III SA/PO 456/19

III SA/Po 456/19 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2020-02-11
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2019-06-19
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Marzenna Kosewska /sprawozdawca/
Mirella Ławniczak /przewodniczący/
Walentyna Długaszewska
Symbol z opisem
6042 Gry losowe i zakłady wzajemne
Hasła tematyczne
Gry losowe
Sygn. powiązane
II GSK 762/20 - Wyrok NSA z 2023-09-28
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 2325
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2015 poz 612
art. 89 ust. 1 pkt 2
Ustawa z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych - tekst jednolity.
Sentencja
Dnia 11 lutego 2020 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirella Ławniczak Sędziowie WSA Marzenna Kosewska (spr.) WSA Walentyna Długaszewska Protokolant: st. sekr. sąd. Agata Tyll-Szeligowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 lutego 2020 roku przy udziale sprawy ze skargi [...] Sp. z o.o. w [...] na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] kwietnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry oddala skargę
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją Dyrektor Izby Skarbowej, na podstawie art. 233 § 1 pkt 1 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2018 r., poz. 800 ze zm.), dalej: "o.p.", w zw. z art. 2 ust. 3-5, art. 3, art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. a, art. 89 ust. 1 pkt 2, art. 89 ust. 2 pkt 2, art. 90 i art. 91 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (Dz. U. z 2015 r., poz. 612 ze zm.), dalej: "u.g.h.", utrzymał w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Celnego w [...] z [...] stycznia 2017 r. o wymierzeniu [...] sp. z o. o. w [...] kary pieniężnej w łącznej wysokości [...] zł z tytułu urządzania gier na czternastu automatach do gry poza kasynem gry i umorzeniu postępowania w sprawie wymierzenia kary pieniężnej z tego tytułu w stosunku do czterech wymienionych w decyzji automatów.
W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji przedstawiono następujące uzasadnienie faktyczne i prawne.
W dniu [...] lutego 2016 r. w toku kontroli ustalono, że w lokalu "[...]" przy ul. [...] w [...] znajduje się czternaście podłączonych do sieci elektrycznej i gotowych do gry urządzeń przypominających wyglądem automaty do gry i cztery urządzenia tego samego typu mające awarię.
Na automatach stwierdzono naklejki informujące, że dysponentem urządzenia ponoszącym całkowitą odpowiedzialność za prowadzenie na nim działalności jest [...] sp. z o. o.
W drodze eksperymentu ustalono, że gry oferowane na podłączonych do sieci elektrycznej i gotowych do gry urządzeniach są grami na automatach w rozumieniu u.g.h., urządzanymi z naruszeniem jej przepisów. Gry losowe mogą odbywać się wyłącznie na podstawie udzielonej koncesji na prowadzenie kasyna gry. Brak koncesji jest podstawą do wymierzenia udostępniającemu lokal kary pieniężnej. Podlega jej urządzający gry na automatach poza kasynem gry (art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h.) i wynosi ona [...] zł od każdego automatu (art. 89 ust. 2 pkt 2 u.g.h.).
W charakterze świadków przesłuchano pracowników lokalu B. L. i E. K. oraz przebywającego w lokalu podczas kontroli P. C..
Świadek B. L. zeznał, że w lokalu pracuje od około pół roku, ale nie pamięta przez jaką firmę został zatrudniony. Wyjaśnił, że do jego obowiązków należy obsługa lokalu - sprzątanie, obsługa automatów i wypłacanie wygranych z kasy lokalu. Jak zabraknie pieniędzy, dzwonię do pana T., ale nie wiem kto przywozi pieniądze. Czasami się zdarza, że ja przynoszę pieniądze, to są pieniądze, które zabieram dzień wcześniej z lokalu.
