III SA/Po 414/23

III SA/Po 414/23 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2023-09-20
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-07-03
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Jacek Rejman
Marzenna Kosewska /sprawozdawca/
Mirella Ławniczak /przewodniczący/
Symbol z opisem
6559
Hasła tematyczne
Środki unijne
Skarżony organ
Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2022 poz 2422
art. 27 ust. 1 i 2
Ustawa z dnia 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz  Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (t.j.)
Sentencja
Dnia 20 września 2023 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirella Ławniczak Sędzia WSA Marzenna Kosewska (sprawozdawca) Asesor sądowy WSA Jacek Rejman po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 20 września 2023 roku sprawy ze skargi J. S. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 20 kwietnia 2023 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej oddala skargę.
Uzasadnienie
W dniu 19 stycznia 2023 r. J. S. złożył wniosek o przyznanie pomocy na operację typu "Pomoc dla rolników szczególnie dotkniętych wpływem rosyjskiej inwazji na Ukrainę" w ramach działania "Nadzwyczajne tymczasowe wsparcie dla rolników, mikroprzedsiębiorstw oraz małych i średnich przedsiębiorstw szczególnie dotkniętych wpływem rosyjskiej inwazji na Ukrainę" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020.
Strona wniosła o uwzględnienie zwierząt, które w okresie referencyjnym były w jej posiadaniu oraz spełnienia przez nią co najmniej jednego z warunków do przyznania pomocy określonych w § 2 pkt 4 lit. a-h rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 16 grudnia 2022 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania oraz wypłaty pomocy finansowej na operacje typu "Pomoc dla rolników szczególnie dotkniętych wpływem rosyjskiej inwazji na Ukrainę" w ramach działania "Nadzwyczajne tymczasowe wsparcie dla rolników, mikroprzedsiębiorstw oraz małych i średnich przedsiębiorstw szczególnie dotkniętych wpływem rosyjskiej inwazji na Ukrainę" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz. U. z 2023 r., poz. 2742), dalej: "rozporządzenie".
Decyzją z 23 marca 2023 r. Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa [...] odmówił przyznania pomocy w związku z niespełnieniem warunków z § 2 rozporządzenia.
Strona wniosła odwołanie od powyższej decyzji podnosząc, że jego gospodarstwo nie przekracza 10 ha i na potrzeby przyznawania płatności bezpośrednich jest zwolnione z obowiązku dywersyfikacji upraw.
Decyzją z 20 kwietnia 2023 r. Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa [...] utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
Jako podstawę prawną decyzji powołano art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r., poz. 2000 ze zm.), dalej: "K.p.a.".
W uzasadnieniu decyzji wskazano, co następuje.
Strona wniosła o uwzględnienie spełnienia przez nią co najmniej jednego z warunków do przyznania pomocy określonych w § 2 pkt 4 lit. a-h rozporządzenia.
Dane czy strona spełnia warunki zawarte w § 2 pkt a-f rozporządzenia organ posiada z urzędu i stwierdzono, że nie spełnia żadnego z nich.
Wnioskodawca nie dołączył żadnych załączników, które by wskazywały na spełnienie warunków zawartych w § 2 pkt 4 lit. g-h rozporządzenia.
Organ pierwszej instancji zasadnie zatem uznał, że strona nie spełniła żadnego z warunków zawartych w § 2 pkt 4 rozporządzenia, a więc pomoc nie może zostać przyznana.
W odwołaniu wskazano, że gospodarstwo nie przekracza 10 ha i jest zwolnione z dywersyfikacji upraw. Z ich dywersyfikacji są zwolnione gospodarstwa poniżej 10 ha, zgodnie z przepisami o płatnościach bezpośrednich. Zasada ta dotyczy zatem postępowania o przyznanie płatności bezpośrednich, stąd nie ma zastosowania w przedmiotowym postępowaniu. Warunki przyznania pomocy w tym postępowaniu reguluje rozporządzenie i nie ma w nim żadnego wyłączenia z dywersyfikacji nawet w przypadku gospodarstw do 10 ha. Przepis § 2 pkt 4 lit. c rozporządzenia stanowi, że wsparcie przysługuje w przypadku, gdy grunty orne rolnika obejmują mniej niż 10 hektarów, to we wnioskach złożonych w 2021 r. i 2022 r. rolnik podaje co najmniej dwie różne uprawy, a uprawa główna w 2021 r. i 2022 r. nie zajmuje więcej niż 75% tych gruntów ornych. Warunek jaki musi spełnić gospodarstwo poniżej 10 ha jest więc jasno określony w rozporządzeniu. Prawidłowo zatem stwierdzono, że strona nie spełnia tego wymogu, gdyż w roku 2021 i roku 2022 uprawa główna wynosiła 100%. W związku z tym nie spełniono warunku z § 2 pkt 4 lit c rozporządzenia.
