III SA/PO 394/25

III SA/Po 394/25 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2025-12-10
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-07-03
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Izabela Paluszyńska /sprawozdawca/
Marek Sachajko /przewodniczący/
Piotr Ławrynowicz
Symbol z opisem
6532 Sprawy budżetowe jednostek samorządu terytorialnego
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Stwierdzono nieważność decyzji I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 572
art. 145 par. 1 pkt 2 w zw. z art. 156 par. 1 pkt 4
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Sentencja
Dnia 10 grudnia 2025 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marek Sachajko Sędziowie WSA Izabela Paluszyńska (sprawozdawca) WSA Piotr Ławrynowicz Protokolant: st. sekr. sąd. Agnieszka Raczkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 grudnia 2025 roku sprawy ze skargi [...] Sp. z o.o. w [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 5 maja 2025 r. nr [...] w przedmiocie określenia do zwrotu kwoty dotacji wykorzystanej niezgodnie z przeznaczeniem I. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Wójta Gminy [...] z dnia 8 października 2024 r. nr [...]; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej spółki kwotę 14.070,- (czternaście tysięcy siedemdziesiąt złotych) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Decyzją z 08 października 2024 r. nr [...] Wójt Gminy [...], powołując się na art. 104 i art. 108 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572, dalej jako K.p.a.) w związku z art. 60 pkt 1, art. 61 ust. 1 pkt 4, art. 67, art. 251 i art. 252 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. 2023 r., poz. 1270, dalej jako u.f.p.) oraz art. 16, art. 33, art. 34, art. 35, art. 36 ustawy z dnia 27 października 2017 r. o finansowaniu zadań oświatowych (Dz. U. z 2024 r. poz. 754, dalej jako u.f.z.o.), wskazując na przeprowadzone z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie zwrotu dotacji oświatowej wykorzystanej niezgodnie z przeznaczeniem począwszy od 01 stycznia 2019 r. do 31 grudnia 2019 r., udzielonej dla Niepublicznego Przedszkola [...] w [...] (dalej także jako Przedszkole), którego organem prowadzącym jest [...] spółka z. o. o.:
1. określił łączną wysokość należności przypadającej do zwrotu Gminie [...] od [...] spółka z. o. o. na kwotę 325 227,25 zł, na którą składają się:
a) kwota 181 977.60 zł (dotacji oświatowej ogólnej) wykorzystana niezgodnie z przeznaczeniem w 2019 r., wraz z odsetkami,
b) kwota 137 803,76 zł (dotacji oświatowej na kształcenie specjalne) wykorzystana niezgodnie z przeznaczeniem w 2019 r., wraz z odsetkami;
2. nadał decyzji rygor natychmiastowej wykonalności.
W odwołaniu spółka [...] sp. z o.o. w [...] (dalej także jako skarżący, spółka), zastępowana przez zawodowego pełnomocnika, wniosła o uchylenie decyzji w całości i przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia. Pełnomocnik zarzucił naruszenie:
1) art. 252 ust. 1 pkt 1) i pkt 2) oraz ust. 5, ust. 6 pkt 1 u.f.p. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie;
2) art. 251 ust. 1 u.f.p. w sytuacji, gdy według ustaleń faktycznych organu brak dokumentacji potwierdzającej fakt wydatkowania i wykorzystania dotacji;
3) art. 35, a w szczególności art. 35 ust. 1 pkt 1 lit aa) u.f.z.o. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie;
4) art. 251 ust. 4 u.f.p. poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że dotacja z j.s.t. może być wykorzystana jedynie poprzez jej wydatkowanie tj. przesunięcie środków z majątku beneficjenta dotacji do majątku innego podmiotu;
