także, że w tym celu doszło do sztucznego wydzielenia gruntu, podczas gdy głównym celem przemieszczeń gruntów był rozwój indywidualnych gospodarstw rolnych;
b) celem zawarcia umów użyczenia/dzierżawy gruntów było ominięcie limitów dopłat, podczas gdy w stosunku do każdego z gospodarstw tj. gospodarstwa skarżącej i jej synów niezależnie od przemieszczeń gruntów zastosowanie mają stawki degresywne, a użyczenie gruntów synom ma na celu rozwój ich indywidualnych gospodarstw oraz płodozmian i uzupełnienie niedoborów paszowych spowodowanych skutkami klęski żywiołowej (susza w 2015 r. i gradobicie w latach 2017, 2019 i 2020), a gospodarstwa państwa K. zostały najbardziej dotknięte skutkami tych klęsk;
c) H. K. nie ma możliwości władania gruntem, a tym samym nie jest jego posiadaczem w rozumieniu art. 7 ustawy z 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, podczas gdy z materiału dowodowego wynika, że wykorzystuje ona grunt do prowadzonej przez siebie działalności rolniczej, a jedynie niewielki procent swoich gruntów użycza/dzierżawi na rzecz synów, którzy również posiadają grunty dzierżawione od KOWR czy Nadleśnictwa oraz Gminy i ponoszą z tego tytułu koszty;
d) H. K. nie prowadzi działalności rolniczej samodzielnie i na własny rachunek, podczas gdy z materiału dowodowego wynika, że ma ona samodzielne, zarejestrowane gospodarstwo, które prowadzi od 12 grudnia 1996 r., własny żywy inwentarz, samodzielnie podejmuje istotne decyzje dotyczące prowadzonej działalności rolniczej, uzyskuje dochód z prowadzonej działalności i ponosi pełne ryzyko gospodarcze z nią związane, dysponuje własnymi maszynami i jest w pełni niezależna od gospodarstw synów i męża;
2) art. 8 i art. 11 K.p.a, polegające na oparciu się przez organ na ogólnych, powierzchownych ustaleniach dotyczących działalności H. K. i jej synów oraz niewykazaniu w sposób staranny, wszechstronny, przekonywujący i nie pozostawiający żadnych wątpliwości, że w przypadku skarżącej miało miejsce sztuczne stworzenie warunków wymaganych do otrzymania płatności, w szczególności gdy takie warunki istnieją od co najmniej 2012 r. i nigdy nie stanowiły przeszkody do przyznania dopłat;
3) art. 10 § 1 K.p.a. przez wydanie zaskarżonej decyzji, mimo że pełnomocnik skarżącej podczas zapoznawania się z materiałem dowodowym wskazał, że zamierza przedłożyć dowody mające na celu wykazanie prowadzenia przez nią indywidualnego gospodarstwa rolnego;
4) art. 80 K.p.a. przez dowolną ocenę materiału dowodowego, sprzeczną z zasadami doświadczenia życiowego oraz regułami wolnego rynku i przyjęcie, że wyłącznym celem działania było uzyskanie korzyści majątkowej, a nie realizacja celów WE, gdy wpłynęło ono korzystnie na rozwój konkurencyjności przez utworzenie nowych podmiotów, tj. indywidualnych gospodarstw synów, optymalne wykorzystanie czynników produkcji oraz podniesienie indywidualnego dochodu osób pracujących na roli, wyciągnięcie wniosków, które nie wynikają ze zgromadzonego materiału
i uznanie, że skarżąca nie prowadziła indywidualnie gospodarstwa,
II. prawa materialnego, tj.:
1) art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013 przez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że warunki wymagane do uzyskania płatności zostały sztucznie stworzone, to jest w sprzeczności z celami prawodawstwa unijnego, podczas gdy skarżąca nie stworzyła sztucznych warunków wymaganych do uzyskania płatności i realizowała je jako samodzielny podmiot, a także przez przyjęcie, że nie jest konieczne wystąpienie elementu subiektywnego i obiektywnego stworzenia sztucznych warunków, podczas gdy elementy te nie wystąpiły w sprawie, w szczególności skarżąca nie miała woli uzyskania korzyści wynikającej z uregulowań Unii Europejskiej przez sztuczne stworzenie wymaganych dla jej uzyskania przesłanek;
2) art. 44 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz. U. z 2021 r., poz. 2137 ze zm.), dalej: "ustawa PROW", przez niewłaściwe ustalenie stanu faktycznego, tj. błędne uznanie, że skarżąca nie prowadzi indywidualnego gospodarstwa rolnego, podczas gdy skarżąca, posiadając do tego odpowiednie zaplecze techniczne, wykonywała produkcję rolną na zadeklarowanych przez siebie do płatności nieruchomościach rolnych;
3) art. 46 i art. 48 ustawy PROW przez brak podjęcia przez organ środków nakierowanych na zgromadzenie wyczerpującego materiału dowodowego w sprawie, takie jak odpowiednie działania kontrolne, a w zamian oparcie się na dowodach uniemożliwiających ustalenie stanu faktycznego;
4) art. 4 ust. 1 i 3 w zw. z art. 1 ust. 2 rozporządzenia nr 2988/95 przez błędne uznanie, że skarżąca podjęła działania skierowane na pozyskanie korzyści w sposób sprzeczny z odpowiednimi celami prawa wspólnotowego, a to przez sztuczne stworzenie warunków w celu uzyskania korzyści.
Skarżąca wniosła o przeprowadzenie dowodu z dokumentów: oświadczenia Powiatowego Inspektora Weterynarii z 30 kwietnia 2020 r., oświadczeń H. K. z 2 maja 2022 r., oświadczenia D. K. z 2 maja 2022 r., oświadczeń J. K. z 2 maja 2022 r., listy kontrolnej SPIWET-ASF z 10 lutego 2022 r., protokołu kontroli nr [...] i [...] z 15 listopada 2021 r., raportu z czynności kontrolnych dotyczącego przyznania D. K. pomocy finansowej z tytułu "Ułatwienia startu młodym rolnikom", pisma Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w R. z 27 lipca 2015 r. znak [...] i zobowiązania Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w R. do przedłożenia akt sprawy znak [...] (H. K. nie otrzymała innych dokumentów w przedmiotowej sprawie poza tym pismem), gdyż są to istotne dowody wykazujące odrębność prowadzonych gospodarstw, a przeprowadzenie tych dowodów nie przedłuży postępowania w sprawie, a jedynie przyczyni się do należytego wyjaśnienia kwestii związanej ze sztucznym przemieszczaniem inwentarza zwierzęcego i odseparowaniem poszczególnych stad.
W uzasadnieniu skargi wskazano, co następuje.
Stanowisko organu w sprawie uległo całkowitej zmianie w stosunku do decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w R. z 5 maja 2020 r. i decyzji o płatnościach za lata poprzednie, przy niezmienionym stanie faktycznym.
Pierwszym z argumentów mającym wykazywać, że skarżąca nie prowadzi gospodarstwa rolnego w sposób samodzielny jest to, że pozostaje w związku małżeńskim. Organ pomija, że małżeński ustrój majątkowy pozostaje zagadnieniem odrębnym od prowadzenia gospodarstwa rolnego. Organ nie umotywował tej okoliczności ani nie skonfrontował jej z przedłożonymi przez skarżącą fakturami wykazującymi samodzielne sprawowanie władztwa nad gospodarstwem.
Kolejną okolicznością przemawiającą za tworzeniem przez skarżącą sztucznych warunków w celu uzyskania jak najwyższych dopłat jest taki sam adres zamieszkania skarżącej i jej synów oraz adres siedziby stada. D. K. i J. K. mieszkają w tym miejscu od urodzenia, nie założyli własnych rodzin i nie dysponują środkami na wybudowanie własnych domostw.
