III SA/Po 428/25

III SA/Po 428/25 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2025-10-22
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-07-17
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Mirella Ławniczak /przewodniczący/
Piotr Ławrynowicz /sprawozdawca/
Walentyna Długaszewska
Symbol z opisem
6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 479
art. 22, art. 119, at. 121, art. 122, art. 125
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
Dz.U. 2019 poz 2325
art. 145, art. 200, art. 205
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Dnia 22 października 2025 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirella Ławniczak Sędzia WSA Walentyna Długaszewska Sędzia WSA Piotr Ławrynowicz (sprawozdawca) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 22 października 2025 roku sprawy ze skargi H. S. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 26 marca 2025 r. nr [...] w przedmiocie oddalenia zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej oddala skargę
Uzasadnienie
Pismem z 4 lipca 2023 r. H. S. (skarżący lub zobowiązany) wniósł do Starosty [...] (za pośr. Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w [...]) zarzuty w sprawie egzekucji administracyjnej prowadzonej na podstawie tytułu wykonawczego z 22.06.2023 r. nr [...], zarzucając naruszenie art. 33 § 2 pkt 6 lit. c) ustawy z dnia 17 czerwca 1966. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2022 r. poz. 479 ze zm., dalej: upea). Podniósł, iż podstawą ww. tytułu wykonawczego było zdaniem wierzyciela nieuiszczenie przez stronę nałożonej grzywny w celu przymuszenia, co miało wynikać z pisma z 19.01.2023 r. Pominięto, że zobowiązany poinformował dnia 27.02.2023 r. Starostę, że wykonując obowiązki nałożone decyzją z 17.08.2002 r. ustalającą leśny kierunek, termin i osobę zobowiązaną do wykonania rekultywacji (przekazanej dalej decyzją Starosty z 19.01.2022 r. jako osoba zobowiązana do rekultywacji gruntu położonego w granicy działki nr [...] obr. [...] g. [...]) ww. działka została zrekultywowana, wyrównana i przygotowana do zalesienia. Mimo to Starosta nałożył na stronę grzywnę w celu przymuszenia. Wskazano, że strona z ostrożności 5.05.2023 r. wniosła o umorzenie ww. grzywny.
Starosta [...] postanowieniem z 16 sierpnia 2023 r. na podstawie art. 34 § 2 pkt 1 w zw. z art. 33 § 1 i § 2 pkt 6 lit. c) upea, działając jako wierzyciel, oddalił ww. zarzuty w sprawie egzekucji administracyjnej. W uzasadnieniu wyjaśnił, że przedmiotowy tytułu wykonawczy został wystawiony z powodu braku uiszczenia grzywny nałożonej na zobowiązanego postanowieniem z 19.01.2023 r. Starosta wskazał równocześnie, że postanowieniem z 1.06.2023 r. rozpatrzył wniosek zawarty w zarzutach strony i odmówił umorzenia grzywny w celu przymuszenia nałożonej ww. postanowieniem z 19.01.2023 r. Zaznaczono, że do dnia postanowienia o odmowie umorzenia grzywny zobowiązany nie wykonał w całości obowiązku rekultywacji gruntów i nie złożył wniosku o uznanie za zakończoną rekultywację terenu objętego decyzją Starosty ustalającą leśny kierunek rekultywacji z 12.08.2002 r. w granicach działek nr [...] i [...] obr. [...], gm. [...]. W uzasadnieniu odmowy wskazano, że wykonanie obowiązku potwierdzi uzyskanie przez zobowiązanego decyzji o uznaniu rekultywacji za zakończoną, o której mowa w art. 22 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 3 lutego 1995 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych. Postanowienie z 1.06.2023 r. stało się ostateczne 13.06.2023 r.
