III SA/Po 400/23

III SA/Po 400/23 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2023-08-09
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-06-27
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Jacek Rejman /sprawozdawca/
Marzenna Kosewska /przewodniczący/
Walentyna Długaszewska
Symbol z opisem
6550
Sygn. powiązane
I GSK 1296/23 - Wyrok NSA z 2024-04-17
Skarżony organ
Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Sentencja
Dnia 9 sierpnia 2023 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzenna Kosewska Sędzia WSA Walentyna Długaszewska Asesor sądowy WSA Jacek Rejman (spr.) Protokolant: St. sekr. sąd. Anna Skrzypczak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 sierpnia 2023 roku sprawy ze skargi H. K. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P. z dnia 12 września 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej na rok 2021 I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w R. z siedzibą w M. z dnia 13 kwietnia 2022 r. nr [...]; II. zasądza od Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P. na rzecz skarżącej kwotę 200,- (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 12 września 2022 r. nr [...] Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P. (dalej: Dyrektor WOR ARiMR/w P.; organ II instancji; organ odwoławczy), na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. 2021 r., poz. 735) - dalej: k.p.a. w zw. z art. 10 ust. 1 i 2
ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz.U.
z 2019 r., poz. 1505) - dalej: ustawa o ARiMR, w wyniku rozpatrzenia sprawy z
odwołania H. K. (dalej także: wnioskodawczyni, skarżąca; strona) od
decyzji Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji
Rolnictwa w R. zs. w M. G. (dalej: Kierownik BP ARiMR w R.; Kierownik BP; organ I instancji) z dnia 13 kwietnia 2022 r. nr [...], wydanej w przedmiocie płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej (PROW 2014-2020) na rok 2021 – utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
Rozstrzygnięcia te zostały wydane w następującym stanie sprawy,
przestawionym w uzasadnieniu decyzji odwoławczej.
W dniu 13 kwietnia 2022 r. Kierownik BP ARiMR w R., po rozpatrzeniu sprawy z wniosku H. K. z dnia 17 czerwca 2018 r. o przyznanie płatności, wydał decyzję w sprawie odmowy przyznania płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej (PROW 2014-2020) na rok 2021, stwierdzając po stronie wnioskodawczyni sztuczne stworzenie warunków do uzyskania płatności.
W odwołaniu H.K. nie zgodziła się ze stanowiskiem organu o sztucznym stworzeniu warunków, podnosząc, że wszystkie trzy gospodarstwa [prowadzone odrębnie przez wnioskodawczynię oraz jej synów J. K. i D. K. - przyp. wł. Sądu] są niezależne, a organ nie wykazał, że miało miejsce stworzenie sztucznych warunków wymaganych do otrzymania płatności.
Decyzją z dnia z dnia 12 września 2022 r. Dyrektor WOR ARiMR w P. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Kierownika BP.
W uzasadnieniu organ II instancji wyjaśnił, że w dniu 17 czerwca 2021 r. H. K. złożyła wniosek o przyznanie płatności na rok 2021, wskazując do płatności działki ewidencyjne: działkę nr [...]położoną w województwie d., powiecie g., gminie J., obrębie O.; działki nr [...]i [...]położone w województwie d., powiecie g., gminie W. miasto, obrębie W.; działkę nr [...]położoną w województwie d., powiecie g., gminie obszar wiejski, obrębie K.; działki nr [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...]i [...]położone w województwie d., powiecie g., gminie W. obszar wiejski, obrębie P.;
działki nr [...], [...], [...], [...], [...]i [...]położone w województwie d., powiecie g., gminie W. obszar wiejski, obrębie W.; działkę nr [...]położoną w województwie w., powiecie r., gminie B., obręb G.W.; działkę nr [...]położoną w województwie w., powiecie r., gminie B., obrębie G.; działkę nr [...]położoną w województwie w., powiecie r., gminie M. G. obszar wiejski, obrębie G.; działkę nr [...]położoną w województwie w., powiecie r., gminie M. G. obszar wiejski, obrębie W.; działki nr [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...]i [...]położone w województwie w., powiecie r., gminie M. G. obszar wiejski, obrębie R.
Organ odwoławczy podniósł, że wniosek H. K. o przyznanie
płatności na rok 2021 dotyczy jednostki, która nie jest "jednostką" samodzielnie prowadzącą działalność rolniczą, posiadająca autonomię w zakresie zarządzania
swoim gospodarstwem i siedzibą stada. Wobec tego uznał, że w sprawie należy zastosować art. 60 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr
1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylającego rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i
(WE) nr 485/2008 (Dz.Urz. UE L 347 z 20.12.2013 r. ze zm.) - dalej: rozporządzenie
nr 1306/2013, w myśl którego bez uszczerbku dla przepisów szczególnych, osobom fizycznym nie przyznaje się jakichkolwiek korzyści wynikających z sektorowego prawodawstwa rolnego, jeżeli stwierdzono, że warunki wymagane do uzyskania takich korzyści zostały sztucznie stworzone, w sprzeczności z celami tego prawodawstwa. Przez korzyści sprzeczne z celami danego systemu wsparcia należy rozumieć podział gospodarstwa dokonany wyłącznie w celu uniknięcia zastosowania stawek degresywnych w przypadku płatności ONW, płatności rolno-środowiskowo-
klimatycznych oraz ekologicznych w ramach PROW 2014-2020, limitów powierzchniowych w przypadku płatności ONW, płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej oraz ekologicznej w ramach PROW 2014-2020 oraz płatności
zalesieniowej i płatności inwestycyjno-leśnej, płatności dla młodych rolników, płatności
do roślin wysokobiałkowych, stworzenie pozorów prowadzenia działalności rolniczej
dla uzyskania pomocy, podział gospodarstwa dokonany w celu uzyskania statusu
rolnika aktywnego zawodowo uprawniającego do ubiegania się o płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, płatności ONW i płatności ekologicznej, w celu uniknięcia obowiązku dywersyfikacji upraw i utrzymywania obszarów ekologicznych w przypadku ubiegania się o płatność za zazielenienie. Natomiast jako korzyść
sprzeczną z celami systemu wsparcia związanego z produkcją należy uznać taki
podział stada zwierząt, który umożliwi przyznanie płatności do krów bądź płatności do bydła z ominięciem limitu liczbowego zwierząt wynikającego z przepisów prawa krajowego, tj. ustawy obszarowej.
Organ zaznaczył, że istota sporu sprowadza się do oceny czy H. K. sztucznie stworzyła wraz z mężem M. K. i synami J.
K. i D. K. warunki wymagane do uzyskania korzyści
wynikających z sektorowego prawodawstwa rolnego, w sprzeczności z celami tego prawodawstwa.
Organ II instancji stwierdził, że w uzasadnieniu przedstawia mechanizm zastosowany przez stronę i powiązane z nią osoby, mający na celu
zmaksymalizowanie wysokości płatności i uzyskanie płatności do działek oraz
zwierząt, do których na mocy przepisów szczegółowych płatność nie zostałaby przyznana z powodu przekroczenia maksymalnej powierzchni i limitu zwierząt. Organ zaznaczył, że w celu uwypuklenia tego procederu, mimo że stroną jest H.
K., poruszone zostały również kwestie dotyczące jej męża oraz gospodarstw rolnych obydwu synów wnioskodawczyni. Wyjaśnił w tym względzie, że w związku z procedowaniem wniosku skarżącej o przyznanie płatności na rok 2019 przeanalizował oświadczenie D. K. z dnia 24 maja 2021 r. o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania, załączone do skargi na decyzję nr [...] Dyrektora WOR ARiMR w P. z dnia 19 kwietnia 2021 r., złożone w celu
uzyskania zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. W tym dokumencie syn wnioskodawczyni w pkt. 6 dotyczącym dochodów i źródła utrzymania
wnioskodawcy i osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym wskazał oprócz siebie (dochód z tytułu gospodarstwa rolnego) następujące osoby: A.J. (dochód z tytułu emerytury rolniczej, w tym dodatek pielęgnacyjny z tytułu niezdolności do samodzielnej egzystencji), M. K. (dochód z tytułu renty KRUS z tytułu niezdolności do pracy), J. K. (dochód z tytułu renty chorobowej i gospodarstwo rolne) i H. K. (dochód z tytułu gospodarstwa rolnego). W pkt 7 formularza wnioskodawca oświadczył, że całość przychodów otrzymywanych w gospodarstwie domowym przez jego członków jest przeznaczona na leczenie, rehabilitację, zakup leków, opłaty za media, wyżywienie i utrzymywanie domu. Członkowie domu korzystają z pomocy społecznej, zapłata za dzierżawę gruntów rolnych i roczna spłata kredytów, to wydatek pokrywany z dopłat ARiMR do gruntów na poziomie ponad 200 000 zł rocznie. Kwota zaciągniętych kredytów, limitów kredytowych i debetów na rachunku, pozostających w aktualnej spłacie wynosi 790 799,49 zł. Gospodarstwo rolne nie przynosi żadnych dochodów i generuje straty na poziomie 16 660 zł miesięcznie. W związku z pandemią oraz rozprzestrzeniającym się ASF zamknięto wiele rynków zagranicznych, odbierających z Polski żywiec wieprzowy, wołowy i mleko. Ceny za sprzedany przez nasze gospodarstwo żywiec wieprzowy spadły nawet o 44%, z poziomu 5,70 zł/kg w listopadzie 2019 r. do 3,30 zł/kg w grudniu 2020 r. Natomiast środki do produkcji rolnej (nawozy, koncentraty, energia elektryczna, olej napędowy) "poszybowały w górę" (ceny), co przyczyniło się do tego, że przychód z produkcji rolnej bardzo się obniżył a moja sytuacja majątkowa i osobista balansują na granicy upadku. W ocenie organu powyższe oznacza, że skarżąca wraz z mężem i synami tworzą wspólnie zarządzane gospodarstwo rolne. Ponadto dalsza szczegółowa weryfikacja dokumentów zgromadzonych w sprawie wykazała istnienie ścisłych powiązań nie tylko osobowych, ale przede wszystkim ekonomiczno-
technicznych pomiędzy tymi podmiotami. Zebrany w przedmiotowej sprawie materiał dowodowy wskazał już w 2019 r. także na wspólne - rodzinne administrowanie zwierzętami, deklarowanymi do płatności przez tych wnioskodawców. W związku z tym Kierownik BP przy ponownej ocenie wniosku H. K. o przyznanie płatności
na rok 2021 zweryfikował również wnioski o płatności na rok 2021 i materiał dowody przedłożony przez synów skarżącej, tj. D K. i J. K., który występował jednocześnie jako pełnomocnik każdego z pozostałych wnioskodawców.
