III SA/Po 389/24
Podsumowanie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uchylił rozstrzygnięcie nadzorcze Wojewody stwierdzające nieważność części zarządzenia starosty dotyczącej upoważnienia dyrektora zarządu dróg do zatwierdzania czasowych zmian organizacji ruchu, uznając zarządzenie za akt wewnętrzny niepodlegający kontroli w trybie nadzoru.
Wojewoda stwierdził nieważność części zarządzenia starosty, która upoważniała dyrektora Zarządu Dróg Powiatowych do zatwierdzania czasowych zmian organizacji ruchu na drogach powiatowych i gminnych. Wojewoda argumentował, że zarządzanie ruchem jest kompetencją starosty i nie może być delegowane na jednostkę organizacyjną. Starosta wniósł skargę, kwestionując zastosowanie przepisów o nadzorze do zarządzeń oraz możliwość delegowania kompetencji. Sąd administracyjny uchylił rozstrzygnięcie nadzorcze, uznając zarządzenie starosty za akt wewnętrzny, który nie podlega kontroli w trybie nadzoru na podstawie art. 79 ustawy o samorządzie powiatowym, mimo że sama czynność zatwierdzenia organizacji ruchu podlega kontroli sądowej.
Sprawa dotyczyła rozstrzygnięcia nadzorczego Wojewody, które stwierdziło nieważność części zarządzenia Starosty P. z dnia 24 października 2023 r. Zarządzenie to, powołując się na przepisy Prawa o ruchu drogowym, Kodeksu postępowania administracyjnego oraz rozporządzeń wykonawczych, upoważniało Dyrektora Zarządu Dróg Powiatowych w P. do zatwierdzania czasowych zmian organizacji ruchu na drogach powiatowych i gminnych. Wojewoda uznał, że zarządzanie ruchem na drogach jest wyłączną kompetencją starosty i nie może być delegowane na dyrektora zarządu dróg, który jest pracownikiem jednostki organizacyjnej. W ocenie Wojewody, przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, w tym art. 268a, nie pozwalają na takie delegowanie, a sama czynność zatwierdzania organizacji ruchu nie ma charakteru indywidualnego i nie podlega K.p.a. w tym zakresie. Starosta wniósł skargę, argumentując, że rozstrzygnięcie nadzorcze zostało wydane z naruszeniem art. 79 ust. 1 ustawy o samorządzie powiatowym, ponieważ przepis ten dotyczy uchwał organów powiatu (rady i zarządu), a nie zarządzeń starosty, który nie jest organem powiatu. Ponadto, Starosta kwestionował stanowisko Wojewody co do niemożności delegowania kompetencji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uchylił zaskarżone rozstrzygnięcie nadzorcze. Sąd uznał, że choć przepisy o nadzorze dotyczą głównie uchwał organów powiatu, to w pewnych sytuacjach mogą obejmować również zarządzenia starosty, jeśli regulują materię zastrzeżoną dla organów powiatu lub mają charakter zewnętrzny. Jednakże, w ocenie Sądu, zakwestionowane zarządzenie starosty miało charakter wewnętrzny, skierowane do konkretnej osoby na czas pełnienia funkcji, i nie kształtowało sytuacji prawnej podmiotów spoza struktury administracji w sposób generalny i abstrakcyjny. W związku z tym, nie spełniało ono kryteriów aktu podlegającego kontroli w trybie nadzoru na podstawie art. 79 ust. 1 u.s.p. Sąd podkreślił, że sama czynność zatwierdzania czasowej organizacji ruchu podlega kontroli sądowej jako akt, o którym mowa w art. 3 § 2 pkt 6 P.p.s.a., a kwestia legalności delegowania kompetencji może być badana w ramach tej kontroli.
Potrzebujesz głębszej analizy? Agent AI przeanalizuje tę sprawę na tle orzecznictwa i odpowiedniego stanu prawnego.
SprawdźZagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Nie, zarządzenie starosty, które ma charakter wewnętrzny i nie kształtuje sytuacji prawnej podmiotów spoza struktury administracji w sposób generalny i abstrakcyjny, nie podlega kontroli w trybie rozstrzygnięcia nadzorczego na podstawie art. 79 ust. 1 ustawy o samorządzie powiatowym.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że art. 79 ust. 1 u.s.p. odnosi się głównie do uchwał organów powiatu (rady i zarządu). Choć w pewnych sytuacjach może obejmować zarządzenia starosty, to musi dotyczyć aktów o charakterze generalnym, abstrakcyjnym i zewnętrznym. Zakwestionowane zarządzenie było aktem wewnętrznym, skierowanym do konkretnej osoby na czas pełnienia funkcji, dlatego nie spełniało tych kryteriów.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
uchylono_decyzję
Przepisy (17)
Główne
u.s.p. art. 79 § 1
Ustawa o samorządzie powiatowym
Przepis ten odnosi się do uchwał organów powiatu (rady i zarządu) i stanowi podstawę do stwierdzenia ich nieważności. W pewnych sytuacjach może obejmować zarządzenia starosty, jeśli mają charakter generalny, abstrakcyjny i zewnętrzny.