Wnioskodawca mógł spełnić inny warunek zawarty w § 2 pkt 4 rozporządzenia, jednak na podstawie danych posiadanych przez organ stwierdzono, że ich również nie spełnił.
W skardze strona zarzuciła naruszenie:
1. art. 92 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 ze zm.), dalej: "Konstytucja", w zw. z art. 45 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz. U. z 2022 r., poz. 2422 ze zm.), dalej: "ustawa", w zw. z § 2 rozporządzenia; w tym kontekście wskazano, że:
a) rozporządzenie jest niezgodne z delegacją ustawową z art. 45 ust. 1 pkt 1 ustawy, ustanawiając kryterium dywersyfikacji upraw sprzeczne z powołanym przepisem Konstytucji;
b) wskazane wyżej przepisy rozporządzenia i ustawy odwołują się do kryteriów zawartych w aktach prawnych Unii Europejskiej, które to akty utraciły moc z dniem 1 stycznia 2023 r.;
2. przepisów postępowania przez niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności sprawy i ich nieuwzględnienie, w szczególności tego, że w okresach bezpośrednio poprzedzających złożenie wniosku skarżący otrzymywał dopłaty do produkcji rolnej, mimo że jedna z upraw zajmowała więcej niż 75% powierzchni jego gospodarstwa rolnego; nie uwzględniono, że skarżący posiada gospodarstwo niewiele ponad 8 ha, a do tego rodzaju małych gospodarstw nie powinna mieć zastosowania dywersyfikacja upraw.
Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpatrzenia.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył , co następuje.
Skarga podlega oddaleniu, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza prawa w stopniu uzasadniającym jej uchylenie.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi - ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi, przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i zasadniczo na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Stosownie zaś do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634), dalej: "p.p.s.a.", sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze, w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim określonym w skardze przedmiotem zaskarżenia.
Z akt sprawy wynika, że 19 stycznia 2023 r. skarżący złożył wniosek o przyznanie pomocy na operację typu "Pomoc dla rolników szczególnie dotkniętych wpływem rosyjskiej inwazji na Ukrainę" w ramach działania "Nadzwyczajne tymczasowe wsparcie dla rolników, mikroprzedsiębiorstw oraz małych i średnich przedsiębiorstw szczególnie dotkniętych wpływem rosyjskiej inwazji na Ukrainę" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020.
W wyniku rozpatrzenia wniosku organ pierwszej instancji odmówił przyznania wnioskowanej pomocy finansowej z powodu niespełnienia przez stronę jednego z warunków określonych w § 2 pkt 4 lit. a-h rozporządzenia, a stanowisko to zaaprobował organ odwoławczy w zaskarżonej decyzji.
Na wstępie należy odnieść się do pierwszego zarzutu skargi kwestionującego zgodność § 2 rozporządzenia z art. 92 ust. 1 Konstytucji i art. 45 ust. 1 pkt 1 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich. Skarżący podniósł, że § 2 rozporządzenia, ustanawiając kryterium dywersyfikacji upraw, jest niezgodny z delegacją ustawową z art. 45 ust. 1 pkt 1 ustawy i z powołanym przepisem Konstytucji, a ponadto że wskazane wyżej przepisy rozporządzenia i ustawy odwołują się do kryteriów zawartych w aktach prawnych Unii Europejskiej, które to akty utraciły moc z dniem 1 stycznia 2023 r.
Zgodnie z art. 92 ust. 1 Konstytucji rozporządzenia są wydawane przez organy wskazane w Konstytucji, na podstawie szczegółowego upoważnienia zawartego w ustawie i w celu jej wykonania. Upoważnienie powinno określać organ właściwy do wydania rozporządzenia i zakres spraw przekazanych do uregulowania oraz wytyczne dotyczące treści aktu.