Okoliczności dotyczące stworzenia sztucznych warunków wymagały
porównania sposobu działania, powiązań osobowych, wychwycenia mechanizmów działania i treści składanych wniosków. Ustalenie tych mechanizmów nastąpiło po analizie wniosków składanych przez opisywane osoby na przestrzeni kilku lat, gdy pewien schemat działania nabrał cech powtarzalności. Dopiero dokładna weryfikacja mechanizmów i ich identyczność w pozostałych sprawach o przyznanie płatności pozwoliła na zwrócenie uwagi na faktyczny cel skoordynowanych działań,
pozwalających na uzyskanie maksymalnych korzyści finansowych w różnych schematach pomocowych, co jest sprzeczne z celami prawa wspólnotowego i ma na
celu jego ominięcie. Zasadniczym celem płatności finansowanych przez Unię
Europejską jest wspieranie rolników, tj. osób faktycznie uprawiających grunty rolne. System dopłat został ustanowiony dla wyrównania dochodowości gospodarstw
rolnych, poprawy warunków życia, pracy i produkcji w rolnictwie. Środki pomocowe przeznaczone na finansowanie płatności w ramach wspólnej polityki rolnej pochodzą
z budżetu Unii Europejskiej, w związku z czym podlegają ochronie zgodnie z ogólnymi zasadami ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich ustanowionymi w rozporządzeniu Rady (WE, EURATOM) nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz.Urz. UE nr L 312 z dnia 23 grudnia 1995 r. ze zm.) - dalej: rozporządzenie nr 2988/95. Zgodnie z jego przepisami środki te muszą być wydatkowane zgodnie z zasadami rzetelnego zarządzania finansami, ogólną zasadą słuszności i proporcjonalności. Prawo wspólnotowe nakłada bowiem na Komisję Europejską i Kraje Członkowskie obowiązek badania, czy środki
te są wykorzystywane zgodnie z ich przeznaczeniem. Stosownie do art. 4 ust. 3 rozporządzenia nr 2988/95 działania skierowane na pozyskanie korzyści w sposób sprzeczny z odpowiednimi celami prawa wspólnotowego mającymi zastosowanie w danym przypadku poprzez sztuczne stworzenie warunków celu uzyskania tej korzyści, prowadzą do nieprzyznania lub wycofania korzyści.
Organ podniósł, że interpretacja omawianych przepisów była przedmiotem rozważań Trybunału Sprawiedliwości UE, który w wyroku z dnia 12 września 2013 r. sygn. akt C-434/12 wskazał, że dowód w zakresie praktyki stanowiącej nadużycie ze strony potencjalnego beneficjenta takiego wsparcia wymaga, po pierwsze, zaistnienia ogółu obiektywnych okoliczności, z których wynika, że pomimo formalnego poszanowania przesłanek przewidzianych w stosownych uregulowaniach cel
realizowany przez te uregulowania nie został osiągnięty, a po drugie, wystąpienia subiektywnego elementu w postaci woli uzyskania korzyści wynikającej z uregulowań Unii poprzez sztuczne stworzenie wymaganych dla jej uzyskania przesłanek. Trybunał stwierdził, że do sądu odsyłającego należy rozważenie obiektywnych dowodów pozwalających na stwierdzenie, iż poprzez sztuczne stworzenie warunków
wymaganych do otrzymania płatności z sytemu wsparcia EFRROW ubiegający się o
taką płatność zamierzał wyłącznie uzyskać korzyść sprzeczną z celami tego systemu.
W tym względzie sąd odsyłający może oprzeć się nie tylko na elementach takich jak więzi prawna, ekonomiczna lub personalna między osobami zaangażowanymi w podobne projekty inwestycyjne, lecz także na wskazówkach świadczących o istnieniu zamierzonej koordynacji pomiędzy tymi osobami.
Organ odwoławczy zauważył również, że przepis art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013 zawiera klauzulę generalną pozwalającą organom administracyjnym na podejmowanie działań mających na celu zapobieżenie obejścia prawa przez podmioty ubiegające się o przyznanie płatności i ich otrzymanie wbrew intencjom prawodawcy unijnego. Warunki można uznać za stworzone sztucznie, jeżeli na podstawie
istniejących okoliczności faktycznych można przyjąć, że nie miałyby one miejsca,
gdyby podmiot działał rozsądnie, kierując się zgodnymi z prawem motywami innymi
niż uzyskanie korzyści sprzecznej z celami systemu wsparcia.
W ocenie organu, mimo że wnioskodawczyni oraz jej synowie prowadzą
formalnie gospodarstwa samodzielne, mające formalnie określonego zarządcę,
własny numer ewidencyjny, konto, na które przelewane były środki, to jednak są one gospodarstwami ściśle powiązanymi ze sobą, tworząc jedno rodzinne gospodarstwo rolne. Organ podniósł w tym względzie, że przyjętą tezę potwierdzają m.in. powiązania osobowe. W małżeństwie H. i M. K. obowiązuje ustrój wspólności majątkowej małżeńskiej, zatem wszelkie przysporzenia i obciążenia dotyczą obojga małżonków, a wszelkie koszty i przychody z prowadzonej działalności stanowią zobowiązania i dochody wspólne. O powyższym, świadczy § 5 umowy darowizny z
dnia 12 grudnia 1996 r. (akt notarialny rep. A nr [...]) stanowiący, że "H. K. oświadcza, że powyższe darowizny gospodarstwa rolnego przyjmuje oraz wyjaśnia, że z mężem umowy majątkowej małżeńskiej nie zawierała", jak i wyjaśnienia H. K. z dnia 20 grudnia 2021 r., że "ochronę chemiczną przed chwastami i chorobami wykonywał M. K.. W załączeniu zaświadczenie nr [...] z 7 kwietnia 2014 r. o ukończeniu szkolenia, ważne przez pięć lat. (...) zarówno w pracach polowych jak i przy obsłudze zwierząt pomagał mi M. K. , mój mąż, z którym zawarłam związek małżeński w 1977 roku. (...) Ilość zwierząt hodowanych przeze mnie w latach 2014-2019 była podyktowana zarówno powierzchnią budynków,
w których przetrzymywane były zwierzęta, możliwościami finansowymi, koniunkturą na rynku oraz możliwościami fizycznymi moimi i męża (...) Wspólnie z mężem M. K. zajmowałam się posiadanymi zwierzętami w 2019 r. [...] W gospodarstwie pracuję wraz mężem. Razem wykonujemy prace polowe i zajmujemy się zwierzętami" (wyjaśnienia H.K. z dnia 4 lutego 2022 r.). Organ II instancji przyjął na tej podstawie, że H. K. nie tylko nie zaprzeczyła, iż w jej małżeństwie obowiązuje ustrój wspólności majątkowej małżeńskiej, ale i również potwierdziła, że wszelkie czynności w gospodarstwie wykonuje z mężem M. K.. Nadto organ zaznaczył, że pomimo panującej w małżeństwie wspólności majątkowej małżeńskiej oraz wspólnego zarzadzania gospodarstwem M. K. w dniu 11 maja 2021 r. wystąpił z wnioskiem do ARiMR o nadanie mu indywidualnego numeru producenta, jako samodzielnemu producentowi rolnemu.
Organ II instancji wskazał również na to, że ze Zintegrowanego Systemu Zarządzania i Kontroli [ZSZiK] wynika, że indywidualny numer producenta H. K. nadano 29 marca 2004 r., D. K. 17 stycznia 2012 r.,
natomiast J. K. 23 lutego 2005 r., zatem każda z tych osób odrębnie mogła się ubiegać o przyznanie płatności w tym samym czasie. Zdaniem organu, mimo tego że osoby te prowadzą formalnie gospodarstwa samodzielne, są one ze sobą
ściśle powiązane. H. K. oraz jej synowie mają taki sam adres zarówno zamieszkania i do korespondencji, jak i siedziby stada. Wskazane działki ewidencyjne stanowią własność strony, a zatem wszelkie decyzje dotyczące zarządzania gruntami zgłoszonymi do płatności czy zwierzętami były podejmowane pod wyżej wskazanym adresem, tj. wspólnie. Według organu powyższe potwierdza, że gospodarstwa tych wszystkich osób fizycznych nie stanowią odrębnych jednostek produkcyjnych i
powstały wyłącznie w celu obejścia przepisów. Ponadto zauważył, że J.K. był pełnomocnikiem zarówno H. K., jak i swojego brata D. K.. W tym względzie podniósł, że strona ma prawo ustanowić pełnomocnika, ale J. K. był jednym z uczestników opisywanego procederu, a jego działania znacznie przekraczały zakres umocowania.