P.r.d. art. 10 § 5
Ustawa Prawo o ruchu drogowym
Określa, że starosta zarządza ruchem na drogach powiatowych i gminnych.
Pomocnicze
u.s.p. art. 79 § 4
Ustawa o samorządzie powiatowym
Określa, że naruszenie prawa przy podejmowaniu uchwały organu powiatu musi mieć charakter istotny, aby mogła być ona stwierdzona jako nieważna.
u.s.p. art. 8 § 2
Ustawa o samorządzie powiatowym
Wskazuje, że organami powiatu są rada powiatu i zarząd powiatu.
P.r.d. art. 64b § 3
Ustawa Prawo o ruchu drogowym
P.r.d. art. 64c § 3
Ustawa Prawo o ruchu drogowym
P.r.d. art. 64i
Ustawa Prawo o ruchu drogowym
K.p.a. art. 268a
Ustawa Kodeks postępowania administracyjnego
Reguluje możliwość upoważniania pracowników przez organ administracji do załatwiania spraw w jego imieniu.
u.d.p. art. 19 § 2
Ustawa o drogach publicznych
Określa, że zarządcą dróg powiatowych jest zarząd powiatu.
u.d.p. art. 21 § 1a
Ustawa o drogach publicznych
Pozwala zarządcy drogi na upoważnienie pracowników do załatwiania spraw w jego imieniu.
P.u.s.a. art. 1 § 1
Ustawa Prawo o ustroju sądów administracyjnych
P.u.s.a. art. 1 § 2
Ustawa Prawo o ustroju sądów administracyjnych
p.p.s.a. art. 3 § 2
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Określa zakres kontroli sprawowanej przez sądy administracyjne, w tym kontrolę aktów nadzoru.
p.p.s.a. art. 3 § 2
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Określa, że kontrola sądów administracyjnych obejmuje orzekanie w sprawach skarg na akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego.
p.p.s.a. art. 148
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Stanowi, że sąd uwzględniając skargę jednostki samorządu terytorialnego na akt nadzoru, uchyla ten akt.
p.p.s.a. art. 151
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Stanowi, że w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala.
p.p.s.a. art. 3 § 2
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Określa, że kontrola sądów administracyjnych obejmuje akty, o których mowa w pkt 6, czyli akty i czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące zezwoleń, koncesji itp.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Zarządzenie starosty dotyczące delegowania kompetencji do zatwierdzania czasowych zmian organizacji ruchu ma charakter wewnętrzny i nie podlega kontroli nadzorczej Wojewody na podstawie art. 79 u.s.p. Art. 79 u.s.p. dotyczy głównie uchwał organów powiatu, a nie zarządzeń starosty, chyba że mają one charakter generalny, abstrakcyjny i zewnętrzny.
Odrzucone argumenty
Zarządzenie starosty narusza prawo, ponieważ starosta nie może delegować kompetencji do zarządzania ruchem na pracownika jednostki organizacyjnej. Zatwierdzanie organizacji ruchu jest czynnością o charakterze generalnym i abstrakcyjnym, podlegającą kontroli administracyjnej.
Godne uwagi sformułowania
nie nazwa aktu czy nazwa organu a jego treść ma decydujące znaczenie w ocenie czy dany akt mieści się w dyspozycji art. 79 ust. 1 u.s.p. nie jest aktem generalnym, ogólnym i abstrakcyjnym nie kształtuje sytuacji prawnej adresatów oraz ustalenie, kto jest adresatem norm postępowania, wynikających z danego aktu.
Skład orzekający
Walentyna Długaszewska
przewodniczący sprawozdawca
Mirella Ławniczak
sędzia
Piotr Ławrynowicz
asesor sądowy
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Średnia
Powoływalne dla: "Granice kontroli nadzorczej nad aktami wewnętrznymi organów samorządu terytorialnego, w szczególności zarządzeniami starosty."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji zarządzenia starosty dotyczącego delegowania kompetencji w zakresie zarządzania ruchem, które zostało uznane za akt wewnętrzny.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa dotyczy ważnej kwestii delegowania kompetencji w administracji samorządowej i granic nadzoru, co jest istotne dla prawników administracyjnych i samorządowców.
