I SA/Go 338/23

I SA/Go 338/23 - Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia
2024-01-18
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2023-10-04
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Sędziowie
Alina Rzepecka
Damian Bronowicki
Jacek Niedzielski /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6550
Hasła tematyczne
Środki unijne
Sygn. powiązane
I GSK 554/24 - Wyrok NSA z 2025-07-30
Skarżony organ
Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U.UE.L 2013 nr 347 poz 608 art. 24 ust. 2
Rozporzadzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiające przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej oraz  uchylające rozporządzenie Rady (WE) nr 637/2008 i rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009 (Dz.U.UE L z dnia 20 grudnia 2013 r.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Niedzielski (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Damian Bronowicki Sędzia WSA Alina Rzepecka Protokolant starszy sekretarz sądowy Marta Andrzejewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 stycznia 2024 r. sprawy ze skargi B.C. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2022 oddala skargę w całości.
Uzasadnienie
Skarżący, B.C., wniósł skargę na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (powoływanego dalej jako: organ odwoławczy, organ drugiej instancji, Dyrektor OR ARiMR) z dnia [...] sierpnia 2023 r. utrzymującą w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (powoływanego dalej jako: organ pierwszej instancji) z dnia [...] maja 2023 r. w sprawie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2022.
Z zaskarżonej decyzji wynika następujący stan faktyczny sprawy:
Decyzja z [...] maja 2023 r. organ pierwszej instancji przyznał Skarżącemu płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2022. Uzasadniając swoje stanowisko wskazał m.in., że w dniu 31 maja 2022 r. do Biura Powiatowego ARiMR strona złożyła wniosek o przyznanie płatności na rok 2021 w ramach następujących schematów pomocowych:- jednolita płatność obszarowa - zwana dalej płatnością JPO, - płatność z tytułu praktyk rolniczych korzystnych dla klimatu i środowiska (płatnością za zazielenianie) - zwana dalej płatnością PZZ, - płatność dodatkowa (redystrybucyjna) - zwana dalej płatnością RDST, - płatność dla młodych rolników - zwana dalej płatnością MR, - uzupełniająca płatność podstawowa - zwana dale płatnością UPO, - płatność do bydła, - płatność do krów. Łączna powierzchnia działek rolnych zadeklarowana przez wnioskodawcę wyniosła 68,29 ha.
W dniu [...] czerwca 2022 r. gospodarstwo Skarżącego wytypowane zostało do kontroli na miejscu metodą teledetekcji (dalej: metoda FOTO). Kontrola przeprowadzona została zgodnie z regulacją określoną w art. 40 Rozporządzenia Wykonawczego Komisji (WE) nr 809/2014 z dnia 17 lipca 2014 r. ustanawiające zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli, środków rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz. Urz. UE L 227 z 31.07.2014 r., str. 69 - dalej : Rozporządzenie nr 809/2014) - przez pracowników firmy M.G. E, (dalej: E). Jako datę zakończenia kontroli przyjęto dzień [...] lipca 2022 r., tj. data zatwierdzenia raportu przez wykonawcę (zob. str. 1 raportu nr [...] sekcja IX, rubryka nr 3). Natomiast dokumentacja fotograficzna ukazująca stan kontrolowanych działek rolnych wykonywana była w dniu [...] lipca 2022 r. (zob. w/w raport, sekcja IX, rubryka nr 4-5). Kontrola obejmowała kwalifikowalność powierzchni działek rolnych zadeklarowanych do płatności na rok 2022. Nieprawidłowość stwierdzono na jednej działce - kodów mający wpływ na płatność: DR50 - granice uprawy wykraczają poza granice działki referencyjnej, zadeklarowanej w e wniosku. Ustalenia kontrolne zawarto w raporcie nr [...], który przekazano stronie 19 stycznia 2023 r.
Następnie Kierownik BP weryfikując ww. wniosek stwierdził, że działki o numerach: [...] (obręb [...]),[...] (obręb [...]),[...] (obręb [...]),[...] (obręb [...]),[...] (obręb [...]) które do płatności na rok 2022 zadeklarował Skarżący są również przedmiotem deklaracji przez innego producenta rolnego.
Wobec powyższego, 29 listopada 2022 r. wezwał stronę do złożenia wyjaśnień w zakresie stwierdzonych nieprawidłowości tj. powierzchnia deklarowana przez wszystkich rolników ubiegających się o płatności na ww. działkach jest większa od powierzchni tych działek uprawnionych do płatności (konflikt tzw. kontroli krzyżowej). Wezwanie dotyczyło działek nr: [...] (obręb [...]),[...] (obręb [...]),[...] (obręb [...]),[...] (obręb [...]),[...] (obręb [...]).