Świadek E. K. zeznała: jestem pracownikiem Salonu Gier, ul. [...] w [...] Zatrudnił mnie pan Prezes T. - Prezes firmy [...] z siedzibą w [...]. (...) Aby zagrać na automatach trzeba je zasilić banknotem. Bez wrzucenia do nich pieniędzy nie można na nich zagrać. Wrzucone pieniądze automat przelicza na punkty, np. [...] PLN daje nam [...] punktów. Następnie trzeba wybrać grę. Potem trzeba nadusić przycisk Start, wtedy na ekranie przesuwają się znaki graficzne. Po pewnym czasie się zatrzymują, wygrywa się wtedy gdy takie same znaki ułożą się w jednej linii. Wygrywamy punkty, które można zamienić na pieniądze. Automaty nie wypłacają wygranych pieniężnych, robi to obsługa lokalu. Za pomocą klucza kasuje się punkty na automacie. Punkty przeliczamy na pieniądze, które wypłacamy graczom.(...) W lokalu znajduje się 18 automatów do gry z czego 4 mają awarię, ale na nich gra się tak samo jak na pozostałych znajdujących się w lokalu. (...) Właścicielem tego lokalu jest pani E. S. (...). Nad drzwiami do lokalu znajduje się kamera, przez którą mamy podgląd na osoby chcące wejść do lokalu. (...) obcych nie wpuszczamy, tylko stałych klientów. (...) Właścicielem tych automatów jest firma [...] z siedzibą w [...], zgodnie z naklejkami na automatach. Nie wiem kto jest władającym lokalem, natomiast pan T. polecił wystawiać faktury na naprawy w tym lokalu na firmę [...] sp. z o. o. (...).
Podczas kontroli przedmiotowego lokalu ujawniono fakturę VAT nr [...] wystawioną [...] lutego 2016 r. przez P. Ł. na rzecz [...] sp. z o. o. w [...] za wykonanie usługi ślusarskiej. Faktura opiewa na kwotę [...]zł z terminem płatności [...] lutego 2016 r. Na fakturze zawarto informację: "zapłacono". Odpowiadając na wezwanie organu do wyjaśnienia na czym polegała wykonana usługa ślusarska (czy dotyczyła urządzeń znajdujących się w lokalu), P. Ł. potwierdził wykonanie usługi ślusarskiej awaryjnego otwarcia automatów na wezwanie komornika sądowego.
Świadek P. C. zeznał: Jestem tutaj już dziesiąty raz. Podszedłem do jednego z automatów, wrzuciłem do niego banknot [...] PLN, następnie wybrałem grę jedną z wielu i ustawiłem stawkę za grę. Automat po wrzuceniu do niego pieniędzy, pieniądze te przeliczył na kredyty, tj. [...] PLN równa się [...] kredytów. Żeby grać trzeba dusić na klawisz opisany jako Start. Po wduszeniu klawisza Start na ekranie obracają się obrazki z symbolami, np. owoców. Wygrywa się, gdy takie symbole ułożą się w jednej linii. Ja dzisiaj nie miałem szczęścia i wszystkie kredyty przegrałem. Bez wrzucenia pieniędzy do automatów nie można grać dalej. Ja na tych automatach już wygrywałem. Wygrane pieniężne realizuje obsługa lokalu.
W dniu [...] maja 2015 r. zawarto umowę najmu przedmiotowego lokalu nr [...] między [...] sp. z o. o. w [...] (najemca) a E. S. (wynajmująca). Wynajmujący umożliwi najemcy korzystanie z energii elektrycznej, bieżącej wody, telefonów, centralnego ogrzewania, a koszty korzystania z tych usług ponosi najemca (§ 1). Najemca oświadczył, że wynajętą powierzchnię wykorzysta w celu prowadzenia własnej działalności gospodarczej lub na poddzierżawę innym podmiotom (§ 2). Wysokość czynszu wynosi [...] zł netto (§ 6).
Zapewniając warunki do wstawienia, uruchomienia i eksploatacji przedmiotowych urządzeń w wynajętym przez siebie lokalu, zasilenie ich energią elektryczną, a nawet sprawowanie nad nimi nadzoru, strona współuczestniczyła w urządzaniu gier na przedmiotowych automatach.
Zgromadzone dowody, szczególnie faktura VAT nr [...] z [...] lutego 2016 r., potwierdzają aktywny udział [...] sp. z o. o. w [...] w urządzaniu gier.
Strona nie przedstawiła żadnych dowodów potwierdzających jej twierdzenie o dokonaniu dalszego podnajęcia lokalu osobie trzeciej.