Odrębny adres zamieszkania nie stanowi przesłanki warunkującej prowadzenia indywidualnego gospodarstwa rolnego, gdyż o indywidualnym gospodarstwie rolnym możemy mówić wówczas, gdy osoba fizyczna prowadzi gospodarstwo rolne osobiście, jeżeli pracuje w tym gospodarstwie i podejmuje wszelkie decyzje dotyczące jego prowadzenia.
Okoliczność wspólnego zamieszkiwania synów z matką nie może warunkować odmowy przyznania płatności i wykazywać tworzenia sztucznych warunków, w szczególności gdy wspólne zamieszkiwanie jest podyktowane względami osobistymi i majątkowymi, niezależnymi od prowadzonych gospodarstw. Pod wskazanym adresem zamieszkuje tez schorowana mama skarżącej, w opiece nad którą synowie wspierają skarżącą.
Posiadanie z synami tożsamej siedziby stada nie został nigdy wykorzystany w celu uzyskania nienależnych korzyści, nigdy też zamiarem skarżącej nie było dokonanie sztucznego podziału jednego gospodarstwa na trzy mniejsze.
Zgodnie z definicją siedziby stada zawartą w art. 2 pkt 12 ustawy z dnia 2 kwietnia 2004 r. o systemie identyfikacji i rejestracji zwierząt (Dz. U. z 2021 r., poz. 1542) są to wszelkie budynki, zagrody, pastwiska lub miejsca na otwartej przestrzeni, w których przebywa dane stado lub stada różnych zwierząt gospodarskich.
Twierdzenia organu oparte zostały jedynie na okoliczności, że siedziby stad posiadały jednakowy adres, natomiast brak dowodów na to, gdzie zwierzęta były faktycznie przetrzymywane i czy w istocie miało to miejsce bez ich fizycznego rozdzielenia.
W toku postępowania podnoszone było, że zwierzęta mające siedzibę stada na przedmiotowej działce są od siebie wyraźnie odseparowane. Tymczasem organ odmówił wiarygodności tym wyjaśnieniom przyjmując własne założenie, które nie zostało potwierdzone dowodami na to, że nie doszło do przemieszczenia inwentarza zwierzęcego skarżącej i jej synów między budynkami, zagrodami, pastwiskami lub miejscami na otwartej przestrzeni.
W decyzji nie ma logicznych argumentów w tym zakresie. Na podstawie dowodów zgromadzonych w aktach brak było podstaw do przyjęcia, że skoro stado skarżącej i stada jej synów posiadały ten sam adres, to były one utrzymywane bez ich fizycznego rozdzielenia, a tym samym, że wskazane osoby funkcjonują w praktyce jako jedno gospodarstwo rolne.
Okoliczność faktycznego rozdzielenia poszczególnych stad można było stwierdzić podczas czynności kontrolnych, których organ jednak nie przeprowadził, ograniczając się do niepopartych żadnym materiałem dowodowym stwierdzeń. Skarżąca wyraziłaby zgodę na dokonanie kontroli czy oględzin budynków posadowionych na działce ew. nr [...].
Organy obu instancji nie poczyniły żadnych ustaleń co do miejsca i sposobu przetrzymywania zwierząt w tych stadach. Nie stanowi wystarczającej podstawy do wyprowadzenia wniosku o prowadzeniu wspólnej produkcji zawarte w decyzji organu odwoławczego stwierdzenie, że działka stanowi własność skarżącej. Nie można wykluczyć, że zwierzęta wchodzące w skład tych stad faktycznie znajdują się w różnych budynkach (pomieszczeniach), mimo tego że z punktu widzenia prawa rzeczowego budynki te stanowią własność skarżącej, a jej synowie mogą z nich korzystać na podstawie zawartych umów. Przeciwko tezie o wspólnym gospodarstwie przemawia choćby okoliczność, że H. K. i jej synowie mają nadane odrębne numery producentów rolnych, jak również podnoszone przez skarżącą argumenty o prowadzeniu odrębnej produkcji rolnej i odrębnie uzyskiwanej pomocy dla tych gospodarstw rolnych.
Biuro Powiatowe ARiMR w R. w 2015 r. przeprowadziło kontrolę gospodarstwa H. K. w celu wyjaśnienia wątpliwości co do stworzenia pozorów prowadzenia działalności rolniczej, aby uzyskać korzyści finansowe sprzeczne z celami systemu wsparcia bezpośredniego i nie stwierdziło tworzenia sztucznych warunków. Kontroli poddano również gospodarstwo D. K., gdzie również nie stwierdzono nieprawidłowości.
Z kolei ustanowienie przez skarżącą i jej syna D. K. pełnomocnika w osobie J. K. dotyczyło reprezentowania skarżącej przed organami ARiMR, co podyktowane było brakiem czasu H. K. i D. K. na czynny udział w postępowaniach i większą świadomością prawną J. K.. Udzielenie pełnomocnictwa nie pozbawiało skarżącej możliwości podejmowania decyzji w zakresie własnego gospodarstwa. Na podstawie zaskarżonej decyzji nie sposób ustalić na czym miałyby polegać działania J. K., które przekraczałyby jego umocowanie.
Skarżąca zaprzecza jakoby jej gospodarstwo rolne było zależne lokalizacyjnie i technicznie od gospodarstw rolnych jej synów, jak również aby gospodarstwa rolne jej synów były zależne od jej gospodarstwa. Skarżąca nie zaprzecza, że użycza synom budynki inwentarskie. Skarżąca odziedziczyła swoje gospodarstwo rolne w 1996 r., następnie J. K. 1 marca 2005 r. rozpoczął prowadzenie swojego indywidualnego gospodarstwa, zaś D. K. w 2012 r. Skarżąca, mając w pełni wyposażone gospodarstwo rolne i dwóch synów, którzy dopiero rozpoczynali prowadzenie własnych gospodarstw, darowała im część gruntów, jak również użyczyła im budynków, z których sama korzysta. Intencją skarżącej nigdy nie było tworzenie sztucznych warunków w celu maksymalizacji dopłat, a usamodzielnienie się jej synów z wykształceniem rolniczym. Synowie są indywidualnymi producentami rolnymi, każdy z nich zawiaduje własnym gospodarstwem, dzierżawi grunty od innych podmiotów, zaś umowa użyczenia z 1 marca 2015 r. nie wykazuje zależności lokalizacyjnej i technicznej. Gdyby zamiarem skarżącej było tworzenie sztucznych warunków, nie dokonałaby użyczenia budynków na podstawie pisemnej umowy i nie powiadomiłaby o tym fakcie organów. Te z kolei nie zbadały okoliczności związanych z przedmiotową umową użyczenia ani warunków panujących w przedmiotowych budynkach, takich jak chociażby faktyczne rozdzielenie poszczególnych stad.
Samo z kolei przekazywanie środków z dopłat na wspólny rachunek bankowy skarżącej i jej synów nie przesądza o pozornym prowadzeniu przez nich indywidualnych gospodarstw rolnych, gdyż jest tylko czynność techniczna. Organ pomija, że skarżąca miała pełne umocowanie do dysponowania swoimi środkami wpływającymi na wspólne konto, decydowała o płatnościach i zawieranych umowach, a z przedłożonych faktur wynika, że płatności na rzecz skarżącej następowały na jej indywidualny rachunek bankowy. Konfrontacja wystawianych przez skarżącą faktur z twierdzeniami organów wykazuje, że organy błędnie uznały, że okoliczność przelewania środków z ARiMR na wspólny rachunek bankowy potwierdza brak autonomii gospodarstwa skarżącej i jej synów. Organ nie ustalił również motywów, które kierowały wskazywaniem jednego rachunku bankowego do wypłacanych środków, zaś kreowanie domysłów bez pozyskania wcześniejszych wyjaśnień w tym zakresie stanowi istotne naruszenie reguł postępowania dowodowego. Obecna zmiana numeru rachunku bankowego spowodowana jest tym, że skarżąca nie wie, jakie działania ma podjąć, aby wykazać organowi, że prowadzi indywidualne gospodarstwo rolne, skoro nawet numer rachunku bankowego ma wykazywać rzekomy brak indywidualności. Taki stan rzeczy utrzymywany był od wielu lat, nigdy nie stanowiło to dla organu okoliczności mającej wykazywać tworzenie sztucznych warunków w celu uzyskania wyższych dopłat, zaś wspólny numer rachunku bankowego podyktowany był jedynie względami technicznymi, tj. brakiem umiejętności obsługi bankowości elektronicznej przez skarżącą, której w wykonywaniu przelewów pomagał syn.