Skarżący - 5 grudnia 2022 r. przekazał do BP ARiMR: -/ umowę przedwstępną kupna-sprzedaży gospodarstwa zawartą [...] maja 2021 r. (dalej: umowa z [...] maja 2021 r.), -/ porozumienie z [...] kwietnia 2022 r. dotyczące rozwiązania umowy z [...] maja 2021 r. (dalej: porozumienie z [...] kwietnia 2022 r.), -/ umowę wykonania prac polowychz [...] lipca 2022 r. na działki o numerach [...], -/ decyzję nr [...] o wyrażeniu zgody na nabycie nieruchomości rolnej, -/ umowę zakupu 50 ton pszenicy, -/ fakturę [...] zapłata za ciągnik rolniczy, -/ fakturę nr [...] za badanie gleb użytków rolnych, -/ fakturę nr [...] zakup oleju napędowego, -/ faktura [...], -/ rachunek nr [...] potwierdzający zakup 2,5 tony pszenicy, -/ rachunek na zakup 10 ton pszenżyta, -/ potwierdzenie wykonania przelewu na kwotę 10 tys. zł na rzecz E.Z. o tytule przelewu: zaliczka na poczet gospodarstwa rolnego ([...] czerwca 2021 r.), -/ potwierdzenie wykonania przelewu na kwotę 150 tys. zł na rzecz E.Z. o tytule przelewu: zaliczka na poczet gospodarstwa rolnego ([...] grudnia 2021 r.). Z kolei, 10 marca 2023 r. przekazał oświadczenie dotyczące użytkowania spornych działek.
E.Z. - druga strona konfliktu – w wyjaśnieniach przedłożonych [...] marca 2023 r. - wskazała, że zgodnie z umową z [...] maja 2021 r. udostępnienie gruntów miało nastąpić po podpisaniu umowy przyrzeczonej. Zaznaczyła, że kupujący (tj. skarżący) nie miał zgody oraz żadnej umowy dzierżawy od współwłaścicieli, pomimo tego faktu wjechał na pola i zaorał bezprawnie łąki. Zapewniał, że kupuje gospodarstwo i będzie pole uprawiał. Wyjaśniła, że potencjalne kupno gospodarstwa trwało dość długo, ostatecznie wiosną 2022 r. kupujący wycofał się z kupna gospodarstwa. Kupujący obawiał się, że właściciele nie pozwolą mu zebrać plonów, dlatego też [...] kwietnia2022 r. sporządzili porozumienie dotyczące rozwiązania umowy z [...] maja 2021 r.
Kierownik BP, zgodnie z art. 28, art. 29 Rozporządzenia nr 809/2014, poddał następnie wniosek skarżącego kontroli administracyjnej. Uwzględniając ustalenia faktyczne uznał, że w 2022 r. strona była faktycznym użytkownikiem zadeklarowanych we wnioskuo płatności na 2022 r. m.in. działek objętych kontrolą krzyżową tj. [...] Jednocześnie stwierdził, że nie posiadała tytułu prawnego do deklarowanych ww. działek, co wynika z faktu zawarcia [...] kwietnia 2022 r. porozumienia dotyczącego rozwiązania umowy przedwstępnej kupna/sprzedaży gospodarstwa z [...] maja 2021 r.
Mając na względzie powyższą okoliczność (użytkowanie prywatnych gruntów bez posiadania tytułu prawnego) Kierownik BP odwołał się do art. 24 ust. 2 zdanie pierwsze Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiającego przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej oraz uchylającego rozporządzenie Rady (WE) nr 637/2008 i rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009 (Dz. Urz. UE L 2013.347.608 - dalej Rozporządzeniem nr 1307/2013). Wyjasnił, że przepis ten stanowi, że z wyjątkiem przypadku działania siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności liczba uprawnień do płatności przydzielona rolnikowi w 2022 r. jest równa liczbie kwalifikujących się hektarów, które rolnik ten deklaruje w swoim wniosku o przyznanie pomocy zgodnie z art. 72 ust. 1 akapit pierwszy lit. a) rozporządzenia (UE) nr 1306/2013 na 2015 r. i które są w jego dyspozycji w dniu określonym przez dane państwo członkowskie. Zaznaczył, że wykładnia art. 24 ust. 2 zdanie pierwsze Rozporządzenia nr 1307/2013 dokonana została w Wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (dalej: TSUE) z 17 grudnia 2020 r. C-216/19. Trybunał wskazał, że przepis ten należy interpretować w ten sposób, że w przypadku gdy wnioseko przyznanie pomocy został złożony zarówno przez właściciela gruntów rolnych,jak i przez osobę trzecią, która faktycznie wykorzystuje te obszary bez podstawy prawnej oraz jakiegokolwiek prawa ich użytkowania, kwalifikujące się hektary odpowiadające rzeczonym obszarom są w dyspozycji jedynie właściciela tych obszarów, w rozumieniu tego przepisu.
Kierownik BP uwzględniając ww. wykładnię w zakresie dysponowania gruntami rolnymi, wykluczył z płatności na 2022 r. działki nr: [...] uznając,że w sytuacji gdy rolnik, który użytkuje działkę nie posiada do niej tytułu prawnego po wcześniejszym rozwiązaniu umowy przedwstępnej kupna działek, organ odmawia przyznania płatności nie stosując kar administracyjnych.