“Czy starosta może delegować zarządzanie ruchem? WSA w Poznaniu wyjaśnia granice nadzoru.”
Sektor
transport
Masz pytanie dotyczące tej sprawy?
Zapytaj AI Research — przeanalizuje to orzeczenie w kontekście ponad 1,4 mln innych spraw i aktualnych przepisów.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
III SA/Po 389/24 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2024-10-08
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-07-30
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Mirella Ławniczak
Piotr Ławrynowicz
Walentyna Długaszewska /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6036 Inne sprawy dotyczące dróg publicznych
6412 Rozstrzygnięcia nadzorcze dotyczące powiatu; skargi organów powiatu na czynności nadzorcze
Hasła tematyczne
Samorząd terytorialny
Ruch drogowy
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
uchylono zaskarżone rozstrzygnięcie nadzorcze
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 107
art. 79 ust. 1 zdanie pierwsze w zw. z ust. 4
Ustawa z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym (t.j.)
Sentencja
Dnia 8 października 2024 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Walentyna Długaszewska (sprawozdawca) Sędzia WSA Mirella Ławniczak Asesor sądowy WSA Piotr Ławrynowicz Protokolant: st. sekr. sąd. Izabela Kaczmarczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 października 2024 roku sprawy ze skargi Powiatu [...] na rozstrzygnięcie nadzorcze Wojewody z dnia 29 maja 2024 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności zarządzenia w sprawie udzielenia pełnomocnictwa dla Dyrektora Zarządu Dróg Powiatowych w P. w zakresie zatwierdzania czasowych zmian organizacji ruchu na drogach powiatowych i gminnych uchyla zaskarżone rozstrzygnięcie nadzorcze.
Uzasadnienie
Starosta P. zarządzeniem nr [...] z dnia 24 października 2023 r., powołując się na art. 64b ust. 3, art. 64c ust. 3 oraz art. 64i w zw. art. 10 ust. 5 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2023 r. poz. 1047 z późn. zm., dalej jako P.r.d.), art. 268a ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775 z późn. zm., dalej jako K.p.a.), § 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z 21 stycznia 2021 r. w sprawie zezwoleń na przejazd pojazdów nienormatywnych (Dz. U. z 2021, poz. 212 ze zmianami), § 3 ust. 1, § 6 ust. 1, ust. 3 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z 23 września 2003 r. w sprawie szczegółowych warunków zarządzania ruchem na drogach oraz wykonywania nadzoru nad tym zarządzaniem (Dz.U. z 2017 r., poz. 784), uchwałę nr [...] Rady Powiatu [...] z dnia 22 stycznia 1999 r. w sprawie utworzenia Zarządu Dróg Powiatowych w P. oraz § 72 uchwały nr [...] Zarządu Powiatu w P. z dnia 10 grudnia 2019 r. w sprawie uchwalenia Regulaminu Organizacyjnego Starostwa Powiatowego w P., upoważnił M. B., Dyrektora Zarządu Dróg Powiatowych w P.:
1. do zatwierdzania czasowych zmian organizacji ruchu na drogach powiatowych i gminnych (§ 1 pkt 1 zarządzenia);
2. do wydawania zezwoleń kategorii I na przejazd pojazdu nienormatywnego (§ 1 pkt 2 zarządzenia),
3. do wydawania zezwoleń kategorii II na przejazd pojazdu nienormatywnego (§ 1 pkt 3 zarządzenia)
4. do składania i odbioru zamówienia na blankiety zezwoleń kategorii I i II na przejazd pojazdu nienormatywnego (§ 1 pkt 4 zarządzenia)
5. zastrzegł, że upoważnienie zostaje udzielone na czas pełnienia funkcji Dyrektora Zarządu Dróg Powiatowych w P..
Zastrzegł, że upoważnienie zostaje udzielone na czas pełnienia funkcji Dyrektora Zarządu Dróg powiatowych (§ 2 zarządzenia).
Pismem z 18 kwietnia 2024 r. Wojewoda, działając w trybie art. 77a ustawy z dnia 05 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym (Dz. U. z 2024 r. poz. 107, dalej jako u.s.p.) zwrócił się do Starosty o przedłożenie zarządzenia. W odpowiedzi, pismem z 29 kwietnia 2024 r. Starosta P. przedłożył zarządzenie organowi nadzoru.
Rozstrzygnięciem nadzorczym z 29 maja 2024 r. nr [...] Wojewoda, powołując się na art. 79 § 1 u.s.p. orzekł nieważność § 1 pkt 1 zarządzenia nr [...] Starosty [...] (orzekł nieważność w części dotyczącej zatwierdzania przez Dyrektora Zarządu Dróg Powiatowych w P. czasowych zmian organizacji ruchu na drogach powiatowych i gminnych).
