III SA/Po 924/23

III SA/Po 924/23 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2024-03-13
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-12-29
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Mirella Ławniczak /przewodniczący/
Walentyna Długaszewska /sprawozdawca/
Zbigniew Kruszewski
Symbol z opisem
6559
Hasła tematyczne
Środki unijne
Skarżony organ
Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2023 poz 775
art. 107 par. 1 pkt 6 i par. 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
Sentencja
Dnia 13 marca 2024 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirella Ławniczak Sędzia WSA Zbigniew Kruszewski Sędzia WSA Walentyna Długaszewska (spr.) Protokolant: st. sekr. sąd. Agnieszka Raczkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 marca 2024 roku sprawy ze skargi Instytutu Ochrony Roślin – [...] w P. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P. z dnia 30 października 2023 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P. z dnia 31 sierpnia 2023 r. nr [...]; II. zasądza od Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P. na rzecz strony skarżącej kwotę 680,- (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
W dniu 22 czerwca 2023 r. Instytut Ochrony Roślin - [...] w [...] złożył do Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] wniosek o udzielenie pomocy finansowej producentowi rolnemu, który dokonał sprzedaży pszenicy lub gryki w okresie od dnia 15 kwietnia 2023 r. do dnia 30 czerwca 2023 r.
W pkt V. wniosku wnioskodawca oświadczył, że prowadzi gospodarstwo, które w rozumieniu przepisów załącznika I do rozporządzenia Komisji (UE) nr 2022/2472 z dnia 14 grudnia 2022 r. uznające niektóre kategorie pomocy w sektorze rolnym i leśnym na obszarach wiejskich za zgodne z rynkiem wewnętrznym w zastosowaniu art. 107 i 108 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (Dz. Urz. UE L 327 z 21 grudnia 2022 r., str. 1), dalej: "rozporządzenie 2022/2742", spełnia kryterium średniego przedsiębiorstwa, zatrudniającego mniej niż 250 pracowników, którego roczny obrót nie przekracza 50 mln euro lub którego całkowity bilans roczny nie przekracza 43 mln euro.
W pkt V. wniosku wnioskodawca również oświadczył, że jego gospodarstwo jest przedsiębiorstwem samodzielnym, nie zaś partnerskim czy powiązanym.
W pkt VI. wniosku wnioskodawca oświadczył, że posiada formę prawną nienależącą do kategorii określonych w pkt 1-5, czyli m. in. nie jest przedsiębiorstwem państwowym.
Wniosek przekazano do Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] na podstawie art. 65 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm.), dalej: "K.p.a.".
Pismem z 18 lipca 2023 r. Kierownik BP ARiMR w P. wezwał wnioskodawcę do złożenia wyjaśnień w zakresie statusu średniego przedsiębiorstwa i wskazał, że z informacji mu dostępnych wnioskodawca jest przedsiębiorstwem państwowym.
Pismem z 27 lipca 2023 r. wnioskodawca poinformował, że nie jest przedsiębiorstwem państwowym, lecz instytutem badawczym prowadzącym również wydzieloną pod względem finansowym i rachunkowym, stałą i na warunkach rynkowych działalność gospodarczą w zakresie uprawy zbóż na gruntach zakładów doświadczalnych, zaś o statusie średniego przedsiębiorstwa decyduje liczba pracowników (przekracza 50, lecz mniejsza niż 250) oraz roczny obrót (nie przekracza 50 mln euro) i roczna suma bilansowa (nie przekracza 43 mln euro).
Decyzją z 31 sierpnia 2023 r. Kierownik BP ARiMR w [...] odmówił przyznania pomocy finansowej na podstawie § 13zw ust. 1-3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 stycznia 2015 r. w sprawie szczegółowego zakresu i sposobów realizacji niektórych zadań ARiMR (Dz. U. z 2015 r., poz. 187 ze zm.), dalej: "rozporządzenie Rady Ministrów".
W uzasadnieniu decyzji wskazano, co następuje.
Rada Ministrów tworzy instytut, w drodze rozporządzenia, na wniosek ministra właściwego ze względu na planowaną działalność instytutu, złożony po zasięgnięciu opinii ministra właściwego do spraw szkolnictwa wyższego i nauki. Instytut Ochrony Roślin utworzono w drodze rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 8 kwietnia 2008 r. w sprawie nadania Instytutowi Ochrony Roślin w [...] statusu państwowego instytutu badawczego (Dz. U. z 2008 r., poz. 403). Utworzenie instytutu jest poprzedzone postępowaniem przygotowawczym mającym na celu ocenę potrzeby oraz warunków jego utworzenia (art. 5 ustawy z dnia 30 kwietnia 2010 r. o instytutach badawczych; Dz. U. z 2022 r., poz. 498, dalej: "u.i.b."). W tym celu Minister właściwy ze względu na planowaną działalność instytutu powołuje zespół roboczy do przeprowadzenia postępowania przygotowawczego. Zespół roboczy przedstawi ministrowi opinię w terminie 2 miesięcy od dnia powołania. Połączenie, podział, reorganizację, przekształcenie lub likwidację instytutu poprzedza postępowanie przygotowawcze mające na celu ocenę potrzeby oraz warunków jego połączenia, podziału, reorganizacji, przekształcenia lub likwidacji.
Organ powołujący wyposażył instytut w nieruchomości Skarbu Państwa. Zgodnie z u.i.b. w przypadku likwidacji instytutu jego majątek po zaspokojeniu wierzytelności staje się własnością Skarbu Państwa, o którego przeznaczeniu decyduje minister nadzorujący w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw szkolnictwa wyższego i nauki oraz ministrem właściwym do spraw finansów publicznych, z zastrzeżeniem art. 5. Instytut jest zwolniony z opłat z tytułu użytkowania wieczystego gruntów stanowiących własność Skarbu Państwa lub własność gminy, z wyjątkiem części tych gruntów wykorzystywanej wyłącznie do działalności, o której mowa w art. 2 ust. 4 u.i.b. (podstawowa działalność instytutu - art. 20 ust. 1 u.i.b.).