Starosta wyjaśnił, że jako organ zobowiązany mocą art. 27 ust. 1 pkt 2 ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych do kontroli gruntów objętych rekultywacją, dnia 22.06.2023 r. przeprowadził oględziny ww. działek nr [...] i [...], po eksploatacji złoża kruszywa naturalnego [...]. Zawiadomiony o tym zobowiązany nie wziął udziału w oględzinach. Wyjaśniono, że w granicach dz. [...] znajdują się 2 wyrobiska po eksploatacji [...] SK: POLE I - zlokalizowane we wsch. części działki, od strony dz. nr [...] oraz POLE II – zlokalizowane w płn części działki. Stwierdzono, że POLE I ma wyprofilowane skarpy, lecz w części wymaga jeszcze prac kształtujących, zaś POLE II – ma strome i niewyprofilowane skarpy. Od strony płn wysypywane są masy ziemne, które wg oświadczenia drugiego zobowiązanego – H. K., stanowiły nadkład złoża. Na skarpie od strony płd wyrobiska oraz we wsch. części dna wyrobiska weszła już sukcesja naturalna (drzewa i krzewy). Reasumując powyższe Starosta wskazał, że teren wyrobiska działki nr [...] i [...] wymaga dalszych prac rekultywacyjnych. Zatem do dnia wydania niniejszego postanowienia zobowiązany nie wykonał w całości obowiązku wykonania w kierunku leśnym rekultywacji gruntów po eksploatacji kruszywa naturalnego, określonego w tytule wykonawczym z 20.12.2022 r. Obowiązek uiszczenia grzywny w celu przymuszenia jest więc wymagalny.
W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący zarzucił organowi I instancji naruszenie art. 33 § 2 pkt 6 lit. c) upea, podnosząc argumentacją tożsamą do prezentowanej w zarzutach. Wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazania sprawy organowi I instancji w celu załatwienia.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze postanowieniem z 26 marca 2025 r. utrzymało w mocy zaskarżone postanowienie.
W motywach rozstrzygnięcia przywołano treść art. 33 § 1 i 2 upea wyjaśniając, że postępowanie dotyczące zgłoszonego zarzutu egzekucyjnego nie dotyczy sprawy administracyjnej, lecz jest toczącym się w ramach sprawy egzekucyjnej postępowaniem, w którym bada się szczególny środek zaskarżenia zobowiązanego, kwestionujący dopuszczalność wszczęcia lub dalszego prowadzenia egzekucji administracyjnej albo dopuszczalność lub zasadność zastosowania określonego środka egzekucyjnego. Ustalenia faktyczne organu egzekucyjnego mogą zatem dotyczyć jedynie podstaw zgłoszonych zarzutów, a nie kwestii związanych z oceną prawną zasadności lub prawidłowości obowiązku określonego w tytule wykonawczym. Zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego są bowiem sformalizowanym środkiem prawnym, a podniesione w nich okoliczności zakreślają granice sprawy.
Kolegium wskazało, że podstawą uzasadniającą zarzuty zobowiązanego jest brak wymagalności obowiązku, z którym związana jest egzekucja, a to z uwagi na wykonanie rekultywacji gruntów działki nr [...] obr. [...], gm. [...]. Zatem grzywna w celu przymuszenia jest bezpodstawna. Nadto wniesiono o umorzenie postępowania.
Kolegium wyjaśniło, że tytuł wykonawczy będący podstawą przedmiotowej egzekucji został wystawiony z powodu braku uiszczenia nałożonej na zobowiązanego postanowieniem Starosty z 19.01.2023 r. grzywny w celu przymuszenia. Wniosek o umorzenie tejże grzywny został załatwiony negatywnie – postanowieniem Starosty z 1.06.2023 r. Postanowienie to jest ostateczne. Do dnia wydania ww. postanowienia zobowiązany nie złożył zawiadomienia o zakończeniu rekultywacji gruntów objętych decyzją Starosty z 12.08.2002 r. Starosta zaś w wyniku oględzin 22.06.2023 r. ustalił, że na przedmiotowej działce nr [...] POLE I ma wyprofilowane skarpy, lecz w części wymaga jeszcze prac kształtujących, a POLE II ma strome i niewyprofilowane skarpy, znajduje się na nim jeszcze nadkład złoża, od strony płd i wsch. weszła już sukcesja naturalna (krzewy i drzewa). Reasumując – obowiązek rekultywacji nadal ciąży na zobowiązanym.