O zgodności ustaw z Konstytucją orzeka Trybunał Konstytucyjny (art. 188 pkt 1 Konstytucji). Sądy mogą natomiast orzec, że przepis rozporządzenia jest niezgodny z ustawą i odmówić zastosowania zakwestionowanego przepisu rozporządzenia. Sędziowie w sprawowaniu swojego urzędu są bowiem niezawiśli i podlegają tylko Konstytucji oraz ustawom (art. 178 ust. 1 Konstytucji). Sąd orzekający w kontrolowanej sprawie nie stwierdził, aby § 2 rozporządzenia był niezgodny z art. 45 ust. 1 pkt 1 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ani z art. 92 ust. 1 Konstytucji.
Zgodnie z § 2 rozporządzenia minister właściwy do spraw rozwoju wsi określi, w drodze rozporządzenia szczegółowe warunki lub tryb przyznawania, wypłaty lub zwrotu pomocy w ramach poszczególnych działań, poddziałań lub typów operacji objętych programem, a także przestrzenny zasięg wdrażania tych działań oraz poddziałań, w szczególności:
a) formę i tryb składania wniosków o przyznanie pomocy lub wniosków o płatność,
b) szczegółowe wymagania, jakim powinny odpowiadać wnioski o przyznanie pomocy lub wnioski o płatność,
c) kryteria wyboru operacji - w przypadku operacji, w odniesieniu do których nie stosuje się wyjątku określonego w art. 49 ust. 2 rozporządzenia nr 1305/2013,
d) szczegółowe wymagania, jakim powinna odpowiadać umowa o przyznaniu pomocy - w przypadku działań i poddziałań, w ramach których pomoc jest przyznawana na podstawie umowy,
e) działania lub poddziałania i przypadki, w których następca prawny podmiotu ubiegającego się o przyznanie pomocy albo nabywca gospodarstwa rolnego lub jego części albo przedsiębiorstwa lub jego części, albo przejmujący posiadanie gospodarstwa rolnego lub jego części może, na swój wniosek, wstąpić do toczącego się postępowania na miejsce tego podmiotu, oraz warunki i tryb wstąpienia do tego postępowania,
f) działania lub poddziałania i przypadki, w których następcy prawnemu beneficjenta albo nabywcy gospodarstwa rolnego lub jego części albo przedsiębiorstwa lub jego części, albo przejmującemu posiadanie gospodarstwa rolnego lub jego części jest przyznawana pomoc, oraz warunki i tryb przyznania tej pomocy
- mając na względzie zapewnienie prawidłowej realizacji programu, w szczególności przyznawania, wypłaty i zwrotu pomocy zgodnie z warunkami wynikającymi z programu, biorąc pod uwagę specyfikę poszczególnych działań i poddziałań oraz konieczność ukierunkowania pomocy, w szczególności ze względu na szczególne potrzeby i warunki zidentyfikowane zgodnie z art. 8 ust. 1 lit. c ppkt iv rozporządzenia nr 1305/2013 i wskazane w programie.
Z dniem 26 listopada 2022 r. do ustawy z dnia 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz. U. z 2022 r., poz. 2422 ze zm.) dodano, w ramach działań przez które realizowany jest program, nowe działanie: nadzwyczajne tymczasowe wsparcie dla rolników szczególnie dotkniętych wpływem rosyjskiej inwazji na Ukrainę (art. 3 ust. 1 pkt 13aa ustawy).
Na podstawie art. 45 ust. 1 pkt 1 ustawy wydano rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 16 grudnia 2022 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania oraz wypłaty pomocy finansowej na operacje typu "Pomoc dla rolników szczególnie dotkniętych wpływem rosyjskiej inwazji na Ukrainę" w ramach działania "Nadzwyczajne tymczasowe wsparcie dla rolników, mikroprzedsiębiorstw oraz małych i średnich przedsiębiorstw szczególnie dotkniętych wpływem rosyjskiej inwazji na Ukrainę" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020.