Możliwe jest, że nie tylko jeden podmiot zostanie uznany za urządzającego gry na automatach i możliwe jest współuczestniczenie w tym zakresie, np. właściciela automatu i właściciela lokalu. Każdy z tych podmiotów jako odrębny podmiot prawa ponosi niezależnie odpowiedzialność prawną, w tym administracyjną, za swoje działania. Warunkiem przypisania odpowiedzialności na podstawie art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. jest wykazanie, że dany podmiot aktywnie uczestniczył w procesie urządzania nielegalnych gier hazardowych, a więc podejmował określone czynności nie tylko związane z procesem udostępniania automatów, lecz także z ich obsługą oraz stwarzaniem technicznych, ekonomicznych i organizacyjnych warunków umożliwiających sprawne i niezakłócone funkcjonowanie samego urządzania oraz jego używanie do celów związanych z komercyjnym procesem organizowania gier hazardowych. Nie wyklucza to możliwości współdziałania wielu podmiotów w nielegalnym procederze urządzania gier, a więc np. właściciela automatu i właściciela lokalu, którzy na podstawie zawartej umowy (niekoniecznie pisemnej) dzielą zadania związane z organizacją gier. Kara pieniężna w wysokości [...] zł od każdego automatu może być zatem nałożona na więcej niż jeden podmiot, np. na właściciela automatu i jednocześnie właściciela lokalu, w którym automat ten się znajdował, jeżeli właściciel aktywnie uczestniczył w urządzaniu na nim gier.
W skardze zarzucono naruszenie art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 u.g.h. przez błędną wykładnię pojęcia urządzający gry jako obejmującego również podmiot, którego czynności sprowadzały się wyłącznie do wynajęcia powierzchni lokalu podmiotowi eksploatującemu automaty do gier, a w konsekwencji niezasadne wymierzenie pierwszemu z nich kary pieniężnej za urządzanie gier poza kasynem gry.
W skardze wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji organu pierwszej instancji.
W uzasadnieniu skargi wskazano, że pojęcia urządzający gry nie zdefiniowano w u.g.h., a jego znaczenie potoczne jest szersze niż sama cywilnoprawna czynność oddania do używania powierzchni lokalu innemu podmiotowi pod eksploatację automatów do gry. Sugeruje to art. 35 pkt 6 u.g.h. stanowiący, że wniosek o koncesję na kasyno gry powinien zawierać odpis umowy zobowiązującej do oddania we władanie lokalu, w którym będą urządzane gry. Nie ma więc tożsamości między urządzaniem gier (ma ono bowiem wyraźnie czynny charakter) a zawarciem tego rodzaju umowy. Na tego rodzaju tożsamość nie wskazuje żaden przepis u.g.h., a szereg przepisów to wyklucza przez nałożenie na urządzającego gry różnych obowiązków, np. art. 15a ust. 1 u.g.h. statuujący obowiązek poniesienia kosztu rejestracji gości przez urządzającego gry, art. 20 ust. 1 u.g.h. zobowiązujący urządzającego gry do wystawienia imiennego zaświadczenia o wygranej i art. 23a ust. 5 u.g.h. statuujący obowiązek poniesienia kosztu rejestracji automatów do gry przez urządzającego gry. Przepisy te nie mogą odnosić się do podmiotu udostępniającego lokal. Skarżący nie dokonywał żadnych czynności poza wynajęciem lokalu i pobieraniem czynszu z tego tytułu.
Skarżący podniósł także, iż uznanie go za urządzającego gry wyklucza art. 107 ustawy z dnia 10 września 1999 r. Kodeks karny skarbowy (Dz. U. z 2016, poz. 2137 ze zm.), dalej: "K.k.s." i art. 128 ustawy z dnia 20 maja 1971 r. Kodeks wykroczeń (Dz. U. z 2015 r., poz. 1094 ze zm.), dalej: "K.w.". W szczególności ten ostatni przepis stanowi, że karze podlega ten, kto w celu osiągnięcia korzyści majątkowej urządza grę hazardową lub użycza do niej pomieszczenia, co oznacza, że nie są to pojęcia tożsame.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie, wnosząc o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Działalność w zakresie gier na automatach może być prowadzona na podstawie udzielonej koncesji na prowadzenie kasyna gry (art. 6 ust. 1 u.g.h.). Urządzanie gier na automatach dozwolone jest wyłącznie w kasynach gry (art. 14 ust. 1 u.g.h.).