Kolegium odnosząc się do zarzutów uznało, że nie doszło do zmaterializowania się normy art. 33 § 2 pkt 6 lit. c) upea. Stwierdzenie, że obowiązek nie jest wymagalny oznacza, że obowiązek istnieje i jego egzekucja będzie dopuszczalna w przyszłości, ale nie może on być egzekwowany w danym momencie ze względu np. na wstrzymanie wykonania, odroczenie terminu wykonania lub rozłożenie na raty spłaty należności pieniężnej. Taki stan rzeczy nie występuje w sprawie – wniosek strony o umorzenie należności z tytułu grzywny w celu przymuszenia został rozpatrzony negatywnie, a zatem jest wymagalny.
W skardze skierowanej do tut. Sądu H. S. zarzucił organowi II instancji naruszenie art. 33 § 2 pkt 6 lit. c) upea wskazując na okoliczności zaprezentowane we wniesionych zarzutach.
W odpowiedzi SKO w [...] wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.
Skargę należało oddalić. Jej przedmiotem skarżący uczynił postanowienie SKO w [...] z 26 marca 2025 r. utrzymujące w mocy postanowienie Starosty [...] z 16 sierpnia 2023 r. oddalające zarzuty braku wymagalności obowiązku w sprawie egzekucji administracyjnej prowadzonej na podstawie tytułu wykonawczego egzekucji pieniężnej z 22.06.2023 r. nr [...] Przypomnieć należy, że ów tytuł wykonawczy dotyczył obowiązku pieniężnego, określonego postanowieniem Starosty [...] z 19.01.2023 r., uiszczenia grzywny w kwocie 5.000 zł w celu przymuszenia do wykonania obowiązku określonego w tytule wykonawczym nr [...] z 20.12.2022 oraz opłaty za wydanie postanowienia w wys. 68 zł.
Skarżący sformułował zarzuty w oparciu o przepis art. 33 § 2 pkt 6 lit. c) upea.
Wskazać należy, że zgodnie z art. 33 § 1 upea zobowiązanemu przysługuje prawo wniesienia do wierzyciela, za pośrednictwem organu egzekucyjnego, zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej. Zarzut określa istotę i zakres żądania oraz dowody uzasadniające to żądanie (art. 33 § 4 upea).
W myśl art. 33 § 2 u.p.e.a. podstawą zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej jest:
1) nieistnienie obowiązku;
2) określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z:
a) orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i art. 4,
b) dokumentu, o którym mowa w art. 3a § 1,
c) przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu;
3) błąd co do zobowiązanego;
4) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagane;
5) wygaśnięcie obowiązku w całości albo w części;
6) brak wymagalności obowiązku w przypadku:
a) odroczenia terminu wykonania obowiązku,
b) rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej,
c) wystąpienia innej przyczyny niż określona w lit. a i b.
Wymienione w art. 33 § 2 upea podstawy zarzutów stanowią katalog zamknięty. Zobowiązany może więc wnieść zarzuty tylko z przyczyn enumeratywnie wyszczególnionych w tym przepisie. Wskazanie innych przyczyn nie uprawnia organu egzekucyjnego do rozpatrywania zarzutów. Zarzuty są sformalizowanym środkiem prawnym, a podniesione w nich okoliczności zakreślają granice sprawy rozpoznawanej przez organ egzekucyjny.