Uzasadniając Wojewoda napisał, że zgodnie z art. 10 ust. 5 P.r.d. starosta zarządza ruchem na drogach powiatowych i gminnych. Z kolei Minister Infrastruktury wydał 23 września 2003 r. rozporządzenie w sprawie szczegółowych warunków zarządzania ruchem na drogach oraz wykonywania nadzoru nad tym zarządzaniem (Dz. U. z 2017 r. poz. 784). W ocenie Wojewody z obu tych regulacji jednoznacznie wynika, że organem zarządzającym ruchem na drogach powiatowych i gminnych jest starosta, który posiada z tego tytułu kompetencje do zatwierdzania organizacji ruchu, w tym do zatwierdzania czasowej organizacji ruchu.
Wojewoda wskazał na przepisy ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz. U. z 2024 r. poz. 320, dalej jako: u.d.p.) w tym art. 19 ust. 2 pkt 3, zgodnie z którym zarządcą dróg powiatowych jest zarząd powiatu (z zastrzeżeniami, które nie mają znaczenia w kontrolowanej sprawie). Wojewoda nadmienił, że Rada Powiatu [...] uchwałą nr [...] z dnia 22 stycznia 1999 r. utworzyła Zarząd Dróg Powiatowych w P. w formie samorządowej jednostki budżetowej (§ 1) oraz określiła, że przedmiotem jego działania jest wykonywanie zadań określonych w ustawie o drogach publicznych, a powierzonych przez Zarząd Powiatu (§ 2). Ocenił Wojewoda, że jednostka utworzona do pełnienia zadań zarządcy, w analizowanym przypadku: Zarząd Dróg Powiatowych w P., może wykonywać takie zadania, które zostały określone dla zarządcy drogi; podkreślił, że zadania zarządcy drogi nie są zbieżne z zadaniami organu zarządzającego ruchem.
Następnie wskazał Wojewoda, że zgodnie z art. 21 ust. 1a u.d.p. zarządca drogi może upoważnić pracowników odpowiednio: urzędu marszałkowskiego, starostwa, urzędu miasta lub gminy albo pracowników jednostki organizacyjnej będącej zarządem drogi, do załatwiania spraw w jego imieniu, w ustalonym zakresie, a w szczególności do wydawania decyzji administracyjnych. Wymienione jednak w art. 21 ust. 1 u.d.p. organy stanowiące samorządu terytorialnego (między innymi rada powiatu) uprawnione do utworzenia zarządu drogi, nie mogą przekazać mu kompetencji organu zarządzającego ruchem, ponieważ ich nie posiadają. Stan taki znajduje również odzwierciedlenie w przywołanych przepisach statutu Zarządu Dróg Powiatowych w P..
Następnie napisał Wojewoda, że w podstawie prawnej badanego zarządzenia wskazano m. in. na art. 268a K.p.a., zgodnie z którym organ administracji publicznej może upoważniać, na piśmie utrwalonym w postaci papierowej lub elektronicznej, pracowników obsługujących ten organ do załatwiania spraw w jego imieniu w ustalonym zakresie, a w szczególności do wydawania decyzji administracyjnych, postanowień, zaświadczeń, a także do poświadczania za zgodność odpisów dokumentów przedstawionych przez stronę na potrzeby prowadzonych postępowań z oryginałem. Tymczasem w uzasadnieniu uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego w składzie siedmiu sędziów z 26 czerwca 2014 r. I OPS 14/13 dotyczącej zatwierdzenia organizacji ruchu jako czynności podlegającej kognicji sądów administracyjnych zaznaczono, że zatwierdzenie organizacji ruchu drogowego należy do materii publicznoprawnej, nie następuje w drodze decyzji, postanowienia ani aktu prawa miejscowego, ma ponadto charakter władczy, oddziałuje generalnie, a więc nie odnosi się do konkretnej sytuacji określonego podmiotu. [...], nie ma charakteru indywidualnego.
Wojewoda podsumował, że organ zarządzający ruchem jakim jest starosta, na mocy art. 10 ust. 5 P.r.d. nie może upoważnić pracowników zarządu dróg, będącego wyodrębnioną jednostką organizacyjną do załatwiania spraw w zakresie zarządzania ruchem na podstawie art. 268a k.p.a., z uwagi na możliwość zastosowania tego przepisu wyłącznie wobec pracowników kierowanych przez organ administracji publicznej. Dodatkowo, w procedurze zmiany organizacji ruchu nie będą miały zastosowania przepisy K.p.a., w tym art. 268a K.p.a.