5) art. 56-56a Ordynacji podatkowej poprzez niewskazanie w rozstrzygnięciu ani w uzasadnieniu decyzji stawki podatkowej, do której zapłaty ma być zobowiązana strona;
6) art. 35 ust. 4 u.f.z.o. poprzez błędną wykładnię;
7) art. 251 i art. 252 u.f.p. poprzez błędne zastosowanie i art. 65 u.f.p. poprzez niezastosowanie;
8) art. 107 § 3 k.p.a. poprzez nie wskazanie w decyzji w sposób konkretny dowodów, na których organ oparł swoje ustalenia faktyczne, których oceny dokonał i które uznał za nie dowodzące wydatkowania dotacji zgodnie z lub niewiarygodne i pełnego i logicznego wyjaśnienia, dlaczego właśnie tym konkretnym dowodom odmówił wiarygodności, przez co uniemożliwił stronie weryfikację stawianych zarzutów odnośnie udowodnienia faktu pobrania dotacji w nadmiernej wysokości i wydatkowanej rzekomo niezgodnie z przeznaczeniem;
9) art. 7 i art. 77 K.p.a. poprzez nie zebranie całego materiału dowodowego w sprawie i nie ustalenie faktów relewantnych w sprawie;
10) art. 80 K.p.a. poprzez dowolną ocenę dowodów w szczególności wyjaśnień skarżącego;
11) art. 8 K.p.a., poprzez prowadzenie postępowania i "segregowanie" dowodów w sposób naruszający zasadę zaufania obywatela do organów administracji;
12) art. 10 § 1 i § 2, art. 61 § 4 K.p.a. w zw. z naruszeniami z pkt. 8-11 i 13-14 poprzez brak zapewnienia stronie możliwości czynnego udziału w postępowaniu;
13) art. 28 w zw. z art. 107 § 1 pkt 3 K.p.a. i art. 156 § 1 pkt 4 K.p.a.;
14) art. 108 § 1 K.p.a. poprzez nadanie decyzji rygoru natychmiastowej wykonalności w sytuacji, gdy nie zachodzą konieczne ku temu przesłanki.
Decyzją z 05 maja 2025 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, powołując się na art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. – utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
Jak wynika z uzasadnienia decyzji SKO oraz akt sprawy, w dniu 30 czerwca 2020 r. w Niepublicznym Przedszkolu [...] w [...] rozpoczęły się czynności kontrolne dotyczące prawidłowości pobrania i wykorzystania dotacji przekazanej w latach 2018-2019. Dotacji udzieliła Gmina [...], natomiast organem prowadzącym przedszkole była: w 2018 roku [...] sp. z o.o. w [...], zaś od kwietnia 2019r. Fundacja [...] w [...] (dalej także jako Fundacja).
Protokół kontroli został przekazany Fundacji przy piśmie z 06 czerwca 2023 r., uzupełnienie protokołu kontroli jest datowane na dzień 31 października 2023 r. i tego samego dnia sporządzono wystąpienie pokontrolne, w którym Wójt wyliczył, że Przedszkole w latach 2018-2020 wykorzystało niezgodnie z przeznaczeniem dotacje w kwocie łącznie 806 421,08 zł.
Jak wynika z akt sprawy Wójt wszczął postępowanie administracyjne w przedmiocie zwrotu tej części dotacji za rok 2019 którą ocenił jako wykorzystaną niezgodnie z przeznaczeniem, bowiem nie została ona zwrócona.
Uchwałą z 01 kwietnia 2024 r. fundatorzy Fundacji [...] w [...] postanowili zlikwidować Fundację. W dniu 01 lipca 2024 r. likwidator Fundacji zwrócił się do Wójta o zmianę organu prowadzącego Przedszkole na [...] sp. z o.o. w [...].
W dniu 23 maja 2024 r. Wójt przesłał na adres Fundacji zawiadomienie o zakończeniu postępowania w sprawie zwrotu dotacji za rok 2019.
W dniu 18 września 2024 r. Wójt Gminy [...], w prowadzonej przez siebie Ewidencji Szkół i Przedszkoli Niepublicznych zmienił organ prowadzący Przedszkole na [...] sp. z o.o. w [...].
W dniu 26 września 2024 r. Wójt zawiadomił [...] sp. z o.o. w [...] o zakończeniu postępowania w sprawie zwrotu części dotacji za 2019 rok.
