III SA/PO 378/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w PoznaniuPoznań2024-11-13
NSAAdministracyjneWysokawsa
finanse publicznenależności cywilnoprawneuchwała rady gminyumorzenieodroczenierozłożenie na ratydelegacja ustawowakompetencjeprawo miejscoweWSA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu stwierdził nieważność § 8 uchwały Rady Gminy Święciechowa dotyczącej umarzania należności cywilnoprawnych, uznając, że przepis ten wykracza poza delegację ustawową.

Wojewoda Wielkopolski zaskarżył uchwałę Rady Gminy Święciechowa w części dotyczącej § 8, który regulował zasady odstąpienia od porozumienia o umorzeniu należności cywilnoprawnych. Zdaniem Wojewody, przepis ten wykraczał poza upoważnienie ustawowe zawarte w art. 59 ust. 2 ustawy o finansach publicznych, odsyłając do przepisów prawa cywilnego. Sąd administracyjny przychylił się do tego stanowiska, stwierdzając nieważność § 8 uchwały ze względu na istotne naruszenie prawa i przekroczenie kompetencji ustawowych.

Sprawa dotyczyła skargi Wojewody Wielkopolskiego na uchwałę Rady Gminy Święciechowa z dnia 23 maja 2024 r. nr II/21/2024 w sprawie szczegółowych zasad umarzania, odraczania lub rozkładania na raty należności pieniężnych mających charakter cywilnoprawny. Wojewoda zaskarżył § 8 uchwały, który określał warunki odstąpienia od porozumienia o umorzeniu lub udzieleniu ulg w spłacaniu należności, wskazując na fałszywe dowody, przestępstwo lub wprowadzenie organu w błąd przez dłużnika. Zdaniem Wojewody, przepis ten wykraczał poza delegację ustawową zawartą w art. 59 ust. 2 ustawy o finansach publicznych, który odsyła do przepisów prawa cywilnego w zakresie umarzania, odraczania lub rozkładania na raty należności cywilnoprawnych. Sąd administracyjny uznał skargę za zasadną. Stwierdził, że § 8 uchwały ma charakter normatywny, a nie informacyjny, i modyfikuje przepisy Kodeksu cywilnego dotyczące wad oświadczenia woli, co stanowi istotne naruszenie prawa i przekroczenie kompetencji ustawowych. W konsekwencji, Sąd stwierdził nieważność § 8 uchwały w całości, uznając, że narusza on przepisy art. 59 ust. 2 i art. 58 ust. 2 ustawy o finansach publicznych oraz przepisy Kodeksu cywilnego. Rozstrzygnięto również o kosztach postępowania.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, przepis uchwały rady gminy regulujący zasady odstąpienia od porozumienia o umorzeniu lub udzieleniu ulg w spłacaniu należności cywilnoprawnych nie może wykraczać poza delegację ustawową zawartą w ustawie o finansach publicznych i modyfikować przepisów Kodeksu cywilnego.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że § 8 uchwały Rady Gminy Święciechowa, który określał przesłanki odstąpienia od porozumienia o umorzeniu należności cywilnoprawnych, miał charakter normatywny, a nie informacyjny. Przepis ten modyfikował przepisy Kodeksu cywilnego dotyczące wad oświadczenia woli, co stanowiło istotne naruszenie prawa i przekroczenie kompetencji ustawowych wynikających z art. 59 ust. 2 ustawy o finansach publicznych. Ustawa ta odsyła do przepisów prawa cywilnego w zakresie umarzania, odraczania lub rozkładania na raty należności cywilnoprawnych.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

stwierdzono_nieważność

Przepisy (6)

Główne

u.f.p. art. 59 § ust. 1-3

Ustawa o finansach publicznych

Upoważnia organ stanowiący jednostki samorządu terytorialnego do określenia szczegółowych zasad, sposobu i trybu udzielania ulg w spłacaniu należności cywilnoprawnych, ale nie pozwala na modyfikację przepisów prawa cywilnego.

u.f.p. art. 58 § ust. 2

Ustawa o finansach publicznych

Stanowi, że umorzenie należności oraz odroczenie terminu spłaty całości lub części należności albo rozłożenie płatności całości lub części należności na raty następuje w formie pisemnej na podstawie przepisów prawa cywilnego.