Podstawy do upoważnienia pracowników zarządu dróg nie mogą stanowić także przepisy kompetencyjne zawarte w ustawach samorządowych, w szczególności: art. 38 ust. 2 u.s.p. bowiem wskazują one jedynie organ właściwy do wydawania decyzji administracyjnych. W przepisie tym nie wskazano, że upoważnienie to obejmuje inne akty prawne, akty administracyjne czy chociażby czynności.
W terminowo wniesionej skardze do Powiat [...] wniósł o uchylenie ww. rozstrzygnięcia nadzorczego w całości, zarzucając naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia tj.: art. 79 ust. 1 u.s.p. oraz art. 268a K.p.a.
Uzasadniając skargę pełnomocnik napisała, że rozstrzygnięcie Wojewody zapadło na podstawie art. 79 ust. 1 u.s.p., który to przepis daje organowi nadzoru uprawnienie do stwierdzenia nieważności uchwał organów powiatu sprzecznych z prawem. Strona skarżąca w pierwszej kolejności podniosła, że art. 79 ust. 1 u.s.p. nie ma zastosowania do zarządzeń starosty i wymyka się określonemu w tym artykule rozstrzygnięciu nadzorczemu Wojewody. Przede wszystkim kontroli zgodnie z tym przepisem podlegają uchwały a nie jednoosobowe zarządzenia starosty. Starosta nie może wydać uchwały, bowiem nie jest organem kolegialnym, a wydawanie uchwał zastrzeżone jest dla organów kolegialnych z racji ich wieloosobowego składu. Po drugie starosta zgodnie ustawą ustrojową samorządu powiatowego nie jest organem powiatu. Zgodnie z art. 8 ust 2 u.s.p. organami powiatu są: rada powiatu i zarząd powiatu. W związku z powyższym zdaniem skarżącego nadzór wojewody wynikający z ustawy o samorządzie powiatowym dotyczy powiatu i jego ustrojowych organów.
Uprawnienia zarządzającego ruchem nie zostały przeniesione zarządzeniem starosty na Zarząd Dróg Powiatowych w P.. Upoważnienie imienne dla dyrektora nie stanowi przeniesienia uprawnienia z organu starosty na jednostkę organizacyjną. Statut ani Regulamin jednostki nie uległy zmianie i związku z powyższym, zadania określone dla organu zarządzającego ruchem nie zostały przeniesione na zarządcę drogi.
Starosta nie zgodził się, że przepis art. 268a K.p.a. nie znajduje zastosowania do zadań organu publicznego polegających na zarządzaniu ruchem, ponieważ K.p.a. nie ma do tych zadań zastosowania. Zdaniem Starosty, gdyby przyjąć taką tezę to należałoby przypuszczalnie uznać, iż sam piastun organu zarządzającego ruchem (minister, wojewoda, starosta, Dyrektor Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych, marszałek) musiałby osobiście prowadzić całość czynności i spraw związanych z zarządzaniem ruchem, gdyż jak wywiódł w rozstrzygnięciu nadzorczym Wojewoda, nie ma przepisu zezwalającego na dekoncentrację tych kompetencji.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zawarte w rozstrzygnięciu nadzorczym.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie do art. 3 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935; dalej jako p.p.s.a.) kontrola sprawowana przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego. Sąd uwzględniając skargę jednostki samorządu terytorialnego na akt nadzoru uchyla ten akt (art. 148 p.p.s.a.). W razie zaś jej nieuwzględnienia sąd skargę oddala (art. 151 p.p.s.a.).
W rozpoznawanej sprawie skarga dotyczy aktu, o jakim mowa w art. 3 § 2 pkt 7 p.p.s.a. i została wniesiona w przepisanym prawem terminie.
Do uchylenia aktu nadzoru może dojść w każdym przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia tym aktem prawa, zarówno materialnego jak i procesowego. W szczególności zaś naruszenie prawa przez organ nadzoru może polegać na wadliwej ocenie legalności aktu organu jednostki samorządu terytorialnego zakwestionowanego rozstrzygnięciem nadzorczym (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego, dalej "NSA", z 10 października 2018 r., II OSK 1936/18, opubl. w internetowej bazie: orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej "CBOSA").
W przypadku rozstrzygnięcia nadzorczego stwierdzającego nieważność przedmiotowego zarządzenia, z którym mamy do czynienia w rozpatrywanej sprawie, kryterium zastosowania tego aktu nadzoru, zdaniem Wojewody określone zostało w art. 79 ust. 1 ustawy z dnia 05 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym (Dz. U. z 2024 r. poz. 107, dalej także jako u.s.p.).