Uzasadniając utrzymanie w mocy decyzji Wójta z 08 października 2024 r. SKO stwierdziło, że zgodnie z art. 252 ust. 1 pkt 1 i 2, ust. 3 u.f.p. dotacje udzielone z budżetu jednostki samorządu terytorialnego: wykorzystane niezgodnie z przeznaczeniem, pobrane nienależnie lub w nadmiernej wysokości, podlegają zwrotowi do budżetu wraz z odsetkami w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych, w ciągu 15 dni od dnia stwierdzenia okoliczności, o których mowa w pkt 1 lub pkt 2. Dotacjami pobranymi w nadmiernej wysokości są dotacje otrzymane z budżetu jednostki samorządu terytorialnego w wysokości wyższej niż określona w odrębnych przepisach, umowie lub wyższej niż niezbędna na dofinansowanie lub finansowanie dotowanego zadania (ust. 3). Stosownie zaś do art. 252 ust. 5 i ust. 6 pkt 1 u.f.p. zwrotowi do budżetu jednostki samorządu terytorialnego podlega ta część dotacji, która została wykorzystana niezgodnie z przeznaczeniem.
W myśl art. 90 ust. 3d ustawy o systemie oświaty dotacje, o których mowa w ust. 1a-3b, są przeznaczone na dofinansowanie realizacji zadań szkoły, przedszkola, innej formy wychowania przedszkolnego lub placówki w zakresie kształcenia, wychowania i opieki, w tym kształcenia specjalnego i profilaktyki społecznej. Dotacje mogą być wykorzystane wyłącznie na:
1) pokrycie wydatków bieżących szkół, przedszkoli, innych form wychowania przedszkolnego i placówek, obejmujących każdy wydatek poniesiony na cele działalności szkoły, przedszkola, innej formy wychowania przedszkolnego lub placówki, w tym na:
a) wynagrodzenie osoby fizycznej prowadzącej szkołę, przedszkole, inną formę wychowania przedszkolnego lub placówkę, jeżeli odpowiednio pełni funkcję dyrektora szkoły, przedszkola lub placówki albo prowadzi zajęcia w innej formie wychowania przedszkolnego,
b) sfinansowanie wydatków związanych z realizacją zadań organu prowadzącego, o których mowa w art. 5 ust. 7 z wyjątkiem wydatków na inwestycje i zakupy inwestycyjne, zakup i objęcie akcji i udziałów lub wniesienie wkładów do spółek prawa handlowego;
2) zakup środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych, obejmujących:
a) książki i inne zbiory biblioteczne,
b) środki dydaktyczne służące procesowi dydaktyczno-wychowawczemu realizowanemu w szkołach, przedszkolach i placówkach,
c) sprzęt sportowy i rekreacyjny,
d) meble,
e) pozostałe środki trwałe oraz wartości niematerialne i prawne o wartości nieprzekraczającej wielkości ustalonej w przepisach o podatku dochodowym od osób prawnych, dla których odpisy amortyzacyjne są uznawane za koszt uzyskania przychodu w 100% ich wartości, w momencie oddania do używania.
Stosownie zaś do art. 5 ust. 7 ustawy o systemie oświaty, organ prowadzący szkołę lub placówkę odpowiada za jej działalność.