Skarżąca zaprzecza jakoby jej synowie wspólnie zarządzali inwentarzem żywym deklarowanym do płatności i ponosili wspólnie koszty związane z funkcjonowaniem stada. Brak dowodu, który miałby wykazywać wspólne zarządzanie inwentarzem żywym, w szczególności, gdy profile poszczególnych gospodarstw rolnych różnią się od siebie. Dowodem takim nie mogą być wyjaśnienia skarżącej z 20 grudnia 2021 r. Z wyjaśnień tych wynika natomiast, że skarżąca posiada jedną siedzibę stada, zwierzęta z poszczególnych stad utrzymywane są w oddzielnych grupach i są od siebie odseparowane, umowy użyczenia dotyczą wybranych budynków i budowli, liczebność stada podyktowana była m. in. możliwościami finansowymi, koniunkturą na rynku i możliwościami fizycznymi skarżącej i jej męża. Nie jest prawnie zabronione świadczenie pomocy przez męża na rzecz indywidualnego gospodarstwa rolnego żony, co więcej - wynika to z doświadczenia życiowego. Z powyższych wyjaśnień nie można wyciągnąć wniosków, które błędnie wyciągnął organ, a takich błędów można było uniknąć dokonując stosownej kontroli siedziby stada czy przesłuchując skarżąca i jej synów, czego nie uczyniono. Z kolei umowy użyczenia budynków i budowli same w sobie nie wskazują na brak oddzielnego przetrzymywania zwierząt, gdyż organy nie przeprowadziły w tym zakresie kontroli ani nie zweryfikowały w sposób należyty stanu faktycznego.
Skarżąca przyznaje, że dochodziło do przemieszczeń zwierząt należących do niej i jej synów. Organ jednak pomija, że dopuszczalne jest zarejestrowanie kilku siedzib stada pod jednym adresem, a o fikcyjnym przemieszczaniu zwierząt można by mówić wówczas, gdyby zwierząt nie przeniesiono fizycznie do innego stada. Tymczasem każde ze stad zarejestrowanych pod wskazanym adresem jest odseparowane, co powoduje że dopuszczalne jest przenoszenie zwierząt do poszczególnych stad w ramach wspólnego adresu trzech różnych stad. Skarżąca i jej synowie dokonywali przemieszczeń między swoimi stadami jedynie w celu wprowadzenia do swojego stada wartościowego materiału hodowlanego o znanym pochodzeniu i wartości handlowej, co potwierdzają dokumenty znajdujące się w aktach sprawy. Ponadto część z przemieszczonego inwentarza zwierzęcego znajduje się nadal w stadzie J. K., co wykazuje że zwierzęta te tworzą stałą hodowlę, a przemieszczenia nie miały na celu stworzenia sztucznych warunków. Skarżąca i jej synowie nie zatajali faktu pochodzenia inwentarza zwierzęcego i zgłaszali transakcje odpowiednim organom.
Organ pomija, że każdy z beneficjentów rzekomo uczestniczących w tym "procederze" każdorazowo posiadał w chwili składania wniosku inwentarz zwierzęcy przekraczający limity, stąd wskazywanie na przemieszczenie zwierząt celem dostosowania się do odpowiednich limitów nie znajduje uzasadnienia.
Z ewidencji IRZ wynika, że inwentarz zwierzęcy oznaczony numerami [...], [...],[...], [...], [...] i [...] przebywa w siedzibie stada J. K. do dnia dzisiejszego, czyli już ponad 3 lata. Zwierzęta te tworzą długotrwałą hodowlę, co uniemożliwia stwierdzenie, że między skarżącą a jej synami dochodziło do celowych przemieszczeń zwierząt w celu maksymalizacji dopłat.
Skarżąca w postępowaniu przedstawiła dowody na posiadanie odrębnego parku maszynowego, ponoszenie kosztów i czerpanie zysków z różnych profilów działalności. Każdy z beneficjentów mających tworzyć sztuczne warunki zawiera indywidualne umowy dotyczące własności gruntów czy dzierżawy, jak również usług świadczonych przez podmioty trzecie. Nigdy nie doszło do złożenia przez te osoby wniosków dotyczących tych samych sztuk bydła czy tych samych działek. Dokonywanie zmian gruntowych dotyczyło tylko i wyłącznie zmian gospodarskich (płodozmian) i uzupełnienia niedoborów paszowych spowodowanych skutkami klęski żywiołowej takich susza w 2015 r. i gradobicie z lat 2017, 2019 i 2020, gdyż gospodarstwa Państwa K. zostały najbardziej dotknięte ich skutkami.
Ponadto, gdyby organ zebrał materiał dowodowy należycie ustaliłby, że użyczane grunty stanowiły jedynie niewielki ułamek każdego z trzech gospodarstw.
Organ pomija również, że J. K. i D. K. dzierżawią grunty od KOWR czy Nadleśnictwa i Gminy.
Organ dopuścił się istotnego błędu polegającego na ustaleniu, że strony prowadzą jedno wspólne gospodarstwo rolne, w oparciu o oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania. Uwadze organu umknęło, że w oświadczeniu tym jest mowa o wspólnym gospodarstwie domowym a nie o wspólnym gospodarstwie rolnym. Utożsamianie to stanowi istotny błąd, w szczególności gdy w oświadczeniu tym należy wpisać odrębnie dla każdej osoby wszystkie dochody i źródła utrzymania.
Trudno zgodzić się z tezą, że zamiarem skarżącej było stworzenie sztucznych warunków w celu uzyskania dopłat w sytuacji gdy od blisko 26 lat prowadzi ona indywidualne gospodarstwo rolne, a jej synowie odpowiednio od 17 i 10 lat.
Skarżąca posiada obecnie 31 krów, 20 bydląt, 11 macior, 70 warchołów i prosiąt, stąd sama znacznie przekracza limity. Gdyby jej zamiarem było tworzenie sztucznych warunków, przekazałaby na rzecz syna D. 11 krów, aby wystąpił on z wnioskiem o dopłaty na te zwierzęta, czego jednak nie uczyniła.
Organ był zobowiązany wykazać skarżącej okoliczności, które potwierdzałyby po pierwsze, uzyskanie szeroko rozumianych korzyści przez rolnika; po drugie, stworzenie przez niego (wespół z innymi podmiotami) sztucznych warunków do ich uzyskania; po trzecie, że uzyskanie tych korzyści jest sprzeczne z prawem. Obowiązek ten nie został zrealizowany przez organy. Nie dokonały one zbadania przebiegu współpracy skarżącej z jej mężem jej i synami, którym darowała inwentarz zwierzęcy i użyczała grunt, jak również zaniechały zbadania na czym polegała współpraca gospodarcza tych osób.