W świetle art. 79 ust. 1 zd. pierwsze w zw. z ust. 4 u.s.p. uchwała organu powiatu sprzeczna z prawem jest nieważna, chyba że naruszenie prawa ma charakter nieistotny. Na gruncie tych przepisów trafnie przyjmuje się, że "podstawę do stwierdzenia nieważności uchwały stanowią tylko takie naruszenia prawa, które wykraczają poza kategorię naruszeń «nieistotnych» (argument a contrario z art. 79 ust. 1 zd. pierwsze w zw. z ust. 4 u.s.p.), tj. w szczególności polegające na: podjęciu uchwały przez organ niewłaściwy, braku lub przekroczeniu podstawy prawnej do podjęcia uchwały określonej treści, niewłaściwym zastosowaniu przepisu prawnego będącego podstawą podjęcia uchwały, tudzież naruszeniu procedury jej uchwalania. Przy tym decydujące znaczenie dla oceny legalności danej uchwały ma stan prawny obowiązujący w dacie jej podjęcia" (zob. wyrok NSA z 23.06.2021 r., III OSK 3740/21; CBOSA).
W doktrynie i w orzecznictwie zasadnie uznaje się, że istotne naruszenie prawa to uchybienie prowadzące do skutków, które nie mogą być tolerowane w demokratycznym państwie prawnym. Do takich zalicza się m.in. naruszenie przepisów prawa ustrojowego oraz prawa materialnego, a także przepisów regulujących procedury podejmowania uchwał (por. np.: M. Stahl, Z. Kmieciak, Akty nadzoru nad działalnością samorządu terytorialnego w świetle orzecznictwa NSA i poglądów doktryny, "Samorząd Terytorialny" 2001, z. 1-2, s. 101-102; wyrok NSA z 27.11.2018 r., II OSK 2517/18; CBOSA).
W przedmiotowej sprawie Wojewoda stwierdził nieważność § 1 pkt 1 zarządzenia Starosty, upoważniającego M. B. do zatwierdzania czasowych zmian organizacji ruchu na drogach powiatowym i gminnych i to na czas pełnienia przez niego funkcji dyrektora Zarządu Dróg Powiatowych w P.. W pierwszej kolejności należało więc ustalić, czy zakwestionowany przez Wojewodę przepis mógł być przedmiotem rozstrzygnięcia nadzorczego w trybie art. 79 ust. 1 u.s.p. Artykuł ten odnosi się bowiem jedynie do uchwał organów powiatu, którymi są, zgodnie z art. 8 ust. 2 u.s.p.: rada powiatu i zarząd powiatu.
Rację miał Wojewoda twierdząc, że choć wydawanie rozstrzygnięć nadzorczych ma zastosowanie do uchwał organów powiatu, a starosta nie jest organem powiatu (jest organem administracyjnym, ale nie organem powiatu w rozumieniu przepisów rozdziału 8 u.s.p.), to problematyka dotycząca aktów starosty nie jest obojętna dla działalności organów nadzoru. Rozstrzygnięcie nadzorcze stanowi podstawowy akt nadzoru nad działalnością jednostek samorządu terytorialnego. Przy czym jako organ nadzoru może Wojewoda wkraczać w działalność samorządu tylko w przypadkach określonych ustawami. Interpretacja przepisów o nadzorze nie może więc z jednej strony stać w sprzeczności z zasadą ochrony samodzielności jednostek samorządu terytorialnego (art. 165 ust. 2 Konstytucji) a z drugiej nie może godzić w ochronę porządku prawnego (art. 7 Konstytucji).