Organ podkreślił, że od 18 maja 2011 r. do 18 listopada 2013 r. środki finansowe przyznane H. K. z tytułu schematów realizowanych przez ARiMR przelewano na konto bankowe o wskazanym przez organ numerze. Na tożsame konto przelewano płatności przyznane J. K. od 2005 r. do 18 listopada
2013 r. Z kolei D. K., ubiegając się o wpis do ewidencji producentów i nadanie mu indywidualnego numeru producenta, 16 stycznia 2012 r. wskazał
powyższe konto jako właściwe do przekazywania przyznanych mu środków. Ponadto
19 listopada 2013 r. w zmianie do wniosku o wpis do ewidencji producentów zarówno H. K., jak i jej synowie wskazali nowe, to samo konto bankowe, na które miały być przelewane przyznane im płatności. Jego posiadaczem był J. K., który od 19 listopada 2013 r. miał umocowanie od swojego brata D. K. oraz matki H. K. do reprezentowania ich w postępowaniach prowadzonych przez organy ARiMR, a sam z kolei udzielił pełnomocnictwa H. K. do działania w jego imieniu, które do 10 lipca 2018 r., czyli do dnia złożenia przez syna kolejnej zmiany do wniosku o wpis do ewidencji producentów, mogła reprezentować J. K. przed organami ARiMR. W roku 2021, w trakcie weryfikacji pod kątem tworzenia sztucznych warunków, osoby te zmieniły konta bankowe, na które mają być przelewane środki przez ARiMR.
Dalej organ wyjaśnił, że zależność lokalizacyjną i jednocześnie techniczną
między opisywanymi gospodarstwami rolnymi potwierdzają również umowy użyczenia dotyczące budynków mieszkalnych, budynków inwentarsko-gospodarczo-
magazynowo-garażowych i budowli - płyt gnojowych, zbiorników na gnojówkę,
silosów, utwardzonych i nieutwardzonych placów manewrowych, jak i wybiegów dla zwierząt. H. K. użyczała tych obszarów oraz znajdujących się na nich budynków i budowli bezpłatnie, przy jednoczesnym ich wykorzystywaniu w ramach swojego gospodarstwa. Powyższe wynika z umowy użyczenia z dnia 1 marca 2015 r., zawartej z J. K. (na czas nieokreślony) i umowy o bezpłatne korzystanie z dnia 23 czerwca 2011 r. zawartej z D. K. (do 23 czerwca 2022 r.), dotyczące stanowiącej własność H. K. działki ew. nr [...]i znajdujących się tam budynków i budowli. Na działce tej H. K.
przetrzymuje zwierzęta i maszyny rolnicze (wyjaśnienia z dnia 16 sierpnia 2021 r.). Z działki tej oraz budynków i budowli na niej się znajdujących swobodnie korzystała nie tylko H. K., ale i jej synowie. Bezpłatne użytkowanie przez tak długi czas wskazanych obiektów przez synów strony potwierdza powiązania nie tylko rodzinne,
ale przede wszystkim ekonomiczno-techniczne.
Następnie organ stwierdził, że brak odrębności gospodarstw rolnych H. K. oraz jej synów potwierdza wspólne przetrzymywanie zwierząt. Wszystkie trzy siedziby stada zarejestrowano na działce ew. nr [...]stanowiącej własność H. K.. Rejestracja siedzib stad w tej samej lokalizacji przez te osoby, przy jednoczesnym występowaniu przez nie o płatności na ściśle określoną liczbę zwierząt wynikającą z ustawy o płatnościach miała na celu uzyskanie wyższych korzyści finansowych. Beneficjenci ci w rzeczywistości wspólnie zarządzali inwentarzem żywym deklarowanym do płatności i ponosili koszty związane z funkcjonowaniem stada. Potwierdzeniem powyższego może być ten sam rodzaj produkcji zwierzęcej oraz umowy zawarte między tymi osobami i wyjaśnienia H. K. z dnia 20 grudnia 2021 r., w których podkreśliła, że liczba zwierząt hodowlanych przeze mnie w latach 2014-2019 była podyktowana zarówno powierzchnią budynków, w których przetrzymywane były zwierzęta, możliwościami finansowymi, koniunkturą na rynku
oraz możliwościami fizycznymi jej i męża, w latach 2014-2019 niezmiennie posiadała tylko jedną siedzibę stada, zwierzęta H., D. i J. K. utrzymywane były w oddzielnych grupach, tj. osobnych rzędach, osobnych kojcach lub osobnych pomieszczeniach; zlokalizowane były pod jednym adresem pocztowym, lecz pod osobnymi numerami siedzib stad; z J. K. oraz D.K. ma podpisane osobne wieloletnie umowy użyczenia nie wszystkich, lecz wybranych budynków i budowli.
Organ ocenił, że wyjaśnienia H. K. w kwestii odrębnego przetrzymywania zwierząt są niewiarygodne, bowiem jak wynika z umów użyczenia – wszystkie pomieszczenia i budynki inwentarsko-gospodarczo-magazynowo-garażowe oraz budowle (płytę gnojową, zbiorniki na gnojówkę, silos, place manewrowe i wybiegi dla zwierząt) skarżąca użyczyła synom do nieodpłatnego użytkowania i swobodnego dostępu. Ponadto organ podkreślił, że umową zbycia całości nawozów naturalnych, tj. obornika stałego i gnojówki, D. K. przekazuje od dnia 1 stycznia 2012 r. H. K. nawozy naturalne w zamian za słomę z jej pól. Umowa obowiązuje do dnia 1 stycznia 2023 r. i zdaniem organu w związku z powyższym trudno uznać opisywane gospodarstwa rolne jako samodzielne i odrębne.
Z kolei w odniesieniu do produkcji zwierzęcej, Dyrektor WOR ARiMR stwierdził,
że zwierzęta deklarowane do płatności przez H. K. i jej synów – jak to
wynika z historii przemieszczeń (system ZSZiK) – mimo przebywania w tej samej lokalizacji, w tych samych budynkach inwentarskich (co potwierdzają zawarte umowy użyczenia), zmieniały na przestrzeni lat właściciela, przy czym organ szczegółowo
opisał zmiany właścicielskie dotyczące bydła. Podsumowując tę część rozważań,
organ odwoławczy wskazał, że liczne i wielokierunkowe przemieszczenia zwierząt w obrębie omawianych gospodarstw były inicjowane przez rzekomo odrębne
gospodarstwa rolne w celu zapewnienia uzyskania płatności do większej liczby
zwierząt niż wynikającej z ustawy o płatnościach. Organ stwierdził, że nie neguje
dobrych relacji rodzinnych, jednak wspólne adresy zamieszkania, korespondencji, siedziby stada, konto bankowe i wspólny pełnomocnik uczestniczący w omawianym mechanizmie powodują, że działanie te miały na celu uzyskanie wyższych dopłat w różnych schematach realizowanych przez ARiMR. Osoby fizyczne, które
zarejestrowały swoje siedziby stada w lokalizacji R. [...] , [...] M. G. nie prowadziły gospodarstwa samodzielnie, ale wspólnie zarządzały sztucznie wydzielonymi stadami, dysponowały paszą dla zwierząt i utrzymywały budynki inwentarskie. Organ zauważył, że obrót składnikami majątkowymi gospodarstwa, np. zwierzętami, może być kształtowany swobodnie między gospodarstwami, natomiast o sztucznym stworzeniu warunków do uzyskania wsparcia decyduje fakt, że mimo rzekomo dokonanego i zgłoszonego zbycia zwierzęcia pozostaje ono de facto w zarządzie zbywającego, stanowiąc organizacyjnie i gospodarczo nadal nierozerwalną część pierwotnego gospodarstwa (np. w zakresie wypasu, udoju itd.). Doszło zatem do sztucznego wydzielenia i przemieszczania zwierząt, a także pozornego zarejestrowania siedzib stada, które były wspólnie zarządzane. To skarżąca wspólnie z mężem i synami decydowali o miejscu przetrzymywania zwierząt będących na stanie wyżej wspomnianych gospodarstw, sposobie ich karmienia i przeznaczeniu. Zasadniczym zaś celem płatności do gruntów rolnych i do zwierząt, finansowanych przez Unię Europejską, jest wspieranie rolników, tj. osób, które faktycznie uprawiają grunty lub hodują zwierzęta.