Instytut działa na podstawie u.i.b. i statutu określającego przedmiot i zakres działania instytutu. Statut uchwala rada naukowa, a zatwierdza minister nadzorujący. W rozporządzeniu Rada Ministrów może wskazać nie więcej niż dwóch ministrów nadzorujących, określając zakres przedmiotowy nadzoru sprawowanego przez tych ministrów oraz wskazując kompetencje tych ministrów z zakresu nadzoru nad instytutem (art. 6 ust. 2 u.i.b.).
Instytutem badawczym w rozumieniu u.i.b. jest państwowa jednostka organizacyjna, wyodrębniona pod względem prawnym, organizacyjnym i ekonomiczno-finansowym, która prowadzi badania naukowe i prace rozwojowe ukierunkowane na ich wdrożenie i zastosowanie w praktyce. Szczegółowy przedmiot działania instytutu określono w § 3 pkt 1-4 statutu instytutu. Instytut nabywa osobowość prawną z chwilą wpisania do Krajowego Rejestru Sądowego (art. 1 u.i.b.). Instytut Ochrony Roślin posiada osobowość prawną.
Nadzór nad zgodnością działań Instytutu Ochrony Roślin z przepisami prawa i statutem, realizacją podstawowych zadań instytutu określonych w art. 2 ust. 1 u.i.b. oraz prawidłowością wydatkowania środków publicznych sprawuje Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi (art. 35 ust. 1 u.i.b.). Zgodnie z u.i.b. dyrektora instytutu oraz zastępców dyrektora instytutu powołuje i odwołuje Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Sprawozdanie finansowe instytutu zatwierdza Minister nadzorujący instytut. Minister właściwy do spraw nauki ocenia poziom naukowy instytutu, jakość prowadzonych w nich badań naukowych i prac rozwojowych oraz zgodność działalności instytutu z zadaniami określonymi w art. 2 ust. 1 i 2 u.i.b.
Decyzję o komercjalizacji instytutu może podjąć minister nadzorujący w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw szkolnictwa wyższego i nauki, z inicjatywy własnej lub na wniosek dyrektora, po zasięgnięciu opinii rady naukowej. (art. 17 ust. 5 u.i.b.).
Instytut może w celu komercjalizacji wyników badań naukowych, prac rozwojowych oraz know-how związanego z tymi wynikami, a także w celu prowadzenia działań z zakresu transferu technologii i upowszechniania nauki oraz pozyskiwania środków finansowych na działalność statutową, za zgodą ministra nadzorującego, tworzyć spółki kapitałowe i obejmować lub nabywać akcje i udziały w takich spółkach oraz osiągać przychody z tego tytułu (art. 17 ust. 5 u.i.b.). Przedmiot działalności spółki, o której mowa w ust. 5, musi być związany z prowadzonymi przez instytut badaniami naukowymi i pracami rozwojowymi, o których mowa w art. 2 ust. 1-3 (art. 17 ust. 6 u.i.b.).
Instytut osiąga przychody z subwencji i dotacji na podstawie przepisów ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych oraz z innych źródeł (art. 18 ust. 8 u.i.b.). Z faktu, że przedsiębiorstwo jest własnością publiczną, mogą wynikać dla niego określone korzyści, zwłaszcza finansowe, które dają mu przewagę nad innymi przedsiębiorstwami, finansowanymi przez kapitał prywatny. Łączna kwota dotacji przyznanych w kolejnych latach na dofinansowanie inwestycji realizowanej przez instytut może wynosić do 100% planowanej wartości kosztorysowej inwestycji.
Zgodnie z art. 7 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2020 r., poz. 85) instytuty badawcze obok instytutów naukowych Polskiej Akademii Nauk oraz uczelni stanowią istotną część systemu szkolnictwa wyższego i nauki. Misją i celem instytutów badawczych zgodnie z ustawą jest prowadzenie badań naukowych i prac rozwojowych. Do podstawowych zadań instytutów należy obok prowadzenia badań naukowych i przystosowanie wyników badań naukowych i prac rozwojowych do potrzeb praktyki. Poza działalnością podstawową instytuty badawcze mogą prowadzić inna działalność, tj. działalność gospodarczą, która powinna być wyodrębniona pod względem finansowym i rachunkowych z działalności podstawowej.
Sprawozdanie finansowe instytutu zatwierdza minister nadzorujący instytut (art. 18 u.i.b.). Dyrektor instytutu przedstawia do zatwierdzenia ministrowi nadzorującemu wniosek dotyczący podziału zysku, po zaopiniowaniu przez radę naukową. Minister nadzorujący, mając na względzie dbałość o prawidłowe funkcjonowanie instytutu, może dokonać innego niż wnioskowany podziału zysku. (art. 19 ust. 5 u.i.b.).
Minister nadzorujący powołuje i odwołuje dyrektora instytutu (art. 24 ust. 2 u.i.b.). Minister nadzorujący w akcie o powołaniu dyrektora określa także wysokość jego wynagrodzenia (art. 24 ust. 3 u.i.b.). Zastępców dyrektora powołuje i odwołuje minister nadzorujący (art. 27 ust. 1 u.i.b.). Minister nadzorujący w akcie o powołaniu zastępcy dyrektora określa także wysokość jego wynagrodzenia (art. 27 ust. 1b u.i.b.).
Rada naukowa jest organem stanowiącym, inicjującym, opiniodawczym i doradczym instytutu w zakresie jego działalności statutowej oraz w sprawach rozwoju kadry naukowej i badawczo-technicznej (art. 29 ust. 1 u.i.b.). Rada naukowa jest uprawniona do zajmowania stanowiska we wszystkich sprawach dotyczących działalności instytutu (art. 29 ust. 2 u.i.b.). W skład rady naukowej wchodzą: - dyrektor, jego zastępcy oraz główny księgowy, jeżeli spełniają wymagania określone w ust. 3, z prawem głosu w sprawach, o których mowa w art. 29 u.i.b; - przedstawiciel ministra właściwego do spraw szkolnictwa wyższego i nauki z prawem głosu w sprawach, o których mowa w art. 29 u.i.b.