Zgodnie z art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. karze pieniężnej podlega urządzający gry na automatach poza kasynem gry. Na podstawie art. 89 ust. 2 u.g.h., wysokość kary pieniężnej wymierzanej w tym przypadku wynosi 12 000 zł od każdego automatu.
Posłużenie się przez ustawodawcę pojęciem urządzającego gry prowadzi do wniosku, że podmiotem, wobec którego może być egzekwowana odpowiedzialność za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry, jest każdy (osoba fizyczna, osoba prawna, jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej), kto urządza grę na automatach w niedozwolonym do tego miejscu, a więc poza kasynem gry. Oznacza to, że art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. jest adresowany do każdego, kto w sposób w nim opisany, a więc sprzeczny z ustawą, urządza gry na automatach. Urządzający gry na automatach poza kasynem gry, nawet wówczas, gdy gry te urządza bez koncesji lub zezwolenia - od 14 lipca 2011 r. także bez zgłoszenia lub wymaganej rejestracji automatu lub urządzenia do gry - podlega karze pieniężnej, o której mowa w art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h.
Wyrażenie urządzanie gier należy rozumieć szeroko. Rozumiane jest ono jako utworzyć, uporządkować, zagospodarować, zorganizować, przedsięwziąć, zrobić (Słownik poprawnej polszczyzny, PWN, Warszawa 1994). Urządzanie gier obejmuje niewątpliwie podejmowanie działań dotyczących zorganizowania i prowadzenia przedsięwzięcia w zakresie gier hazardowych (eksploatacji automatów). Urządzający gry w rozumieniu art. 89 ust. 1 u.g.h. to podmiot realizujący te działania.
Powyższe działania polegają na zorganizowaniu i pozyskaniu odpowiedniego miejsca do zamontowania urządzenia, przystosowania go do danego rodzaju działalności, umożliwienie dostępu do takiego automatu potencjalnie nieograniczonej liczbie graczy, utrzymywanie automatu w stanie stałej aktywności umożliwiającej jego sprawne funkcjonowanie lub czynności związane z obsługą urządzenia. W konsekwencji warunkiem przypisania odpowiedzialności na podstawie art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. jest wykazanie, że dany podmiot aktywnie uczestniczył w procesie urządzania nielegalnych gier hazardowych, a więc podejmował określone czynności nie tylko związane z procesem udostępniania automatów, lecz także z ich obsługą oraz stwarzaniem technicznych, ekonomicznych i organizacyjnych warunków umożliwiających sprawne i niezakłócone funkcjonowanie samego urządzenia oraz jego używanie do celów związanych z komercyjnym procesem organizowania gier hazardowych.
Uznanie danego podmiotu za urządzającego gry w rozumieniu analizowanego przepisu każdorazowo wymaga uwzględnienia okoliczności faktycznych konkretnej sprawy, w tym ustalenia, czy dany podmiot podejmował czynności, polegające m. in. na opisanych wyżej aktywnych działaniach, wskazujących na istotny udział w urządzaniu nielegalnych gier hazardowych.
Zdaniem Sądu prawidłowe są ustalenia organu, że skarżący podjął takie działania. Wskazuje na to zawarcie przez skarżącego umowy najmu lokalu skutkujące wstawieniem do niego automatów, umożliwienie graczom dostępu do lokalu i obsługa urządzeń polegająca m. in. na wypłacie wygranych przez obsługę lokalu. Dla rozstrzygnięcia nie ma znaczenia, że lokal ani automaty nie są własnością skarżącego oraz kto zatrudnił obsługę lokalu. Decydujące jest to, że skarżący najął lokal, przy czym nie wykazał, aby podnajął go innemu podmiotowi. Skarżący aktywnie uczestniczył zatem w eksploatacji automatów. Nie naruszono więc prawa przez zastosowanie wobec skarżącego art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h.
Przytoczone przez skarżącego art. 15a ust. 1, art. 20 ust. 1, art. 23a ust. 5 i art. 35 pkt 6 u.g.h. nie mają wpływu na wykładnię pojęcia urządzającego gry, gdyż odnoszą się do legalnego urządzania gier hazardowych, czego skarżący nie czynił.