Pomocnicze

u.s.g. art. 18 § ust. 2 pkt 15

Ustawa o samorządzie gminnym

Podstawa prawna do podjęcia uchwały przez radę gminy.

u.s.g. art. 93 § ust. 1

Ustawa o samorządzie gminnym

Podstawa prawna do zaskarżenia uchwały do sądu administracyjnego.

k.c. art. 82-88

Kodeks cywilny

Przepisy dotyczące wad oświadczenia woli, które nie mogą być modyfikowane przez akty prawa miejscowego.

k.c. art. 353¹

Kodeks cywilny

Reguluje zasadę swobody umów.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Przepis § 8 uchwały wykracza poza delegację ustawową zawartą w art. 59 ust. 2 ustawy o finansach publicznych. Przepis § 8 uchwały modyfikuje przepisy Kodeksu cywilnego dotyczące wad oświadczenia woli, co jest niedopuszczalne w akcie prawa miejscowego. Przepis § 8 uchwały ma charakter normatywny, a nie informacyjny.

Odrzucone argumenty

§ 8 uchwały ma wyłącznie charakter informacyjny. Przepisy informacyjne są dopuszczalne w aktach prawa miejscowego. Uchwała była opiniowana przez UOKiK i Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, którzy nie zakwestionowali § 8.

Godne uwagi sformułowania

Naczelną zasadą prawa administracyjnego jest zakaz domniemania kompetencji. Normy kompetencyjne powinny być interpretowane w sposób ścisły, literalny. Przekroczenie granic zakresu upoważnienia ustawowego do wydania aktu prawa miejscowego, zawsze stanowi istotne naruszenie prawa skutkujące nieważnością uchwały.

Skład orzekający

Izabela Paluszyńska

przewodniczący sprawozdawca

Marzenna Kosewska

członek

Piotr Ławrynowicz

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja granic upoważnienia ustawowego do wydawania aktów prawa miejscowego przez organy samorządu terytorialnego, zwłaszcza w kontekście finansów publicznych i należności cywilnoprawnych."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji uchwały rady gminy dotyczącej umarzania należności cywilnoprawnych. Ogólne zasady dotyczące kompetencji i interpretacji przepisów są jednak uniwersalne.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy ważnej kwestii praworządności i granic kompetencji organów samorządowych w tworzeniu prawa miejscowego, co jest istotne dla prawników i urzędników.