Organ, wykazując rzekome tworzenie sztucznych warunków na podstawie zawieranych umów użyczenia pominął, że przyznanie płatności wiąże się z faktycznym władztwem i użytkowaniem rolniczym danego gospodarstwa rolnego przez stronę wnioskującą, niezależnie od posiadania przez nią określonego tytułu prawnego do danego gruntu w rozumieniu przepisów prawa rzeczowego. Aby zostać beneficjentem pomocy w ramach wnioskowanych płatności nie wystarczy być posiadaczem (dzierżawcą) działek rolnych w rozumieniu Kodeksu cywilnego, ale należy je również faktycznie rolniczo użytkować.
Przywoływanie w decyzji dotyczącej dopłat za 2019 r. zdarzeń z 2017 r. czy 2021 r. odnosi się do zupełnie innego stanu faktycznego. Organ zapomina, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że każdy rok płatności podlega odrębnej ocenie (por.: wyrok o sygn. akt III SA/Po 1294/21 - dostępny na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl - w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, dalej: "CBOSA"). Wbrew temu dowodami uczyniono dokumenty dotyczące stanu faktycznego z 2017 r. czy z 2021 r.
Skarżąca osobiście zajmuje się kwestiami logistycznymi, żywieniowymi, sprawuje nadzór nad dobrostanem. Prace w gospodarstwie każdego dnia zajmują jej od kilku do kilkunastu godzin, a te, których nie jest w stanie wykonać samodzielnie, zleca podmiotom trzecim. Usługi świadczone na rzecz skarżącej, związane z bieżącą działalnością jej gospodarstwa, jak i gospodarstw jej synów, były odpłatne, fakturowane, a ich ponoszenie niezależne od uzyskania ewentualnych płatności w ramach systemu wsparcia.
Organ poza wskazaniem, że osoby te wspólnie zarządzały sztucznie wydzielonymi stadami, dysponowały paszą dla zwierząt i utrzymywały budynki inwentarskie, nie zbadał jak w rzeczywistości kształtowała się współpraca między skarżącą a jej synami, np. nie przeanalizował kwestii rozliczeń finansowych za usługi weterynaryjne, nie zbadał tego, kto dokonywał zakupu paszy czy sprawował opiekę nad bydłem. Skarżąca ponosi pełną odpowiedzialność za podejmowane decyzje ekonomiczne i zaciągnięte zobowiązania, organizuje prace, planuje sprzedaż i zakupy, a udzielenie pełnomocnictwa na rzecz syna jest wyłącznie kwestią techniczną, nie mającą żadnego wpływu na autonomię jej gospodarstwa rolnego.
Pomimo licznych stwierdzeń organu o stworzeniu sztucznych warunków i wspólnym zarządzaniu gospodarstwem nie wykazano, aby istniała praktyka jednostronnego podejmowania decyzji i jedynie ich formalnej akceptacji przez wszystkich pozostałych. Samodzielność prowadzonych gospodarstw znajduje natomiast potwierdzenie w wyjaśnieniach skarżącej, prawie 26-letnim posiadaniu gospodarstwa rolnego, zawieranych przez nią umowach, protokołach weterynaryjnych i faktycznym stanie gospodarstw, którego nie zweryfikował organ zarówno pierwszej, jak i drugie instancji.
Organ nie wykazał tez przesłanek stworzenia sztucznych warunków wynikających z orzecznictwa TSUE, a zwłaszcza, aby istniała prawna bądź faktyczna możliwość skumulowania zwiększonej wysokości dopłat przez jeden podmiot wszystkich beneficjentów. Organ nie dokonał także ustaleń co do zamiaru każdego beneficjenta, w tym skarżącej, a także czy zamiarem tym było jedynie uzyskanie korzyści sprzecznych z systemem wsparcia. Organ jedynie powierzchownie odniósł się do pierwszej z trzech przesłanek, a więc do sztucznego stworzenia warunków do uzyskania płatności, opierając się wyłącznie na ogólnikowych stwierdzeniach, pomijając szereg okoliczności świadczących o rzeczywistym celu prowadzenia działalności rolniczej przez skarżącą. Zupełnie pominięto pozostałe dwie przesłanki niezbędne dla zastosowania wskazanej klauzuli, to jest nie wykazano, aby wyłącznym celem skarżącej było uzyskanie korzyści wynikających z systemu wsparcia ani że korzyści te byłyby sprzeczne z celami tego systemu.
Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę i dodatkowym piśmie procesowym (k. 114-118) wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.
Na rozprawie skarżąca wskazała, że nie stworzyła sztucznych warunków. Odczytała pismo, które następnie złożyła do akt w formie załącznika do protokołu (k. 137-143). Na pytanie Sądu skarżąca stwierdziła, że w odniesieniu do zwierząt tylko budynki są wspólne, zaś stada są wydzielone i wszystkie kwestie związane z ich utrzymaniem są oddzielne.
Pełnomocnik organu wskazał, że organ nie kwestionuje prowadzenia przez skarżącą działalności rolniczej, a tylko mechanizm uzyskiwania płatności.
Sąd postanowił na podstawie art. 106 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.), dalej: "p.p.s.a.", oddalić wnioski dowodowe zawarte w skardze.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.
Skarga zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji naruszają przepisy postępowania w stopniu, który zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. oznacza konieczność ich uchylenia.
Istota sporu sprowadza się do stwierdzenia, czy skarżąca ze wskazanymi przez organ odwoławczy osobami (mężem M. K. oraz synami J. K. i D. K.) sztucznie stworzyła warunki wymagane do uzyskania korzyści wynikających z sektorowego prawodawstwa rolnego, w sprzeczności z jego celami.
Spór powstał odnośnie dochodzonych za rok 2019 przez skarżącą, jako rolnika samodzielnie prowadzącego gospodarstwo rolne, płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej. Organy przyjęły, że płatności te byłyby korzyścią uzyskaną w wyniku stworzenia sztucznych warunków, w sprzeczności z celami sektorowego prawodawstwa rolnego, co implikuje odmowę ich przyznania na podstawie art. 60 rozporządzenia 1306/2013. Przepis ten stanowi, że bez uszczerbku dla przepisów szczególnych, osobom fizycznym nie przyznaje się jakichkolwiek korzyści wynikających z sektorowego prawodawstwa rolnego, jeżeli stwierdzono, że warunki wymagane do uzyskania takich korzyści zostały sztucznie stworzone, w sprzeczności z celami tego prawodawstwa.
Przyczyną zastosowania art. 60 rozporządzenia 1306/2013 było stwierdzenie wystąpienia okoliczności z art. 4 ust. 3 rozporządzenia nr 2988/95, zgodnie z którym działania skierowane na pozyskanie korzyści w sposób sprzeczny z odpowiednimi celami prawa wspólnotowego mającymi zastosowanie w danym przypadku poprzez sztuczne stworzenie warunków w celu uzyskania tej korzyści, prowadzą do nieprzyznania lub wycofania korzyści.
W celu interpretacji powyższych przepisów celowym jest odwołanie się do wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej o sygn. akt C-434/12 (dostępny na stronie internetowej www.curia.europa.eu, dalej "CURIA"). Dokonano w nim wprawdzie wykładni art. 4 ust. 8 rozporządzenia z dnia 27 stycznia 2011 r. nr 65/2011 ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. UE L 2011.25.8), ale jego treść odpowiada treści art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013.
Trybunał wyjaśnił, że art. 4 ust. 8 rozporządzenia nr 65/2011 należy interpretować w ten sposób, że przesłanki stosowania tego przepisu wymagają istnienia elementu obiektywnego i elementu subiektywnego.
W ramach elementu obiektywnego należy rozważenie obiektywnych okoliczności danej sprawy pozwalające na stwierdzenie, że nie może zostać osiągnięty cel zamierzony przez system wsparcia Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW).