Nadto Kierownik BP uwzględnił fakt, iż dla działki rolnej "C" w trakcie czynności kontrolnych zastosowano kod nieprawidłowości DR50 oznaczający, że granice uprawy wykraczają poza działkę referencyjną. Wobec powyższego powierzchnia działki rolnej "C" została zredukowana do obszarów znajdujących się w granicach działki ewidencyjnej numer [...], na której w/w działka rolna została zadeklarowana, dla działki rolnej "C" (zadeklarowana na działce nr 49) o powierzchni deklarowanej 1,78 ha, powierzchnia kwalifikująca się do płatności wynosi 1,56 ha (DR50). W przypadku pozostałych działek zadeklarowanych przez Skarżącego organ nie stwierdził nieprawidłowości w zakresie kwalifikowalności powierzchni.
Wobec powyższego organ stwierdził, że obszar zadeklarowany do płatności na rok 2022 wyniósł 68,29 ha. Z kolei obszar deklarowany kwalifikowany tzn. uwzględniający bez sankcyjne wykluczenie z płatności obszaru 43,36 ha zadeklarowanego na działkach [...] wyniósł 24,93 ha. Natomiast obszar stwierdzony w kontroli administracyjnej wyniósł 24,71 ha. Kierownik BP mając na uwadze powyższe ustalenia stwierdził, że w odniesieniu do płatności JPO, RDST, MR, obszar deklarowany kwalifikowany wyniósł ( 24,93 ha, a obszar stwierdzony w kontroli administracyjnej 24,71 ha. Natomiast różnica pomiędzy oboma w/w obszarami wyniosła 0,22 ha, co stanowi przedeklarowanie na poziomie 0,89 %.
Wobec powyższego, w przypadku płatności JPO, RDST i MR zastosowano regulację określoną w art. 18 ust. 6 akapit pierwszy Rozporządzenia nr 640/2014, który stanowi, iż w przypadku gdy powierzchnia zadeklarowana (kwalifikowana) we wniosku przekracza powierzchnię stwierdzoną oraz gdy różnica między powierzchnią zadeklarowanąa powierzchnią stwierdzoną wynosi nie więcej niż 3% lub 2 ha, płatność przysługuje do powierzchni stwierdzonej. Wobec powyższego kwotę płatności JPO obliczono w następujący 24,71 ha x 518,01 zł = 12.800,03 zł. W przypadku płatności RDST przy naliczaniu kwoty płatności organ uwzględnił regulację wynikającą z art. 14 ust. 1 i ust. 2 ustawy, w myśl którego płatność RDST jest przyznawana rolnikowi, jeżeli łączna powierzchnia gruntów objętych obszarem zatwierdzonym (24,71 ha) dla tego rolnika do płatności JPO jest większa niż 3 ha. Płatność RDST przysługuje do powierzchni gruntów objętych obszarem zatwierdzonym do płatności JPO będących w posiadaniu rolnika: nie większej niż 30 ha oraz pomniejszonej o 3 ha. Mając na względzie treść wskazanych wyżej przepisów prawa, obszar do którego naliczono płatność RDST wyniósł 21,71 ha. Wobec powyższego kwotę płatności RDST ustalono w następujący sposób: 21,71 ha x 196,14 zł/ha = 4.258,20.
W przypadku płatności MR organuwzględnił regulację art. 50 ust. 8 rozporządzenia nr 1307/2013, w którym wskazano, iż płatność przysługuje do powierzchni gruntów objętych obszarem zatwierdzonym dla tego rolnika do jednolitej płatności obszarowej nie większej niż 50 ha. W przypadku Skarżącego Kierownik BP stwierdził, że do płatności MR zakwalifikować należy obszar 21,71 ha. Wobec powyższego początkową kwotę płatności MR ustalono w następujący sposób: 24.71 ha x 360,91 zł/ha = 8.918,09 zł W przypadku płatności PZZ przy naliczaniu kwoty płatności uwzględnił regulację wyrażoną w art. 23 ust. 2 akapit pierwszy Rozporządzenia nr 640/2014, który stanowi, że bez uszczerbku dla kar administracyjnych stosowanych zgodnie z art. 28, jeżeli obszar zgłoszony w pojedynczym wniosku o płatność podstawową lub płatność JPO przekracza obszar zatwierdzony, do obliczania płatności PZZ stosuje się obszar zatwierdzony. Tym samym obszar, do którego naliczono płatność PZZ wyniósł 24,71 ha. Wobec powyższego kwotę płatności PZZ ustalono w następujący sposób: 24.71 ha x 347,66 zł/ha = 8.590,68 zł.
Płatność UPO przyznana została zgodnie z regulacją art. 17a ustawy, który stanowi, że wskazana płatność przysługuje rolnikowi do powierzchni: 1) upraw niektórych rodzajów roślin, 2) gruntów ornych, na których nie jest prowadzona uprawa roślin - do których została przyznana płatność JPO. Uprawy te określone zostały w §14a oraz §14b Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 12 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania płatności bezpośrednich i przejściowego wsparcia krajowego (Dz. U. poz. 351, ze zm.). Powierzchnia działek rolnych zadeklarowana kwalifikowana we wniosku o przyznanie płatność UPO za 2022 r. wynosiła 2,82 ha. Powierzchnia działek rolnych stwierdzona w wyniku kontroli wyniosła 2,60 ha. Różnica pomiędzy oboma w/w obszarami wyniosła 0,22 ha, co stanowi przedeklarowanie na poziomie 8,46 % w związku z czym organ I instancji zastosował art. 19 ust. 1 akapit pierwszy Rozporządzenia nr 640/2014, który stanowi, iż jeżeli w odniesieniu do danej grupy upraw, o której mowa w art. 17 ust. 1, obszar zgłoszony do celów jakichkolwiek systemów pomocy obszarowej lub środków wsparcia obszarowego przekracza obszar zatwierdzony zgodnie z art. 18, pomoc oblicza się na podstawie obszaru zatwierdzonego, pomniejszonego o dwukrotność stwierdzonej różnicy, jeśli różnica ta wynosi więcej niż 3% lub dwa hektary, ale nie więcej niż 20% obszaru zatwierdzonego. W związku z przytoczoną regulacją obszar, do którego naliczono płatność uzupełniającą wynosi 2,16 ha (2.16 ha x 41,10 zł = 88,78 zł).
W przypadku płatności do krów na podstawie przeprowadzonej kontroli administracyjnejw zakresie kwalifikowalności zwierząt do płatności nie stwierdzono nieprawidłowości i ustalono, że do płatności kwalifikuje się 20 szt. krów, zgodnie z deklaracją strony. Wobec powyższego przy naliczaniu kwoty uwzględniono regulację wyrażoną w art. 16 ust. 2 pkt 2 Ustawy, który stanowi, iż płatności do krów przyznawane są rolnikowi jeżeli: a) posiada samice tego gatunku - których wiek w dniu 15 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności, przekracza 24 miesiące - przez okres 30 dni od dnia złożenia wniosku o przyznanie tej płatności, b) liczba zwierząt, o których mowa w lit. a, objętych wnioskiem o przyznanie tej płatności złożonym przez tego rolnika wynosi co najmniej 3 sztuki. W niniejszym przypadku w ramach płatności do krów zatwierdzono 20 szt. krów. Wobec powyższego kwotę płatności do krów ustalono w następujący sposób: kwota płatności do krów: 20 szt. x 467,35 zł = 9.347 zł.
W przypadku płatności do bydła domowego na podstawie przeprowadzonej kontroli administracyjnej w zakresie kwalifikowalności zwierząt do płatności nie stwierdzono nieprawidłowości i ustalono, że do płatności kwalifikuje się 18 szt. zwierząt z gatunku bydło domowe. Wobec powyższego przy naliczaniu kwoty uwzględniono regulację wyrażoną w art. 16 ust. 2 Ustawy, który stanowi, iż płatności do bydła przyznawane są rolnikowi jeżeli: a) posiada samice lub samce tego gatunku - których wiek w dniu 15 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności, przekracza 24 miesiące - przez okres 30 dni od dnia złożenia wniosku o przyznanie tej płatności, b) liczba zwierząt, o których mowa w lit. a, objętych wnioskiem o przyznanie tej płatności złożonym przez tego rolnika wynosi co najmniej 3 sztuki. Kwota płatności do bydła: 18 szt. x 363,16 zł = 6.536,88 zł.
W przypadku Skarżącego wysokość zwrotu dyscypliny finansowej ustalono zgodnie z regulacją określoną w art. 1 Rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) 2022/2344 z dnia 29 listopada 2022 r. w sprawie zwrotu środków przeniesionych z rokubudżetowego 2022 (Dz.U.UE.L.2022.311.54) w zw. z art. 17 ust. 3 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/2116 z dnia 2 grudnia 2021 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylenia rozporządzenia (UE) nr 1306/2013 (Dz.U.UE.L.2021.435.187). Mając na uwadze powyższe przepisy w odniesieniu do roku kalendarzowego 2022 przyznana została Skarżącemu płatność z tytułu zwrotu dyscypliny finansowej w wysokości 642,95 zł.
W wyniku wniesionego przez Skarżącego odwołania Dyrektor OR ,wymienioną na wstępie decyzją, utrzymałw mocy rozstrzygnięcie Kierownika BP, podzielając w całości ustalenia w zakresie stanu faktycznego sprawy oraz dokonanej wykładni przepisów prawa materialnego.
W wywiedzionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skardze, skarżący zarzucił:
I. błąd w ustaleniach faktycznych, istotnie wpływający na treść zaskarżonej decyzji.
1. Błędne przyjęcie, że w 2022 r. użytkowanie gruntów objętych wnioskami skarżącego miało charakter użytkowania bezumownego, skutkiem czego nie posiadał jakiegokolwiek tytułu prawnego do przedmiotowych działek, sprowadzenie instytucji ,,tytułu prawnego" o kategorii własności lub dzierżawy i wyeliminowanie z tego zakresu choćby praw rzeczowych ograniczonych będących także tytułem prawnym do nieruchomości, zwłaszcza, że od [...] maja 2021 r. skarżący posiadał umowę przedwstępną sprzedaży nieruchomości, obejmującą działki objęte wnioskiem przy jednoczesnym ustaleniu, że na dzień [...] maja 2022 r. Skarżący był użytkownikiem i posiadaczem przedmiotowych działek;
2. błędne przyjęcie, że w odniesieniu do działek rolnych nr [...] spełnione są przesłanki pozwalające na zastosowanie wytycznych wynikających z orzeczenia TSUE C-216/19 Land Berlin z 17 grudnia 2020 roku i uznanie, że skarżący użytkował grunty bez umowy albo bez wiedzy i wbrew woli właściciela nieruchomości, podczas gdy założeniu temu przeczy fakt zawarcia przedwstępnej umowy sprzedaży tych nieruchomości oraz treść porozumienia o rozwiązaniu tej umowy, zgodnie z którym, właściciel gruntów zezwolił Skarżącemu na zebranie zasianych plonów w terminie do końca sierpnia 2022 roku;
II. naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na treść zaskarżonej decyzji, a to:
3. art. 24 ust 2 Rozporządzenia (EU) nr 1307/2013, przez jego błędną wykładnię
i niewłaściwe zastosowanie w niniejszej sprawie polegające na odmówieniu dania prymatu w udzielaniu płatności producentowi rolnemu, w stosunku do działek, na których producent ten prowadzi działalność rolniczą, a zatem pominięcie istoty wsparcia dotacyjnego, jaką jest pomoc temu producentowi rolnemu, który faktycznie użytkuje grunty rolne.
4. art. 252 oraz 336 kodeksu cywilnego, przez ich niezastosowanie i nieuwzględnienie faktu, że skarżący opisane w decyzji działki użytkuje w rozumieniu ich używania i pobierania z nich pożytków, co stanowiło okoliczność bezsporne, a organ wyraził to ustalenie wprost wskazując, że skarżący "był faktycznym użytkownikiem zadeklarowanych we wniosku o płatności na rok 2022 działek (...)" nie dokonując jednak prawidłowej kwalifikacji tak ustalonego stanu faktycznego pod adekwatny przepis prawa; względnie nieuwzględnienie faktu, pomimo jego ustalenia, że skarżący jest w analizowanym okresie, posiadaczem gruntów zgłoszonych we wniosku o dofinansowanie.
Wskazując na powyższe zarzuty Skarżący wniósł o uchylenie decyzji organów obu instancji oraz zasądzenie od organu na jej rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych
W odpowiedzi na skargę wniesiono o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga nie jest zasadna.
Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634) zwaną dalej P.p.s.a., rozstrzygając daną sprawę, wojewódzki sąd administracyjny, co do zasady, nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, a ponadto może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 P.p.s.a.). Stwierdzenie, że poddaną kontroli decyzję (postanowienie) wydano z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, obliguje sąd do uchylenia zaskarżonego aktu (art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 P.p.s.a.).
Po rozpoznaniu sprawy w tak zakreślonych granicach kognicji Sąd uznał, że zaskarżona decyzja nie naruszała prawa.
W niniejszej sprawie przedmiotem sporu między Skarżącym a organami jest kwestia posiadania tytułu prawnego do określonych w decyzjach działek.
Na wstępie przypomnieć należy, że postępowanie przed organami ARiMR cechuje odrębność proceduralna, ponieważ niektóre z zasad postępowania określone w przepisach k.p.a, w przypadku postępowań dotyczących przyznania płatności uległy znacznemu ograniczeniu.
Zgodnie z art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. z 2022, poz. 1775), zwaną dalej "Ustawą", strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniu są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek; ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne.
Ustawodawca uczynił wyjątek od tzw. zasady prawdy materialnej wyrażonej w art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r., poz. 2000 z zm., dalej jako: K.p.a.), a rozwijanej w dalszych przepisach m.in. art. 77 K.p.a., zgodnie z którą organy administracji publicznej, w toku postępowania podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. W przypadku postępowań z wniosków o przyznanie płatności, obowiązek ten został ograniczony jedynie do wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Przy czym, chodzi tu przede wszystkim o dowody wskazane we wniosku oraz innych dokumentach dołączonych przez wnioskodawcę. Organy administracji publicznej nie mają zaś obowiązku działania z urzędu w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego tak jak tego wymaga art. 7 K.p.a. (por. wyrok WSA w Olsztynie z 27.02.2020 r. I SA/Ol 790/19 - wszystkie orzeczenia sądów administracyjnych przywołane w uzasadnieniu dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Ograniczeniu uległa również realizacja zasad: informowania stron i innych uczestników postępowania (art. 9 K.p.a.) oraz czynnego udziału stron w postępowaniu (art. 10 K.p.a.). W przypadku pierwszej z zasad ograniczenie to polega na zobowiązaniu organu do udzielania stronom niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania - i to wyłącznie na żądanie stron, a nie z urzędu. Natomiast w przypadku drugiej z zasad organ został zobligowany do zapewnienia stronom czynnego udziału w każdym stadium postępowania jedynie w sytuacji, gdy strona wyraziła takie żądanie.
Takie rozłożenie ciężaru w postępowaniu dowodowym powoduje, że organ nie jest zobowiązany do podjęcia wszechstronnych czynności dowodowych w celu załatwienia sprawy, jak tego oczekuje skarżąca, ani też z własnej inicjatywy pouczania strony czy też informowania strony o przysługujących jej prawach. Obowiązująca w postępowaniu administracyjnym zasada prawdy materialnej została bowiem w postępowaniu o przyznanie płatności zredukowana do wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego (por. wyr. NSA z 29.03.2019 r. I GSK 1369/18).
Przypomnieć należy, że wniosek Skarżącego został poddany przez organ pierwszej instancji kontroli administracyjnej zgodnie z art. 28, art. 29, art. 34 i art. 40 Rozporządzenia Wykonawczego Komisji (UE) nr 809/2014 z dnia 17 lipca 2014 r. ustanawiającego zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli, środków rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz. U. UE z dnia 31.07.2014 r. L 2014.227.69) - zwanego dalejRozporządzeniem nr 809/2014.
Jak trafnie stwierdziły organy, kontrole administracyjne, pozwalają na wykrycie niezgodności, a w szczególności na ich automatyczne wykrycie za pomocą narzędzi informatycznych. Kontrole te gwarantują, że spełnione są kryteria kwalifikowalności, zobowiązania i inne obowiązki w odniesieniu do systemu pomocy lub środka wsparcia, występuje brak podwójnego finansowania z innych systemów unijnych, wniosek o przyznanie pomocy lub wniosek o płatność jest kompletny i został złożony w odpowiednim terminie oraz, w stosownych przypadkach, złożone zostały dokumenty uzupełniające i świadczą o kwalifikowalności, a w stosownych przypadkach, istnieje zgodność ze zobowiązaniami długoterminowymi. Co istotne kontrole administracyjne obejmują kontrole zgłoszonych uprawnień do płatności i zgłoszonych działek rolnych w celu uniknięcia wielokrotnego przyznawania tej samej pomocy lub tego samego wsparcia w odniesieniu do tego samego roku kalendarzowego lub roku składania wniosków oraz w celu zapobiegania przypadkom jakiejkolwiek kumulacji pomocy przyznawanej w ramach systemów pomocy obszarowej, uprawnień do płatności w celu sprawdzenia ich istnienia i kwalifikowalności do pomocy, zgodności między działkami rolnymi zgłoszonymi w pojedynczym wniosku lub wniosku o płatność a informacjami zawartymi w systemie identyfikacji działek rolnych w odniesieniu do działki referencyjnej, w celu sprawdzenia kwalifikowalności określonych obszarów do systemu płatności bezpośrednich lub środków rozwoju obszarów wiejskich, zgodności między uprawnieniami do płatności a zatwierdzonym obszarem w celu sprawdzenia, czy danym uprawnieniom odpowiada co najmniej równa liczba kwalifikujących się hektarów.
W myśl art. 7 ust. 1 i 2 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego płatności bezpośrednie są przyznawane rolnikowi, jeżeli:
1) został mu nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, który może być wykorzystywany do ubiegania się o te płatności, oraz;
2) łączna powierzchnia gruntów objętych obszarem zatwierdzonym będących w posiadaniu tego rolnika jest nie mniejsza niż 1 ha.
2. Pomimo niespełnienia warunku, o którym mowa w ust. 1 pkt 2, płatności bezpośrednie są przyznawane, jeżeli:
1) rolnik spełnia warunki do przyznania płatności związanych do zwierząt i złożył wniosek o przyznanie tych płatności oraz
2) łączna kwota płatności bezpośrednich, przed zastosowaniem art. 63 rozporządzenia nr 1306/2013, wynosi co najmniej równowartość w złotych kwoty 200 euro.
Stosownie natomiast do art. 8 ust. 1 powyższej ustawy jednolita płatność obszarowa, płatność za zazielenienie, płatność dla młodych rolników, płatność dodatkowa i płatności związane do powierzchni upraw, zwane dalej "płatnościami obszarowymi", są przyznawane do powierzchni działki rolnej:
1) położonej na gruntach będących kwalifikującymi się hektarami w rozumieniu art. 32 ust. 2 rozporządzenia nr 1307/2013, zwanych dalej "kwalifikującymi się hektarami";
2) będącej w posiadaniu rolnika w dniu 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie tych płatności;
3) o powierzchni nie mniejszej niż 0,1 ha;
4) nie większej jednak niż maksymalny kwalifikowalny obszar, o którym mowa w art. 5 ust. 2 lit. a rozporządzenia nr 640/2014, określony w systemie identyfikacji działek rolnych, o którym mowa w przepisach o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności.
Przesłanką przyznania płatności JPO, w świetle brzmienia powyższych przepisów, jest niewątpliwie posiadanie działki rolnej w dniu 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie płatności. Wolą ustawodawcy jest finansowe wspieranie rolników, którzy faktycznie uprawiają grunty rolne.
W trakcie kontroli administracyjnej organ I instancji uwzględnił fakt, że dla działki rolnej "C" w trakcie czynności kontrolnych zastosowano kod nieprawidłowości DR50 oznaczający, iż granice uprawy wykraczają poza działkę referencyjną. Wobec powyższego powierzchnia działki rolnej "C" została zredukowana do obszarów znajdujących się w granicach działki ewidencyjnej numer 49, na której w/w działka rolna została zadeklarowana, dla działki rolnej "C" (zadeklarowana na działce nr 49) o powierzchni deklarowanej 1,78 ha, powierzchnia kwalifikująca się do płatności wynosi 1,56 ha. W przypadku pozostałych działek zadeklarowanych przez Skarżącegoorgany nie stwierdziły nieprawidłowości w zakresie kwalifikowalności powierzchni. Jednakże w trakcie kontroli administracyjnej wniosku o przyznanie płatności organy ustaliły, że w roku 2022 Skarżący, pomimo iż użytkował działki nr [...], to nie miał do nich tytułu prawnego.
W związku z tym organ zasadnie odwołał się do art. 24 ust 2 zdanie pierwsze Rozporządzenia (UE) nr 1307/2013 oraz dokonanejw wyroku z dnia 17 grudnia 2020 r. sygn. C-216/19 przezTrybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej (dalej TSUE) wykładni wskazanego przepisu.Prawidłowo przyjął, że w sytuacji użytkowania gruntów bez tytułu prawnego, użytkownik deklarujący takie grunty do płatności w danym roku powinien liczyć się z odmową przyznania płatności, w sytuacji gdy grunty te w tym samym roku zadeklaruje do płatności również ich właściciel, albowiem to właściciel jest dysponentem tych gruntów rolnych.
Wspierając swoją argumentacje organy wskazały, że Skarżący twierdził, że deklarowane przez niego do płatności na rok 2022 działki były objęte ustną umową dzierżawy, zawartą po podpisaniu przedwstępnej umowy sprzedaży gospodarstwa z dnia [...].05.2021 r. Skarżący wskazywał, że z gruntów należących do państwa Z. korzystał w okresie od sierpnia 2021 do końca sierpnia 2022 r. Organy dokonując oceny przedłożonych dokumentów wskazały, że w świetle zgromadzonej w sprawie dokumentacji nie ma wątpliwości, że Skarżący na dzień [...].05.2022 r. nie miał tytułu prawnego do spornych działek rolnych. W umowie przedwstępnejsprzedaży gospodarstwa zwartej w dniu [...].05.2021 r. w pomiędzy E.Z., J.R. i A.Z. (sprzedającymi) a Skarżącym (kupującym) w § 4 uregulowano, iż wydanie nieruchomości kupującemu nastąpi w dniu zawarcia umowy przyrzeczonej, oraz iż z dniem wydania nieruchomości kupującemu, przechodzą na niego wszelkie korzyści i ciężary związane z jej własnością. Natomiast z porozumienia dotyczącego rozwiązania umowy przedwstępnej zawartej dnia [...].05.2021 r. z pkt. 1 wprost wynika, że umowa zostaje rozwiązana z dniem [...].04.2022 r. za porozumieniem stron.
Zasadnie uznały zatem organ, że w roku 2022 Skarżący był faktycznym użytkownikiem zadeklarowanych we wniosku o płatności, m.in. działek objętych kontrolą krzyżową tj. [...]. Jednocześnie trafnie stwierdził organ, że Skarżący nie posiadał tytułu prawnego do deklarowanych działek, a okoliczność ta wynika z faktu zawarcia w dniu [...].04.2022 r. porozumienia dotyczącego rozwiązania umowy przedwstępnejsprzedaży gospodarstwa zawartej dnia [...].05.2021 r.
Wskazać należy, że zgodnie art. 24 ust. 2 Rozporządzenia (UE) nr 1307/2013, z wyjątkiem przypadku działania siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności liczba uprawnień do płatności przydzielona rolnikowi jest równa liczbie kwalifikujących się hektarów, które rolnik ten deklaruje w swoim wniosku o przyznanie pomocy zgodnie z art. 72 ust. 1 akapit pierwszy lit. a) rozporządzenia (UE) nr 1306/2013 i które są w jego dyspozycji w dniu określonym przez dane państwo członkowskie. Zatem zasadą jest, że płatność jest udzielana producentowi rolnemu do działek rolnych, na których producent ten prowadzi działalność rolniczą.