Rada Gminy nie może tworzyć własnych zasad umarzania długów – Sąd Administracyjny wyjaśnia granice prawa miejscowego.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
III SA/Po 378/24 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2024-11-13
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-07-25
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Izabela Paluszyńska /przewodniczący sprawozdawca/
Marzenna Kosewska
Piotr Ławrynowicz
Symbol z opisem
6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
6401 Skargi organów nadzorczych na uchwały rady gminy w przedmiocie ... (art. 93 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym)
Hasła tematyczne
Finanse publiczne
Skarżony organ
Rada Gminy
Treść wyniku
Stwierdzono nieważność uchwały zaskarżonej w części
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 1530
art. 59 ust. 1-3, art. 58 ust. 2
Ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych
Sentencja
Dnia 13 listopada 2024 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Paluszyńska (sprawozdawca) Sędzia WSA Marzenna Kosewska Asesor sądowy WSA Piotr Ławrynowicz po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 13 listopada 2024 roku sprawy ze skargi Wojewody Wielkopolskiego na uchwałę Rady Gminy Święciechowa z dnia 23 maja 2024 r. nr II/21/2024 w przedmiocie szczególnych zasad, sposobów i trybu umarzania, odraczania lub rozkładania na raty należności pieniężnych mających charakter cywilnoprawny 1. stwierdza nieważność § 8 zaskarżonej uchwały; 2. zasądza od Rady Gminy Święciechowa na rzecz strony skarżącej kwotę 480,- (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.
Uzasadnienie
Dnia 23 maja 2024r. Rada Gminy Święciechowa na podstawie art. 59 ust. 2 i ust. 3 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009r. o finansach publicznych (Dz.U. 2023, poz. 1270 ze zm.) oraz art. 18 ust. 2 pkt 15 ustawy z dnia 8 marca 1990r. o samorządzie gminnym (Dz.U. 2024, poz. 609) podjęła uchwałę nr II/21/2014 w sprawie szczegółowych zasad, sposobu i trybu umarzania, odraczania lub rozkładania na raty należności pieniężnych mających charakter cywilnoprawny przypadających Gminie Święciechowa lub jej jednostkom organizacyjnym, warunków dopuszczalności pomocy publicznej w przypadkach, w których ulga stanowić będzie pomoc publiczną oraz w sprawie wskazania organów i osób uprawnionych do udzielania tych ulg.
Zgodnie z § 8 tej uchwały:
1. Organ może odstąpić od porozumienia o umorzeniu lub udzieleniu ulg w spłacaniu należności, jeżeli wyjdzie na jaw, że dowody na podstawie których należność umorzono lub udzielono ulg w jej spłaceniu, okazały się fałszywe, nieprawdziwe bądź, że porozumienie zostało zawarte w wyniku przestępstwa albo, że dłużnik wprowadził organ w błąd co do okoliczności, które stanowiły podstawę porozumienia.
2. W przypadku, o którym mowa w ust. 1 dłużnik jest zobowiązany zwrócić całą należność główną wraz z odsetkami należnymi liczonymi od dnia zawarcia porozumienia.
Wojewoda Wielkopolski wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu na podstawie art. 93 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990r. o samorządzie gminnym (Dz.U. 2024r., poz. 609 ze zm.) skargę z dnia 9 lipca 2024r. na w/w uchwałę.
W skardze zaskarżył § 8 uchwały i wniósł o:
1) stwierdzenie nieważności § 8 w/w uchwały ze względu na istotne naruszenie prawa,
2) zasądzenie od strony przeciwnej na rzecz skarżącego kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych.