Z kolei w ramach elementu subiektywnego należy rozważenie dowodów pozwalających na stwierdzenie, że przez sztuczne stworzenie warunków wymaganych do otrzymania płatności z systemu wsparcia EFRROW ubiegający się o taką płatność zamierzał wyłącznie uzyskać korzyść sprzeczną z celami tego systemu.
W powyższym względzie można oprzeć się nie tylko na elementach takich jak więzi prawna, ekonomiczna lub personalna między osobami zaangażowanymi w podobne projekty inwestycyjne, lecz także na wskazówkach świadczących o istnieniu zamierzonej koordynacji między tymi osobami.
Zwrot warunki zostały sztucznie stworzone ma niedookreślony charakter, wobec czego w każdej sprawie należy indywidualnie badać jego znaczenie na tle stanu faktycznego konkretnej sprawy. Mimo braku definicji pojęcia warunków sztucznie stworzonych przyjmuje się, że dotyczy ono takich sytuacji, w których można przyjąć na podstawie istniejących okoliczności faktycznych, że nie miałyby one miejsca, gdyby podmiot działał rozsądnie, kierując się zgodnymi z prawem motywami innymi niż uzyskanie korzyści sprzecznej z celami systemu wsparcia (por.: wyrok o sygn. akt I GSK 563/19 - dostępny w CBOSA). Stworzenie sztucznych warunków wymaganych do otrzymania płatności to stworzenie takich warunków, które w określonym stanie faktycznym nie mają żadnego innego racjonalnego uzasadnienia poza uzyskaniem korzystniejszej sytuacji w zakresie płatności od tej, jaką miałby beneficjent, gdyby takich warunków nie stworzył (por.: wyrok o sygn. akt II GSK 2576/14 - dostępny w CBOSA).
Omawiana klauzula ma generalny charakter. Nie dotyczy więc konkretnych sytuacji zaistniałych na gruncie konkretnej płatności, lecz całości albo istotnej części zjawiska uznawanego za sztuczne wykreowanie określonych elementów stanu faktycznego tak, aby odpowiadały one nie przepisowi prawnemu, który miałby w "normalnym" układzie rzeczy zastosowanie, ale innemu przepisowi - dla podmiotu tej manipulacji korzystniejszemu (por.: wyrok o sygn. akt I GSK 1621/18 - dostępny w CBOSA). Nie jest bowiem możliwe stworzenie skutecznej normy ogólnej, która wprost przewidywałaby zakaz wskazanego wyżej działania, prowadzącego wprost do uzyskania płatności w wysokości wyższej od tej, którą beneficjent otrzymałby w normalnym układzie rzeczy (por.: wyrok o sygn. akt I GSK 917/18 - dostępny w CBOSA).
W ugruntowanym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazuje się, że stwierdzenie, że doszło do sztucznego stworzenia przez beneficjenta warunków do uzyskania wnioskowanej pomocy unijnej możliwe jest dopiero w wyniku spójnego podsumowania zdarzeń wywołanych przede wszystkim działaniem zainteresowanej strony, ubiegającej się o tę pomoc. Konieczna jest także równoczesna wszechstronna i logiczna ocena tych wszystkich okoliczności wynikających z wniosku innego podmiotu czy podmiotów oraz ich innych działań, świadczących o zamiarze innego niż typowe w danych okolicznościach, wynikających z przepisów prawa, ukształtowania stosunków faktycznych lub prawnych ukierunkowanych wyłącznie na to, by osiągnąć zamierzony przez beneficjenta skutek prawny w postaci uzyskania środków pomocowych. Punktem odniesienia przeprowadzanej przez organ oceny powinny być cele ustanowione przez ustawodawcę unijnego i krajowego, uzasadniające przyznanie wnioskowanej pomocy. Niewątpliwie ocena tych okoliczności jest inna w sytuacji, gdy dotyczy płatności podlegających modulacji, czy też degresji, a inna gdy w zakresie płatności obszarowych na dany rok nie obowiązywały żadne modulacyjne ograniczenia płatności (wyroki o sygn. akt I GSK 999/18, I GSK 1229/18, I GSK 117/18, I GSK 901/18 i I GSK 1039/18 - dostępne w CBOSA).
W sprawie należało zatem ocenić ustalone w postępowaniu okoliczności faktyczne na podstawie przytoczonych wcześniej przepisów. Oznaczało to konieczność wykazania przez organy, że po pierwsze, skarżąca stworzyła wraz z mężem i synami sztuczne warunki do uzyskania płatności i po drugie, że uzyskanie tych korzyści jest sprzeczne z celami sektorowego prawodawstwa rolnego (por.: wyrok o sygn. akt I GSK 657/18 - dostępny w CBOSA). W tak zakreślonych ramach organ powinien nie tylko ocenić, czy działania strony nakierowane były na uzyskanie korzyści sprzecznych z celami danego systemu wsparcia, ale także czy można je przypisać również wspomnianym wyżej osobom, z którymi, jak twierdzą organy, skarżąca prowadzi wspólnie gospodarstwo rolne.
Prowadząc postępowanie dotyczące przyznania płatności obowiązkiem organu jest uwzględnienie art. 10a ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2019 r., poz. 1505 ze zm.) stanowiącego, że jeżeli przepisy ustawy lub przepisy odrębne nie stanowią inaczej, do postępowań w sprawach indywidualnych, rozstrzyganych w drodze decyzji stosuje się przepisy K.p.a., z wyłączeniem art. 7, art. 9, art. 10, art. 75 § 1, art. 77 § 1 oraz art. 81. Przy czym, z ust. 6 wynika, że art. 10a ust. 1 tej ustawy nie stosuje się do postępowań rozstrzyganych w drodze decyzji na podstawie przepisów dotyczących systemów wsparcia bezpośredniego oraz dotyczących wspierania rozwoju obszarów wiejskich. Ten zakres przedmiotowy regulują bowiem odrębne zasady.
Zgodnie z art. 4 ustawy PROW, z zastrzeżeniem zasad i warunków określonych w przepisach, o których mowa w art. 1 pkt 1, do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnej stosuje się przepisy K.p.a., chyba że ustawa stanowi inaczej. Zaś z art. 27 ust. 1 i 2 ustawy PROW wynika, że w postępowaniu w sprawie o przyznanie pomocy organ, przed którym toczy się postępowanie:
1) stoi na straży praworządności;
2) jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy;
3) udziela stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania;
4) zapewnia stronom, na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania i na ich żądanie, przed wydaniem decyzji administracyjnej, umożliwia im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań; przepisów art. 79a oraz art. 81 K.p.a. nie stosuje się.
Strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniu, o którym mowa w ust. 1, są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek; ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne.
Powyższe przepisy modyfikują zasady postępowania w sprawach dotyczących przyznania płatności, ograniczając szereg obowiązków organu. W szczególności dotyczy to obowiązku dążenia do prawdy obiektywnej i rozłożenia ciężaru dowodu. W postępowaniu w sprawie płatności, toczącym się z wniosku rolnika, organ ma ograniczony obowiązek wyjaśnienia wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności, co wynika z przytoczonych przepisów ustawy PROW. Przepisy powyższe ustanawiają więc dla omawianej kategorii spraw wyjątek od zasady inkwizycyjności wyrażonej w art. 7 K.p.a., a rozwijanej w dalszych przepisach m. in. w art. 77 K.p.a. Zasada ta mówi, że organy administracji publicznej, w toku postępowania podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. W przypadku pomocy finansowej w ramach PROW obowiązek ten został ograniczony jedynie do wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Przy czym chodzi tu przede wszystkim o dowody wskazane we wniosku oraz innych dokumentach dołączonych przez wnioskodawcę. Organy nie mają zaś obowiązku działania z urzędu w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, tak jak tego wymaga art. 7 K.p.a. Ograniczono też stosowanie zasady informowania stron i innych uczestników postępowania przez organ administracji publicznej (art. 9 K.p.a.), a także zasadę czynnego udziału strony w postępowaniu (art. 10 K.p.a.).