SKO oceniło, że materiał dowodowy zgromadzony w aktach sprawy jest zupełny i nie budzi wątpliwości. Składa się on głównie z protokołu kontroli, sporządzonego rzetelnie i szczegółowo. Strona skarżąca zapoznała się z tym dokumentem oraz nie przedłożyła żadnych istotnych dokumentów, które podważałyby jego ustalenia.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu [...] sp. z o.o. w [...], zastępowana przez tego samego zawodowego pełnomocnika, wniosła o uchylenie obu decyzji wydanych w sprawie i umorzenie postępowania, ewentualnie uchylenie obu decyzji wydanych w sprawie i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia, zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. Pełnomocnik zarzucił naruszenie:
1. art. 252 ust. 1 pkt. 1) i pkt 2) oraz ust. 5, ust. 6 pkt. 1) w zw. z art. 67 ust. 1 i art. 60 pkt. 1) u.f.p. w zw. z art. 70 § 1 O.p. poprzez ich niezastosowanie, podczas gdy zaskarżona decyzja dotyczy dotacji otrzymanej w roku 2019, a w dniu wydania decyzji przez organ II instancji przedawnione były już wszelkie ewentualne należności niepodatkowe dotyczące środków pobranych z budżetu gminy odnoszące się do tej decyzji;
2. art. 252 ust. 1 pkt 1) i pkt 2) oraz ust. 5, ust. 6 pkt 1 u.f.p. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie;
3. art. 251 ust. 1 u.f.p. w sytuacji, gdy według ustaleń faktycznych organu I instancji (które organ II instancji podziela) brak dokumentacji potwierdzającej fakt wydatkowania i wykorzystania dotacji;
4. art. 35, a w szczególności art. 35 ust. 1 pkt 1 lit aa) u.f.z.o. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie;
5. art. 251 ust. 4 u.f.p. poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, za organem I instancji, że dotacja z j.s.t. może być wykorzystana jedynie poprzez jej wydatkowanie tj. przesuniecie środków z majątku beneficjenta dotacji do majątku innego podmiotu;
6. art. 35 ust. 4 u.f.z.o. poprzez błędną wykładnię;
7. art. 251 i art. 252 u.f.p. poprzez błędne zastosowanie i art. 65 u.f.p. poprzez niezastosowanie;
8. art. 138 § 1 pkt 1) K.p.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji, mimo przedawnienia wszelkich ewentualnych należności niepodatkowych dotyczących środków pobranych z budżetu gminy odnoszących się do tej decyzji, jak również wydania decyzji organu I instancji z naruszeniem prawa;
9. art. 107 § 3 k.p.a. poprzez nie wskazanie w decyzji w sposób konkretny dowodów, na których organ oparł swoje ustalenia faktyczne, których oceny dokonał i które uznał za nie dowodzące wydatkowania dotacji zgodnie z lub niewiarygodne, jak również brak pełnego i logicznego wyjaśnienia, dlaczego właśnie tym konkretnym dowodom odmówił wiarygodności, przez co uniemożliwił stronie weryfikację stawianych zarzutów odnośnie udowodnienia faktu pobrania dotacji w nadmiernej wysokości i wydatkowanej rzekomo niezgodnie z przeznaczeniem;
10. art. 7 i art. 77 K.p.a. poprzez nie zebranie całego materiału dowodowego w sprawie i nie ustalenie faktów relewantnych w sprawie;
11. art. 80 K.p.a. poprzez dowolną ocenę dowodów w szczególności wyjaśnień skarżącego;
12. art. 8 K.p.a., poprzez prowadzenie postępowania i "segregowanie" dowodów w sposób naruszający zasadę zaufania obywatela do organów administracji;
13. art. 10 § 1 i § 2, art. 61 § 4 K.p.a. w zw. z naruszeniami z pkt. 9-12 i pkt. 13 poprzez brak zapewnienia stronie możliwości czynnego udziału w postępowaniu;
14. art. 28 w zw. z art. 107 § 1 pkt 3 K.p.a. i art. 156 § 1 pkt 4 K.p.a.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.
Skarga podlegała uwzględnieniu.
Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935 dalej jako: P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W myśl powyżej regulacji Sąd bada legalność zaskarżonej decyzji, tj. jej zgodność z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.
Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Przy czym stosownie do art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w graniach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem które nie ma znaczenia w kontrolowanej sprawie. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 P.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 P.p.s.a.).