W uzasadnieniu podał, że powyższy przepis uchwały wykracza poza delegację ustawową zawartą w art. 59 ust. 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009r. o finansach publicznych (Dz.U. z 2023r., poz. 1270, dalej u.f.p.). Kwestię sposobu ewentualnego uchylenia się od złożonego oświadczenia woli zostały uregulowane w Kodeksie cywilnym. W art. 58 ust. 2 u.f.p. wprost wskazano, że umorzenie należności oraz odroczenie terminu spłaty całości lub części należności albo rozłożenie płatności całości lub części należności na raty następuje w formie pisemnej na podstawie przepisów prawa cywilnego. Należy przez to rozumieć, że w zakresie nieuregulowanym w ustawie oraz nie przekazanym do uregulowania w drodze aktu prawa miejscowego, w odniesieniu do składanych przez organ wykonawczy oświadczeń woli stosuje się wyłącznie przepisy Kodeksu cywilnego.
Wojewoda zawiadomił Radę Gminy Święciechowa o wszczęciu postępowania nadzorczego. Otrzymał odpowiedź, że § 8 uchwały ma "wyłącznie charakter informacyjny a jego ustanowienie miało na celu poinformowanie podmiotu, który zamierza skorzystać z uchwały, że porozumienie mimo jego zawarcia w wymienionych przypadkach nie będzie realizowane. Rada nie uregulowała konkretnych przesłanek, w jaki sposób nastąpi owo "odstąpienie" od porozumienia będzie realizowane, jak również procedury tego odstąpienia, gdyż skutki nieprawdziwych, fałszywych oświadczeń lub skutki wprowadzania w błąd organu regulują przepisy k.c. a w niektórych przypadkach także kodeksu karnego".
Wojewoda nie podzielił tego stanowiska. Jego zdaniem § 8 ust. 1 uchwały wprost precyzuje przesłanki skorzystania przez organ z prawa do odstąpienia od porozumienia o umorzeniu lub udzieleniu ulg w spłaceniu należności, na co wskazuje sformułowanie "może odstąpić", po którym następuje zwrot "jeżeli". Równocześnie jest to zapis wykraczający poza upoważnienie wynikające z art. 59 ust. 2 i 3 u.f.p., biorąc pod uwagę treść art. 58 ust. 2 u.f.p., który odsyła do przepisów prawa cywilnego. Skutki wad oświadczenia woli oraz sposób uchylenia się od nich to kwestie, które zostały w sposób wyczerpujący w art. 82 – 88 Kodeksu cywilnego, przy czym powyższe przepisy nie wyróżniają wprost przesłanek przewidzianych w § 8 ust. 1 uchwały. Oznacza to, że § 8 ust. 1 uchwały nie ma charakteru wyłącznie informacyjnego i jego interpretacja w oderwaniu od przepisów Kodeksu cywilnego (do którego przepis uchwały nie odsyła) może prowadzić do wykładni sprzecznej z intencjami ustawodawcy. Tego rodzaju skutek nie może być z kolei tolerowany w demokratycznym państwie prawnym, co w ocenie Wojewody oznacza, że przepis ten narusza prawo w stopniu istotnym i konieczne jest stwierdzenie jego nieważności.
Zdaniem skarżącego również w § 8 ust. 2 uchwały nie można doszukiwać się charakteru informacyjnego. Przepis ten wprost formułuje zobowiązanie dłużnika do zwrotu całej należności głównej wraz z odsetkami należnymi liczonymi od dnia zawarcia porozumienia (na co dobitnie wskazuje użycie zwrotu " dłużnik jest zobowiązany") w razie ziszczenia się przesłanek wskazanych w § 8 ust. 1 uchwały.
Wojewoda stwierdził, że precyzyjne skorzystanie z prawa do odstąpienia (art. 395 k.c.) i wzajemnych rozliczeń stanowi materię umowną, podlegającą ogólnej regule wynikającej z art. 3531 k.c. Jego zdaniem niedopuszczalne jest aby strony przyszłej umowy (czy też "porozumienia") nie miały wpływu na jej treść z uwagi na to, że jej postanowienia reguluje uchwała rady gminy narzucając jednostronnie prawa i obowiązku dla obu stron umowy. Kształtowanie postanowień umowy, w tym praw i obowiązków jej stron, w razie braku przeciwnego, wyraźnego i nie budzącego wątpliwości unormowania ustawowego, powinno mieć miejsce przy zawieraniu szeroko pojmowanej umowy (w ramach wzajemnego składania przez dane podmioty stosownych oświadczeń woli), a nie w uchwale podejmowanej przez radę gminy. Tym samym, w ocenie Wojewody, przepisy § 8 ust. 1 i 2 uchwały naruszają w sposób istotny także regułę swobody umów, wynikającą z art. 3531 k.c. i również z tego względu konieczne jest ich wyeliminowanie z obrotu prawnego. Należy przy tym zwrócić uwagę na ich wtórną, następczą funkcję w stosunku do zawartego porozumienia wierzyciela i dłużnika. Odnoszą się one bowiem do konsekwencji okoliczności mających wyjść na jaw już po zawarciu takiego porozumienia a nie do zasad, sposobu i trybu udzielania ulg, o których mowa w art. 59 ust. 1 u.f.p., co oznacza, że wykraczają poza delegację wynikającą z art. 59 ust. 2 u.f.p.