Organ II instancji wyjaśnił również, że wsparcie związane z produkcją ma formę płatności rocznej i jest przyznawane w granicach określonych limitów ilościowych oraz oparte na ustalonych obszarach lub ustalanej liczbie zwierząt (art. 52 ust. 6 rozporządzenia nr 1307/2013). Na poziomie krajowym wskazano w art. 16 ust. 3 i 4 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, że płatności związane do bydła oraz płatności związane do krów są przyznawane maksymalnie do
20 sztuk zwierząt. Zdaniem organu, deklarowanie do płatności maksymalnej możliwej liczby sztuk zwierząt przez opisywane osoby fizyczne miało jedynie na celu uzyskania płatności, jakich w normalnych warunkach jedno gospodarstwo, wspólnie zarządzane przez H., D. i J. K. nie uzyskałoby.
Następnie organ stwierdził, że mechanizm tworzenia sztucznie warunków przez opisywane osoby uwypuklają również umowy użytkowania zawierane między
członkami rodziny. Zawierane są one na czas nieokreślony, a działki ewidencyjne
brane są w bezpłatne użytkowanie. I tak - 4 maja 2018 r. J. K. użyczył bratu D. K. działki ew. nr [...], [...](W.), nr [...], [...](W.)
i nr [...](S.M.) na czas nieokreślony i bezpłatnie. Wskazane obszary D. K. już od 2012 r. zgłaszał do płatności. Mimo zawarcia tej umowy działka ew.
nr [...]w 2018 r. i 2019 r. była wskazana do płatności przez H. K. i
J. K. w 2017 r. i 2020 r. Pozostałe działki wskazane w umowie "użyczenia użytkowania" z dnia 4 maja 2018 r. (nr [...], [...], [...]i [...]) w latach
2017 i 2020 zgłaszał do płatności również J. K.. Na wskazanych obszarach D. K. realizował od 2012 r. do 2016 r. program rolnośrodowiskowy, natomiast w 2017 r. J. K. rozpoczął program rolno-środowiskowo-klimatyczny, który 4 maja 2018 r. przejął D. K., zaś następnie 14 marca 2020 r. przejął go ponownie J. K. i zobowiązał się
do kontynuacji programu. Na tą okoliczność sporządzono umowę "użyczenia użytkowania gruntów/użytków rolnych" z dnia 14 marca 2020 r. Grunty te J. K. 4 maja 2018 r. użyczył D. K., a 14 marca 2020 r. te same również w bezpłatne użytkowanie D. K. przekazał swojemu bratu i jednocześnie pełnomocnikowi - J. K.. Działki ew. nr [...], [...]i [...]zostały wydzierżawione 7 marca 2012 r. D. K. umową dzierżawy
nr [...] do 31 grudnia 2019 r. przez Nadleśnictwo G.Ś. Z kolei na
podstawie umowy rozwiązania, za porozumieniem D. i J. K. z
dniem 31 maja 2022 r. przestała obowiązywać umowa użyczenia użytkowania gruntów rolnych z dnia 15 marca 2020 r. na czas nieokreślony. Jeszcze w 2021 r. grunty wydzierżawione przez D. K. od Nadleśnictwa były więc użyczone bratu – J. K.. Działki ew. nr [...], [...], [...]i [...], położone odpowiednio we W. i R., również były wskazywane do płatności zarówno przez H. K. i jej synów. I tak – działki ew. nr [...]i [...]w latach 2004-2015 oraz 2018 i 2019, 2021 deklarowała H. K., w latach 2016-2017 jej syn D. K., a do działki ew. nr [...]H. K. ubiegała się o płatność w 2004
r., 2014 r. i 2015 r., z kolei D. K. w latach 2012-2013 i 2016-2017, a
J. K. w latach 2005-2012 i 2018-2021. Działka ew. nr [...]w latach
2004-2015 i 2018-2019, 2021 była deklarowana we wnioskach przez H.
K., a w 2016 r. przez D. K.. Działki ew. nr [...], [...]i [...]stanowią własność H. K.. Działkę ew. nr [...]H. K. umową darowizny przekazała 1 marca 2005 r. synowi J. K.. Mimo przekazania tej działki synowi wnioskodawczyni dalej wskazywała ją do płatności. Podobna sytuacja ma miejsce w przypadku działek ew. nr [...]i [...], których właścicielem do 1 marca 2005 r. była H. K., a które darowizną przekazała swojemu synowi i jednocześnie pełnomocnikowi - J. K.. Pomimo tego, że obdarowany J. K. był od dnia zawarcia przedmiotowej umowy w posiadaniu tych obszarów, H. K. ubiegała się do nich o płatności w latach 2014-2017, natomiast D. K. wskazywał je we wnioskach w latach 2012 i 2013.
Następnie organ ocenił, że sztuczne kreowanie warunków potwierdzają również liczne umowy dotyczące działek [...]i [...]położonych w obrębie S. W dniu 1 stycznia 2020 r. J. K. wydzierżawił od Nadleśnictwa P. ww. działki
ew. o nr [...], [...], umowa została zawarta do 31 grudnia 2029 r. Następnie w dniu
1 stycznia 2021 r. J. K. wydzierżawił od Nadleśnictwa kolejną część
działki nr [...]. Powyższa umowa została również zawarta na okres do 31 grudnia
2029 r. Jednocześnie w dniu 1 stycznia 2021 r. D. K. wydzierżawił od Nadleśnictwa P. część działki ewidencyjnej nr [...] do dnia 31 grudnia 2029 r.
Z kolei umową użyczenia użytkowania gruntów rolnych z dnia 15 marca 2020 r.
J. K. użyczył na czas nieokreślony działki ewidencyjne nr [...]i [...]bratu D. K.. Natomiast w dniu 22 lutego 2021 r. umową użyczenia użytkowania gruntów rolnych D. K. użyczył, również na czas nieokreślony działki ewidencyjne o nr [...], [...], [...], [...]i [...]. W 2021 r. działkę ewidencyjną [...]do płatności wskazywał zarówno D. K., jak i jego brat J. K.. Z kolei na działce nr [...], wydzierżawionej przez J. K. od Nadleśnictwa P., D. K. realizował program rolnośrodowiskowy - w związku z użyczeniem mu tej działki w dniu 15 marca 2020 r. przez jego brata.
Jak dalej zauważył organ odwoławczy, kreowanie sztucznie warunków w przedmiotowej sprawie przejawia się także w deklarowaniu do płatności działek ewidencyjnych wydzierżawionych przez innych członków rodziny. H. K. zawarła z Nadleśnictwem G.Ś. umowę nr [...] na dzierżawę działek ew.
nr [...], [...], [...]i [...]od 14 czerwca 2010 r. do 31 grudnia 2018 r. Następnie umową nr [...] przedłużyła okres dzierżawy (na czas nieokreślony). Jednocześnie we wskazanym okresie dzierżawy były deklarowane do płatności działki ew. nr [...], [...]i [...]nie tylko przez H. K. (lata 2008-2011 i 2012-2019), ale również
D. K. (lata 2012-2017). H. K. 4 maja 2012 r. użyczyła
D. K. właśnie grunty położone na działkach ew. [...], [...], [...]i [...],
aby ten mógł je użytkować do 31 grudnia 2018 r. Także działki ew. nr [...], [...]i [...]objęte umową dzierżawy nr [...] między D. K. i Nadleśnictwem
G.Ś. były zgłaszane do płatności nie tylko przez wydzierżawiającego, ale
również przez J. K.. Umowa dzierżawy została zawarta od 7 marca
2012 r. do 31 grudnia 2019 r. - i w tym okresie wskazane działki J. K. przekazał w bezpłatne użytkowanie faktycznemu dzierżawcy D. K.. W dalszej kolejności, w dniu 15 marca 2021 r. M. K. - mąż skarżącej, zawarł
z J. K. umowę użyczenia użytkowania gruntów rolnych, którą bezterminowo użyczył synowi działki ewidencyjne o nr [...], [...], [...]. Wskazane działki zostały wydzierżawione przez M. K. w dniu 4 stycznia 2021 r. od Nadleśnictwa G.Ś. na podstawie umowy nr [...] na czas nieokreślony. W dniu 14 marca 2020 r. również D. K. umową użyczenia gruntów/użytków rolnych użyczył bratu J. K. bezterminowo działkę ewidencyjną [...]. Przedmiotowe grunty w 2021 r. J. K. wskazał we wniosku o przyznanie płatności na 2021 rok. Z kolei działka ewidencyjna nr [...]położona w obrębie W. została użyczona bezterminowo przez skarżącego bratu – J. K.,
który zadeklarował wskazany obszar we wniosku na rok 2021.
Zdaniem organu II instancji, zawarcie indywidualnych umów dzierżawy z
Lasami Państwowymi czy innymi jednostkami nie może być dowodem
potwierdzającym samodzielność powyższych gospodarstw rolnych, gdyż osoby
fizyczne opisywane w przedmiotowej decyzji nie tylko użyczają sobie wydzierżawione obszary, ale i również biorący w użyczenie nie ponoszą kosztów dzierżawy. Omawiana procedura przekazywania działek nie była incydentalna i miała na celu uzyskanie maksymalnych kwot w ramach płatności, tj. dostosowanie powierzchni do założeń określonego programu. Twierdzenia strony o fizycznej i samodzielnej pracy każdego z wyżej wskazanych rolników w swoim gospodarstwie również nie stanowi o odrębności opisywanych gospodarstw i braku kreowania sztucznych warunków. W ocenie organu twierdzenia te należy zakwestionować, mając na względzie dolegliwości chorobowe strony, jej rodziców i brata. Organ odwoławczy przedstawił w uzasadnieniu decyzji schorzenia tych osób, wynikające ze wskazanych przez organ dokumentów.