Członków rady naukowej nieposiadających stopnia doktora habilitowanego lub tytułu naukowego oraz przedstawicieli pracowników badawczo-technicznych wybierają w głosowaniu tajnym pracownicy instytutu na okres 4 lat. Tryb wyborów reguluje regulamin wyborów ustanowiony przez dyrektora instytutu po zasięgnięciu opinii rady naukowej. W skład rady naukowej instytutu wchodzi nie mniej niż dwanaście i nie więcej niż czterdzieści osób. Statut instytutu określa liczbę tych osób oraz proporcje udziału osób posiadających stopień naukowy doktora oraz stopień naukowy doktora habilitowanego lub tytuł naukowy, wchodzących w skład rady naukowej i będących pracownikami instytutu.
Do rady naukowej wchodzą osoby spoza instytutu posiadające co najmniej stopień naukowy doktora oraz osoby wyróżniające się wiedzą i praktycznym dorobkiem w sferze gospodarczej objętej działalnością instytutu, które powołuje minister nadzorujący, w tym spośród kandydatów przedstawionych przez dyrektora.
Rada naukowa działa na podstawie uchwalonego przez siebie regulaminu. (art. 30 u.i.b.). Rada naukowa wybiera spośród swoich członków w głosowaniu tajnym przewodniczącego i jego zastępców. Przewodniczącego rady naukowej wybiera się spośród członków rady powołanych przez ministra nadzorującego. Przewodniczący rady naukowej przekazuje ministrowi nadzorującemu uchwały rady w sprawach, o których mowa w art. 29 ust. 2 pkt 5-11 i 17-19, w terminie 7 dni od dnia ich podjęcia. Minister nadzorujący może uchylić w całości albo w części uchwałę, o której mowa w ust. 1 w przypadku stwierdzenia jej niezgodności z przepisami prawa lub statutem instytutu. Uchylenie uchwały następuje w drodze decyzji administracyjnej, w terminie 30 dni od dnia otrzymania uchwały. Minister nadzorujący, wszczynając postępowanie, o którym mowa w ust. 2, może wstrzymać wykonanie uchwały (art. 35a u.i.b.).
Minister nadzorujący, nie rzadziej niż raz na 3 lata, przeprowadza kontrolę instytutu. Kontrola instytutu jest przeprowadzana w celu dokonania oceny działalności finansowej instytutu, organizacji i jakości pracy instytutu oraz jakości zarządzania instytutem. Na podstawie wyników kontroli minister nadzorujący może podjąć czynności określone w art. 7 ust. 1 (połączenie, podział, reorganizacja, przekształcenie lub likwidacja instytutu) lub art. 9 ust. 2 (tryb przekształcania i włączania instytutów). Minister nadzorujący może także zlecić dyrektorowi instytutu dokonanie czynności naprawczych lub usprawniających działalność instytutu (art. 36 u.i.b.)
Minister nadzorujący może nałożyć na instytut obowiązek wprowadzenia do jego planu zadania lub wyznaczyć zadanie poza planem, zgodnie z zakresem działania określonym w statucie instytutu, jeżeli jest to niezbędne ze względu na potrzeby obronności i bezpieczeństwa publicznego, w przypadku stanu klęski żywiołowej lub w celu wykonania zobowiązań międzynarodowych, lub jeżeli ministrowi nadzorującemu została powierzona realizacja zadania na podstawie art. 10c ustawy z dnia 8 sierpnia 1996 r. o Radzie Ministrów (Dz. U. z 2021 r., poz. 178 ze zm.).
Na wniosek ministra kierującego działem administracji rządowej lub Szefa Kancelarii Prezesa Rady Ministrów Prezes Rady Ministrów może, za zgodą ministra nadzorującego, nałożyć na instytut obowiązek wprowadzenia do jego planu zadania lub wyznaczyć zadanie poza planem, zgodnie z zakresem działania określonym w statucie instytutu, w celu realizacji zadań z zakresu określonego w art. 10c ustawy z dnia 8 sierpnia 1996 r. o Radzie Ministrów, jeżeli realizacja zadania ma istotne znaczenie dla rozwoju gospodarki i innowacyjności, rozwoju społeczeństwa informacyjnego lub cyfryzacji procesów instytucji publicznych i równocześnie niezbędne jest niezwłoczne rozpoczęcie jego realizacji.
W przypadkach, o których mowa w powyżej, minister nadzorujący, lub minister kierujący działem administracji rządowej lub Szef Kancelarii Prezesa Rady Ministrów, zapewnia instytutowi środki do wykonania zadania, chyba że wykonanie zadania następuję odpłatnie na podstawie umowy ze strona finansująca wykonanie zadania.
Roczne sprawozdanie finansowe oraz informacje o zarządzaniu składnikami mienia trwałego instytutu dyrektor podaje do informacji publicznej na stronie podmiotowej ministra nadzorującego w Biuletynie Informacji Publicznej, niezwłocznie po zatwierdzeniu sprawozdania przez tego ministra (art. 37 u.i.b.).
W rozumieniu art. 3 ust. 4 załącznika do zalecenia Komisji 2003/361/WE z dnia 6 maja 2003 r. organami publicznymi są nie tylko jednostki wchodzące w skład systemu władz publicznych, ale również podmioty spoza sektora publicznego, wykonujące zadania o charakterze publicznym.
Powyższe świadczy o tym, że Instytut Ochrony Roślin jest przedsiębiorstwem państwowym, w stosunku do którego Skarb Państwa w osobie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi posiada uprawnienia takie jak przedsiębiorcy dominujący w rozumieniu ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2018 r., poz. 798 ze zm.). Powyższe oznacza, że państwo w osobie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi ma prawo wyznaczyć lub odwołać większość członków organu administracyjnego, zarządzającego lub nadzorczego (wybór dyrektora, zastępcy, przewodniczącego rady nadzorczej, członków rady) instytutu i ma prawo wywierać dominujący wpływ na instytut, zgodnie z rozporządzeniem Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 8 kwietnia 2008 r. w sprawie nadania Instytutowi Ochrony Roślin w P. statusu państwowego instytutu badawczego, jak również z postanowieniami statutu instytutu (tworzy, ustala zakres prac, zleca zadania, może zlikwidować lub przekształcić), co pozostaje w sprzeczności z art. 3 ust. 4 załącznika I rozporządzenia Komisji (UE) nr 702/2014 z dnia 25 czerwca 2014 r., który stanowi, że przedsiębiorstwa nie można uznać za MŚP, jeżeli 25% lub więcej praw głosu kontroluje bezpośrednio lub pośrednio, wspólnie lub indywidualnie co najmniej jeden organ państwowy.