Podstawowym problemem który wymagał rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie było przesądzenie, który podmiot powinien zostać zobowiązany do zwrotu dotacji oświatowej w sytuacji stwierdzenia przez organ administracji pobrania środków nienależnie lub w nadmiernej wysokości, a więc kto powinien być adresatem decyzji. Sprawa dotyczy bowiem dotacji pobranej w 2019 roku, kiedy organem prowadzącym Przedszkole była [...] sp.z.o.o. a od 26 kwietnia 2019r. Fundacja [...] w [...] (zmiana wpisy do Ewidencji Szkół i Placówek Niepublicznych – zaświadczenie nr [...]). Od 2024 r. organem prowadzącym Przedszkole jest [...] sp. z o.o. w [...], a więc skarżąca spółka (w dniu 18 września 2024 r. Wójt Gminy [...], w prowadzonej przez siebie Ewidencji Szkół i Przedszkoli Niepublicznych zmienił organ prowadzący Przedszkole).
W rachubę mogą wchodzić dwa rozwiązania. Według pierwszego z nich, jako zobowiązanego do zwrotu dotacji wskazać trzeba ten podmiot, który placówkę edukacyjną prowadzi aktualnie, tj. w dacie orzekania przez organ administracji o obowiązku jej zwrotu. Z kolei według drugiego rozwiązania, jako zobowiązanego do zwrotu środków oznaczyć trzeba ten pomiot, który dotację uzyskał i nią dysponował.
Organy obu instancji opowiedziały się za poglądem zaprezentowanym jako pierwszy, tj. że podmiotem, który winien zwrócić dotację uznaną za wykorzystaną niezgodnie z przeznaczeniem, jest ten podmiot, który aktualnie prowadzi Przedszkole. W ocenie Sądu stanowisko to nie było trafne.
Sąd formułując ten pogląd ma świadomość, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym sygnalizowane zagadnienie nie było postrzegane jednolicie, jednak opowiada się za takim rozwiązaniem, według którego podmiotem, który winien zwrócić dotację oświatową pobraną w warunkach określonych przepisem art. 252 ust. 1 pkt 2 u.f.p. jest ten, który był podmiotem prowadzącym przedszkole w momencie przyznania tego dofinansowania, tj. otrzymującym, dysponującym i wydatkującym środki pochodzące z tego tytułu (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 lipca 2025 r. I GSK 397/25; z 22 maja 2025 r. I GSK 867/22, z 22 stycznia 2025 r. I GSK 42/24 oraz I GSK 39/24; wyroki WSA w Krakowie: z 04 listopada 2025 r. III SA/Kr 791/25 oraz z 12 września 2025 r., III SA/Kr 623/25; dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie internetowej Naczelnego Sądu Administracyjnego, dalej: CBOSA).
W pierwszej kolejności zwrócić należy uwagę na art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe (Dz. U. z 2024 r. poz. 737, dalej także jako Prawo oświatowe), zgodnie z którym za działalność szkoły lub placówki odpowiada organ ją prowadzący. Zgodnie z art. 4 pkt 1 Prawa oświatowego, ilekroć w dalszych przepisach tej ustawy jest mowa bez bliższego określenia o szkole - należy przez to rozumieć także przedszkole.
Na gruncie cytowanego przepisu art. 10 ust. 1 Prawa oświatowego trafnie wskazał WSA w Gliwicach w wyroku z 28 kwietnia 2025 r. III SA/Gl 475/24 (CBOSA), że w braku wyraźnego wyłączenia – odpowiedzialność organu prowadzącego (szkołę/przedszkole) dotyczy także rozliczenia otrzymanych dotacji i odpowiedzialności za ich nienależyte wydatkowanie. Z tego już zatem wynika, że tylko podmiot prowadzący szkołę i placówkę, który pobrał dotację i dysponował nią przez okres rozliczeniowy, może być stroną postępowania administracyjnego, a skoro art. 10 ust. 1 Prawa oświatowego wprowadza jego odpowiedzialność za działalność placówki, przez co rozumieć należy działalność w pełnym zakresie (także co do rozliczeń finansowych, w tym dotacji) - to jedynie na ten podmiot może być nałożony obowiązek zwrotu dotacji. Samo zaś wydanie decyzji o zwrocie, jest konsekwencją niedokonania zwrotu w terminie, który to obowiązek i tak ciąży na organie prowadzącym, albowiem decyzja w tym przedmiocie jest wyłącznie deklaratoryjna.