Zgodnie z § 2 rozporządzenia pomoc przyznaje się rolnikowi, o którym mowa w art. 39c ust. 1 rozporządzenia 1305/2013, któremu został nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, jeżeli ten rolnik lub jego małżonek:
1) zgłosił do dnia 15 maja 2022 r. do rejestru zwierząt gospodarskich oznakowanych i siedzib stad tych zwierząt, o którym mowa w przepisach o systemie identyfikacji i rejestracji zwierząt, oznakowanie łącznie co najmniej 10 sztuk zwierząt gatunku świnia (Sus scrofa) urodzonych w siedzibie stada posiadacza tych zwierząt w okresie od dnia 1 kwietnia 2021 r. do dnia 31 marca 2022 r.;
2) zgłosił do dnia rozpoczęcia naboru wniosków o przyznanie pomocy do rejestru zwierząt gospodarskich oznakowanych i siedzib stad tych zwierząt, o którym mowa w przepisach o systemie identyfikacji i rejestracji zwierząt, oznakowanie co najmniej 1 sztuki zwierzęcia gatunku świnia (Sus scrofa) urodzonego w siedzibie stada posiadacza tego zwierzęcia od dnia 1 kwietnia 2022 r.;
3) prowadził do dnia rozpoczęcia naboru wniosków o przyznanie pomocy działalność rolniczą w zakresie chowu lub hodowli zwierząt gatunku świnia (Sus scrofa);
4) spełnia co najmniej jeden z poniższych warunków:
a) prowadzi produkcję ekologiczną w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 10 ustawy z dnia 23 czerwca 2022 r. o rolnictwie ekologicznym i produkcji ekologicznej (Dz. U. poz. 1370),
b) temu rolnikowi lub jego małżonkowi przyznano pomoc finansową w ramach działania "Działanie rolno-środowiskowo-klimatyczne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 na podstawie wniosku złożonego w 2021 r. oraz ten rolnik lub jego małżonek złożył w 2022 r. wniosek o przyznanie tej pomocy,
c) temu rolnikowi lub jego małżonkowi przyznano płatność za zazielenienie na podstawie przepisów o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na podstawie wniosku złożonego w 2021 r. oraz ten rolnik lub jego małżonek złożył w 2022 r. wniosek o przyznanie tej płatności, z tym że w przypadku gdy grunty orne rolnika lub jego małżonka obejmują mniej niż 10 hektarów, to we wnioskach złożonych w 2021 r. i 2022 r. rolnik lub jego małżonek podał co najmniej dwie różne uprawy w rozumieniu art. 44 ust. 4 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiającego przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej oraz uchylającego rozporządzenie Rady (WE) nr 637/2008 i rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009 (Dz. Urz. UE L 347 z 20.12.2013, str. 608, z późn. zm.), dalej: "rozporządzenie 1307/2013", a uprawa główna w 2021 r. i 2022 r. nie zajmuje więcej niż 75% tych gruntów ornych,
d) zrealizował operację obejmującą inwestycje służące ochronie środowiska lub zapobieganiu zmianie klimatu oraz spełnia warunki, z zastrzeżeniem których została wydana decyzja w sprawie o przyznanie pomocy finansowej na tę operację w ramach poddziałania:
- "Pomoc w rozpoczęciu działalności gospodarczej na rzecz młodych rolników" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 lub
- "Pomoc na rozpoczęcie działalności gospodarczej na rzecz rozwoju małych gospodarstw" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020,
e) zrealizował operację typu "Modernizacja gospodarstw rolnych" w ramach poddziałania "Wsparcie inwestycji w gospodarstwach rolnych" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 obejmującą inwestycje służące ochronie środowiska lub zapobieganiu zmianie klimatu oraz realizuje zobowiązania związane z pomocą finansową przyznaną na tę operację,
f) zrealizował operację typu "Inwestycje mające na celu ochronę wód przed zanieczyszczeniem azotanami pochodzącymi ze źródeł rolniczych" w ramach poddziałania "Wsparcie inwestycji w gospodarstwach rolnych" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 oraz realizuje zobowiązania związane z pomocą finansową przyznaną na tę operację,
g) wytwarza energię elektryczną w instalacji odnawialnego źródła energii w rozumieniu art. 2 pkt 13 ustawy z dnia 20 lutego 2015 r. o odnawialnych źródłach energii (Dz. U. z 2022 r. poz. 1378, 1383, 2370 i 2687) zlokalizowanej w gospodarstwie rolnym tego rolnika,
h) zrealizował inwestycję zlokalizowaną w gospodarstwie rolnym tego rolnika polegającą na wykonaniu: urządzenia wodnego do ujmowania wód powierzchniowych, na realizację którego uzyskał pozwolenie wodnoprawne, o którym mowa w art. 389 pkt 6 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne, lub stawu, na wykonanie którego dokonał zgłoszenia wodnoprawnego, o którym mowa w art. 394 ust. 1 pkt 9 Prawa wodnego.
