III SA/Po 459/19

III SA/Po 459/19 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2019-09-19
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2019-06-21
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Małgorzata Górecka /przewodniczący/
Marzenna Kosewska
Mirella Ławniczak /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne
Ubezpieczenie społeczne
Sygn. powiązane
I GSK 2238/19 - Wyrok NSA z 2023-09-29
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2018 poz 1302
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
Dz.U. 2018 poz 2096
art. 24 ust. 5d art. 28 ust. 2 ust. 3a ust. 3b
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Dz.U. 2019 poz 300
art. 24 ust. 4 art. 83 ust. 2
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
par. 3 ust. 1
ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
Sentencja
Dnia 19 września 2019 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Górecka Sędziowie WSA Marzenna Kosewska WSA Mirella Ławniczak (spr.) Protokolant: st.sekr.sąd. Agata Tyll-Szeligowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 września 2019 roku przy udziale sprawy ze skargi K. P. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] z dnia [...] kwietnia 2019r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę
Uzasadnienie
Na mocy decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2011 roku K. P. oraz inni spadkobiercy ponoszą solidarną odpowiedzialność za długi spadkowe zmarłej w dniu [...] grudnia 2002 roku T. P., które obejmują należności powstałe w ramach prowadzenia działalności gospodarczej z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, koszty upomnienia oraz odsetki za
zwłokę (okres od [...] do [...]).
Pismem z dnia [...] maja 2017 roku K. P. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie wskazanych powyżej zaległości.
Decyzją z dnia [...] stycznia 2018 roku, nr [...], Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] października 2017 roku, nr [...], odmawiającą umorzenia należności z tytułu składek, należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej jednocześnie płatnikiem tych składek, a także odsetek za zwłokę od należności z tytułu składek w części finansowanej przez ubezpieczonych za okres [...] do [...].
K. P. skorzystał z prawa skargi do sądu administracyjnego. Skarżący podniósł zarzut, że należności z tytułu składek są przedawnione.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, wyrokiem z dnia 12 kwietnia
2018 roku, sygn. akt III SA/Po 147/18, uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzają ją decyzję z dnia [...] października 2017 roku. Wyrok stał się prawomocny z dniem [...] czerwca 2018 roku.
W uzasadnieniu wyroku wskazano, że organ nie dokonał wystarczającego wyjaśnienia kwestii przedawnienia należności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy.
W ocenie Sądu brak ustaleń w tym zakresie oznaczał, że ZUS nie dopełnił wymogu pełnego wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy zgodnie z zasadami wynikającymi z art. 7, art. 77 i art. 107 §3 k.p.a., obligującymi organ do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, przytoczenia przepisów i wyjaśnienia podstawy rozstrzygnięcia. Naruszenia te, w ocenie Sądu, miały istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy i musiały skutkować uchyleniem decyzji.
Po ponownym rozpoznaniu sprawy Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział
w [...], decyzją z dnia [...] kwietnia 2019 roku, nr [...], działając na skutek wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...]. z dnia [...] października 2018
roku, nr [...], o odmowie umorzenia należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika składek, należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej jednocześnie płatnikiem tych składek, a także odsetek za zwłokę od
należności z tytułu składek w części finansowanej przez ubezpieczonych za okres [...] do [...].
W uzasadnieniu decyzji wyjaśniono, że w sprawie nie wystąpiła żadna z przesłanek całkowitej nieściągalności należności. Wnioskodawca nie wykazał, że spłata należności z uwagi na jego stan rodzinny i majątkowy wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb rodziny. Zadłużenie nie jest następstwem nadzwyczajnych okoliczności, a wnioskodawca nie jest pozbawiony możliwości uzyskiwania dochodu z powodu przewlekłej choroby lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny.
Odnosząc się do kwestii przedawnienia należności składkowych organ wyjaśnił, że wnioskodawca nabył spadek z dobrodziejstwem inwentarza po zmarłej w dniu [...] grudnia 2002 roku T. P. (postanowienie Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] października 2006 roku). W dniu [...] kwietnia 2011 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydał decyzję nr [...] o przeniesieniu odpowiedzialności za długi spadkowe T. P. na jej spadkobierców. Zobowiązania wynikające z decyzji o przeniesieniu odpowiedzialności przedawniają się po upływie 5 lat licząc od końca roku kalendarzowego, w którym decyzje wydano. Organ zaznaczył, że termin
przedawnienia został przerwany przez złożenie w dniu [...] grudnia 2013 roku wniosku
o abolicję (decyzja uprawomocniła się z dniem [...] czerwca 2016 roku). Ponadto zgodnie z art. 24 ust. 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką, ale po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki.