Niewątpliwie więc istotą płatności jest pomoc temu producentowi rolnemu, który faktycznie użytkuje posiadane grunty rolne. Związek posiadacza z rzeczą nie może wyrażać się w jednorazowym lub sporadycznym zawładnięciu rzeczą, lecz w możności korzystania z niej przez czas nieokreślony (por. wyrok NSA II GSK 228/07). Nie można tym samym otrzymać płatności za grunty rolne, których w roku objętym płatnością się nie posiada i nie prowadzi na nich działalności (upraw). Organy administracji rozpatrujące wnioski o przyznanie płatności oceniają zatem stan posiadania gruntów objętych takimi wnioskami z uwzględnieniem pojęcia posiadania zawartego w Kodeksie cywilnym. Analizując regulacje dotyczące wspierania dochodów rolników nie można jednak zapominać o celu wprowadzenia dopłat. Ideą płatności, co już wielokrotnie podnoszono w orzecznictwie sądów administracyjnych, jest dofinansowanie do produkcji rolnej i pomocy rolnikom rzeczywiście użytkującym posiadane grunty rolne. Istotne jest więc rzeczywiste posiadanie (władanie) gruntami rolnymi w dniu 31 maja roku, w którym jest składany wniosek (zob. np. wyroki NSA: z 13 grudnia 2007 r., II GSK 260/07; z 11 stycznia 2007 r., II GSK 258/06; z 7 marca 2012 r., II GSK 87/11).
Sytuacja natomiast wygląda nieco odmiennie wówczas, kiedy wnoszone zostają konkurencyjne wnioski o uzyskanie płatności przez różne podmioty. W niniejszej sprawie, z całości zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że konkurencyjne wnioski wobec wniosku Skarżącego mieli złożyć również właściciele wskazanych w decyzji działek [...].
W takiej też sytuacji, tj. w przypadku złożenia konkurencyjnych wniosków przez różne podmioty, Sąd podziela pogląd o możliwości zastosowania art. 24 ust. 2 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013 oraz uwzględnienia jego wykładni dokonanej w wyroku TSUE z 17 grudnia 2020 r. C-216/19 w którym Sąd ten stwierdził, że: "artykuł 24 ust. 2 zdanie pierwsze rozporządzenia (UE) nr 1307/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiającego przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej oraz uchylającego rozporządzenie Rady (WE) nr 637/2008 i rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009 należy interpretować w ten sposób, że w przypadku gdy wniosek o przyznanie pomocy został złożony zarówno przez właściciela gruntów rolnych, jak i przez osobę trzecią, która faktycznie wykorzystuje te obszary bez jakiegokolwiek prawa ich użytkowania, kwalifikujące się hektary odpowiadające rzeczonym obszarom są "w dyspozycji" jedynie właściciela tych obszarów, w rozumieniu tego przepisu".
Należy zatem przyjąć, że w sytuacjach spornych, gdzie dwa podmioty występują o płatności do tego samego obszaru, warunkiem niejako dodatkowym przyznania płatności - oprócz tych fundamentalnych określonych w art. 7 i 8 ustawy o płatnościach, a więc przede wszystkim użytkowania tych gruntów - jest legitymowanie się tytułem prawnym do wskazanych we wniosku działek. Tym samym - w przypadku spraw spornych - aby uzyskać płatności spełnić należy oba warunki, tzn. użytkować grunty rolniczo i posiadać tytuł prawny (tak też WSA w Białymstoku w wyroku z 2.11.2022 r., sygn. akt I SA/Bk 386/22). Jak bowiem wynika z ww. wyroku TSUE w przypadku wykrycia dwóch lub więcej konkurencyjnych wniosków o płatności domniemanie prawdziwości wniosku zostaje podważone i organy zobowiązane są do prowadzenia szczegółowego postępowania (t. 39 i 40). W takiej dopiero więc sytuacji konieczne będzie odwołanie się do prawa rolnika do danego gruntu w aspekcie przyznania mu płatności.
Zatem w przypadku błędu kontroli krzyżowej płatności będą przysługiwać temu rolnikowi, który użytkuje działkę oraz posiada do niej tytuł prawny. Odmawia się zaś przyznania płatności w sytuacjach, gdy: a/ rolnik, który użytkuje działkę nie posiada do niej tytułu prawnego, b/ rolnik (posiadacz tytułu prawnego) zadeklarował działkę do płatności ale jej faktycznie nie użytkuje.
Z prawidłowo poczynionych przez organy ustaleń w zakresie stanu faktycznego wynika jednoznacznie, że Skarżący użytkował jedynie wskazane działki, nie miał jednak do nich tytułu prawnego.
Pozostałe zarzuty podniesione przez Skarżącego w skardze znalazły bezpośrednią lub pośrednią odpowiedź we wcześniejszych fragmentach uzasadnienia.
Z tych tez powodów oraz na podstawie art. 151 P.p.s.a. Sąd oddalił skargę jako niezasadną.