Z akt sprawy wynika, że skarżący nie wniósł zażalenia na postanowienie Starosty [...] z 19.01.2023 r. o nałożeniu na skarżącego grzywny w kwocie 5.000 zł w celu przymuszenia do wykonania obowiązku określonego w tytule wykonawczym z 20.12.2022, a polegające na wykonaniu w kierunku leśnym rekultywacji gruntów po eksploatacji kruszywa naturalnego ze złoża "[...]" na terenie gruntów położonych w granicach działek nr [...] i [...] obr. [...], gm. [...], w terminie który upływał z dniem 31.12.2017 r. tj. 5 lat po wygaśnięciu koncesji upoważniającej na prowadzenie działalności w zakresie eksploatacji złoża "[...]". Postanowienie to stało się zatem ostateczne. Organy orzekające w niniejszej sprawie wzięły pod uwagę, że skarżący pismem z 5.05.2023 r. wniósł o umorzenie ww. grzywny w celu przymuszenia wskazując, że wykonał obowiązek zrekultywowania, wyrównania i przygotowania do zalesienia przedmiotowego terenu. Organy zważyły przy tym zasadnie, że Starosta postanowienie z 1.06.2023 r. na podstawie art. 125 § 2 w zw. z art. 119, art. 121 § 1 i art. 122 § 1 upea odmówił umorzenia grzywny w celu przymuszenia nałożonej na skarżącego postanowieniem z 19.01.2023 r. Skarżący zaś postanowienie tego nie zaskarżył w drodze zażalenia i stało się ono ostateczne.
Należy zauważyć, że z jednej strony postanowienie o nałożeniu grzywny w celu przymuszenia konkretyzuje środek egzekucyjny, kreując dodatkowy i wykonawczy względem zasadniczego (pierwotnego) obowiązku niepieniężnego obowiązek o charakterze pieniężnym. Obowiązek uiszczenia grzywny w celu przymuszenia ma więc charakter wtórny i akcesoryjny (zależny) względem obowiązku niepieniężnego, którego niewykonanie stanowi podstawę do zastosowania powyższego środka egzekucyjnego. Istnieje zatem ścisły związek między sprawą egzekucji grzywny w celu przymuszenia i sprawą egzekucji obowiązku niepieniężnego, dla którego realizacji grzywna ta stanowi środek egzekucyjny. Z drugiej strony, sam ustawodawca wyraźnie postanowił, że nałożone w drodze postanowienia organu egzekucyjnego grzywny w celu przymuszenia, nieuiszczone w terminie, podlegają ściągnięciu w trybie egzekucji należności pieniężnych, określonym w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (art. 124 § 1 upea), co należy interpretować w ten sposób, że w zakresie przymusowego wykonania obowiązku uiszczenia grzywien toczy się odrębna egzekucja, a zatem w sensie formalnym sprawa egzekucji administracyjnej tego rodzaju grzywien ma charakter odrębny (por. wyrok NSA z 5 września 2023 r., sygn. akr II GSK 1619/22, publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
W konsekwencji wierzyciel zależnego obowiązku pieniężnego wynikającego z postanowienia o nałożeniu grzywny (por. art. 3 § 1 w zw. z art. 2 § 1 pkt 2 upea) wystawia odrębny tytuł wykonawczy, który jest następnie kierowany z urzędu lub na podstawie wniosku wierzyciela do egzekucji administracyjnej. Zobowiązanemu przysługuje też prawo wniesienia zarzutów dotyczących obowiązku pieniężnego (por. art. 122 § 3 upea).
Skarżący – jak już Sąd wyjaśnił – pismem z 4.07.2023 r. - wniósł zarzut braku wymagalności obowiązku uiszczenia grzywny. Wymagalność obowiązku należy rozumieć jako taką cechę obowiązku administracyjnego, która zezwala wierzycielowi domagać się od zobowiązanego wykonania obowiązku i w razie odmowy wystąpić do organu egzekucyjnego o zastosowanie przymusu egzekucyjnego. Brak wymagalności obowiązku występuje wówczas, gdy obowiązek istnieje, ale nie może on być egzekwowany w danym momencie.
Brak wymagalności obowiązku skarżący upatruje zaś w tym, że w toku postępowania egzekucyjnego wykonał już ów obowiązek niepieniężny zrekultywowania, wyrównania i przygotowania do zalesienia ww. terenu.