K. P. skorzystał z prawa skargi do sądu administracyjnego.
W skardze podniósł, że pomimo przyjęcia spadku z dobrodziejstwem
inwentarza, czyli ograniczenia odpowiedzialności do składników majątkowych masy spadkowej, organ realizuje odpowiedzialność za długi spadkowe z dochodów skarżącego. Należności są przedawnione od 2007 roku. Przerwanie biegu przedawnienia nie może nastąpić po upływnie terminu przedawnienia. Także "zajęcie hipoteki" jest bezskuteczne.
Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...]. wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył co następuje.
Skarga nie ma uzasadnionych podstaw.
Sąd nie ujawnił naruszenia prawa uzasadniającego stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji, ani naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego w rozumieniu art. 145 §1 pkt lit. b ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2018, poz. 1302 ze zm.).
Po przeprowadzeniu kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego, Sąd nie znalazł podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji ani w całości, ani w części, gdyż nie stwierdził ani naruszenia prawa materialnego, które
miało wpływ na wynik sprawy, ani naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Mając na uwadze zarzuty skargi wyjaśnić należy, że wykraczają one poza granice sprawy administracyjnej, w której została wydana zaskarżona decyzja.
Kwestia istnienia zaległości składkowych zmarłej T. P. oraz kwestia ustalenia zakresu odpowiedzialności skarżącego za te zaległości rozstrzygnięta
została decyzją z dnia dniu [...] kwietnia 2011 roku nr [...] Te kwestie pozostają poza granicami niniejszej sprawy sądowoadministracyjnej.
W przepisie art. 24 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. 2019, poz. 300 ze zm.) uregulowany został termin przedawnienia należności z tytułu składek w stosunku do płatników składek i przepis ten nie znajduje zastosowania do następców prawnych. Bieg wskazanego terminu przedawnienia ulegał zawieszeniu od dnia śmierci spadkodawcy do dnia uprawomocnienia się postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku albo zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia, nie dłużej jednak niż do dnia, w którym upłynęły 2 lata od śmierci spadkodawcy.
Kwestia przedawnienia należności z tytułu składek na podstawie art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych powinna zostać rozpoznana i rozstrzygnięta w ramach sprawy dotyczącej określenia zobowiązań zmarłej T.
P. na dzień otwarcia spadku. Należności przedawnione na podstawie art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nie powinny być uwzględniane na potrzeby wydawania decyzji określającej wysokość zaległości składkowych zmarłej.
Prawo do sądu od powyższej decyzji skarżący mógł realizować w trybie przewidzianym w art. 83 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, który stanowi, że od decyzji Zakładu przysługuje odwołanie do właściwego sądu w terminie
i według zasad określonych w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego. Sprawa prawidłowości decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie określenia zadłużenia zmarłej T. P. z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne oraz kwestia przeniesienia odpowiedzialności za te zadłużenie na spadkobierców należy
do właściwości sądów powszechnych. Te okoliczności nie podlegają badaniu w toku postępowania administracyjnego wywołanego wnioskiem skarżącego o umorzenie zaległości, a w konsekwencji nie są kryterium oceny legalności decyzji wydanej w przedmiocie odmowy umorzenia należności składkowych.
Stąd poza granicami niniejszej sprawy sądowoadministracyjnej pozostaje
kwestia przedawnienia należności składkowych na podstawie art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.
Przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej nie może być inna sprawa niż ta, w której wniesiono skargę, a przedmiotem zaskarżenia jest decyzja o odmowie umorzenia należności składkowych.
W sprawach dotyczących umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek ubezpieczenia społecznego Zakład Ubezpieczeń Społecznych wyposażony został w kompetencję do umorzenia należności z tytułu tych składek w przypadku stwierdzenia ustalonych ustawowo przesłanek umorzenia. Obowiązujące przepisy przewidują, że umorzenie należności jest możliwe w przypadku całkowitej nieściągalności, o której mowa w art. 28 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. 2018, poz. 2096 ze zm.), bądź istnienia uzasadnionego przypadku, o którym mowa w art. 28 ust. 3a tej ustawy.