W świetle art. 92 ust. 1 Konstytucji i art. 45 ust. 1 pkt 1 ustawy minister mógł zatem wprowadzić kryterium dywersyfikacji upraw, o którym mowa w § 2 pkt 4 lit. c rozporządzenia.
Skarżący podniósł też, że wskazane wyżej przepisy rozporządzenia i ustawy odwołują się do kryteriów zawartych w aktach prawnych Unii Europejskiej, które to akty utraciły moc z dniem 1 stycznia 2023 r. W ocenie Sądu orzekającego w kontrolowanej sprawie dla rozstrzygnięcia nie ma znaczenia okoliczność, czy utraciły moc przepisy, do których odwołuje się przepis art. 45 ust. 1 pkt 1 ustawy bądź § 2 rozporządzenia. Chodzi tu o przepisy dwóch rozporządzeń, a mianowicie rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1305/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) i uchylające rozporządzenie Rady (WE) nr 1698/2005 (Dz. Urz. UE z 2013 r. nr 347, s. 487), dalej: "rozporządzenie 1305/2013", oraz wyżej powołanego już rozporządzenia 1307/2013. W ocenie Sądu organy orzekające nie stosowały przepisów tych rozporządzeń jako podstawy prawnej swych rozstrzygnięć, natomiast stosowały przepisy § 2 rozporządzenia, które jedynie odwołały się do przepisów tych rozporządzeń unijnych przy definicji rolnika (§ 2 rozporządzenia odsyła do art. 39c ust. 1 rozporządzenia 1305/2013) i definicji uprawy (§ 2 pkt 4 lit. c rozporządzenia do art. 44 ust. 4 rozporządzenia 1307/2013). Zdaniem Sądu ewentualna utrata mocy przez przepisy, do których odwołuje się przepis stanowiący podstawę rozstrzygnięcia w zakresie definicji różnych pojęć, sama w sobie nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia.
Niezależnie od tego należy podnieść, że rozporządzenie 1305/2013 utraciło moc z dniem 1 stycznia 2023 r. na podstawie art. 154 ust. 1 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/2115 z dnia 2 grudnia 2021 r. ustanawiającego przepisy dotyczące wsparcia planów strategicznych sporządzanych przez państwa członkowskie w ramach wspólnej polityki rolnej (planów strategicznych WPR) i finansowanych z Europejskiego Funduszu Rolniczego Gwarancji (EFRG) i z Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) oraz uchylającego rozporządzenia (UE) nr 1305/2013 i (UE) nr 1307/2013 (Dz. Urz. UE L 435 z 06.12.2021, str. 1). Ma ono jednak w dalszym ciągu zastosowanie, z zastrzeżeniem rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2020/2220 z dnia 23 grudnia 2020 r. ustanawiającego niektóre przepisy przejściowe dotyczące wsparcia z Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) i z Europejskiego Funduszu Rolniczego Gwarancji (EFRG) w latach 2021 i 2022 oraz zmieniającego rozporządzenia (UE) nr 1305/2013, (UE) nr 1306/2013 i (UE) nr 1307/2013 w odniesieniu do zasobów i stosowania w latach 2021 i 2022 oraz rozporządzenie (UE) nr 1308/2013 w odniesieniu do zasobów i rozdziału takiego wsparcia na lata 2021 i 2022 (Dz. Urz. UE L 437 z 28.12.2020, str. 1), do wdrażania programów rozwoju obszarów wiejskich zgodnie z rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1305/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) i uchylającego rozporządzenie Rady (WE) nr 1698/2005 do dnia 31 grudnia 2025 r. Na tych samych warunkach ma ono zastosowanie do wydatków poniesionych przez beneficjentów i pokrytych przez agencję płatniczą w ramach tych programów rozwoju obszarów wiejskich do dnia 31 grudnia 2025 r.
Podobnie z dniem 1 stycznia 2023 r. utraciło moc rozporządzenie 1307/2013. Ma ono jednak w dalszym ciągu zastosowanie do wniosków o przyznanie pomocy odnoszących się do lat składania wniosków rozpoczynających się przed dniem 1 stycznia 2023 r. (art. 154 ust. 2 rozporządzenia 2021/2115).