Ponadto organ podniósł, że również zawarcie wieloletniej umowy kontraktacji mleka przez skarżącą nie ma wpływu na samodzielne zarządzanie gospodarstwem. Przedłożona umowa zobowiązuje stronę do wyprodukowania określonej ilości mleka odpowiadającego wymogom zawartym w przepisach, ale nie nakłada na producenta rolnego wymogu prowadzenia działalności rolniczej samodzielnie.
Wobec tak przedawnionego stanu faktycznego i prawnego, w ocenie organu II instancji w sprawie miało miejsce sztuczne kreowanie warunków w celu uzyskania maksymalnych kwot dofinansowania. Powodowało to uniknięcie zastosowania stawek degresywnych i limitów powierzchniowych, do których można uzyskać płatność i limitu zwierząt. Sztuczne użyczanie gruntów w bezpłatne użytkowanie, jak i przekazywanie sobie gruntów oraz zarządzanie nimi było działaniem ukierunkowanym na obejście przepisów i zwiększenie wysokości uzyskanych płatności.
W skardze na powyższą decyzję H. K. domagała się uchylenia w całości obu decyzji wydanych w sprawie. Skarżąca podniosła, że kwestionowana
decyzja jest rażąco krzywdząca, narusza liczne przepisy prawa materialnego i procesowego. Wniosła także o łączone rozpoznanie wszystkich 9 spraw dotyczących decyzji wydanych w stosunku do niej i jej synów.
W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie z powodów przestawionych w zaskarżonej decyzji.
Sprawy H. K. zostały rozpoznane i rozstrzygnięte odrębnie na
jednym terminie rozprawy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.
Skarga jest zasadna, ponieważ zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji naruszają przepisy postępowania w stopniu, który zgodnie z art. 145
§ 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 259 ze zm.) - dalej: p.p.s.a. wskazuje na konieczność ich uchylenia.
Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do stwierdzenia, czy skarżąca
ze wskazanymi przez organ odwoławczy osobami – mężem M. K. oraz synami J. K. i D. K. – sztucznie stworzyła warunki wymagane do uzyskania korzyści wynikających z sektorowego prawodawstwa rolnego, w sprzeczności z jego celami.
Spór zaistniał na płaszczyźnie dochodzonych przez skarżącą jako rolnika samodzielnie prowadzącego gospodarstwo rolne, płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej za rok 2021. Organy przyjęły, że płatności takie byłyby korzyścią
uzyskaną w wyniku stworzenia sztucznych warunków, w sprzeczności z celami sektorowego prawodawstwa rolnego, co uzasadnia odmowę ich przyznania na
podstawie art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013. Przepis ten stanowi, że bez
uszczerbku dla przepisów szczególnych, osobom fizycznym nie przyznaje się jakichkolwiek korzyści wynikających z sektorowego prawodawstwa rolnego, jeżeli stwierdzono, że warunki wymagane do uzyskania takich korzyści zostały sztucznie stworzone, w sprzeczności z celami tego prawodawstwa. Przyczyną zastosowania art.
60 rozporządzenia 1306/2013 było stwierdzenie wystąpienia okoliczności z art. 4 ust.
3 rozporządzenia nr 2988/95, zgodnie z którym działania skierowane na pozyskanie korzyści w sposób sprzeczny z odpowiednimi celami prawa wspólnotowego mającymi zastosowanie w danym przypadku poprzez sztuczne stworzenie warunków w celu uzyskania tej korzyści, prowadzą do nieprzyznania lub wycofania korzyści.
W celu interpretacji powyższych przepisów celowym działaniem jest odwołanie
się do wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej o sygn. akt C-434/12
(zresztą wskazanego w zaskarżonej decyzji) - tekst wyroku dostępny na stronie internetowej www.curia.europa.eu - dalej: CURIA. W orzeczeniu tym dokonano wprawdzie wykładni art. 4 ust. 8 rozporządzenia z dnia 27 stycznia 2011 r. nr 65/2011 ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady
wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz.U. UE L 2011.25.8), ale jego treść odpowiada treści art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013. Trybunał wyjaśnił, że art. 4 ust. 8 rozporządzenia nr 65/2011 należy interpretować w
ten sposób, że przesłanki stosowania tego przepisu wymagają istnienia elementu obiektywnego i elementu subiektywnego. W ramach elementu obiektywnego należy rozważenie obiektywnych okoliczności danej sprawy pozwalające na stwierdzenie, że
nie może zostać osiągnięty cel zamierzony przez system wsparcia Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW). Z kolei w
ramach elementu subiektywnego należy rozważenie dowodów pozwalających na stwierdzenie, że przez sztuczne stworzenie warunków wymaganych do otrzymania płatności z systemu wsparcia EFRROW ubiegający się o taką płatność zamierzał wyłącznie uzyskać korzyść sprzeczną z celami tego systemu. W powyższym
względzie można oprzeć się nie tylko na elementach takich jak więzi prawna, ekonomiczna lub personalna między osobami zaangażowanymi w podobne projekty inwestycyjne, lecz także na wskazówkach świadczących o istnieniu zamierzonej koordynacji między tymi osobami.
Odwołując się do stanowiska orzecznictwa Naczelnego Sądu
Administracyjnego, należy wyjaśnić, że użyty zwrot dotyczący tego, że warunki zostały sztucznie stworzone, ma niedookreślony charakter, wobec czego w każdej sprawie należy indywidualnie badać jego znaczenie na tle stanu faktycznego konkretnej
sprawy. Mimo braku definicji pojęcia warunków sztucznie stworzonych przyjmuje się,
że dotyczy ono takich sytuacji, w których można przyjąć na podstawie istniejących okoliczności faktycznych, że nie miałyby one miejsca, gdyby podmiot działał rozsądnie, kierując się zgodnymi z prawem motywami innymi niż uzyskanie korzyści sprzecznej
z celami systemu wsparcia (por. wyrok w sprawie o sygn. akt I GSK 563/19 - to i dalsze orzeczenia dostępne w bazie orzeczeń pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Stworzenie sztucznych warunków wymaganych do otrzymania płatności to stworzenie takich warunków, które w określonym stanie faktycznym nie mają żadnego innego racjonalnego uzasadnienia poza uzyskaniem korzystniejszej sytuacji w zakresie
płatności od tej, jaką miałby beneficjent, gdyby takich warunków nie stworzył (por.
wyrok w sprawie o sygn. akt II GSK 2576/14). Omawiana klauzula ma generalny charakter. Nie dotyczy więc konkretnych sytuacji zaistniałych na gruncie konkretnej płatności, lecz całości albo istotnej części zjawiska uznawanego za sztuczne wykreowanie określonych elementów stanu faktycznego tak, aby odpowiadały one nie przepisowi prawnemu, który miałby w "normalnym" układzie rzeczy zastosowanie, ale innemu przepisowi - dla podmiotu tej manipulacji korzystniejszemu (por. wyrok w
sprawie o sygn. akt I GSK 1621/18). Nie jest bowiem możliwe stworzenie skutecznej normy ogólnej, która wprost przewidywałaby zakaz wskazanego wyżej działania, prowadzącego wprost do uzyskania płatności w wysokości wyższej od tej, którą beneficjent otrzymałby w normalnym układzie rzeczy (por. wyrok w sprawie o sygn. akt
I GSK 917/18).
W ugruntowanym orzecznictwie NSA wskazuje się, że stwierdzenie, iż doszło
do sztucznego stworzenia przez beneficjenta warunków do uzyskania wnioskowanej pomocy unijnej możliwe jest dopiero w wyniku spójnego podsumowania zdarzeń wywołanych przede wszystkim działaniem zainteresowanej strony, ubiegającej się o
tę pomoc. Konieczna jest także równoczesna wszechstronna i logiczna ocena tych wszystkich okoliczności wynikających z wniosku innego podmiotu czy podmiotów oraz ich innych działań, świadczących o zamiarze innego niż typowe w danych okolicznościach, wynikających z przepisów prawa, ukształtowania stosunków faktycznych lub prawnych ukierunkowanych wyłącznie na to, by osiągnąć zamierzony przez beneficjenta skutek prawny w postaci uzyskania środków pomocowych.
Punktem odniesienia przeprowadzanej przez organ oceny powinny być cele
ustanowione przez ustawodawcę unijnego i krajowego, uzasadniające przyznanie wnioskowanej pomocy. Niewątpliwie ocena tych okoliczności jest inna w sytuacji, gdy dotyczy płatności podlegających modulacji, czy też degresji, a inna gdy w zakresie płatności obszarowych na dany rok nie obowiązywały żadne modulacyjne
ograniczenia płatności (por. wyroki w sprawach o sygn. akt I GSK 999/18, I GSK 1229/18, I GSK 117/18, I GSK 901/18 i I GSK 1039/18).
W niniejszej sprawie należało zatem ocenić na podstawie przytoczonych wcześniej przepisów ustalone w postępowaniu administracyjnym okoliczności
faktyczne. Oznaczało to po pierwsze konieczność wykazania przez organy, że po pierwsze, skarżąca stworzyła wraz z członkami najbliższej rodziny sztuczne warunki
do uzyskania płatności i - po drugie, że uzyskanie tych korzyści jest sprzeczne z celami sektorowego prawodawstwa rolnego (por. wyrok w sprawie o sygn. akt I GSK 657/18).