Wojewoda podał, że przedmiotowa uchwała jest aktem prawa miejscowego a każde unormowanie wykraczające poza udzielone upoważnienie jest naruszeniem normy upoważniającej i zarazem naruszeniem konstytucyjnych warunków legalności aktu prawa miejscowego wydanego na podstawie upoważnienia ustawowego.
Z uwagi na powyższe, zdaniem Wojewody, konieczne jest stwierdzenie nieważności § 8 uchwały jako istotnie naruszającego art. 59 ust. 2 i art. 59 ust. 4 w zw. z art. 58 ust. 2 u.f.p. oraz w związku z art. 82 – 88 i art. 3531 k.c.
W odpowiedzi na skargę Gmina Święciechowa wniosła o oddalenie skargi w całości i rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a.
W uzasadnieniu podała, że nie zgadza się ze stanowiskiem Wojewody. W jego ocenie § 8 uchwały ma wyłącznie informacyjny charakter. Rada Gminy ustalając, że organ może odstąpić od porozumienia o umorzeniu lub udzieleniu ulg w spłaceniu należności jeżeli po jego zawarciu wyjdą określone okoliczności, miała na celu poinformowanie podmiotu, który zamierza skorzystać z ulg wynikających z przedmiotowej uchwały, że porozumienie mimo jego zawarcia w wymienionych przypadkach nie będzie realizowane. Rada nie uregulowała konkretnych przesłanek, tj. w jaki sposób nastąpi owo "odstąpienie od porozumienia", jak również procedury tego odstąpienia, gdyż skutki nieprawdziwych, fałszywych oświadczeń lub skutki wprowadzania w błąd organu regulują przepisy k.c., a w niektórych przypadkach także kodeksu karnego.
Organ podał, że w wyroku WSA w Poznaniu z dnia 10 czerwca 2021r., sygn. III SA/Po 778/21 Sąd stanął na stanowisku, że przepisy informacyjne są dopuszczalne w aktach prawa miejscowego.
Nadto stwierdził, że wobec § 8 uchwały nie zachodzi przesłanka istotnego naruszenia prawa.
Uchwała była opiniowana przez UOKiK i Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, którzy nie zakwestionowali § 8.
Wojewoda zawiadomiony o wniosku organu o rozpoznanie sprawy w trybie uproszonym w zakreślonym terminie 14 dni nie zażądał przeprowadzenia rozprawy.
Niniejsza sprawa została więc rozpoznana w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył co następuje:
Skarga okazała się zasadna.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2024r. poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej (...) pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Zakres sądowej kontroli administracji publicznej obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego - art. 3 § 1 w związku z § 2 pkt 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz.U. z 2024r., poz.935) zwanej dalej w skrócie " p.p.s.a". Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Przy czym granice sprawy wyznaczone są poprzez zakres zaskarżenia aktu prawa miejscowego.
W myśl art. 147 p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na uchwałę lub akt, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 5 i 6, stwierdza nieważność tej uchwały lub aktu w całości lub w części albo stwierdza, że zostały wydane z naruszeniem prawa, jeżeli przepis szczególny wyłącza stwierdzenie ich nieważności.