Przechodząc do merytorycznej kontroli zaskarżonej decyzji Sąd przyznaje rację organowi, gdyż wnioskodawca nie wykazał w przewidziany prawem sposób, jakoby wypełniał co najmniej jeden z warunków opisany w § 2 pkt 4 lit. a-h rozporządzenia, co było warunkiem koniecznym do przyznania wnioskowanej pomocy.
Przyznanie wnioskowanej pomocy było możliwe przy spełnieniu co najmniej jednego z warunków z § 2 pkt 4 lit. a-h rozporządzenia.
Dalsze przepisy rozporządzenia zawierają szczegółowe wymogi względem treści wniosku, załączników jakie winny być do niego dołączone, w tym wymienione są konkretne dokumenty, które służą wykazaniu spełnienia danego warunku uzyskania żądanej pomocy. Z § 10 ust. 1 rozporządzenia wynika, co powinien zawierać wniosek o przyznanie pomocy, poza elementami podania określonymi w przepisach K.p.a. Istotny z punktu widzenia kontrolowanej sprawy jest punkt 7 § 10 ust. 1 rozporządzenia, w myśl którego wniosek winien zawierać informację o załącznikach dołączonych do wniosku. Nadto zgodnie z § 10 ust. 3 rozporządzenia dokonanie przez podmiot ubiegający się o przyznanie pomocy niewynikających z wezwań kierownika biura powiatowego Agencji zmian we wniosku o przyznanie pomocy lub w dokumentach dołączonych do tego wniosku po upływie 7 dni od dnia zakończenia terminu składania wniosków o przyznanie pomocy nie ma wpływu na przyznanie pomocy i jej wysokość. Rozporządzenie zawiera więc jasne i jednoznaczne przepisy określające i wyjaśniające, w jakim terminie wniosek powinien zostać złożony, co powinien zawierać składany wniosek o pomoc oraz przy pomocy jakich dokumentów można wykazać spełnienie przez wnioskodawcę przesłanek warunkujących przyznanie żądanej pomocy.
Termin do składania wniosków rozpoczął się 18 stycznia 2023 r. i trwał do 7 lutego 2023 r. Nadto, co wynika z powyżej zacytowanych przepisów rozporządzenia, przez 7 dni od zakończenia terminu składania wniosków można było dokonywać zmian we wniosku i w dokumentacji do niego załączonej.
Skarżący złożył wniosek o pomoc z opisanego wyżej działania 19 stycznia 2023 r. nie dołączając żadnych załączników. Zakreślony termin do składania wniosków (do 7 lutego 2023 r.) dotyczy również załączników. Świadczy o tym jednoznacznie treść:
- § 10 ust. 3 rozporządzenia, w którym wykluczono samodzielną (czyli bez wezwania organu) możliwość zmian we wniosku oraz dokumentach dołączonych do wniosku po upływie 7 dni od dnia zakończenia terminu składania wniosków;
- § 10 ust. 1 i 2 rozporządzenia określająca w sposób jasny i pełny elementy wniosku oraz rodzaje załączników potwierdzających spełnienie warunków otrzymania pomocy;
- § 9 rozporządzenia stanowiącego o materialnoprawnym, nie podlegającym przywróceniu charakterze terminu składania wniosku, którego elementem składowym są załączniki.
Załączniki stanowią zatem integralną część wniosku, a więc podlegają takim samym rygorom czasowym jak wniosek. Obowiązkiem wnioskodawcy było zatem złożenie w stosownym terminie wniosku wraz z załącznikami - konkretnymi dokumentami - uzasadniającymi spełnienie wszystkich koniecznych do przyznania żądanej pomocy warunków.
Analiza złożonego wniosku wskazuje, że skarżący nie zaznaczył żadnego pola w części II "informacja o złożonych załącznikach". Już zatem sama treść wniosku wskazuje, że wnioskodawca nie dołączył w stosownym terminie koniecznych załączników. Co więcej, we wniosku nie tylko nie zaznaczono żadnego pola w części II, ale też żadnego załącznika do wniosku nie dołączono.
Dokonując charakterystyki postępowania administracyjnego "wnioskowego" o przyznanie pomocy należy wskazać, że zgodnie z art. 27 ust. 1 ustawy organ, przed którym toczy się postępowanie:
1) stoi na straży praworządności;
2) jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy;
3) udziela stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania;
4) zapewnia stronom, na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania i na ich żądanie, przed wydaniem decyzji administracyjnej, umożliwia im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań; przepisów art. 81 K.p.a. nie stosuje się.