W tak zakreślonych ramach organ powinien nie tylko ocenić, czy działania strony nakierowane były na uzyskanie korzyści sprzecznych z celami danego systemu wsparcia, ale także czy można je przypisać również wspomnianym wyżej osobom, z którymi – jak twierdzą organy – skarżąca prowadzi wspólnie gospodarstwo rolne. Przy czym, według organów chodzi tu o gospodarstwo będące w istocie jednym
organizmem ekonomiczno-organizacyjnym.
Obowiązkiem organu prowadzącego postępowanie dotyczące przyznania płatności jest uwzględnienie art. 10a ust. 1 ustawy o ARiMR stanowiącego, że jeżeli przepisy ustawy lub przepisy odrębne nie stanowią inaczej, do postępowań w
sprawach indywidualnych, rozstrzyganych w drodze decyzji stosuje się przepisy
Kodeksu postępowania administracyjnego, z wyłączeniem art. 7, art. 9, art. 10, art. 75
§ 1, art. 77 § 1 oraz art. 81. Przy czym, z ust. 6 wynika, że art. 10a ust. 1 tej ustawy
nie stosuje się do postępowań rozstrzyganych w drodze decyzji na podstawie
przepisów dotyczących systemów wsparcia bezpośredniego oraz dotyczących wspierania rozwoju obszarów wiejskich. Ten zakres przedmiotowy regulują bowiem odrębne zasady. Zgodnie zaś z art. 4 ustawy z dnia 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów
Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz.U. z 2021 r., poz. 182 ze zm.) - dalej: ustawa PROW,
z zastrzeżeniem zasad i warunków określonych w przepisach, o których mowa w art.
1 pkt 1, do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnej stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego,
chyba że ustawa stanowi inaczej. Zaś z art. 27 ust. 1 i 2 ustawy PROW wynika, że w postępowaniu w sprawie o przyznanie pomocy organ, przed którym toczy się postępowanie: 1) stoi na straży praworządności; 2) jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy; 3) udziela stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć
wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania; 4) zapewnia stronom, na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania i
na ich żądanie, przed wydaniem decyzji administracyjnej, umożliwia im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań; przepisów art.
79a oraz art. 81 k.p.a. nie stosuje się. Strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniu, o którym mowa w ust. 1, są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek; ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne.
Powyższe przepisy modyfikują zasady postępowania w sprawach dotyczących przyznania płatności, ograniczając szereg obowiązków organu. W szczególności
dotyczy to obowiązku dążenia do prawdy obiektywnej i rozłożenia ciężaru dowodu. W postępowaniu w sprawie płatności, toczącym się z wniosku rolnika, organ ma ograniczony obowiązek wyjaśnienia wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności, co wynika z przytoczonych przepisów ustawy PROW. Przepisy powyższe ustanawiają
więc dla omawianej kategorii spraw wyjątek od zasady inkwizycyjności wyrażonej w
art. 7 k.p.a., a rozwijanej w dalszych przepisach m. in. w art. 77 k.p.a. Zasada ta mówi, że organy administracji publicznej, w toku postępowania podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. W przypadku pomocy finansowej w ramach PROW obowiązek ten został ograniczony jedynie do wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Przy czym chodzi tu
przede wszystkim o dowody wskazane we wniosku oraz innych dokumentach dołączonych przez wnioskodawcę. Organy nie mają zaś obowiązku działania z urzędu
w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, tak jak tego wymaga art. 7 k.p.a. Ograniczono też stosowanie zasady informowania stron i innych uczestników postępowania przez organ administracji publicznej (art. 9 k.p.a.), a także zasadę czynnego udziału strony w postępowaniu (art. 10 k.p.a.). Jednakże, zarzucając stronie postępowania sztuczne warunki i wywodząc z tego skutki prawne, również na organie ciąży obowiązek aktywnego poszukiwania dowodów na poparcie przyjętej tezy. Z
uwagi na nałożony na niego obowiązek stania na straży praworządności (art. 27 ust.
1 pkt 1 ustawy PROW) organ nie jest zwolniony z wszelkich obowiązków dowodowych. W szczególności dotyczy to spraw, w których następuje pozbawienie prawa do
płatności ze względu na sztuczne tworzenie warunków. W sprawach tego rodzaju
ciężar dowodu w tym zakresie spoczywa na organie, natomiast obowiązkiem strony
jest wykazanie spełnienia warunków do przyznania płatności (por.: wyrok NSA w
sprawie o sygn. akt I GSK 740/18). Tym samym to na organie spoczywał obowiązek wykazania okoliczności potwierdzających przyjmowaną przez niego tezę, że doszło do stworzenia sztucznych warunków. Organ jednak jest uprawiony do sięgnięcia po te dowody od strony, która jak jest w tym postępowaniu obowiązana przedstawiać
dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek (por. wyrok NSA w prawie o sygn. akt I GSK 2602/18).
Mając powyższe na uwadze, należy zauważyć, że przy próbie wykazania sztucznego stworzenia warunków organy zasadnie wzięły pod uwagę działania nie
tylko skarżącej (prowadzącej gospodarstwo rolne wspólnie z mężem), ale i jej synów,
na przestrzeni różnych lat. Niemniej jednak - w ocenie Sądu na podstawie zgromadzonych w sprawie dowodów nie można uznać, że organy sprostały
obowiązkowi wykazania tej zasadniczej okoliczności, mającej podstawowe znaczenie
dla rozstrzygnięcia sprawy.
Zgodnie z § 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 18 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej
w ramach działania "Działanie rolno-środowiskowo-klimatyczne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz.U. z 2015 r., poz. 415 ze zm.) - dalej: rozporządzenie rolno-środowiskowo-klimatyczne, płatność taką przyznaje się rolnikowi lub zarządcy, o których mowa w art. 28 ust. 2 rozporządzenia nr 1305/2013, jeżeli: 1) został mu nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności; 2) realizuje 5-letnie zobowiązanie rolno-
środowiskowo- klimatyczne, o którym mowa w art. 28 ust. 3 rozporządzenia nr
1305/2013 lub art. 7 ust. 2 rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) nr 807/2014 z dnia 11 marca 2014 r. uzupełniającego rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i
Rady (UE) nr 1305/2013 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) i wprowadzającego przepisy przejściowe (Dz.Urz. UE L 227 z 31 lipca 2014 r., str. 1),
w ramach określonego pakietu albo jego wariantu; 3) spełnia warunki przyznania płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej w ramach określonych pakietów lub ich wariantów określone w rozporządzeniu.
Przedstawione wyżej pojęcie rolnika oznacza osobę fizyczną, której
gospodarstwo rolne jest położone na obszarze objętym zakresem terytorialnym Traktatów, określonym w art. 52 TUE w zw. z art. 349 i 355 TFUE, oraz która prowadzi działalność rolniczą (art. 4 ust. 1 lit. a rozporządzenia nr 1307/2013). Natomiast przez działalność rolniczą należy rozumieć produkcję, hodowlę lub uprawę produktów
rolnych, włączając w to zbiory, dojenie, hodowlę zwierząt oraz utrzymywanie zwierząt
do celów gospodarskich; utrzymywanie użytków rolnych w stanie, dzięki któremu
nadają się one do wypasu lub uprawy bez konieczności podejmowania działań przygotowawczych wykraczających poza zwykłe metody rolnicze i zwykły sprzęt
rolniczy, w oparciu o kryteria określone przez państwa członkowskie na podstawie ram ustanowionych przez Komisję, lub prowadzenie działań minimalnych, określanych
przez państwa członkowskie, na użytkach rolnych utrzymujących się naturalnie w
stanie nadającym się do wypasu lub uprawy (art. 4 ust. 1 lit. c rozporządzenia nr 1307/2013).
W odniesieniu do płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej miał zastosowanie
§ 16 rolno-środowiskowo-klimatycznego, stanowiący, że w przypadku pakietów wymienionych w § 4 ust. 1 pkt 1, 2, 5 i 6, płatność rolno-środowiskowo-klimatyczna
jest przyznawana w wysokości: 1) 100% stawki płatności - za powierzchnię gruntów
od 0,1 ha do 50 ha; 2) 75% stawki płatności - za powierzchnię gruntów powyżej 50 ha
do 100 ha; 3) 60% stawki płatności - za powierzchnię gruntów powyżej 100 ha. Z kolei zgodnie z art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013 bez uszczerbku dla przepisów szczególnych osobom fizycznym nie przyznaje się jakichkolwiek korzyści
wynikających z sektorowego prawodawstwa rolnego, jeżeli stwierdzono, że warunki wymagane do uzyskania takich korzyści zostały sztucznie stworzone, w sprzeczności
z celami tego prawodawstwa.