Istotą ograniczenia przyznawania pomocy publicznej ukierunkowanej do sektora małych i średnich przedsiębiorstw są zidentyfikowane określone trudności w funkcjonowaniu sektora MŚP, co odróżnia kategorię małych i średnich przedsiębiorstw od przedsiębiorstw dużych, które w odróżnieniu od sektora MŚP posiadają znacznie większy ekonomiczny potencjał, przekładający się na łatwiejsze pokonywanie trudności niż w sektorze MŚP. Oczywistym jest, że sektor publiczny co do zasady dysponuje dużymi możliwościami finansowania, niespotykanymi w sektorze prywatnym czy to w zakresie dostępu do źródeł finansowania ze środków publicznych czy w zakresie zdecydowanie szerszej możliwości pozyskiwania środków innych niż publiczne, skończywszy na istotnych gwarancjach, jakie daje państwo dla zabezpieczenia.
Z tych powodów nie można uznać wnioskodawcy za przedsiębiorcę kategorii MŚP w rozumieniu załącznika I do rozporządzenia Komisji (UE) nr 702/2014 z 25 czerwca 2014 r. uznającego niektóre kategorie pomocy w sektorach rolnym i leśnym oraz na obszarach wiejskich za zgodne z rynkiem wewnętrznym w zastosowaniu art. 107 i 108 traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej.
Wnioskodawca złożył odwołanie od powyższej decyzji zarzucając naruszenie § 13zw ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów w zw. z art. 3 ust. 4 załącznika I do rozporządzenia 2022/2472 przez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na stwierdzeniu, że strona nie jest MŚP w rozumieniu powyższego załącznika ze względu na rzekomą okoliczność, że 25% lub więcej kapitału lub praw głosu strony kontrolował bezpośrednio lub pośrednio, wspólnie lub indywidualnie, co najmniej jeden organ państwowy, a w konsekwencji, że nie można udzielić stronie pomocy finansowej, podczas gdy żaden organ państwowy nie kontroluje w wyżej opisany sposób kapitału lub praw głosu strony.
W uzasadnieniu odwołania wskazano m. in., co następuje.
Zgodnie z art. 1 załącznika I do rozporządzenia 2022/2472 za przedsiębiorstwo uważa się podmiot prowadzący działalność gospodarczą bez względu na jego formę prawną. Definicja ta jest szeroka i obejmuje również instytut, przy czym do odmowy przyznania pomocy nie jest wystarczający jakikolwiek związek instytutu z organem państwowym, ale tylko związek określony w art. 3 ust. 4 załącznika I do rozporządzenia 2022/2472. Sama więc okoliczność zaangażowania organu państwowego w działanie instytutu nie prowadzi sama w sobie do automatycznego wyeliminowania go z kręgu podmiotów uprawnionych do otrzymania pomocy publicznej. Zaangażowanie to zaś w kontrolowanej sprawie obejmuje wyłącznie podstawową działalność instytutu (art. 2 ust. 1 i 2 u.i.b.), a nie jego działalność gospodarczą, wyodrębnioną pod względem finansowych i rachunkowym (art. 2 ust. 4 u.i.b.). Jako że przyznawane stronie przez ministra właściwego do spraw szkolnictwa i nauki subwencje oraz środki finansowe z innych źródeł publicznych są przeznaczane jedynie na pokrycie kosztów podstawowej działalności instytutu, lecz są niewystarczające, instytut prowadzi działalność gospodarczą, z której zysk jest przeznaczany na pokrycie kosztów podstawowej działalności instytutu. Kluczowe zaś jest to, że organ nie wykazał, aby 25% lub więcej kapitału lub praw głosu instytutu kontrolował bezpośrednio lub pośrednio, wspólnie lub indywidualnie, co najmniej jeden organ państwowy, zaś w uzasadnieniu decyzji skoncentrował się jedynie na stosunkowo nielicznych uprawnieniach ministra nadzorującego instytut, dotyczących głównie procedury jego utworzenia, a nie jego funkcjonowania (w tym prowadzenia działalności gospodarczej), pomijając szeroką autonomię instytutu, w szczególności uprawnienia jego dyrektora, który podejmuje decyzje we wszystkich sprawach dotyczących instytutu (art. 24 ust. 1 pkt 6 u.i.b.) oraz rady naukowej (podano stosowne przepisy u.i.b.).
Decyzją z 30 października 2023 r. Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
W uzasadnieniu decyzji wskazano, co następuje.
Instytut Ochrony Roślin jest państwowym instytutem badawczym (państwową jednostką organizacyjną) działającym w oparciu o przepisy u.i.b. Wykonuje zadania ustawowe przez prowadzenie badań naukowych, prac rozwojowych oraz wdrażanie wyników tych badań i prac do potrzeb praktyki. Jak słusznie wskazał organ pierwszej instancji, instytuty badawcze to forma zaangażowania państwa w prowadzenie działalności naukowo-badawczej, z czego mogą wynikać dla niego określone korzyści, zwłaszcza finansowe, które dają mu przewagę nad innymi podmiotami finansowanymi przez kapitał prywatny. Są to dotacje i subwencje. Nadzór nad Instytutem Ochrony Roślin sprawuje Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Choć instytuty badawcze mogą prowadzić działalność gospodarczą, mając na uwadze istotę i cel oraz adresatów wsparcia przyznawanego na postawie § 13zt ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów (przedsiębiorcy uczestniczący w rynku bez jakiegokolwiek wsparcia lub zaangażowania podmiotów publicznych), nie wyczerpują one definicji przedsiębiorcy uprawnionego do otrzymania pomocy na dofinansowanie zakupu nawozów.