Jednakże, zarzucając stronie postępowania sztuczne warunki i wywodząc z tego skutki prawne, również na organie ciąży obowiązek aktywnego poszukiwania dowodów na poparcie przyjętej tezy. Z uwagi na nałożony na niego obowiązek stania na straży praworządności (art. 27 ust. 1 pkt 1 ustawy PROW) organ nie jest zwolniony z wszelkich obowiązków dowodowych. W szczególności dotyczy to spraw, w których następuje pozbawienie prawa do płatności ze względu na sztuczne tworzenie warunków. W sprawach tego rodzaju ciężar dowodu w tym zakresie spoczywa na organie, natomiast obowiązkiem strony jest wykazanie spełnienia warunków do przyznania płatności (por.: wyrok o sygn. akt I GSK 740/18 - dostępny w CBOSA).
Tym samym to na organie spoczywał obowiązek wykazania okoliczności potwierdzających przyjmowaną przez niego tezę, że doszło do stworzenia sztucznych warunków. Organ jednak jest uprawiony do sięgnięcia po te dowody od strony, która jak jest w tym postępowaniu obowiązana przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek (por.: wyrok o sygn. akt I GSK 2602/18 - dostępny w CBOSA).
Próbując wykazać stworzenie sztucznych warunków organy wzięły zasadnie pod uwagę działania nie tylko skarżącej, ale i jej synów oraz męża na przestrzeni różnych lat, jednak na podstawie zgromadzonych w sprawie dowodów nie można uznać, że sprostały wykazaniu tej okoliczności.
Zgodnie z § 2 rozporządzenia Ministra i Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 18 marca 2015 r. płatność rolno-środowiskowo-klimatyczną przyznaje się rolnikowi lub zarządcy, o których mowa w art. 28 ust. 2 rozporządzenia nr 1305/2013, jeżeli:
1) został mu nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności;
2) realizuje 5-letnie zobowiązanie rolno-środowiskowo- klimatyczne, o którym mowa w art. 28 ust. 3 rozporządzenia nr 1305/2013 lub art. 7 ust. 2 rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) nr 807/2014 z dnia 11 marca 2014 r. uzupełniającego rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1305/2013 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) i wprowadzającego przepisy przejściowe (Dz. Urz. UE L 227 z 31 lipca 2014 r., str. 1), w ramach określonego pakietu albo jego wariantu;
3) spełnia warunki przyznania płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej w ramach określonych pakietów lub ich wariantów określone w rozporządzeniu.
Wskazane wyżej pojęcie rolnika oznacza osobę fizyczną, której gospodarstwo rolne jest położone na obszarze objętym zakresem terytorialnym Traktatów, określonym w art. 52 TUE w zw. z art. 349 i 355 TFUE, oraz która prowadzi działalność rolniczą (art. 4 ust. 1 lit. a rozporządzenia nr 1307/2013).
Natomiast przez działalność rolniczą należy rozumieć produkcję, hodowlę lub uprawę produktów rolnych, włączając w to zbiory, dojenie, hodowlę zwierząt oraz utrzymywanie zwierząt do celów gospodarskich; utrzymywanie użytków rolnych w stanie, dzięki któremu nadają się one do wypasu lub uprawy bez konieczności podejmowania działań przygotowawczych wykraczających poza zwykłe metody rolnicze i zwykły sprzęt rolniczy, w oparciu o kryteria określone przez państwa członkowskie na podstawie ram ustanowionych przez Komisję, lub prowadzenie działań minimalnych, określanych przez państwa członkowskie, na użytkach rolnych utrzymujących się naturalnie w stanie nadającym się do wypasu lub uprawy (art. 4 ust. 1 lit. c rozporządzenia nr 1307/2013).
Odnośnie płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej miał zastosowanie § 16 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 18 marca 2015 r. stanowiący, że w przypadku pakietów wymienionych w § 4 ust. 1 pkt 1, 2, 5 i 6, płatność rolno-środowiskowo-klimatyczna jest przyznawana w wysokości:
1) 100% stawki płatności - za powierzchnię gruntów od 0,1 ha do 50 ha;
2) 75% stawki płatności - za powierzchnię gruntów powyżej 50 ha do 100 ha;
3) 60% stawki płatności - za powierzchnię gruntów powyżej 100 ha.
Zgodnie z art. 60 rozporządzenia 1306/2013 bez uszczerbku dla przepisów szczególnych, osobom fizycznym nie przyznaje się jakichkolwiek korzyści wynikających z sektorowego prawodawstwa rolnego, jeżeli stwierdzono, że warunki wymagane do uzyskania takich korzyści zostały sztucznie stworzone, w sprzeczności z celami tego prawodawstwa.
Organ niezasadnie uznał, mając na względzie całokształt zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, że chociaż skarżąca i pozostałe wymienione przez organ osoby formalnie tworzą samodzielne gospodarstwa, to jednak pozostają one ze sobą ściśle powiązane (osobowo, ekonomicznie i funkcjonalnie) w istocie tworząc jedno gospodarstwo rolne.
W celu uzasadnienia odmowy przyznania płatności skarżącej organy były zobowiązane do przedstawienia w uzasadnieniu decyzji bardzo szczegółowych rozważań dotyczących całego procesu tworzenia sztucznych warunków i opisu działania wszystkich podmiotów zaangażowanych w ten proces.
W ocenie Sądu organy przyjmując stworzenie sztucznych warunków do uzyskania płatności nie zgromadziły w sposób wystarczający materiału dowodowego i nie wykazały, aby warunki te zostały stworzone sztucznie.
Pierwszą okolicznością przemawiającą za stworzeniem sztucznych warunków zdaniem organów jest to, że w związku małżeńskim skarżącej i jej męża istnieje ustrój wspólności majątkowej małżeńskiej oraz że mąż skarżącej M. K. pomaga skarżącej w prowadzeniu gospodarstwa rolnego.
W ocenie Sądu ustrój majątkowy małżeński w postaci wspólności majątkowej małżeńskiej nie oznacza sam w sobie, że skarżąca nie prowadzi samodzielnie gospodarstwa rolnego. O tej kwestii decydują bowiem stosowne przepisy w przedmiocie przyznania płatności. Jak podniósł Trybunał Konstytucyjny w wyroku o sygn. akt 40/12 (pkt 10.5) wspólne albo oddzielne prowadzenie gospodarstw rolnych przez małżonków jest niezależne od stosunków majątkowych, jakie między nimi występują. Należy więc oddzielić kwestię posiadania i prowadzenia gospodarstwa rolnego przez oboje małżonków od ustroju majątkowego między nimi (wspólność albo rozłączność majątkowa). Rozłączność majątkowa między małżonkami dotycząca wszystkich lub niektórych nieruchomości wchodzących w skład gospodarstwa rolnego nie wyklucza tego, że gospodarstwo znajduje się w posiadaniu obojga małżonków. I odwrotnie, ustrój wspólności majątkowej między małżonkami nie wyklucza oddzielnego posiadania i prowadzenia gospodarstw rolnych przez małżonków.
Z kolei pomoc w prowadzeniu gospodarstwa rolnego skarżącej świadczona przez jej męża nie musi oznaczać, że nie prowadzi ona samodzielnie gospodarstwa rolnego. Rolnik nie musi wykonywać wszystkich czynności samodzielnie, niektóre może zlecać do wykonania innym osobom. Tym bardziej może to dotyczyć sytuacji, w której czynności te wykonuje małżonek rolnika na zasadzie pomocy, o której mowa w art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r., poz. 1359 ze zm.). W 2019 r. mąż skarżącej nie miał jeszcze nadanego indywidualnego numeru producenta (stosowny wniosek złożył w 2021 r.), tymczasem skarżąca posiada go od 2004 r., prowadząc gospodarstwo rolne od 1996 r.