Przedstawiony wyżej pogląd wpisuje się w stanowisko prezentowane w najnowszym, wyżej wymienionym orzecznictwie NSA, które również opowiedziało się za tym, że stroną postępowania w sprawie zwrotu dotacji, powinien być ten organ, który dotację uzyskał i ją wykorzystywał. NSA wskazuje, że w postępowaniu administracyjnym którego przedmiotem jest określenie kwoty dotacyjnego zobowiązania zwrotowego, to organ prowadzący, a nie niepubliczna szkoła/placówka oświatowa, jest stroną postępowania administracyjnego – wywodząc to twierdzenie z cytowanego już wcześniej art. 10 ust. 1 Prawa oświatowego oraz z art. 57 ust. 1 (a także ust. 2 pkt 1) Prawa oświatowego w zw. z art. 29 K.p.a.
We wskazanym art. 57 ust. 1 Prawa oświatowego ustawodawca stanowi, że to właśnie organ prowadzący szkołę lub placówkę sprawuje nadzór nad jej działalnością w zakresie spraw finansowych i administracyjnych, a nadzorowi podlega w szczególności prawidłowość dysponowania przyznanymi szkole lub placówce środkami budżetowymi oraz pozyskanymi przez szkołę lub placówkę środkami pochodzącymi z innych źródeł, a także gospodarowania mieniem. NSA w przywołanych wyrokach podkreślał również, że szkoły i placówki oświatowe nie posiadają osobowości prawnej, stąd też Prawo oświatowe wskazuje właśnie na organ prowadzący dany podmiot oświatowy, jako odpowiadający za jego działalność (art. 10 ust. 1) oraz nadzorujący ją w zakresie spraw finansowych i administracyjnych, w tym w zakresie prawidłowości dysponowania przyznanymi szkole lub placówce środkami budżetowymi (art. 57 ust. 1 oraz ust. 2 pkt 1). NSA podkreślał fakt, że dotacja oświatowa ma charakter roczny, a zatem zdarzenia powodujące powstanie zobowiązania jej zwrotu (wykorzystanie dotacji niezgodnie z przeznaczeniem lub pobranie dotacji nienależne lub w nadmiernej wysokości – art. 252 ust. 1 u.f.p.) muszą zaistnieć w określonym roku, tj. roku, w którym beneficjent otrzymał dotację.
Z art. 21 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U z 2025 r. poz. 111 z późn. zm., dalej: O.p.) w zw. z art. 252 ust. 1 u.f.p. wynika zatem, że dotacyjne zobowiązanie zwrotowe powstaje z końcem roku (31 grudnia), w którym dotację oświatową pobrano, a momentu powstania z mocy prawa zobowiązania do zwrotu dotacji (dotacyjnego zobowiązania zwrotowego) nie należy wiązać/utożsamiać z terminem rozliczenia się z dotacji czy też z terminem płatności owego zobowiązania, tj. dokonania zwrotu. Stroną bowiem postępowania w sprawie zwrotu dotacji oświatowej – jak wywodzi NSA – jest ten organ prowadzący szkołę/placówkę, który - odpowiednio do dyspozycji art. 252 ust. 1 u.f.p. - wykorzystywał w danym roku dotację niezgodnie z przeznaczaniem (pkt 1 tej regulacji) bądź ją pobrał w nadmiernej wysokości (pkt 2 tej regulacji). To bowiem w stosunku do tego organu - z mocy prawa - powstało dotacyjne zobowiązanie zwrotowe, o którym mowa w art. 21 § 1 pkt 1 O.p. Ewentualna natomiast zmiana organu prowadzącego daną placówkę/szkołę w danym roku kalendarzowym, ma znaczenie dla prawidłowego ustalenia strony/stron postępowania zwrotowego, gdy w kontrolowanym roku różne podmioty, będące organami prowadzącymi tejże szkoły/placówki, pobierały oraz wykorzystywały dotację oświatową.
W oparciu o powyższe Sąd wskazuje, że skoro dotacja przyznawana jest temu organowi, który w danym momencie prowadzi placówkę i organ ten ma ją przeznaczyć na finansowanie realizacji zadań tej placówki, to konsekwentnie przyjmować też należy, że to właśnie ten organ, jako odpowiedzialny za prawidłowe wykorzystanie przyznanych środków – winien być tym, względem którego orzekany jest zwrot dotacji oświatowej.
W tym miejscu odnotować też należy pogląd NSA przyjęty w ww. wyroku z 22 stycznia 2025 r. I GSK 42/24 (CBOSA), który wskazując na przepisy art. 4 ust. 3 pkt 2 - 6 ustawy z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości (Dz. U. z 2023 r. poz. 120) podniósł, że z przepisów tych wynika, że przy rozliczaniu otrzymanej dotacji to na beneficjencie ciąży obowiązek wykazania, iż dotacja została wykorzystana zgodnie z przeznaczeniem, pobrana należnie i nie w nadmiernej wysokości. Natomiast umowa zawarta przez dotychczasowy organ prowadzący placówkę oświatową z kolejnym (następnym) organem ją prowadzącym, o przeniesieniu praw i obowiązków organu prowadzącego – ma znaczenie tylko między tymi stronami. Dotacje oświatowe zaś realizują zadania publiczne i stanowią publicznoprawne należności budżetowe. Te środki nie wchodzą do majątku danej osoby fizycznej pełniącej funkcję organu prowadzącego w dacie ich wypłaty, lecz związane są z tym podmiotem z tego powodu, że prowadzi on działalność oświatową. Konkludując powyższe NSA stwierdził, że decyzja o zwrocie pobranych dotacji powinna więc być skierowana do organu prowadzącego, który pobrał kontrolowaną dotację.
Zasadnie wskazał WSA w Warszawie w wyroku z 25 kwietnia 2024 r. V SA/Wa 1228/23 (CBOSA), że dotacja jest przyznawana, zgodnie z art. 35 u.f.z.o. na dofinansowanie realizacji zadań placówek wychowania przedszkolnego i to, że placówka jest beneficjentem, nie może przesądzać o automatycznym wskazywaniu jako adresata decyzji aktualnego organu prowadzącego. Z tego też względu brak podstaw do postrzegania ostatnio wskazanego podmiotu – jako mogącego być zobowiązanym do zwrotu dotacji oświatowej.
Mając na uwadze powyższe Sąd w składzie orzekającym uznał, że należy stwierdzić nieważność obu decyzji wydanych w sprawie, jako skierowanych do podmiotu, który nie powinien być stroną w sprawie dotyczącej zwrotu dotacji oświatowej za rok 2019 i na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 w zw. z art. 156 § 1 pkt 4 K.p.a. orzekł jak w punkcie I. wyroku. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 P.p.s.a. Na zasądzoną od organu kwotę 14 070 zł składa się wartość uiszczonego przez stronę wpisu od skargi (3 253 zł, k. 40), opłata skarbowa od pełnomocnictwa (17 zł, k. 45) oraz wynagrodzenie pełnomocnika skarżącej spółki, będącego adwokatem (10 800 zł), na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit a) w zw. z § 2 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2023 r., poz. 1964).
Charakter stwierdzonego naruszenia prawa czyni przedwczesnym odnoszenie się do pozostałych zarzutów skargi.
W ponownie prowadzonym postępowaniu organ uwzględni powyższa a także zwróci uwagę, że powoływany w decyzji SKO art. 90 ustawy o systemie oświaty został uchylony przez art. 80 pkt 16 ustawy z dnia 27 października 2017 r. (Dz.U.2017.2203) zmieniającej nin. ustawę z dniem 1 stycznia 2018 r. i nie ma zastosowania do dotacji za 2019r.