Pomoc, która jest przedmiotem postępowania ma wyjątkowy charakter. Stanowi swego rodzaju wyjątek do zasad określonych w art. 107 i 108 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej. Co do zasady każdy rodzaj pomocy udzielanej przez państwo członkowskie, która zakłóca lub grozi zakłóceniem konkurencji przez sprzyjanie niektórym przedsiębiorstwom lub produkcji niektórych towarów, jest niezgodna z rynkiem wewnętrznym w zakresie, w jakim wpływa na wymianę handlową między Państwami Członkowskimi. Z tych też względów - jak wynika m. in. z motywu 33 do rozporządzenia nr 702/2014 pomoc państwa, do której odnosi się art. 107 TFUE jest co do zasady zakazana, zatem konieczne jest zapewnienie odpowiednich procedur, które pozwoliłyby zweryfikować, czy pomoc została przyznana zgodnie z obowiązującymi przepisami. Zatem przyznanie wnioskowanej pomocy Instytutowi Ochrony Roślin, który nie legitymuje się statusem mikroprzedsiębiorstwa, małego przedsiębiorstwa lub średniego przedsiębiorstwa, oznaczałoby nie tylko naruszenie przepisów rozporządzenia Rady Ministrów, ale również przepisów prawa wspólnotowego, z art. 107 ust. 1 TFUE włącznie.
W skardze na decyzję organu odwoławczego wnioskodawca zarzucił naruszenie:
1. przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
1) art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. przez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji organu pierwszej instancji, podczas gdy organ drugiej instancji powinien uchylić w całości decyzję Kierownika BP ARiMR w P. z 31 sierpnia 2023 r. i orzec co do istoty sprawy, tj. na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. przyznać skarżącemu pomoc finansową zgodnie z wnioskiem;
2) art. 80 K.p.a. w zw. z art. 10a ust. 1a pkt 1 i 2 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2023 r., poz. 1199 ze zm.), dalej: "ustawa o ARiMR", przez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na odstąpieniu przez organ od wyczerpującego rozpatrzenia i oceny całego materiału dowodowego, a w konsekwencji na bezzasadnym przyjęciu przez organ odwoławczy, że skarżący nie spełnia przesłanki otrzymania pomocy finansowej, o której mowa w § 13zw ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów ze względu na rzekome posiadanie przez organ państwowy (Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi) w stosunku do instytutu uprawnień kontrolnych, o których mowa w art. 3 ust. 4 załącznika I do rozporządzenia 2022/2472, w wymiarze równym lub wyższym niż wskazany w treści przywołanego przepisu, podczas gdy:
a) z art. 3 ust. 4 w zw. z art. 3 ust. 2 akapit drugi lit. b załącznika I do rozporządzenia nr 2022/2472 wynika, że wobec Instytutu (jako ośrodka badawczego nienastawionego na zysk) nie ma zastosowania kryterium zależności od organu państwowego, o którym mowa w art. 3 ust. 4 załącznika I do rozporządzenia 2022/2472,
b) żaden organ państwowy nie kontroluje kapitału lub praw głosu skarżącego, bezpośrednio lub pośrednio, wspólnie lub indywidualnie, w wymiarze 25% lub większym,
3) art. 107 § 1 pkt 6 i § 3 K.p.a. przez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na niezamieszczeniu przez organ w decyzji:
a) stosownego uzasadnienia faktycznego zawierającego wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione i dowodów, na których się oparł, a w szczególności faktów i dowodów stanowiących podstawę uznania, że:
- wobec instytutu (jako ośrodka badawczego nienastawionego na zysk) ma zastosowanie kryterium zależności od organu państwowego, o którym mowa w art. 3 ust. 4 załącznika I do rozporządzenia 2022/2472,
- 25% lub więcej kapitału lub praw głosu skarżącego kontroluje bezpośrednio lub pośrednio, wspólnie lub indywidualnie, co najmniej jeden organ państwowy,
b) stosownego uzasadnienia prawnego, zawierającego wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa, tj. wskazania konkretnego przepisu stanowiącego podstawę odmowy udzielenia skarżącemu pomocy finansowej oraz określenia przyczyn jego zastosowania wobec skarżącego w okolicznościach niniejszej sprawy,
2. przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.:
1) art. 3 ust. 4 w zw. z art. 3 ust. 2 załącznika I do rozporządzenia 2022/2472 przez ich błędną wykładnię polegającą na bezpodstawnym uznaniu przez organ drugiej instancji, że w świetle art. 3 ust. 4 załącznika I do rozporządzenia 2022/2472 skarżący nie należy do kategorii MŚP, podczas gdy stosownie do art. 3 ust. 4 rozporządzenia 2022/2472 dyspozycja tego przepisu nie odnosi się do przypadków określonych w art. 3 ust. 2 akapit drugi lit. b załącznika I do rozporządzenia 2022/2472, zgodnie z którym restrykcji dotyczących dopuszczalnego zakresu uprawnień kontrolnych organu państwowego nad przedsiębiorstwem nie stosuje się wobec ośrodków badawczych nienastawionych na zysk,
2) § 13zw ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów w zw. z art. 3 ust. 4 w zw. z art. 3 ust. 2 załącznika I do rozporządzenia 2022/2472 przez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na odmowie przyznania skarżącemu (jako producentowi rolnemu) pomocy finansowej przewidzianej dla producenta rolnego, który dokonał sprzedaży pszenicy lub gryki podmiotom prowadzącym działalność w zakresie obrotu zbożami, skupu lub przetworów zbóż, jak również podmiotom skupującym zboża w związku z prowadzoną przez te podmioty produkcją zwierzęcą w okresie od dnia 15 kwietnia 2023 r. do dnia 15 lipca 2023 r., mimo spełnienia przez skarżącego wszystkich wymaganych przesłanek, w szczególności wobec możliwości zakwalifikowania Instytutu jako mikroprzedsiębiorstwo, małe albo średnie przedsiębiorstwo (MŚP) w rozumieniu załącznika I do rozporządzenia 2022/2472, ze względu na fakt, że:
a) na podstawie art. 3 ust. 4 w zw. z art. 3 ust. 2 akapit drugi lit. b załącznika I do rozporządzenia 2022/2472 wobec instytutu (jako ośrodka badawczego nienastawionego na zysk) wyłączona jest możliwość zastosowania kryterium zależności od organu państwowego,