Organ, mając na względzie całokształt zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, niezasadnie uznał, że chociaż skarżąca i pozostałe wymienione przez organ osoby formalnie tworzą samodzielne gospodarstwa, to jednak pozostają one ze sobą ściśle powiązane (osobowo, ekonomicznie i funkcjonalnie), w istocie tworząc
jedno gospodarstwo rolne. W celu uzasadnienia odmowy przyznania płatności skarżącemu organy były zobowiązane do przedstawienia w uzasadnieniu decyzji
bardzo szczegółowych, wnikliwych rozważań dotyczących całego procesu tworzenia sztucznych warunków i opisu działania wszystkich podmiotów zaangażowanych w ten proces. W ocenie Sądu organy, przyjmując sztuczne stworzenie warunków do
uzyskania płatności, mimo powołania wielu szczegółowo omówionych okoliczności,
nie zgromadziły w sposób wystarczający materiału dowodowego i nie wykazały, aby warunki te zostały stworzone sztucznie.
Pierwszą okolicznością przemawiającą za stworzeniem sztucznie warunków zdaniem organów jest to, że w związku małżeńskim skarżącej i jej męża istnieje ustrój wspólności majątkowej małżeńskiej oraz że mąż skarżącej M. K. pomaga skarżącej w prowadzeniu gospodarstwa rolnego.
W ocenie Sądu ustrój majątkowy małżeński w postaci wspólności majątkowej małżeńskiej nie oznacza sam w sobie, że skarżąca nie prowadzi samodzielnie gospodarstwa rolnego. O tej kwestii decydują bowiem stosowne przepisy w
przedmiocie przyznania płatności. Jak podniósł Trybunał Konstytucyjny w wyroku z
dnia 3 grudnia 2013 r. w sprawie o sygn. akt P 40/12 (pkt 10.5), wspólne albo oddzielne prowadzenie gospodarstw rolnych przez małżonków jest niezależne od stosunków majątkowych, jakie między nimi występują. Należy więc oddzielić kwestię posiadania i prowadzenia gospodarstwa rolnego przez oboje małżonków od ustroju majątkowego między nimi (wspólność albo rozłączność majątkowa). Rozłączność majątkowa
między małżonkami dotycząca wszystkich lub niektórych nieruchomości wchodzących
w skład gospodarstwa rolnego nie wyklucza tego, że gospodarstwo znajduje się w posiadaniu obojga małżonków. I odwrotnie, ustrój wspólności majątkowej między małżonkami nie wyklucza oddzielnego posiadania i prowadzenia gospodarstw rolnych przez małżonków.
Z kolei pomoc w prowadzeniu gospodarstwa rolnego skarżącej świadczona
przez jej męża nie musi oznaczać, że nie prowadzi ona samodzielnie gospodarstwa rolnego. Rolnik nie musi wykonywać wszystkich czynności samodzielnie, niektóre
może zlecać do wykonania innym osobom. Tym bardziej może to dotyczyć sytuacji, w której czynności te wykonuje małżonek rolnika na zasadzie pomocy, o której mowa w
art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2020 r., poz. 1359 ze zm.). Ponadto w 2020 r. mąż skarżącej nie miał jeszcze nadanego indywidualnego numeru producenta (stosowny wniosek złożył w 2021 r.), tymczasem skarżąca posiada go od 2004 r., prowadząc gospodarstwo rolne od 1996 r.
Kolejnym argumentem mającym przemawiać za zastosowaniem art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013 było zdaniem organów posiadanie przez skarżącą i jej synów J. K. i D. K. takich samych adresów zamieszkania, korespondencji i siedziby stada. Jednakże należy mieć na uwadze, że z faktu
wspólnego zamieszkiwania członków rodziny, mając na uwadze przede wszystkim względy ekonomiczne, organ nie może wywodzić, że powyższe wskazuje na
stworzenie sztucznych warunków. Nie mogło bowiem ujść uwadze Sądu, że jej
synowie na podstawie zwartych z nią umów mogą korzystać z budynków i budowli znajdujących się na działce ew. nr [...]. Samo w sobie korzystanie przez synów H.K. z tych należących do niej budynków i budowli nie przesądza jeszcze, że wszystkie te trzy osoby prowadzą wspólnie jedno gospodarstwo rolne. Nie zmienia tej oceny okoliczność, że wspomniane umowy były nieodpłatne i zawarte na dłuższy czas (odpowiednio - na czas nieokreślony i na 11 lat). Należy pamiętać, że relacje między
tymi osobami są jednocześnie relacjami między członkami najbliższej rodziny i trudno jest wymagać, aby w takiej sytuacji zawsze stosowano reguły normalnie obowiązujące między osobami niespokrewnionymi, tj. aby celem prowadzenie własnego
gospodarstwa rolnego zamieszkiwali w innym miejscu. Powyższe jednak samo w
sobie nie może przesądzać o sztucznym stworzeniu warunków. Trzeba mieć w szczególności na uwadze, że prowadzenie gospodarstwa rolnego przez dzieci
rolników jest czymś naturalnym, tak samo jak wspólne zamieszkiwanie w rodzinach wielopokoleniowych.
Sądowi z urzędu znane są przy tym wyjaśnienia H. K., przywołane
w uzasadnieniu wyroku z dnia 7 grudnia 2022 r. wydanego w sprawie o sygn. akt III SA/Po 472/22 (dotyczącej odmowy przyznania H. K. płatności na rok
2019), że przyczyną takiego stanu rzeczy jest to, że synowie D. K. i
J. K. nie założyli własnych rodzin, a z przyczyn ekonomicznych
racjonalne jest zamieszkiwanie w jednym domu, tym bardziej że na podstawie
zawartych z H. K. umów mogą oni korzystać z budynków i budowli znajdujących się na działce ew. nr [...]. H. K. w wyjaśnieniach tych podała, że jej zamiarem jest, aby synowie usamodzielnili się, wykorzystując nabyte wykształcenie zawodowe.
W powyższym kontekście należy też ocenić udzielanie J. K. przez H. K. i D. K. pełnomocnictw do działania w ich imieniu. Udzielenie pełnomocnictwa na rzecz członka rodziny jest wyłącznie kwestią techniczną, niemającą wpływu na autonomię gospodarstwa rolnego skarżącego. Istotą działania pełnomocnika jest podejmowanie jedynie takich działań, które podjąłby mocodawca, który wskutek udzielenia pełnomocnictwa nie jest wykluczony z procesu decyzyjnego. Gdyby udzielenie pełnomocnictwa miałoby oznaczać faktyczne współdecydowanie przez pełnomocnika o prowadzeniu gospodarstwa rolnego mocodawców, a nie jedynie działania w ich imieniu, organy powinny były to wykazać, a tego nie uczyniły. Zresztą organy nie wyjaśniły w decyzjach zakresu tych pełnomocnictw (za wyjątkiem pełnomocnictw do działania w zakresie korzystania z rachunku bankowego), stąd też nie wiadomo o jakie pełnomocnictwa chodzi (czy do działania przed organem czy do podejmowania czynności w zakresie prowadzenia gospodarstwa). Bezpodstawne i gołosłowne jest zatem stwierdzenie, że działania J. K. znacznie przekraczały jego umocowania. Podobnie okoliczność, że matka i brat otrzymywali przelewy płatności na posiadany przez J.K. numer rachunku bankowego i założyli odrębne rachunki bankowe dopiero
w roku 2021 nie oznacza, że wszyscy oni prowadzili wspólne gospodarstwo rolne. Posiadanie rachunku bankowego to jedynie kwestia formalna, techniczno-
organizacyjna, nieprzesądzająca o samodzielnym czy wspólnym prowadzeniu gospodarstwa rolnego przez osoby, których płatności wpływają na dany rachunek.
Zdaniem organu brak odrębności gospodarstw rolnych wszystkich tych
podmiotów potwierdza też wspólne przetrzymywanie zwierząt. Okoliczność ta nie
została jednak przez organ udowodniona. Dowodem na to nie może być samo tylko zarejestrowanie stad należących do tych osób w tej samej siedzibie. Zgodnie z
definicją siedziby stada, zawartą w art. 2 pkt 12 ustawy z dnia 2 kwietnia 2004 r. o systemie identyfikacji i rejestracji zwierząt, są to wszelkie budynki, zagrody, pastwiska
lub miejsca na otwartej przestrzeni, w których przebywa dane stado lub stada różnych zwierząt gospodarskich. Twierdzenia organu oparte zostały jedynie na okoliczności,
że siedziby stad posiadały jednakowy adres, natomiast brak dowodów na to, czy przetrzymywane np. w jednym budynku zwierzęta należące do różnych stad były od siebie odseparowane tak, aby wiadomo było, do czyjego stada należą. Warto w tym miejscu zauważyć, że w znanych Sądowi z urzędu (a co oczywiste – również stronom) pisemnym oświadczeniu J. K., dołączonym m.in. do akt sprawy o sygn.
III SA/Po 1092/22 podano, że profil jego gospodarstwa rolnego to głównie produkcja trzody chlewnej, sporadycznie sprzedaż bydła i jest on odmienny od produkcji prowadzonej przez mamę i brata skarżącego. W piśmie tym podkreślono, że nie jego autor zajmował się produkcją i sprzedażą mleka, jak czyniła to H. K.. Jego brat D. K. nigdy nie hodował trzody chlewnej i nie miał zarejestrowanej siedziby stada świń. Z kolei sama H. K. wskazała w piśmie załączonym do akt sprawy o sygn. III SA/Po 1160/22, że miejsca w budynkach ma tyle, iż spokojnie mogą w nich utrzymywać swój inwentarz także synowie, czego ARiMR nie przyjechał sprawdzić już od 6 lat. Wywodziła tam, że zwierzęta są zakolczykowane indywidualnymi numerami, na terenie gospodarstwa są zlokalizowane trzy kopce i trzy stogi, odrębnie dla każdej siedziby zwierząt.