Ponadto zgodnie z art. 27 ust. 2 ustawy strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniu, o którym mowa w ust. 1, są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek; ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne.
Wskazane wyżej regulacje nakładają na organy administracyjne wyłącznie obowiązek rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, wprowadzając tym samym odstępstwo od określonej w art. 7 i 77 § 1 K.p.a. zasady podejmowania z urzędu czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu sprawy i wyczerpującego zebrania materiału dowodowego.
Porównanie regulacji dotyczących postępowania w sprawie przyznania pomocy z zasadami ogólnymi wymienionymi w K.p.a. wskazuje, że ustawodawca w omawianej kategorii spraw uczynił pewien wyjątek od zasady inkwizycyjności wyrażonej w art. 7 K.p.a. Zgodnie z tą zasadą organy administracji publicznej, w toku postępowania podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. W przypadku przyznawania przedmiotowej pomocy obowiązek ten został ograniczony jedynie do wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Przy czym chodzi tu przede wszystkim o dowody wskazane we wniosku oraz innych dokumentach dołączonych przez wnioskodawcę.
Organy administracji publicznej nie mają natomiast obowiązku działania z urzędu w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Wprowadzone istotne odstępstwa od ogólnych zasad przewidzianych w K.p.a., wskazują na obowiązek (ciężar) aktywnego uczestnictwa w postępowaniu przez wnioskodawcę, w tym przedstawienia dowodów. Ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne. Organ nie był zatem zobowiązany do podjęcia wszechstronnych czynności dowodowych w celu załatwienia sprawy.
Mając na względzie opisane wyżej odstępstwa procesowe, szczególną rolę wnioskodawcy w tym postępowaniu, który je inicjuje oraz jednocześnie ponosi ciężar dowodzenia faktów z których wyprowadza korzystne dla siebie skutki - przyznanie pomocy, należy stwierdzić, że w realiach kontrolowanej sprawy skarżący nie wykazał w stosownym terminie istnienia warunków, niezbędnych do pozytywnego rozpatrzenia jego wniosku.
Odrębnego odniesienia się przez Sąd wymaga zawarty w skardze zarzut, że określony w § 2 pkt 4 lit. c rozporządzenia warunek jest dyskryminujący wobec posiadaczy mniej niż 10-hektarowych gospodarstw rolnych, w których uprawa główna nie zajmuje więcej niż 75% gruntów ornych, podczas gdy warunku takiego nie ma dla przyznania płatności za zazielenienie. Zarzut powyższy nie jest zasadny.
Zgodnie z art. 39c pkt 3 rozporządzenia 1305/2013 państwa członkowskie kierują wsparcie do beneficjentów najbardziej dotkniętych wpływem rosyjskiej inwazji na Ukrainę poprzez określenie, w oparciu o dostępne dowody, warunków kwalifikowalności i - w przypadku gdy dane państwo członkowskie uzna to za właściwe - kryteriów wyboru, które muszą być obiektywne i niedyskryminacyjne. Wsparcie zapewnione przez państwa członkowskie przyczynia się do bezpieczeństwa żywnościowego lub przeciwdziałania zakłóceniom równowagi na rynku i wspiera rolników angażujących się w co najmniej jedno z następujących działań służących realizacji tych celów: a) gospodarka o obiegu zamkniętym; b) gospodarka składnikami odżywczymi; c) efektywne wykorzystywanie zasobów; d) metody produkcji przyjazne dla środowiska i klimatu.
Postępowania w przedmiocie przyznania pomocy dla rolników szczególnie dotkniętych wpływem rosyjskiej inwazji na Ukrainę i postępowanie w przedmiocie przyznania płatności to dwa różne postępowania, stąd nie można zasadnie zarzucać naruszenia zakazu dyskryminacji, o którym mowa w art. 39c pkt 3 rozporządzenia 1305/2013 z uwagi na odmienne warunki przyznania wskazanej pomocy i płatności za zazielenienie.
Ponadto, w art. 39c pkt 3 lit. d rozporządzenia 1305/2013 wskazano, że przedmiotowa pomoc wspiera rolników angażujących się w stosowanie metod produkcji przyjaznych dla środowiska i klimatu. Jedną z takich metod jest dywersyfikacja (zróżnicowanie) upraw, mająca wyeliminować jednostronne wykorzystanie gleby, skutkując zwiększeniem różnorodności biologicznej na gruntach ornych.