b) żaden organ państwowy nie kontroluje kapitału lub praw głosu skarżącego, bezpośrednio lub pośrednio, wspólnie lub indywidualnie, w wymiarze 25% lub większym,
3) § 13zw ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów w zw. z art. 3 ust. 4 załącznika I do rozporządzenia 2022/2472 przez ich błędną wykładnię polegającą na bezpodstawnym uznaniu przez organ, że pomoc finansowa przyznawana na podstawie § 13zw rozporządzenia Rady Ministrów przysługuje wyłącznie przedsiębiorcy uczestniczącemu w rynku bez jakiegokolwiek wsparcia lub zaangażowania podmiotów publicznych, podczas gdy zgodnie z § 13zw ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów pomoc finansowa przyznawana jest producentowi rolnemu będącemu mikroprzedsiębiorstwem, małym albo średnim przedsiębiorstwem w rozumieniu załącznika I do rozporządzenia 2022/2472, natomiast z art. 3 ust. 4 załącznika I do rozporządzenia 2022/2472 wynika jednoznacznie, że przedsiębiorstwa nie można uznać za MŚP dopiero wówczas, gdy 25% lub więcej kapitału lub praw głosu kontroluje bezpośrednio lub pośrednio, wspólnie lub indywidualnie, co najmniej jeden organ państwowy, a zatem sama okoliczność zaangażowania określonego organu państwowego w funkcjonowanie przedsiębiorstwa nie prowadzi do automatycznego wyeliminowania tego przedsiębiorstwa z kręgu podmiotów uprawnionych do otrzymania pomocy publicznej.
Skarżący wniósł o:
1. uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji organu pierwszej instancji;
2. zasądzenie na swoją rzecz od organu kosztów postępowania.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył , co następuje.
Skarga podlega uwzględnieniu, gdyż zaskarżona decyzja i decyzją ją poprzedzająca naruszają przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm., dalej: "p.p.s.a.").
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi - ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi, przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i zasadniczo na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu.
Stosownie zaś do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze, w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim określonym w skardze przedmiotem zaskarżenia.
Zgodnie z art. 135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawa środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów wydanych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.
Stosownie do § 13zw ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów w 2023 r. Agencja udziela pomocy finansowej na realizację innych zadań wynikających z polityki państwa w zakresie rolnictwa i rozwoju wsi, o której mowa w § 2 ust. 1 pkt 6, producentowi rolnemu:
1) któremu został nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności;
2) będącemu mikroprzedsiębiorstwem, małym albo średnim przedsiębiorstwem w rozumieniu załącznika I do rozporządzenia 2022/2472;
3) któremu zagraża utrata płynności finansowej w związku z zakłóceniami na rynku rolnym spowodowanymi agresją Federacji Rosyjskiej wobec Ukrainy;
3a) który dokonał sprzedaży pszenicy lub gryki podmiotom prowadzącym działalność w zakresie obrotu zbożami, skupu lub przetwórstwa zbóż, jak również podmiotom skupującym zboża w związku z prowadzoną przez te podmioty produkcją zwierzęcą w okresie od dnia 15 kwietnia 2023 r. do dnia 15 lipca 2023 r.,
4) który złożył w 2022 r. wniosek o przyznanie płatności w rozumieniu przepisów o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego.
Rozporządzenie Rady Ministrów wydano na podstawie art. 4 ust. 6 ustawy o ARiMR.
Zgodnie z art. 10a ust. 1 ustawy o ARiMR jeżeli przepisy ustawy lub przepisy odrębne nie stanowią inaczej, do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji stosuje się przepisy K.p.a., z wyłączeniem art. 7, art. 9, art. 10, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 79a oraz art. 81.
Stosownie do art. 10a ust. 1a ustawy o ARiMR w postępowaniach, o których mowa w ust. 1, organ administracji publicznej:
1) stoi na straży praworządności;
2) jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy;
3) udziela stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania;
4) zapewnia stronom, na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania i na ich żądanie, przed wydaniem decyzji, umożliwia im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań.
Zgodnie z art. 10a ust. 1b ustawy o ARiMR strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniach, o których mowa w ust. 1, są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek. Ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne.
Porównanie regulacji dotyczących postępowania w sprawie przyznania pomocy z zasadami ogólnymi wymienionymi w K.p.a. wskazuje, że ustawodawca w omawianej kategorii spraw uczynił pewien wyjątek od zasady inkwizycyjności wyrażonej w art. 7 K.p.a. Zgodnie z tą zasadą organy administracji publicznej, w toku postępowania podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. W przypadku przyznawania przedmiotowej pomocy obowiązek ten został ograniczony do wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego. W ocenie Sądu zgormadzony materiał dowodowy, w kontekście stanu faktycznego i prawnego sprawy, nie został przez organ wyczerpująco rozpatrzony.
We pkt V. wniosku skarżący oświadczył, że prowadzi gospodarstwo, które w rozumieniu przepisów załącznika I do rozporządzenia 2022/2472 spełnia kryterium średniego przedsiębiorstwa, zatrudniającego mniej niż 250 pracowników, którego roczny obrót nie przekracza 50 mln euro lub którego całkowity bilans roczny nie przekracza 43 mln euro. W pkt V. wniosku skarżący oświadczył również, że jego gospodarstwo jest przedsiębiorstwem samodzielnym, nie zaś partnerskim czy powiązanym. W pkt VI. wniosku oświadczył zaś, że posiada formę prawną nienależącą do kategorii określonych w pkt 1-5, czyli m. in. nie jest przedsiębiorstwem państwowym.