W ocenie Sądu, treść podniesionego przez skarżącego zarzutu w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym obowiązku o charakterze pieniężnym (grzywny w celu przymuszenia) wskazuje na zarzut wygaśnięcia obowiązku o charakterze niepieniężnym (dokonania rekultywacji). Skarżący utożsamia zatem kwestię wniesienia zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym wykonania w kierunku leśnym rekultywacji terenu z brakiem wymagalności obowiązku uiszczenia grzywny w celu przymuszenia (art. 33 § 2 pkt 6 lit. c w zw. z art. 125 § 1 upea).
Zważyć należy, że obowiązek uiszczenia grzywny w celu przymuszenia ma charakter wtórny względem obowiązku niepieniężnego, a w zakresie przymusowego uiszczenia grzywny toczy się odrębna egzekucja. Tym samym w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym egzekucji należności pieniężnej nie podlegają rozpoznaniu zarzuty dotyczące wykonania obowiązku o charakterze niepieniężnym i nie istnieje obowiązek ponownego badania wymagalności obowiązku wykonania w kierunku leśnym rekultywacji terenu. Podnoszenie kwestii wygaśnięcia obowiązku o charakterze niepieniężnym (wykonania w kierunku leśnym rekultywacji terenu) nie może prowadzić do skutecznego zakwestionowania wymagalności obowiązku o charakterze pieniężnym - zapłaty grzywny w celu przymuszenia, w sytuacji, gdy ostateczne jest postanowienie Starosty [...] z 1.06.2023 r. o odmowie umorzenia grzywny w celu przymuszenia nałożonej postanowieniem tego organu z 19.01.2023 r. W tym to bowiem postanowieniu organ przesądził zagadnienie istnienia i wymagalność obowiązku o charakterze niepieniężnym – wykonania w kierunku leśnym rekultywacji terenu.
W kontrolowanej sprawie ocenie podlegał wyłącznie zarzut dotyczący obowiązku o charakterze pieniężnym, a nie okoliczność czy obowiązek niepieniężny został nałożony zasadnie, czy też nie i czy nadal jest wymagalny. Dla porządku należy stwierdzić, że tytuł wykonawczy dotyczący wykonania obowiązku o charakterze niepieniężnym został wystawiony 20.12.2022 r., a w ostatecznym postanowieniu z 1.06.2023 r. Starosta odmawiając umorzenia grzywny w celu przymuszenia i stwierdzając w oparciu o przepis art. 125 § 1 upea, że obowiązek o charakterze niepieniężnym wykonania w kierunku leśnym rekultywacji terenu nie został wykonany, wskazał na przepis art. 22 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 3 lutego 1995r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2409 ze zm.), z którego to wynika, że uznanie rekultywacji gruntów za zakończoną określa decyzja w sprawie rekultywacji i zagospodarowania. Takiej zaś decyzji – jak wynika z akt - skarżący nie uzyskał. W rezultacie obowiązek wykonania w kierunku leśnym rekultywacji gruntów był wymagalny. Niepodważalnym przy tym jest fakt niewykonania tejże rekultywacji gruntów (wyniki oględzin terenu opisane przez organy orzekające), jak i nieuiszczenia nałożonej grzywny w celu przymuszenia.
W świetle powyższego podniesiony przez skarżącego zarzut braku wymagalności obowiązku uiszczenia grzywny (art. 33 § 2 pkt 6 lit. c upea) organy trafnie uznały za nieuzasadniony. Zasadnie zatem Starosta, w sposób zgodny z art. 34 § 2 pkt 1 w zw. z art. 33 § 2 pkt 6 lit. c) upea, oddalił zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej, prawidłowo stwierdzając, że obowiązek uiszczenia grzywny w celu przymuszenia jest nadal wymagalny. Zobowiązany nie wskazał również na inne okoliczności, wymienione w art. 33 § 2 pkt 6 u.p.e.a., z których wynikałoby, że obowiązek uiszczenia grzywny w celu przymuszenia nie jest wymagalny. W szczególności nie wykazano, że wyeliminowano z obrotu prawnego ostateczne postanowienie Starosty z 19.01.2023 r. o nałożeniu grzywny w celu przymuszenia.
Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.), oddalił skargę.