W § 2 pkt 4 lit. c rozporządzenia przewidziano warunek dywersyfikacji upraw dotyczący gruntów ornych obejmujących mniej niż 10 ha i powiązanie go z warunkiem przyznania płatności za zazielenienie na podstawie wniosku złożonego w 2021 r. i złożeniem takiego wniosku w 2022 r. Zgodnie z tym przepisem pomoc przyznaje się rolnikowi jeżeli przyznano mu płatność za zazielenienie na podstawie przepisów o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na podstawie wniosku złożonego w 2021 r. oraz ten rolnik złożył w 2022 r. wniosek o przyznanie tej płatności, z tym że w przypadku gdy grunty orne rolnika obejmują mniej niż 10 ha, to we wnioskach złożonych w 2021 r. i 2022 r. rolnik podał co najmniej dwie różne uprawy w rozumieniu art. 44 ust. 4 rozporządzenia 1307/2013, a uprawa główna w 2021 r. i 2022 r. nie zajmuje więcej niż 75% tych gruntów ornych.
Stosownie do art. 44 ust. 4 rozporządzenia 1307/2013 uprawa oznacza uprawę dowolnego z różnych rodzajów zdefiniowanych w klasyfikacji botanicznej upraw, przy czym uprawy ozime i uprawy jare uważa się za odrębne, nawet jeśli należą do tego samego rodzaju.
Zgodnie z informacjami podanymi przez organy warunek z § 2 pkt 4 lit. c rozporządzenia nie został przez skarżącego spełniony, gdyż we wniosku o płatności za zazielenienie na rok 2021 i 2022 uprawa główna zajmowała więcej niż 100% gruntów ornych. Podany przez organy odsetek gruntów ornych zajmowanych przez uprawę główną (100%) co prawda nie odpowiada rzeczywistości, gdyż - jak wynika z akt administracyjnych - uprawa główna w roku 2021 zajmowała 79,46% powierzchni gruntów ornych, a w roku kolejnym 87,07%, ale uchybienie to nie miało wpływu na wynik sprawy, gdyż w każdym z tych lat uprawa główna zajmowała więcej niż 75% gruntów ornych, w związku z tym nie została spełniona przesłanka z § 2 pkt 4 lit. c rozporządzenia.
Zgodnie z art. 44 ust. 4 rozporządzenia 1307/2013 dywersyfikacja upraw obowiązuje rolników chcących uzyskać płatności bezpośrednie w przypadku, gdy grunty orne rolnika obejmują od 10 hektarów. Gdy powierzchnia gruntów wynosi od 10 do 30 hektarów, wtedy na gruntach tych muszą występować co najmniej dwie różne uprawy. Uprawa główna nie może zajmować więcej niż 75 % tych gruntów ornych. W przypadku zaś gdy grunty orne rolnika obejmują więcej niż 30 hektarów, na gruntach tych muszą występować co najmniej trzy różne uprawy. Uprawa główna nie może zajmować więcej niż 75 % tych gruntów ornych, a dwie uprawy główne łącznie nie mogą zajmować więcej niż 95% tych gruntów ornych.
Wprowadzenie dywersyfikacji upraw dla płatności bezpośrednich w stosunku do gruntów większych niż 10 ha oznacza, że rolnik posiadający grunty o mniejszej powierzchni, jak to jest w przypadku skarżącego, nie jest zobowiązany do ich dywersyfikacji, aby uzyskać tego rodzaju płatność. Natomiast na potrzeby spełniania warunków przyznawania pomocy w ramach wsparcia dla rolników szczególnie dotkniętych wpływem rosyjskiej inwazji na Ukrainę, czego dotyczy kontrolowana sprawa, należy - zgodnie z art. 39c pkt 3 lit. d rozporządzenia 1305/2013 - wykazać się stosowaniem praktyk korzystnych dla klimatu i środowiska. Z tego powodu zgodne z rozporządzeniem 1305/2013 było uwzględnienie w § 2 pkt 4 lit. c rozporządzenia ustanowienie wymogu dywersyfikacji upraw dla gruntów ornych mniejszych niż 10 ha.
Skoro zatem skarżący w określonym przepisami prawa terminie nie wykazał zaistnienia warunków niezbędnych do przyznania żądanej pomocy, Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.