Sąd podziela stanowisko wyrażone w piśmiennictwie (Komentarz do art. 79 ustawy o samorządzie powiatowym. [red.] Paweł Chmielnicki, wyd. Lexis Nexis 2005), że odniesienie wydawania rozstrzygnięć nadzorczych do uchwał organu powiatu może w niektórych sytuacjach obejmować zarządzenia starosty. Nie bowiem nazwa aktu czy nazwa organu a jego treść ma decydujące znaczenie w ocenie czy dany akt mieści się w dyspozycji art. 79 ust. 1 u.s.p. Jak wskazano w cyt. publikacji : "Ustawodawca nie przewidział - co do zasady - możliwości wydawania aktów generalnych przez przewodniczącego zarządu powiatu. Może jednak dojść do sytuacji, w której podmiot nieuprawniony podejmuje rozstrzygnięcie w materii zastrzeżonej dla uchwał organu powiatu. Możliwość skargi na zarządzenie starosty (jako przewodniczącego zarządu powiatu) nie została w ustawie przewidziana zapewne dlatego, że zarządzenie takie nie może mieć charakteru zewnętrznego, a zatem nie może naruszać interesów prawnych lub uprawnień podmiotów stojących poza administracją publiczną. Jeżeli jednak starosta wydał akt mający charakter generalny, to tym samym wkroczył w materię przeznaczoną dla organu powiatu i z materialnego punktu widzenia wydał akt będący odpowiednikiem uchwały (por. wyrok NSA z 28 kwietnia 1997 r., II SA/Kr 2021/96, OSP 1998, nr 10, poz. 183). O dopuszczalności kontroli takiego aktu nie decyduje nazwa aktu ("zarządzenie"), ale jego zawartość (treść). Niewątpliwie właściwość organu orzekającego nie może zależeć od nazwy nagłówkowej aktu. Brak nazwania aktu prawnego uchwałą organu powiatu nie może przecież decydować o wyłączeniu właściwości organu nadzoru. Dalej, z punktu widzenia zasady działania organów sprawujących administrację publiczną zgodnie z prawem (art. 7 Konstytucji) nie sposób zaakceptować sytuacji, aby wadliwe akty prawne, będące z punktu widzenia materialnego uchwałami organu powiatu o treści uzasadniającej właściwość organu nadzoru, wyłączone były spod kognicji organów nadzoru dlatego tylko, iż zostały wydane przez podmiot niekorzystający z ustawowo nadanego przymiotu organu powiatu. (...). O przyjęciu poglądu, iż dopuszczalne jest, wyjątkowo, podejmowanie rozstrzygnięć nadzorczych wobec aktów prawnych odpowiadających w sensie materialnym uchwałom organów powiatu, ale niepochodzących od rady powiatu czy też zarządu powiatu, powinna decydować konieczność realizacji głównej funkcji nadzoru - strzeżenia prawa, przejawiającej się w pozbawianiu mocy wadliwych uchwał (...). Dlatego można uznać za trafny pogląd, że dopuszczalne jest wydanie rozstrzygnięcia nadzorczego wobec aktów będących w sensie materialnym uchwałami organu powiatu, ale wydanych z naruszeniem właściwości przez inne podmioty działające w strukturze organizacyjnej powiatu. (...). W wypadku prawidłowego delegowania kompetencji do regulowania spraw objętych uchwałami organów powiatu nie jest dopuszczalne - jak się wydaje - stosowanie środka nadzorczego ustanowionego na mocy art. 79 ust. 1 u.s.p. do korygowania działań innych, niż organy powiatu, podmiotów, ale pod warunkiem, iż nie doprowadzi to do wyłączenia części działalności powiatu spod oceny pod względem legalności (...). Od problematyki kontroli aktów starosty, wydawanych w ramach funkcji przewodniczącego zarządu powiatu, należy odróżnić problem nadzoru nad działaniami starosty jako zwierzchnika zespolonych służb, inspekcji i straży. Jak podniesiono w nauce, jedynym organem pełniącym nadzór nad starostą jest rada powiatu, dysponująca uprawnieniami w zakresie ustalania kierunków działalności służb, inspekcji i straży. Żaden organ państwowy nie ma uprawnień nadzorczych wobec starosty jako zwierzchnika zespolonych służb, inspekcji i straży. Czynności starosty z zakresu zwierzchnictwa nie podlegają też zaskarżeniu do sądu administracyjnego, wykonywanie zaś przez starostę zadań z zakresu zwierzchnictwa może być co najwyżej przedmiotem skargi do rady powiatu, stosownie do art. 229 pkt 4 k.p.a. (S. Czarnow: Zespolenie..., s. 28 i n.)".
Przenosząc to na grunt niniejszej sprawy w ocenie Sądu na podstawie art. 79 ust. 1 u.s.p. możliwe jest wydanie rozstrzygnięć nadzorczych wobec zarządzeń starosty, które regulują materię zastrzeżoną do kompetencji organów powiatu. Przedmiotowe zarządzenie takiej materii nie reguluje.
Możliwe jest również kontrolowanie we wspomnianym trybie takich zarządzeń starosty, które oddziałują na zewnątrz, nie mają charakteru wewnętrznego i nie mogą być w żaden inny sposób ocenione pod względem legalności. Zdaniem Sądu przedmiotowe zarządzenie również nie spełnia tych warunków.
Przedmiotowe zarządzenie, w zakwestionowanym zakresie nie jest takim akt normatywnym, który zawiera normy postępowania o charakterze generalnym i abstrakcyjnym. Normatywny charakter aktu oznacza, że zawiera on wypowiedzi wyznaczające adresatom pewien sposób zachowania się, przybierający postać nakazu, zakazu lub uprawnienia. Charakter generalny oznacza, że normy zawarte w akcie definiują adresata poprzez wskazanie cech, a nie poprzez wymienienie z nazwy. Natomiast abstrakcyjność normy wyraża się w tym, że nakazywane, zakazywane lub dozwolone zachowanie ma mieć miejsce w pewnych, z reguły powtarzalnych okolicznościach, nie zaś w jednej konkretnej sytuacji. Akty te muszą więc dotyczyć zachowań powtarzalnych, nie mogą zaś konsumować się przez jednorazowe zastosowanie. Akty o charakterze generalnym i abstrakcyjnym skierowane są do podmiotów (adresatów) pozostających poza strukturą administracji (zob. wyroki NSA: z dnia 20 września 2018 r. sygn. akt II OSK 2353/16, Lex nr 2576977; z dnia 19 czerwca 2019 r. sygn. akt II OSK 2048/17, Lex nr 2706500). Zatem przesądzające znaczenie dla dokonywanej kwalifikacji ma charakter norm prawnych i kształtowanie przez te normy sytuacji prawnej adresatów oraz ustalenie, kto jest adresatem norm postępowania, wynikających z danego aktu.
Analiza kwestionowanego zarządzenia prowadzi do wniosku, że jego adresatem jest konkretna osoba, na czas pełnienia funkcji. Zarządzenie ma charakter wewnętrzny, działa w strukturach wewnętrznych. Nie jest skierowane do adresatów znajdujących się poza strukturą administracji. Ma zastosowanie w konkretnie określonej sytuacji (zatwierdzanie czasowych zmian organizacji ruchu). Nie jest więc aktem generalnym, ogólnym i abstrakcyjnym.
To, że w przypadku skorzystania z udzielonego upoważnienie zostać może dokonana czynność o charakterze ogólnym i abstrakcyjnym (czasowa organizacja ruchu), która wbrew twierdzeniom skarżącego nie jest czynnością mającą na celu indywidualne rozstrzygnięcie wobec każdego w momencie uczestniczenia w ruchu drogowym, a jak słusznie wskazał Wojewoda oddziałuje na sytuacje wszystkich uczestników danego ruchu - nie oznacza, że upoważnienie do jej dokonania ma również taki charakter. Jak wyżej wskazano, zarządzenie objęte rozstrzygnięciem nadzorczym działa w strukturach wewnętrznych organu.
Warto przy tym wskazać, że legalność przedmiotowego zarządzenia nie pozostaje poza możliwością oceny. Czynność w przedmiocie zatwierdzenia czasowej organizacji ruchu podlega bowiem kontroli sądowej. Zatwierdzenie zmiany organizacji ruchu stanowi akt, o którym mowa w art. 3 § 2 pkt 6 p.p.s.a. Istniejące wcześniej w tym zakresie wątpliwości w orzecznictwie rozstrzygnął Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale siedmiu sędziów dnia 26 czerwca 2014 r. (sygn. akt I OPS 14/13). Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że "zatwierdzenie organizacji ruchu przez organ jednostki samorządu terytorialnego wskazany w art. 10 ust. 4, 5, 6 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2012 r. poz. 1137 ze zm.), na podstawie § 3 ust. 1 pkt 3, § 6 ust. 1 i § 8 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 23 września 2003 r. w sprawie szczegółowych warunków zarządzania ruchem na drogach oraz wykonywania nadzoru nad tym zarządzaniem (Dz. U. Nr 177, poz. 1729), jest aktem, o którym mowa w art. 3 § 2 pkt 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.)".
Sporna w niniejszej sprawie kwestia dotycząca legalności delegowania przez starostę jako organ zarządzający ruchem kompetencji na pracownika samorządowej jednostki budżetowej utworzonej przez Radę Powiatu (Zarząd Dróg Powiatowych), któremu powierzono zadania zarządcy dróg będzie mogła stanowić przedmiot oceny przy badaniu legalności czasowej organizacji ruchu, w przypadku jej zatwierdzenia przez tak upoważnioną osobę.
W niniejszej sprawie objęcie rozstrzygnięciem nadzorczym § 1 pkt 1 zarządzenia starosty stanowiącego akt o charakterze wewnętrznym, nie umożliwiającym zakwalifikowanie go jako aktu o charakterze generalnym, ogólnym i abstrakcyjnych oddziaływującym na podmioty poza strukturami organu administracji, narusza prawo, tj. art. 79 ust. 1 i ust. 3 u.s.p.
Z uwagi na powyższe Sąd na podstawie art. 148 p.p.s.a. uchylił zaskarżone rozstrzygnięcie nadzorcze.Nie znalazłeś odpowiedzi?
Zadaj pytanie naszemu agentowi AI — przeszuka orzecznictwo i przepisy za Ciebie.
Rozpocznij analizę