Orzekające w sprawie organy zakwestionowały podane wyżej oświadczenia, ale w ocenie Sądu wbrew art. 107 § 1 pkt 6 i § 3 K.p.a. w uzasadnieniach swych decyzji nie zawarły przekonującego stanowiska na poparcie przyjętej przez siebie koncepcji. Zgodnie z art. 107 § 1 pkt 6 K.p.a. decyzja zawiera uzasadnienie faktyczne i prawne, a stosownie do art. 107 § 3 K.p.a. uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.
Zgodnie z art. 3 ust. 4 załącznika I do rozporządzenia 2022/2472 poza przypadkami określonymi w ust. 2 akapit drugi przedsiębiorstwa nie można uznać za MŚP, jeżeli 25% lub więcej kapitału lub praw głosu kontroluje bezpośrednio lub pośrednio, wspólnie lub indywidualnie, co najmniej jeden organ państwowy.
Organy obu instancji nie wyjaśniły prawidłowo powyższego przepisu, gdyż nie zajęły stanowiska, czy występują przypadki określone w ust. 2 akapit drugi artykułu 3 załącznika I do rozporządzenia 2022/2472. Gdyby choć jeden z przypadków wymienionych w tym przepisie zaszedł, wykluczona byłaby możliwość badania czy organ państwowy kontroluje 25% lub więcej kapitału lub praw głosu.
Zgodnie z art. 3 ust. 2 akapit drugi załącznika I do rozporządzenia 2022/2472 przedsiębiorstwo można jednak zakwalifikować jako samodzielne i w związku z tym niemające żadnych przedsiębiorstw partnerskich, nawet jeśli niżej wymienieni inwestorzy osiągnęli lub przekroczyli pułap 25%, pod warunkiem że nie są oni powiązani, w rozumieniu ust. 3, indywidualnie ani wspólnie, z danym przedsiębiorstwem:
a) publiczne korporacje inwestycyjne, spółki venture capital, osoby fizyczne lub grupy osób fizycznych prowadzące regularną działalność inwestycyjną w oparciu o kapitał wysokiego ryzyka, które inwestuj ą w firmy nienotowane na giełdzie (tzw. "anioły biznesu"), pod warunkiem że całkowita kwota inwestycji tych inwestorów w jedno przedsiębiorstwo nie przekroczy 1 250 000 EUR;
b) uczelnie wyższe lub ośrodki badawcze nienastawione na zysk;
c) inwestorzy instytucjonalni, w tym regionalne fundusze rozwoju;
d) samorządy lokalne z rocznym budżetem poniżej 10 mln EUR oraz liczbą mieszkańców poniżej 5 000.
W kontekście stanu faktycznego i prawnego kontrolowanej sprawy istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia może mieć przepis art. 3 ust. 2 akapit drugi lit. b załącznika I do rozporządzenia 2022/2472 dotyczący ośrodków badawczych nienastawionych na zysk. Ośrodkiem takim jest skarżący Instytut Ochrony Roślin - [...] w [...]. Nadano mu status państwowego instytutu badawczego (§ 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z 8 kwietnia 2008 r.), którego przedmiotem działania jest prowadzenie badań naukowych i rozwojowych (§ 2 powyższego rozporządzenia). Świadczy to również o tym, że skarżący jako instytut badawczy nie jest nastawiony na zysk, czyli że zysk nie jest głównym celem instytutu badawczego. Przesądza o tym również art. 2 ust. 1 u.i.b. stanowiący, że do podstawowej działalności instytutu badawczego należy: 1) prowadzenie badań naukowych i prac rozwojowych; 2) przystosowywanie wyników badań naukowych i prac rozwojowych do potrzeb praktyki; 3) wdrażanie wyników badań naukowych i prac rozwojowych. Instytut badawczy może prowadzić działalność inną niż wymieniona w art. 2 ust. 1 u.i.b. [tu: jest nią prowadzona przez skarżącego działalność gospodarcza]. Działalność ta jest wyodrębniona pod względem finansowym i rachunkowym z działalności podstawowej (art. 2 ust. 4 u.i.b.). Co więcej, o nienastawieniu skarżącego na zysk świadczy również to, że zysk netto z działalności określonej w art. 2 ust. 4 u.i.b. [tu: z działalności gospodarczej prowadzonej przez skarżącego] przeznacza się na działalność podstawową instytutu określoną w art. 2 ust. 1 u.i.b. poprzez zwiększenie: 1) funduszu rezerwowego; 2) funduszu badań własnych; 3) funduszu nagród; 4) zakładowego funduszu świadczeń socjalnych. Organ pierwszej instancji wadliwie uznał zatem, że skarżący jest przedsiębiorstwem państwowym, a nie instytutem badawczym nienastawionym na zysk.
Niemniej jednak w realiach kontrolowanej sprawy organy obu instancji nie ustaliły czy sama okoliczność, że skarżący jest ośrodkiem badawczym nienastawionym na zysk oznacza, że można go zakwalifikować jako przedsiębiorstwo samodzielne w rozumieniu art. 3 ust. 2 akapit drugi lit. b załącznika I do rozporządzenia 2022/2472, co w ogóle wykluczałoby możliwość badania stosunku procentowego, o którym mowa w art. 3 ust. 4 załącznika I do rozporządzenia 2022/2472. Ustalenie powyższe będzie zadaniem organu pierwszej instancji przy ponownym rozpatrywaniu wniosku.
Niezależnie od powyższego organy nie uzasadniły wystarczająco osiągnięcia stosunku procentowego, o którym mowa w art. 3 ust. 4 in fine załącznika I do rozporządzenia 2022/2472. Zgodnie z tym przepisem przedsiębiorstwa nie można uznać za MŚP, jeżeli 25% lub więcej kapitału lub praw głosu kontroluje bezpośrednio lub pośrednio, wspólnie lub indywidualnie, co najmniej jeden organ państwowy. Jeżeli zaś przedsiębiorstwa nie można uznać za MŚP, nie można mu przyznać pomocy (§ 13zw ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów).