W granicach sprawy prowadzonej na podstawie art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, a więc sprawy dotyczącej umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek ubezpieczenia społecznego, rozstrzygane są kwestie
dotyczące ustalenia przesłanek, od których ustawa uzależnia umorzenie zaległości. Przedmiotem postępowania o umorzenie należności jest zatem wyjaśnienie kwestii dotyczących istnienia materialnoprawnej podstawy umorzenia, jaką jest całkowita nieściągalność, a w przypadku jej braku - zaistnienie uzasadnionego przypadku w stosunku do podmiotu obowiązanego do zapłaty składek.
Przedawnienie należności składkowych nie jest przesłanką, której zaistnienie uzasadnia wystąpienie z wnioskiem o umorzenie zaległości i w tym zakresie nie warunkuje prawidłowości rozstrzygnięcia wydanego przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Rozstrzyganie sporu o istnienie zaległości składkowych nie mieści się
w granicach sprawy sądowoadministracyjnej dotyczącej umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek. Decyzja w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu zaległych składek nie rozstrzyga kwestii związanych z ich istnieniem, czy wysokością zaległości, lecz przesądza o istnieniu lub braku podstaw do umorzenia kwoty dochodzonej od zobowiązanego przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych.
Z powyższych względów poza zakresem niniejszej sprawy pozostaje sądowe rozstrzygnięcie sporu, co do wymagalności należności składkowych w związku z ich ewentualnym przedawnieniem na podstawie art. 24 ust. 5d ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, który stanowi, że przedawnienie należności z tytułu składek wynikających z decyzji o odpowiedzialności następcy prawnego następuje po upływie
5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym decyzja została wydana.
Wyjaśnić zatem należy, że składki oraz odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkowa opłata, zwane dalej "należnościami z tytułu składek", nieopłacone w terminie, podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji lub egzekucji sądowej (art. 24 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych). W konsekwencji prawo do sądu w zakresie zarzutów dotyczących: egzekucji zaległości składkowych z dochodów skarżącego, co w jego ocenie powadzi do naruszenia zasady odpowiedzialności za długi spadkowe jedynie
ze składników masy spadkowej, przedawnienia należności z tytułu składek wynikających z decyzji o odpowiedzialności następcy prawnego, czy skuteczności hipotecznego zabezpieczenia tych należności, skarżący może realizować za pomocą środków prawnych przewidzianych w ramach sądowego lub administracyjnego postępowania egzekucyjnego.
Istnienie spornych zaległości składkowych, czy ich wysokość, ma znaczenie dla oceny zasadności wniosku o ich umorzenie tylko w tym aspekcie, że wymaga odniesienia do możliwości płatniczych oraz sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy. Na potrzeby postępowania w przedmiocie umorzenia należności składkowych Zakład ustalił, że skarżący ponosi odpowiedzialności za zaległości składkowe na łączną kwotę [...]zł. W konsekwencji zasadność wniosku o umorzenie należności składkowych powinna zostać dokonana z uwzględnieniem wskazanej kwoty zaległości.
Skarżący nie kwestionuje ustaleń organu, co do jego sytuacji majątkowej i rodzinnej.
Sąd przyjmuje zatem, że skarżący jest wdowcem, prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe i nie ma nikogo na utrzymaniu. Posiada pojazd marki [...] z [...] roku, jest właścicielem udziału [...] części w nieruchomości na prawach użytkowania wieczystego oraz właścicielem udziału [...] części w nieruchomości na prawach użytkowania wieczystego (obciążone hipoteką na rzecz ZUS).
Skarżący uzyskuje dochody z tytułu świadczenia emerytalnego ([...] zł brutto miesięcznie) oraz z tytułu wynagrodzenia członka rady nadzorczej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością ([...] zł netto rocznie, czyli około [...] zł miesięcznie). Ze świadczenia emerytalnego dokonywane są potrącenia egzekucyjne ([...] zł). Kwota wolna od egzekucji to [...] zł.
Miesięczne wydatki (opłaty eksploatacyjne) związane z utrzymaniem skarżący zadeklarował na kwotę [...]zł, jednak tych wydatków w żaden sposób nie udokumentował. Nie wykazał także kosztów związanych z leczeniem. Skarżący posiada zaległość z tytułu podatków za lata 2000-2014 w kwocie [...]zł oraz zaległość na rzecz banku w kwocie [...]zł. Zobowiązania te nie są spłacane. Egzekucję prowadzi komornik sądowy. Skarżący nie korzysta z pomocy społecznej
lub innych form pomocy.
Sąd nie znalazł podstaw do zakwestionowania stanowiska organu w
przedmiocie odmowy umorzenia zaległości składkowych.
Zakład nie skorzystał z możliwości umorzenia zaległości z uwagi na brak całkowitej nieściągalności zaległych składek oraz brak stwierdzenia okoliczności określonych w §3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki
Społecznej z dnia 31 lipca 2003 roku w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne.
Uzasadnienie zaskarżonej decyzji ujawnia, że realizując kompetencję o charakterze uznania administracyjnego Zakład odniósł się nie tylko do ustawowych przesłanek przyznania ulgi w spłacie należności z tytułu składek, ale podejmując decyzję rozważał także słuszny interes strony i interes publiczny (art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego), w zakresie możliwości wyboru rozstrzygnięcia, czyli umorzenia zaległości bądź odmowy przyznania ulgi.
Z dochodów skarżącego prowadzone jest skuteczne postępowanie
egzekucyjne. Ponadto skarżący jest właścicielem nieruchomości, na której zabezpieczono należność z tytułu składek. Niewątpliwie są to okoliczności, które przemawiają za przyjęciem stanowiska o niespełnieniu przesłanki całkowitej nieściągalności należności w rozumieniu art. 28 ust. 2, 3a i 3b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.
Skarżący nie wykazał, iż jest osobą przewlekle chorą lub, że musi sprawować opiekę nad przewlekle chorym członkiem rodziny. Materiał dowodowy wskazuje, że skarżący, poza świadczeniem emerytalnym, uzyskuje dodatkowe dochody.
Organ trafnie uznaje, że obciążenia kredytowe i podatkowe zobowiązanego nie są wystarczającą przesłanką dla umorzenia zaległości. Przyznanie takiej ulgi prowadziłoby do naruszenia interesu publicznego, gdyż skutkiem uwzględnienia żądania byłoby zwolnienie spod egzekucji osiąganych dochodów oraz posiadanego majątku na rzecz zaległości, które nie korzystają z pierwszeństwa zaspokojenia na gruncie przepisów o postepowaniu egzekucyjnym.
Skarżący nie wykazał, że prowadzone postępowania egzekucyjne skutkują brakiem możliwości zaspokojenia jego podstawowych potrzeb życiowych. Skarżący
nie korzysta ze świadczeń pomocy społecznej. Analiza akt administracyjnych ujawnia, że wolny od egzekucji dochód skarżącego to kwota [...]zł średniomiesięcznie, co prawie dwukrotnie przewyższa tzw. minimum socjalne dla jednoosobowego gospodarstwa emeryckiego, które określa Instytut Pracy i Spraw Socjalnych ([...] zł średniomiesięcznie w 2018 roku).
Wyjaśnić należy, że wskaźnik minimum socjalnego obejmuje wydatki na mieszkanie, żywność, odzież, obuwie, ochronę zdrowia i higienę, a także koszty komunikacji i łączności, wydatki na kontakty rodzinne i towarzyskie oraz skromne uczestnictwo w kulturze. Jest to więc model zaspokajania potrzeb na poziomie minimalnego dobrobytu. Minimum socjalne nazywane jest też granicą wydatków gospodarstw domowych, mierzącą godziwy poziom życia.
W ocenie Sądu orzekającego w niniejszej sprawie okoliczności uzasadniające wybór rozstrzygnięcia są rzeczywiste i stanowią zgodną z prawem podstawę odmowy umorzenia zaległości z uwagi na obowiązek ochrony interesu publicznego, którym jest dbałość o stan finansów ubezpieczeń społecznych.
Brak jest podstaw do stwierdzenia bezskuteczności stosowanych środków egzekucyjnych. Skarżący nie wykazał, aby problemy zdrowotne lub obowiązek sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny uniemożliwiały lub w znacznym stopniu utrudniały mu pozyskiwanie dodatkowych dochodów. Sąd podziela
stanowisko, że spłata zaległości (egzekucja zaległości) nie powoduje stanu braku możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych skarżącego.
Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002
roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2018, poz. 1302 ze zm.), skarga podlegała oddaleniu.