Należy wskazać, że podstawy nieważności aktu organu gminy określa art. 91 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990r. o samorządzie gminnym (t.j. Dz.U. 2024. 1465), według którego uchwała lub zarządzenie organu gminy sprzeczne z prawem są nieważne. W orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że do naruszeń prawa skutkujących nieważnością uchwały zaliczyć należy takie naruszenie jak: podjęcie uchwały przez niewłaściwy organ, brak podstawy do podjęcia uchwały o określonej treści, niewłaściwe zastosowanie przepisu prawnego będącego podstawą podjęcia uchwały, naruszenie procedury podjęcia uchwały. O nieważności uchwały w całości lub w części orzeka organ nadzoru w terminie nie dłuższym niż 30 dni od dnia doręczenia mu uchwały w trybie określonym w art. 90 ustawy o samorządzie gminnym. Według art. 93 ust. 1 tej ustawy, po upływie 30 dniowego terminu organ nadzoru nie może już we własnym zakresie stwierdzić nieważności uchwały. Może ją tylko zaskarżyć do sądu administracyjnego, co miało miejsce w niniejszej sprawie.
Przedmiotem zaskarżenia przez Wojewodę Wielkopolskiego jest § 8 uchwały Nr II/21/2024 Rady Gminy Święciechowa z dnia 23 maja 2024r. opublikowanej w Dzienniku Urzędowym Województwa Wielkopolskiego z dnia 4 czerwca 2024r. (Dz.Urz.2024, poz.5250)
Jak wynika z kontrolowanej uchwały, podstawę prawną jej podjęcia stanowiły przepisy art. 18 ust. 2 pkt 15 ustawy o samorządzie gminnym oraz art. 59 ust. 2 i 3 ustawy o finansach publicznych.
Art. 59 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009r. o finansach publicznych (t.j. Dz.U. 2024.1530) stanowi, że w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem dłużnika lub interesem publicznym należności pieniężne mające charakter cywilnoprawny, przypadające jednostce samorządu terytorialnego lub jej jednostkom organizacyjnym wymienionym w art. 9 pkt 3, 4 i 13, mogą być umarzane, terminy ich spłaty mogą zostać odroczone lub płatność tych należności może zostać rozłożona na raty, na zasadach określonych przez organ stanowiący jednostki samorządu terytorialnego, z zastrzeżeniem ust. 4.
W myśl art. 59 ust. 1 u.f.p.:
Organ stanowiący jednostki samorządu terytorialnego określi szczegółowe zasady, sposób i tryb udzielania ulg, o których mowa w ust. 1, warunki dopuszczalności pomocy publicznej w przypadkach, w których ulga stanowić będzie pomoc publiczną, oraz wskaże organ lub osobę uprawnione do udzielania tych ulg.
Zgodnie z art. 59 ust. 3 u.f.p.:
Organ stanowiący jednostki samorządu terytorialnego może, w drodze uchwały, postanowić o stosowaniu z urzędu ulg, o których mowa w ust. 1, w przypadku wystąpienia okoliczności wymienionych w art. 56 ust. 1.
Wyżej podany przepis delegacyjny, tj. art. 59 ust. 2 u.f.p., upoważnia radę gminy do podjęcia uchwały, która stanowi akt prawa miejscowego (por. art. 40 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym). Oznacza to, że organ wykonujący kompetencję prawodawcy zawartą w upoważnieniu ustawowym obowiązany jest działać ściśle w granicach tego upoważnienia. Naczelną zasadą prawa administracyjnego jest zakaz domniemania kompetencji. Normy kompetencyjne powinny być interpretowane w sposób ścisły, literalny. Jednocześnie zakazuje się dokonywania wykładni rozszerzającej przepisów kompetencyjnych oraz wyprowadzania kompetencji w drodze analogii. Z konstytucyjnej zasady praworządności (art. 7 Konstytucji RP) wynika, że zadania i kompetencje, sposób ich wykonania oraz więzi między podmiotami administracji publicznej są uregulowane prawnie. Zgodnie z art. 87 ust. 2 Konstytucji RP, akty prawa miejscowego są źródłami prawa powszechnie obowiązującego na obszarze działania organów, które je ustanowiły. Stosownie do treści art. 94 Konstytucji RP, akty prawa miejscowego uchwalane przez organy samorządu terytorialnego oraz terenowe organy administracji rządowej, są ustanawiane na podstawie i w granicach upoważnień zawartych w ustawach. Powyższe oznacza, że materia prawa miejscowego nie może wykraczać poza zakres upoważnienia ustawowego i musi być zgodna z treścią przepisów ustawy upoważniającej oraz pozostawać