Kolejnym argumentem mającym przemawiać za zastosowaniem art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013 było zdaniem organów posiadanie przez skarżącą i jej synów J. K. i D. K. takich samych adresów zamieszkania, korespondencji i siedziby stada. Skarżąca jednak w swoich wyjaśnieniach wskazała przyczynę tego stanu rzeczy: jej synowie nie założyli własnych rodzin, a z przyczyn ekonomicznych racjonalne jest zamieszkiwanie w jednym domu, tym bardziej że na podstawie zawartych ze skarżącą umów mogą oni korzystać z budynków i budowli znajdujących się na działce ew. nr [...]. Samo w sobie korzystanie przez synów skarżącej z tych budynków i budowli należących do skarżącej nie przesądza jeszcze, że te trzy osoby prowadzą jedno wspólne gospodarstwo rolne. Nie zmienia tej oceny okoliczność, że umowy te były nieodpłatne i zawarte na dłuższy czas (nieokreślony i na 11 lat). Skarżąca w wyjaśnieniach podała, że jej zamiarem jest, aby synowie usamodzielnili się, wykorzystując nabyte wykształcenie zawodowe. Należy pamiętać, że relacje między tymi osobami są jednocześnie relacjami między członkami najbliższej rodziny i trudno jest wymagać, aby w takiej sytuacji zawsze stosowano reguły normalnie obowiązujące między osobami niespokrewnionymi.
W powyższym kontekście należy też ocenić udzielanie sobie przez te osoby pełnomocnictw do działania w imieniu innego członka rodziny (szczególnie pełnomocnictw skarżącej i D. K. udzielonych J. K.). Udzielenie pełnomocnictwa na rzecz syna jest wyłącznie kwestią techniczną, nie mającą wpływu na autonomię gospodarstwa rolnego skarżącej. Istotą działania pełnomocnika jest podejmowanie jedynie takich działań, które podjąłby mocodawca, który wskutek udzielenia pełnomocnictwa nie jest wykluczony z procesu decyzyjnego. Gdyby udzielenie pełnomocnictwa miałoby oznaczać faktyczne współdecydowanie przez pełnomocnika o prowadzeniu gospodarstwa rolnego mocodawców, a nie jedynie działania w ich imieniu, organy powinny były to wykazać, a tego nie uczyniły. Zresztą organy nie wyjaśniły w decyzjach zakresu tych pełnomocnictw (za wyjątkiem pełnomocnictw do działania w zakresie korzystania z rachunku bankowego), stąd nie wiadomo, o jakie pełnomocnictwa chodzi (czy do działania przed organem czy do podejmowania czynności w zakresie prowadzenia gospodarstwa). Bezpodstawne i gołosłowne jest zatem stwierdzenie, że działania J. K. znacznie przekraczały jego umocowania.
Podobnie, sama w sobie okoliczność, że skarżąca i synowie otrzymywali przelewy płatności na posiadany przez J. K. numer rachunku bankowego i założyli odrębne rachunki bankowe dopiero w roku 2021 nie oznacza, że prowadzili wspólne gospodarstwo rolne. Posiadanie rachunku bankowego to jedynie kwestia formalna, techniczno-organizacyjna, nie przesądzająca o samodzielnym czy wspólnym prowadzeniu gospodarstwa rolnego przez osoby, których płatności wpływają na dany rachunek. W tym kontekście dla rozstrzygnięcia nie może mieć znaczenia, że - jak podniósł organ - przelew z 25 czerwca 2018 r. za opłatę składki za polisę nr [...] uprawy jare 2018 rok D. K. zrealizowała H. K..
Zdaniem organu brak odrębności gospodarstw rolnych H. K. i jej synów potwierdza też wspólne przetrzymywanie zwierząt. Okoliczność ta nie została jednak przez organ udowodniona. Dowodem na to nie może być samo w sobie zarejestrowanie stad należących do tych osób w tej samej siedzibie. Jak trafnie podniesiono w skardze, zgodnie z definicją siedziby stada zawartą w art. 2 pkt 12 ustawy z dnia 2 kwietnia 2004 r. o systemie identyfikacji i rejestracji zwierząt są to wszelkie budynki, zagrody, pastwiska lub miejsca na otwartej przestrzeni, w których przebywa dane stado lub stada różnych zwierząt gospodarskich. Twierdzenia organu oparte zostały jedynie na okoliczności, że siedziby stad posiadały jednakowy adres, natomiast brak dowodów na to, czy przetrzymywane np. w jednym budynku zwierzęta należące do różnych stad były od siebie odseparowane tak, aby wiadomo było, do czyjego stada należą. Skarżąca wskazała na wezwanie organu z 2 grudnia 2021 r. na str. 3 swego pisma z 20 grudnia 2021 r., że zwierzęta utrzymywane były w oddzielnych grupach, tj. osobnych rzędach, osobnych kojcach lub osobnych pomieszczeniach, co możliwe było wskutek posiadania przez synów skarżącej wieloletnich umów na użytkowanie budynków gospodarskich. Nie stanowi wystarczającej podstawy do wyprowadzenia wniosku o prowadzeniu wspólnej produkcji zawarte w decyzji organu odwoławczego stwierdzenie, że działka stanowi własność skarżącej. Nie można wykluczyć, że zwierzęta wchodzące w skład tych stad faktycznie znajdują się w różnych budynkach (pomieszczeniach), mimo tego że z punktu widzenia prawa rzeczowego budynki te stanowią własność skarżącej, a jej synowie mogą z nich korzystać na podstawie zawartych umów. Organ nie odniósł się do powyższych stwierdzeń odmawiając im wiarygodności i bezpodstawnie przyjął niepotwierdzone dowodami założenie, że z uwagi na zawarte umowy użytkowania budynków nie doszło do odseparowania zwierząt skarżącej od zwierząt jej synów. Okoliczność faktycznej separacji poszczególnych stad można było stwierdzić podczas czynności kontrolnych, których organ jednak nie przeprowadził.
Organ przedstawił również historię transakcji poszczególnych zwierząt (bydła) między skarżącą a jej synami. Wynika z niej, że niejednokrotnie zwierzę sprzedawane przez skarżącą jednemu z synów później skarżąca od niego odkupowała, sprzedając je drugiemu synowi lub osobie trzeciej. Skarżąca wskazała na wezwanie organu z 2 grudnia 2021 r. na str. 3 swego pisma z 20 grudnia 2021 r., że liczba zwierząt hodowanych przez nią był podyktowana powierzchnią budynków, możliwościami finansowymi i możliwościami fizycznymi jej i jej męża, a o sprzedaży czy zakupie zwierząt decydowała samodzielnie. Organ tymczasem, nie uzasadniając swego stanowiska, przyjął tezę, że te liczne i wielokierunkowe przemieszczenia zwierząt w obrębie omawianych gospodarstw były inicjowane przez jedynie rzekomo odrębne gospodarstwa rolne w celu zapewnienia uzyskania płatności do większej liczby zwierząt niż wynikającej z ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Jak już wyżej wspomniano, nie udowodniono, że zwierzęta z różnych stad nie były od siebie odseparowane i że mimo licznych transakcji znajdują się we wspólnym zarządzie wskazanych wyżej osób.