W ocenie Sądu nie stanowi wystarczającej podstawy do wyprowadzenia
wniosku o prowadzeniu wspólnej produkcji stwierdzenie organu odwoławczego, że wskazywana przez organy działka (stanowiąca siedzibę stad, jak i miejsce
zamieszkania producentów rolnych) stanowi własność H. K.. Nie można wykluczyć, że zwierzęta wchodzące w skład tych stad znajdują się w różnych
budynkach (pomieszczeniach), mimo tego że z punktu widzenia prawa rzeczowego budynki te stanowią własność H. K., a jej synowi mogą z nich korzystać na podstawie zawartych umów. Organ bezpodstawnie przyjął niepotwierdzone dowodami założenie, że z uwagi na zawarte umowy użytkowania budynków nie doszło do odseparowania zwierząt H. K. od zwierząt jej synów. Okoliczność faktycznej separacji poszczególnych stad można było stwierdzić podczas czynności kontrolnych, których organ jednak nie przeprowadził.
W ocenie Sądu nie stanowi wystarczającej podstawy do wyprowadzenia
wniosku o prowadzeniu wspólnej produkcji stwierdzenie organu odwoławczego, że działka stanowi własność skarżącej. Nie można wykluczyć, że zwierzęta wchodzące
w skład tych stad znajdują się w różnych budynkach (pomieszczeniach), mimo tego że
z punktu widzenia prawa rzeczowego budynki te stanowią własność skarżącej, a jej synowie mogą z nich korzystać na podstawie zawartych umów. Organ bezpodstawnie przyjął niepotwierdzone dowodami założenie, że z uwagi na zawarte umowy
użytkowania budynków nie doszło do odseparowania zwierząt skarżącej od zwierząt
jej synów. Okoliczność faktycznej separacji poszczególnych stad można było
stwierdzić podczas czynności kontrolnych, których organ jednak nie przeprowadził.
Organ przedstawił również historię transakcji poszczególnych zwierząt (bydła) między skarżącą a jej synami. Wynika z niej, że niejednokrotnie zwierzę sprzedawane przez skarżącą jednemu z synów później skarżąca od niego odkupywała, sprzedając
je drugiemu synowi lub osobie trzeciej. Organ przyjął tezę, że liczne i wielokierunkowe przemieszczenia zwierząt w obrębie omawianych gospodarstw były inicjowane przez jedynie rzekomo odrębne gospodarstwa rolne w celu zapewnienia uzyskania płatności
do większej liczby zwierząt niż wynikającej z ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Jak już wyżej
wspomniano, nie udowodniono, że zwierzęta z różnych stad nie były od siebie odseparowane i że mimo licznych transakcji znajdują się we wspólnym zarządzie wskazanych wyżej osób.
Słusznie organ zauważył, że wsparcie związane z produkcją ma formę płatności rocznej i jest przyznawane w granicach określonych limitów ilościowych oraz oparte
na ustalonych obszarach lub ustalanej liczbie zwierząt (art. 52 ust. 6 rozporządzenia
nr 1307/2013). Na poziomie krajowym w art. 16 ust. 3 i 4 ustawy z dnia 5 lutego 2015
r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz.U. z 2022 r., poz.1775 ze zm.) wskazano odpowiednio, że płatności związane do bydła są przyznawane maksymalnie do 20 sztuk zwierząt, o których mowa w art. 16 ust. 2 pkt
1 lit. a tej ustawy, a do krów - maksymalnie do 20 sztuk zwierząt, o których mowa w
ust. 2 pkt 2 lit. a. Organ w zaskarżonej decyzji nie wskazał jednak ile zwierząt zadeklarowała skarżąca, a ile jej synowie. Organy nie przeprowadziły też symulacji wskazującej, jakie płatności związane do zwierząt skarżąca mogłaby uzyskać, gdyby zdaniem organu nie stworzyła sztucznych warunków w tym zakresie, a jakie
uzyskałaby przy ewentualnym ich stworzeniu. Nie sposób zatem na podstawie uzasadnienia zaskarżonej decyzji stwierdzić, czy w danej sytuacji można zasadnie postawić skarżącej i jej synom zarzut deklarowania do płatności maksymalnej możliwej liczby sztuk zwierząt i czy miało to jedynie na celu uzyskanie płatności, jakich w normalnych warunkach jedno gospodarstwo wspólnie zarządzane przez H.,
D. i J. K. nie uzyskałoby.
Organ przedstawił również szczegółowo historię zawierania między skarżącą a
jej synami umów bezpłatnego użytkowania gruntów na czas nieokreślony. Zdaniem organu procedura przekazywania działek nie była incydentalna i miała na celu
uzyskanie maksymalnych kwot w ramach płatności, tj. dostosowanie powierzchni do założeń określonego programu. Organ, stawiając taką tezę, nie udowodnił jej. W tym zakresie nie jest wystarczające podanie jakie grunty, kiedy i gdzie zostały oddane w użytkowanie, ale konieczne jest wykazanie, że jedyną przyczyną tego rodzaju działań jest zamiar uniknięcia limitów powierzchniowych i związanych z nimi stawek płatności oraz że jest to sprzeczne z celami sektorowego prawodawstwa rolnego. Tego rodzaju uzasadnienia ani symulacji potencjalnie uzyskiwanych nienależnie płatności organ jednak nie dokonał, stąd w tym zakresie jego tezę należy uznać za nieuzasadnioną.
Organ nie uzasadnił również, dlaczego wskazane przez niego dolegliwości chorobowe skarżącej i jej synów świadczą o ich fizycznej niemożności do samodzielnej pracy w ich gospodarstwach. Twierdzenie to jest gołosłowne, gdyż w tym zakresie nie wystarcza przytoczenie nazw jednostek chorobowych dotyczących tych osób, jak to miało miejsce w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Przyczyną uznania, że skarżąca stworzyła sztuczne warunki w celu maksymalizacji płatności było też stwierdzenie, że z oświadczenia D. K. z dnia 24 maja 2021 r. o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania, załączonego do skargi na decyzję nr [...] Dyrektora WOR ARiMR w P.
z dnia 19 kwietnia 2021 r. w celu zwolnienia D. K. od kosztów sądowych wynika, że skarżąca i jej synowie prowadzą wspólne gospodarstwo rolne. Tymczasem oświadczenie w przedmiocie prawa pomocy dotyczy dochodów i źródła utrzymania
oraz osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym, a nie gospodarstwie rolnym. Oświadczenie dotyczy tego, że dochody uzyskiwane przez osoby w nim wymienione pochodzą z podanych tam źródeł (np. emerytury, renty i gospodarstw rolnych) i wydawane są na konkretne, wspólne rodzinne cele (np. leczenie,
rehabilitację, zakup leków, opłaty za media, wyżywienie i utrzymywanie domu).
Niezasadnie też organ skonstatował, że skoro przedłożona przez skarżącą
umowa na kontraktację mleka zobowiązuje ją do wyprodukowania określonej ilości mleka, nie nakładając na nią wymogu prowadzenia działalności rolniczej samodzielnie,
to zasadne jest uznanie, że prowadzi ją niesamodzielnie. Sąd podkreśla, że formułując ten pogląd, organ w żaden sposób go nie uzasadnił, w szczególności nie odniósł się
do dokumentów znajdujących się w aktach sprawy. Tak przedstawiony zarzut organu
nie nadaje się do kontroli, podobnie jak marginalna uwaga organu przy tym zarzucie,
że J. K. również posiada bydło mleczne. Skoro organ poddaje w wątpliwość daną okoliczność, to musi swoje stanowisko uzasadnić.
Wskazane wyżej uchybienia procesowe stanowią o naruszeniu przez organy przepisów art. 27 ust. 1 i 2 ustawy PROW. Z uwagi na brzmienie tych przepisów, w niniejszym postępowaniu to na organie spoczywał obowiązek wykazania okoliczności potwierdzających przyjmowaną przez niego tezę, że doszło do sztucznego stworzenia warunków. W tym kontekście naruszono również przepisy art. 8, art. 11 i art. 107 § 3 k.p.a. W ocenie Sądu organy nie uzasadniły należycie tez sformułowanych w
decyzjach wydanych w sprawie. Z kolei uchybienia w zakresie zgromadzenia materiału dowodowego i jego oceny nie pozwalają na obecnym etapie sprawy na przesądzenie, czy przy jej rozstrzyganiu naruszono art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013 i pozostałe przepisy prawa materialnego mające zastosowanie w sprawie.
Podsumowując, naruszenie wskazanych powyżej przepisów postępowania, w szczególności art. 27 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy PROW w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, stąd w pkt I sentencji wyroku Sąd orzekł o
uchyleniu decyzji organów obu instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku
z art. 135 p.p.s.a.
W pkt II sentencji wyroku Sąd orzekł o kosztach postępowania, na podstawie
art. 200 w zw. z art. 205 § 1 p.p.s.a., uwzględniając kwotę 200 zł uiszczoną tytułem wpisu od skargi.
Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy, organy będą zobowiązane zastosować
się do wykładni przepisów i wskazań co do dalszego postępowania, przedstawionych
w niniejszym uzasadnieniu.