w zgodzie z treścią innych ustaw i przepisów wykonawczych. Materia prawa miejscowego może jedynie uzupełniać regulacje ustawowe wyłącznie w kwestiach wyraźnie wskazanych w upoważnieniu. Przekroczenie granic zakresu upoważnienia ustawowego do wydania aktu prawa miejscowego, zawsze stanowi istotne naruszenie prawa skutkujące nieważnością uchwały odpowiednio w zakresie, w którym przekroczono przyznane kompetencje albo w całości, nawet wówczas, gdy jest wynikiem błędnej wykładni przepisu upoważniającego lub dążeniem organu stanowiącego do osiągnięcia rezultatów moralnie (społecznie) uzasadnionych.
Wskazana w przedmiotowej sprawie delegacja upoważnia organ uchwałodawczy do określenia szczegółowych zasad, sposobu i trybu udzielania ulg polegających na umarzaniu, odraczaniu i rozkładaniu na raty należności cywilnoprawnych w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem dłużnika lub interesem publicznym. Zasady udzielania ulg to pewne ogólne reguły ich przyznawania, tryb ich udzielania oznacza konieczność uregulowania procedury, sekwencji zdarzeń, która prowadzi do udzielenia ulg, natomiast sposób ich udzielenia to forma rozstrzygnięcia lub załatwienia sprawy (np. w drodze porozumienia, ugody, jednostronnego oświadczenia woli). Sposób odnosi się do sposobu złożenia oświadczeń woli przez wierzyciela i dłużnika (sposób rozstrzygnięcia w zakresie udzielenia ulgi). De facto więc ustawodawca pozostawił w sferze kompetencji organu uchwałodawczego uregulowanie takich zagadnień jak, np. ilość rat, na które należności mogą być rozkładane; długość terminów odraczania należności; reguły formalnoprawne udzielania ulg w spłacie należności cywilnoprawnych, przy ich dostosowaniu do uwarunkowań organizacyjnych danej jednostki samorządu terytorialnego.
Należy przy tym pamiętać, że w zakresie sposobu udzielania ulg z uwagi na cywilnoprawny charakter należności zastosowanie znajdują wyłącznie reguły przewidziane w przepisach prawa cywilnego. Zgodnie z art. 58 ust. 2 u.f.p. Umorzenie należności oraz odroczenie terminu spłaty całości lub części należności albo rozłożenie płatności całości lub części należności na raty następuje, w formie pisemnej, na podstawie przepisów prawa cywilnego. Z uwagi na wymóg wywołania przez ulgę skuteczności wygaśnięcia lub zmiany stosunku cywilnoprawnego łączącego strony uchwała nie może w tym zakresie zmieniać regulacji przewidzianych w Kodeksie cywilnym (por. Majka P. (w:) Ofiarski Z. (red.). Ustawa o finansach publicznych. Komentarz, wyd. II, opubl. WKP 2020). Należy przez to rozumieć, że w zakresie nieuregulowanym w ustawie oraz nie przekazanym do uregulowania w drodze aktu prawa miejscowego, w odniesieniu do składanych przez organ wykonawczy oświadczeń woli stosuje się wyłącznie przepisy Kodeksu cywilnego
Sąd podziela stanowisko Wojewody, że stwierdzone naruszenia prawa przez Radę Gminy, przejawiające się przekroczeniem norm kompetencyjnych przewidzianych ustawą, stanowią istotne naruszenie prawa, będące podstawą dla stwierdzenia nieważności § 8 ust. 1 spornej uchwały. Przepis ten nie ma, jak stwierdzono w odpowiedzi na skargę wyłącznie charakteru informacyjnego, nie odsyła do konkretnych przepisów kodeksu cywilnego, nie wskazuje ich treści. Wskazując enumeratywnie przesłanki odstąpienia od porozumienia przez organ, w § 8 ust. 1 stworzono ich zamknięty katalog:
1. wyjdzie na jaw, że dowody na podstawie których należności zostały umorzone lub udzielono ulg w ich spłacaniu okazały się:
- fałszywe,
- nieprawdziwe,
2. porozumienie zostało zawarte w wyniku przestępstwa,
3. dłużnik wprowadził organ w błąd co do okoliczności, które stanowiły
podstawę porozumienia