Zgodnie z art. 15a ust. 1 u.g.h. w ośrodkach gier prowadzi się, na koszt podmiotu urządzającego grę, rejestrację gości. Rejestracja jest warunkiem wstępu gości do ośrodka gier. Stosownie do art. 4 ust. 1 pkt 1 u.g.h. ilekroć w u.g.h. jest mowa o ośrodkach gier, rozumie się przez to: a) kasyno gry - jako wydzielone miejsce, w którym prowadzi się gry cylindryczne, gry w karty, gry w kości lub gry na automatach, na podstawie zatwierdzonego regulaminu, przy czym minimalna łączna liczba urządzanych gier cylindrycznych i gier w karty wynosi 4, a liczba zainstalowanych automatów wynosi od 5 do 70 sztuk; b) salon gry bingo pieniężne - jako wydzielone miejsce, w którym prowadzi się grę bingo pieniężne na podstawie zatwierdzonego regulaminu. Przepis art. 15a ust. 1 u.g.h. dotyczy jedynie urządzania gier w kasynach gry lub w salonie gry w bingo pieniężne, co w przedmiotowej sprawie nie miało miejsca.
Legalnego urządzania gier hazardowych dotyczy też art. 20 ust. 1 u.g.h. stanowiący, że podmiot urządzający grę hazardową jest obowiązany, na żądanie uczestnika takiej gry, wystawić imienne zaświadczenie o uzyskanej przez niego wygranej. Stosownie do art. 20 ust. 4 u.g.h. podmiot urządzający grę hazardową nabywa druki zaświadczeń o uzyskanej wygranej, po złożeniu pisemnego wniosku, od wyznaczonego naczelnika urzędu celnego.
Nie inaczej jest w odniesieniu do art. 23a ust. 5 u.g.h., stosownie do którego koszty rejestracji automatu do gier ponosi podmiot urządzający gry. Przepis ten ma zastosowanie do legalnego urządzania gier, o czym stanowi art. 23a ust. 1 u.g.h., statuujący obowiązek rejestracji automatów do gier przez naczelnika urzędu celnego.
Analogicznie rzecz się ma z art. 35 pkt 6 u.g.h. stanowiącym, że wniosek o koncesję na kasyno gry powinien zawierać odpis umowy zobowiązującej do oddania we władanie lokalu, w którym będą urządzane gry. Przepis ten dotyczy jedynie podmiotu składającego wniosek o koncesję na kasyno gry.
Odnośnie zarzutu naruszenia art. 107 K.k.s. (nielegalne organizowanie gier hazardowych) należy podnieść, że Sąd podziela pogląd wyrażony przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku o sygn. akt P 32/12 (opubl. w OTK-A z 2015 r., nr 9, poz. 148), w którym orzeczono o zgodności art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 u.g.h. w zakresie, w jakim zezwalają one na wymierzenie kary pieniężnej osobie fizycznej, skazanej uprzednio prawomocnym wyrokiem na karę grzywny za wykroczenie skarbowe z art. 107 § 4 K.k.s., z wywodzoną z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 ze zm.) zasadą proporcjonalnej reakcji państwa na naruszenie obowiązku wynikającego z przepisu prawa. Sankcja wymierzona na podstawie art. 89 u.g.h. ma bowiem charakter administracyjny i nie jest konkurencyjna względem odpowiedzialności karnej z K.k.s.
Przestępstwo skarbowe z art. 107 K.k.s. pozostaje w zbiegu z wykroczeniem pospolitym z art. 128 § 1 K.w. stanowiącym, że kto w celu osiągnięcia korzyści majątkowej urządza grę hazardową albo użycza do niej środków lub pomieszczenia, podlega karze. Zbieg ten rozwiązuje art. 8 § 1 K.k.s. stanowiący, że jeżeli ten sam czyn będący przestępstwem skarbowym wyczerpuje zarazem znamiona wykroczenia określonego w przepisach karnych innej ustawy, stosuje się każdy z tych przepisów. Jak już wyżej wskazano, odpowiedzialność ta ma charakter karny, niezależny od odpowiedzialności administracyjnej, stąd znamiona wykroczenia określonego w art. 128 K.w. nie mają wpływu na definicję pojęcia urządzającego gry określonego w przepisach u.g.h.
Mając na uwadze powyższe Sąd, działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325), orzekł jak w sentencji.