Organ pierwszej instancji próbując wykazać, że skarżący nie jest MŚP, przytoczył szereg przepisów u.i.b., z których jednak żaden ani pojedynczo ani wzięte łącznie, nie oznacza, że jakikolwiek organ państwowy kontroluje skarżącego w sposób określony w art. 3 ust. 4 in fine załącznika I do rozporządzenia 2022/2472 (organ pierwszej instancji wadliwie przytaczał niekiedy rozporządzenie 702/2014). Ponadto, jak trafnie wskazano już w odwołaniu (a później w skardze), organ przytaczał jedynie przepisy przyznające organowi państwowemu (najczęściej ministrowi nadzorującemu instytut) różnego rodzaju uprawnienia kształtujące sytuację prawną skarżącego, pominął zaś przepisy statuujące samodzielność instytutu, np. art. 24 ust. 1 pkt 6 u.i.b. stanowiący, że dyrektor instytutu podejmuje decyzje we wszystkich sprawach dotyczących instytutu, z wyjątkiem spraw należących do rady naukowej czy przepisy art. 30 ust. 2 pkt 1 i 2 u.i.b. stanowiące, że w skład rady naukowej wchodzą pracownicy naukowi i badawczo-techniczni instytutu, którzy stanowią co najmniej 40% składu rady, zaś osoby niebędące pracownikami instytutu stanowią co najmniej 50% składu rady. Tak jednostronne przytoczenie przepisów określających status prawny instytutu nie pozwala na zasadne sformułowanie tezy o zajściu przesłanki określonej w art. 3 ust. 4 in fine załącznika I do rozporządzenia 2022/2472, czyli że 25% lub więcej kapitału lub praw głosu kontroluje bezpośrednio lub pośrednio, wspólnie lub indywidualnie, co najmniej jeden organ państwowy.
Z kolei organ odwoławczy prawidłowo uznał, że skarżący jest instytutem badawczym działającym na podstawie przepisów u.i.b., ale podobnie jak organ pierwszej instancji nie sprostał uzasadnieniu, że jakikolwiek organ państwowy kontroluje skarżącego w sposób określony w art. 3 ust. 4 in fine załącznika I do rozporządzenia 2022/2472.
Organ odwoławczy podniósł jedynie, że: 1) instytuty badawcze to forma zaangażowania państwa w prowadzenie działalności naukowo-badawczej, z czego mogą wynikać dla niego określone korzyści, zwłaszcza finansowe, które dają mu przewagę nad innymi podmiotami finansowanymi przez kapitał prywatny (dotacje i subwencje); 2) nadzór nad instytutem sprawuje Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi; 3) choć instytuty badawcze mogą prowadzić działalność gospodarczą, mając na uwadze istotę i cel oraz adresatów wsparcia przyznawanego na postawie § 13zt [zamiast § 13zw - przyp. Sądu] ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów (przedsiębiorcy uczestniczący w rynku bez jakiegokolwiek wsparcia lub zaangażowania podmiotów publicznych), nie wyczerpują one definicji przedsiębiorcy uprawnionego do otrzymania pomocy na dofinansowanie zakupu nawozów.
Powyższe argumenty nie przemawiają jednak wystarczająco za uznaniem, że jakikolwiek organ państwowy kontroluje skarżącego w sposób określony w art. 3 ust. 4 in fine załącznika I do rozporządzenia 2022/2472, gdyż: 1) samo w sobie zaangażowanie państwa w instytuty badawcze nie oznacza jeszcze, że zaangażowanie to przekłada się na przekroczenie procentowego progu kontroli, o którym mowa w art. 3 ust. 4 in fine załącznika I do rozporządzenia 2022/2472; 2) nadzór organu państwowego nad instytutem sam w sobie nie oznacza przekroczenia powyższego progu; 3) prowadzenie działalności gospodarczej przez instytut jest dozwolone przez art. 2 ust. 4 u.i.b. i nie stanowi jego podstawowej działalności, ale - jak już wskazano wyżej - wyodrębnioną z działalności podstawowej pod względem finansowym i rachunkowym działalność ukierunkowaną jedynie na finansowanie działalności podstawowej (art. 19 ust. 4 u.i.b.).
Ponadto organ odwoławczy wadliwie w uzasadnieniu decyzji wspominał o przyznaniu pomocy na dofinansowanie zakupu nawozów, podczas gdy dotyczyła ona przyznania producentowi rolnemu, któremu zagraża utrata płynności finansowej w związku z zakłóceniami na rynku rolnym spowodowanymi agresją Federacji Rosyjskiej wobec Ukrainy i który dokonał sprzedaży pszenicy lub gryki podmiotom prowadzącym działalność w zakresie obrotu zbożami, skupu lub przetwórstwa zbóż, jak również podmiotom skupującym zboża w związku z prowadzoną przez te podmioty produkcją zwierzęcą w okresie od dnia 15 kwietnia 2023 r. do dnia 15 lipca 2023 r.
Organy nie ustaliły zatem czy zgodnie z art. 3 ust. 4 in fine załącznika I do rozporządzenia 2022/2472 25% lub więcej kapitału lub praw głosu kontroluje bezpośrednio lub pośrednio, wspólnie lub indywidualnie, co najmniej jeden organ państwowy, co stanowi o naruszeniu art. 10a ust. 1a pkt 1 i 2 ustawy o ARiMR w zw. z art. 107 § 1 pkt 6 i § 3 K.p.a.
Wobec tego w pkt I. sentencji wyroku Sąd orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a.
W pkt II. sentencji wyroku Sąd orzekł o kosztach postępowania na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 1935). Na zasądzone koszty składają się: kwota 200 zł uiszczona tytułem wpisu od skargi i kwota 480 zł tytułem wynagrodzenia radcowskiego.
Ponownie rozpatrując wniosek organ pierwszej instancji odniesie się do możliwości zastosowania względem skarżącego przepisu art. 3 ust. 2 akapit drugi lit. b załącznika I do rozporządzenia 2022/2472, a jeśli uzna i uzasadni, że przepis ten nie ma zastosowania, dokona oceny przesłanki określonej w art. 3 ust. 4 in fine załącznika I do rozporządzenia 2022/2472, stosując się do oceny prawnej wyrażonej w niniejszym uzasadnieniu.