Wsparcie związane z produkcją ma formę płatności rocznej i jest przyznawane w granicach określonych limitów ilościowych oraz oparte na ustalonych obszarach lub ustalanej liczbie zwierząt (art. 52 ust. 6 rozporządzenia nr 1307/2013). Na poziomie krajowym w art. 16 ust. 3 i 4 ustawy z 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego wskazano odpowiednio, że płatności związane do bydła są przyznawane maksymalnie do 20 sztuk zwierząt, o których mowa w art. 16 ust. 2 pkt 1 lit. a tej ustawy, a do krów - maksymalnie do 20 sztuk zwierząt, o których mowa w ust. 2 pkt 2 lit. a. Organ w zaskarżonej decyzji nie wskazał jednak ile zwierząt zadeklarowała skarżąca, a ile jej synowie. Organy nie przeprowadziły też symulacji wskazującej, jakie płatności związane do zwierząt skarżąca mogłaby uzyskać, gdyby zdaniem organu nie stworzyła sztucznych warunków w tym zakresie, a jakie uzyskałaby przy ewentualnym ich stworzeniu. Nie sposób zatem na podstawie uzasadnienia zaskarżonej decyzji stwierdzić, czy w danej sytuacji można zasadnie postawić skarżącej i jej synom zarzut deklarowania do płatności maksymalnej możliwej liczby sztuk zwierząt i czy miało to jedynie na celu uzyskanie płatności, jakich w normalnych warunkach jedno gospodarstwo wspólnie zarządzane przez H. , D. i J. K. nie uzyskałoby.
Organ przedstawił również historię zawierania między skarżącą a jej synami umów bezpłatnego użytkowania gruntów na czas nieokreślony (str. 16-17 zaskarżonej decyzji). W tym kontekście należy podnieść, że w 2019 r. skarżąca wnioskowała o przyznanie płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej w zakresie pakietu 5 - 57,29 ha, a w zakresie pakietu 2 - 5,01 ha, D. K. zadeklarował do tych płatności w zakresie pakietu 5 - 27,98 ha, a J. K. dla pakietu 5 - 7,79 ha. W związku z tym w roku 2019 powierzchnia deklarowana dla tych gospodarstw rolnych wyniosła w ramach płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej w zakresie pakietu 2 - 5,01 ha i 93,06 ha w ramach pakietu 5. Zgodnie z § 16 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 18 marca 2015 r. w przypadku powyższych pakietów płatność rolno-środowiskowo-klimatyczna jest przyznawana w wysokości:
1) 100% stawki płatności - za powierzchnię gruntów od 0,1 ha do 50 ha;
2) 75% stawki płatności - za powierzchnię gruntów powyżej 50 ha do 100 ha;
3) 60% stawki płatności - za powierzchnię gruntów powyżej 100 ha.
Zdaniem organu procedura przekazywania działek nie była incydentalna i miała na celu uzyskanie maksymalnych kwot w ramach płatności, tj. dostosowanie powierzchni do założeń określonego programu. Organ stawiając taką tezę nie udowodnił jej. W tym zakresie nie jest wystarczające podanie jakie grunty, kiedy i gdzie zostały oddane w użytkowanie, ale konieczne jest wykazanie, że jedyną przyczyną tego rodzaju działań jest zamiar uniknięcia limitów powierzchniowych i związanych z nimi stawek płatności oraz że jest to sprzeczne z celami sektorowego prawodawstwa rolnego. Tego rodzaju uzasadnienia ani symulacji potencjalnie uzyskiwanych nienależnie płatności organ jednak nie dokonał, stąd w tym zakresie jego tezę należy uznać za nieuzasadnioną.
Organ nie uzasadnił również dlaczego wskazane przez niego dolegliwości chorobowe skarżącej i jej synów świadczą o ich fizycznej niemożności do samodzielnej pracy w ich gospodarstwach. Twierdzenie to jest gołosłowne, gdyż w tym zakresie nie wystarcza przytoczenie nazw jednostek chorobowych dotyczących tych osób (str. 17 zaskarżonej decyzji).
Przyczyną uznania, że skarżąca stworzyła sztuczne warunki w celu maksymalizacji płatności było też uznanie, że z oświadczenia D. K. z 24 maja 2021 r. o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania, załączone do skargi na decyzję nr [...]/2021 Dyrektora W. Oddziału Regionalnego ARiMR w P. z 19 kwietnia 2021 r. w celu zwolnienia go z ponoszenia kosztów sądowych wynika, że skarżąca i jej synowie prowadzą wspólne gospodarstwo rolne. Tymczasem w oświadczeniu tym D. K. wskazał swoje dochody i źródła utrzymania oraz osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym, a nie gospodarstwie rolnym. Z dokumentu tego wynika jedynie to, że uzyskiwane przez te osoby dochody są uzyskiwane z podanych tam źródeł (np. emerytury, renty i gospodarstw rolnych) i wydawane na konkretne, wspólne rodzinne cele (np. leczenie, rehabilitację, zakup leków, opłaty za media, wyżywienie i utrzymywanie domu). W ocenie Sądu nawet gdy D. K. używa w tym oświadczeniu wyrażeń jak "nasze gospodarstwo rolne" nie jest to wystarczające do uznania, że rzeczywiście prowadzi on z matką i bratem jedno gospodarstwo rolne, gdyż nie ma to potwierdzenia w pozostałym zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym.
Organy nie rozważyły również w sposób wystarczający zawartych w piśmie z 20 grudnia 2021 r. twierdzeń skarżącej o innych profilach jej gospodarstwa rolnego i gospodarstw jej synów. Niezasadnie też organ skonstatował, że skoro przedłożona przez skarżącą umowa na kontraktację mleka zobowiązuje ją do wyprodukowania określonej ilości mleka, nie nakładając na nią wymogu prowadzenia działalności rolniczej samodzielnie, to zasadne jest uznanie, że prowadzi ją niesamodzielnie. Skarżąca w toku postępowania przedłożyła szereg dokumentów (faktur i umów oraz spis posiadanych maszyn rolniczych), do których należało się odnieść w kontekście kwestii mających znaczenie dla rozstrzygnięcia.
Wskazane wyżej uchybienia stanowią o naruszeniu art. 27 ust. 1 i 2 ustawy PROW. Z unormowań tych wynika, że organ jest zobowiązany rozpatrzyć, ale nie zbierać materiał dowodowy. Jednocześnie jednak ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne. Tym samym w niniejszym postępowaniu to na organie spoczywał obowiązek wykazania okoliczności potwierdzających przyjmowaną przez niego tezę, że doszło do stworzenia sztucznych warunków. W tym kontekście nie naruszono wskazanych w skardze przepisów K.p.a., za wyjątkiem art. 8, art. 11 i art. 107 § 3 K.p.a. Organy nie uzasadniły zgodnie z tymi przepisami tez, które postawiły. Z kolei uchybienia w zakresie gromadzenia materiału dowodowego nie pozwalają na obecnym etapie na przesądzenie, czy naruszono art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013 i pozostałe wymienione w skardze przepisy prawa materialnego.
Naruszenie wskazanych wyżej przepisów postępowania, w szczególności art. 27 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy PROW w zw. z art. 107 § 3 K.p.a. mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, stąd w pkt I. sentencji wyroku orzeczono o uchyleniu decyzji organów obu instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. Biorąc to pod uwagę Sąd odmówił na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. przeprowadzenia dowodów uzupełniających z dokumentów.
W pkt II. sentencji wyroku orzeczono o kosztach postępowania na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 powyższej ustawy oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 265 ze zm.). Na zasądzone koszty składają się: kwota 200 zł uiszczona tytułem wpisu od skargi, kwota 17 zł uiszczona tytułem opłaty skarbowej od pełnomocnictwa oraz kwota 480 zł tytułem wynagrodzenia radcowskiego.
Ponownie rozpatrując sprawę organ pierwszej instancji zastosuje się do wykładni przepisów i wskazań co do dalszego postępowania zaprezentowanych w niniejszym uzasadnieniu.