Regulując przesłanki odstąpienia od porozumienia przez organ uchwalono więc przepis o charakterze normatywny a nie informacyjnym. Zmodyfikowano tym wiążące regulacje kodeksu cywilnego dotyczące uchylenia się od skutków prawnych zawartego porozumienia – wad oświadczenia woli, zawartych w art. 82-88 k.c. § 8 ust. 1 uchwały nie informuje o możliwych przesłankach odstąpienia przez organ od zawartego porozumienia a stanowi normę prawną, która może być tak interpretowana, że przepisy prawa cywilnego dotyczą jedynie formy pisemnej udzielonej ulgi (umowa zamiast decyzji w rozumieniu k.p.a.) natomiast pozostałe kwestie dotyczące odstąpienia od umowy (porozumienia) uregulowane są w § 8 ust. 1 uchwały. Tymczasem zgodnie z art. 58 ust. 2 do ulg w przypadku należności cywilnoprawnych stosuje się przepisy kodeksu cywilnego, w tym przepisy dotyczące wad oświadczenia woli, które nie mogą być modyfikowane przez wprowadzanie innych regulacji w akcie prawa miejscowego. Słusznie podał Wojewoda, że interpretacja § 8 ust. 1 uchwały w oderwaniu od przepisów Kodeksu cywilnego (do którego przepis uchwały nie odsyła) może prowadzić do wykładni sprzecznej z intencjami ustawodawcy. Tego rodzaju skutek nie może być z kolei tolerowany w demokratycznym państwie prawnym, co oznacza, że przepis ten narusza prawo w stopniu istotnym i konieczne jest stwierdzenie jego nieważności.
Z tych względów kwestionowane regulacje jako wykraczające poza delegację ustawową z art. 59 ust. 2 u.f.p. i naruszające w/w przepisy uznać należało za nieważne.
Zwrócić należy także uwagę, że w myśl § 2 ust. 2 pkt 1 uchwały udzielenie ulgi, w formie rozłożenia na raty oraz odroczenia terminu płatności następuje w formie pisemnej przez zawarcie porozumienia między dłużnikiem, a wierzycielem. Podstawą zastosowania wymienionych ulg jest więc akt będący wyrazem pewnego consensusu, a więc zgodnego stanowiska wierzyciela i dłużnika. Nic nie stoi zatem na przeszkodzie, aby kwestie, które zawarte zostały w § 8 uchwały znalazły potencjalnie swój wyraz we wspomnianym porozumieniu. Jak słusznie wskazał Wojewoda niedopuszczalne jest aby strony przyszłej umowy (czy też "porozumienia") nie miały wpływu na jej treść z uwagi na to, że jej postanowienia reguluje uchwała rady gminy narzucając jednostronnie prawa i obowiązku dla obu stron umowy. Kształtowanie postanowień umowy, w tym praw i obowiązków jej stron, w razie braku przeciwnego, wyraźnego i nie budzącego wątpliwości unormowania ustawowego, powinno mieć miejsce przy zawieraniu szeroko pojmowanej umowy (w ramach wzajemnego składania przez dane podmioty stosownych oświadczeń woli), a nie w uchwale podejmowanej przez radę gminy.
§ 8 ust. 2 uchwały jest ściśle powiązany i odsyła do ust. 1 § 8 uchwały, który został uznany za nieważny, tym samym jego pozostawienie skutkowałoby nieczytelnością tej regulacji. Przepis ten odsyła do regulacji wykraczającej poza delegację ustawową zawartą w art. 59 ust. 2 u.f.p. a tym samym również w istotnym stopniu narusza prawo, co skutkuje jego nieważnością. Nadto z jego brzmienia nie wynika, by miał charakter informacyjny. Zawarte jest w nim zobowiązanie dłużnika do zwrotu całej należności głównej wraz z odsetkami należnymi liczonymi od dnia zawarcia porozumienia (na co dobitnie wskazuje użycie zwrotu " dłużnik jest zobowiązany") w razie ziszczenia się przesłanek wskazanych w § 8 ust. 1 uchwały.
Mając powyższe na względzie, działając na podstawie art. 147 § 1 p.p.s.a., Sąd uznał, że zaszły przesłanki do stwierdzenia nieważności § 8 zaskarżonej uchwały i orzekł jak w pkt I wyroku.
O kosztach zastępstwa procesowego orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 c rozporządzenia z dnia 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz.U. 2023.1935). Zgodnie z art. 100 ustawy o samorządzie gminnym zwolnienie dotyczy jedynie opłat sądowych a nie wszystkich kosztów postępowania.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI