III SA/Po 369/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w PoznaniuPoznań2023-11-22
NSAAdministracyjneWysokawsa
prawo wodneurządzenie wodnerówprzywrócenie funkcjipostępowanie administracyjnedecyzja kasacyjnaart. 138 k.p.a.sąd administracyjnysprzeciw

WSA w Poznaniu uchylił decyzję Dyrektora RZGW Wód Polskich, uznając, że organ odwoławczy niezasadnie przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, nie wykazując wystarczająco wpływu wyroku sądu cywilnego na rozstrzygnięcie sprawy wodnoprawnej.

Sprawa dotyczyła sprzeciwu P. N. na decyzję Dyrektora RZGW Wód Polskich, która uchyliła decyzję organu pierwszej instancji odmawiającą nakazania przywrócenia funkcji rowu. Sąd administracyjny uznał, że organ odwoławczy nie wykazał w sposób wystarczający, dlaczego wyrok sądu cywilnego (dotyczący odszkodowania) miałby rzucić nowe światło na sprawę wodnoprawną i dlaczego konieczne jest ponowne rozpatrzenie sprawy przez organ pierwszej instancji. W związku z tym, WSA uchylił decyzję organu odwoławczego jako wydaną z naruszeniem art. 138 § 2 k.p.a.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu rozpoznał sprzeciw P. N. od decyzji Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie, która uchyliła decyzję organu pierwszej instancji odmawiającą nakazania przywrócenia poprzedniej funkcji urządzenia wodnego – rowu. Organ odwoławczy, powołując się na art. 138 § 2 k.p.a., przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, wskazując jedynie, że wyrok sądu cywilnego z dnia 13 czerwca 2018 r. (sygn. I C 518/12) rzuca nowe światło na sprawę i zalecając ponowne przeanalizowanie sprawy oraz rozważenie wniosku o powołanie biegłego. Sąd administracyjny uznał, że uzasadnienie decyzji kasacyjnej było lakoniczne i niejasne. Sąd podkreślił, że organ odwoławczy nie wykazał, w jaki sposób treść wyroku sądu cywilnego, który dotyczył odszkodowania na podstawie art. 417 k.c., wpływa na rozstrzygnięcie sprawy wodnoprawnej, ani dlaczego konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Sąd wskazał również, że moc wiążąca wyroku sądu cywilnego, zgodnie z art. 365 k.p.c., dotyczy sentencji, a nie uzasadnienia, i nie obejmuje wszystkich ustaleń faktycznych. W związku z tym, Sąd uznał, że decyzja organu odwoławczego została wydana z naruszeniem art. 138 § 2 k.p.a. i uchylił ją, zasądzając jednocześnie koszty postępowania od organu odwoławczego na rzecz skarżącego.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, organ odwoławczy nie wykazał w sposób wystarczający wpływu wyroku sądu cywilnego na rozstrzygnięcie sprawy wodnoprawnej ani nie uzasadnił, dlaczego konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie, co stanowi naruszenie art. 138 § 2 k.p.a.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że uzasadnienie decyzji kasacyjnej było lakoniczne i niejasne. Organ odwoławczy nie wyjaśnił, w jaki sposób wyrok sądu cywilnego dotyczący odszkodowania wpływa na sprawę wodnoprawną ani dlaczego konieczny jest ponowny proces wyjaśniający przez organ pierwszej instancji. Moc wiążąca wyroku cywilnego dotyczy sentencji, a nie uzasadnienia, i nie obejmuje wszystkich ustaleń faktycznych.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (19)

Główne

k.p.a. art. 138 § § 2

Kodeks postępowania administracyjnego

Organ odwoławczy może uchylić decyzję organu pierwszej instancji i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia, gdy decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. W takim przypadku organ odwoławczy powinien wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy.

p.w. art. 191 § ust. 1

Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne

Przepis ten dotyczy nakazania przywrócenia poprzedniej funkcji urządzenia wodnego.

Pomocnicze

k.p.a. art. 7

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 77 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 107 § § 3

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 75 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 84 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 11

Kodeks postępowania administracyjnego

p.p.s.a. art. 64a § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Strona niezadowolona z decyzji wydanej na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. może wnieść od niej sprzeciw.

p.p.s.a. art. 64e

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd ocenia jedynie istnienie przesłanek do wydania decyzji na podstawie art. 138 § 2 k.p.a.

p.p.s.a. art. 151a § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd uchyla decyzję wydaną z naruszeniem przepisów postępowania.

p.p.s.a. art. 200

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 205 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

k.c. art. 417

Kodeks cywilny

Podstawa prawna roszczeń odszkodowawczych.

k.p.c. art. 365 § § 1

Kodeks postępowania cywilnego

Moc wiążąca prawomocnego orzeczenia.

k.p.c. art. 366

Kodeks postępowania cywilnego

Powaga rzeczy osądzonej.

k.p.a. art. 104

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 15

Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada dwuinstancyjności postępowania administracyjnego.

k.p.a. art. 136

Kodeks postępowania administracyjnego

Organ odwoławczy może przeprowadzić dodatkowe postępowanie dowodowe.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Organ odwoławczy nie wykazał w sposób wystarczający wpływu wyroku sądu cywilnego na rozstrzygnięcie sprawy wodnoprawnej. Organ odwoławczy nie uzasadnił, dlaczego konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Uzasadnienie decyzji kasacyjnej było lakoniczne i niejasne.

Godne uwagi sformułowania

wyrok sądu cywilnego rzuca nowe światło na sprawę moc wiążąca prawomocnego wyroku ma swoje granice przedmiotowe i podmiotowe moc wiążąca obejmuje te ustalenia, które w związku z podstawą sporu stanowiły przedmiot rozstrzygnięcia, a nie uzasadnienie

Skład orzekający

Izabela Paluszyńska

przewodniczący sprawozdawca

Szymon Widłak

członek

Zbigniew Kruszewski

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja art. 138 § 2 k.p.a. w kontekście stosowania wyroków sądów cywilnych w postępowaniu administracyjnym oraz granice mocy wiążącej orzeczeń."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji, w której organ odwoławczy stosuje art. 138 § 2 k.p.a. i powołuje się na wyrok sądu cywilnego.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa pokazuje, jak ważne jest precyzyjne uzasadnienie decyzji administracyjnych, zwłaszcza gdy organ odwoławczy uchyla decyzję organu pierwszej instancji. Pokazuje też subtelności związane z powiązaniem orzecznictwa cywilnego i administracyjnego.

Sąd Administracyjny: Wyrok cywilny nie zawsze zmienia bieg sprawy administracyjnej – kluczowe jest precyzyjne uzasadnienie.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
III SA/Po 369/23 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2023-11-22
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-06-20
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Izabela Paluszyńska /przewodniczący sprawozdawca/
Szymon Widłak
Zbigniew Kruszewski
Symbol z opisem
6091 Przywrócenie stosunków wodnych na gruncie lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 775
art. 138 par. 2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
Sentencja
Dnia 22 listopada 2023 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Paluszyńska (spr.) Sędzia WSA Szymon Widłak Sędzia WSA Zbigniew Kruszewski Protokolant : st. sekr. sąd. Sławomir Rajczak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 listopada 2023 roku sprawy ze sprzeciwu P. N. na decyzję Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej [...] Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie z dnia 23 maja 2023 roku nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji dotyczącej odmowy nakazania przywrócenia poprzedniej funkcji urządzenia wodnego - rowu i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. zasądza od Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej [...] Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie na rzecz sprzeciwiającego kwotę 100,- (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 9 stycznia 2023r. znak: [...] Dyrektor Zarządu Zlewni [...] Państwowego Gospodarstwa Wodnego na podstawie art. 104 k.p.a. (Dz.U. z 2022r., poz. 2000) oraz art. 191 ustawy z dnia 20 lipca 2017r. Prawo wodne po rozpatrzeniu wniosku Urzędu Miasta [...] z dnia 28 października 2020r., znak: [...] uzupełnionego pismem z dnia 23.12.2020r., znak [...] w sprawie przywrócenia poprzedniej funkcji urządzenia wodnego – rowu zlokalizowanego na terenie działek nr ew. [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], Obr. [...], m. Ł. odmówił nakazu przywrócenia poprzedniej funkcji urządzenia wodnego – rowu zlokalizowanego na działkach w/w.
Intencją wnioskodawcy było wszczęcie postępowania na podstawie art. 191 p.w. i dotyczyło zdaniem wnioskodawcy zasypanego rowu na działce [...], której właścicielem jest skarżący.
W toku postępowania organ ustalił, że na działce [...] doszło do postawania szkód, tj. obumarcia drzew. W w/w sprawie zapadł prawomocny wyrok z dnia 13.06.2018r. Sądu Rejonowego w Łodzi w sprawie I C 518/12. Poszkodowany P. N. domagał się wypłaty odszkodowania. Skarżący wezwany do złożenia wyjaśnień dot. przedmiotowego rowu podał, że nie dokonywał żadnych działań a rów został zniwelowany w latach 80 – tych i 90 – tych ubiegłego wieku podczas budowy przez Miasto [...] dwukomorowego kolektora sanitarnego. Szkody na jego nieruchomości powstały z powodu wykonania i przebudowy urządzenia wodnego – rowu przez [...] Zakład Usług Komunalnych , działający na zlecenie Urzędu Miasta [...]. Po wykonaniu tej przebudowy doszło w 2011r. do zalania terenów zabudowanych przy ul. [...], P., L. i [...] w Ł. a skierowanie odpływu rowu na jego działkę [...] doprowadziło do powstania na niej szkód.
W toku postępowania organ pozyskał archiwalną mapę zasadniczą z [...] Ośrodka Geodezyjnego i szkic polowy z 1987r., dotyczące przebiegu rowu. Organ zwrócił się do Sądu Rejonowego w Łodzi o odpis wyroku z 13.06.2018r. i otrzymał informację, że odpisu wyroku nie otrzyma, gdyż nie jest stroną w sprawie. [...] Zakład Usług Kanalizacyjnych na zapytanie organu o nadesłanie dokumentacji stwierdził, że nie dysponuje dokumentacją zleceń z lat [...]. Organ pozyskał wypisy dla spornych działek z [...] Ośrodka Geodezyjnego. Urząd Miasta [...] przesłał wydruki ortofotomap z okresu 1994 – 2019. Urząd Miasta wskazał, że zniwelowanie rowu na odcinku działki [...] oraz działkach położonych niżej powoduje, że zachodzi brak możliwości odprowadzania wód opadowych i roztopowych z terenu miejskiego lasu L.. W konsekwencji w okresie wiosennych roztopów lub jesiennych opadów oraz letnich nawalnych deszczów powstaje nadmierne spiętrzenie wody i zalewanie okolicznych działek położonych poniżej lasu. Urząd Miasta [...] pokreślił, że dowodem zalewania działki [...] jest odszkodowanie jakie Miasto [...] wypłaciło P. N. w sprawie zakończonej prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego Łódź [...], w sprawie I C 518/12. Organ przeprowadził oględziny, w wyniku których stwierdził, że na niektórych działkach rów praktycznie nie istnieje. Właściciele działek poza Urzędem Miasta [...] nie byli zainteresowani przywróceniem funkcji rowu i nie zgłaszali szkód. Organ przeanalizował zapisy planu miejscowego odnośnie spornego rowu. Urząd Miasta podtrzymał wniosek, podał, że skarżący P. N. zgłaszał szkody związane z zalewaniem, o czym świadczy wydany w sprawie wyrok sądu cywilnego a zdaniem urzędu przyczyną zalewania tej działki jest zniwelowanie głównego rowu na działce [...]. Organ przeanalizował decyzje o warunkach zabudowy/wypisu i wyrysu z miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego dotyczącego budowy istniejącego budynku na działkach [...], [...] obr. [...] wraz z pozwoleniem na budowę (dotyczące przebudowy). Dnia 25.03.2022r. pracownicy organu przeprowadzili wizję terenową, podczas której dokonano ustaleń również w oparciu o oświadczenia stron obecnych podczas wizji. Zdaniem skarżącego obowiązek przywrócenia funkcji rowu winien obciążać Prezydenta Miasta [...] a nie właściciela działki, rów ma bowiem służyć celowi publicznemu, tj. potrzebom miejskiej kanalizacji deszczowej. Organ uzyskał stanowisko PKP odnośnie rowu przebiegającego wzdłuż torów kolejowych i właściciela działki [...] odnośnie powstania rowu wzdłuż torów a także stanowisko skarżącego i Urzędu Miasta [...] dotyczące spornego rowu i wykonywanych przy nim prac.
W oparciu o zgromadzony materiał dowodowy organ uznał, że rów na w/w działkach istniał w przeszłości i na przestrzeni lat na różnych działkach ulegał stopniowemu niszczeniu. Pierwotne przerwanie rowu prawdopodobnie nastąpiło na skutek prac prowadzonych przez Urząd Miasta [...] w latach 90 – tych. Rów nie został doprowadzony do stanu poprzedniego do dnia dzisiejszego. Na pozostałych działkach, włącznie z działką należącą do Urzędu Miasta zanik rowu postępował stopniowo w związku z brakiem przeprowadzenia prac utrzymaniowych. Zanik w/w fragmentu rowu nie był działaniem celowym lecz nastąpił w sposób naturalny. Zdaniem organu z zapisu planu miejscowego wynika, że już w roku 2008 a być może w latach wcześniejszych, przedmiotowy rów nie pełnił swojej funkcji właściwie i wymagał odtworzenia. Za wyjątkiem Urzędu Miasta [...] żadna ze stron nie wykazała zainteresowania przywróceniem funkcji rowu. Odnośnie wskazywanych przez Urząd Miasta [...] szkód organ wskazał, że działka [...] nie stanowiła jedynej przeszkody w odpływie wód z lasu, wskazywane przez urząd szkody nie dotyczą gruntów działki nr [...] i [...], w stosunku do których urząd wykonuje prawa właścicielskie, ponadto na tych działkach nie odnaleziono śladów rowu, co wskazuje, że urząd również przez wiele lat nie prowadził prac konserwacyjnych. Ponadto wskazywane przez Urząd Miasta [...] szkody w postaci braku możliwości odpływu wód z lasu miejskiego a w konsekwencji podtopienia działki [...] w opinii skarżącego nie powstały w wyniku "zniwelowania rowu" lecz na skutek wykonania dodatkowego rowu wzdłuż torów kolejowych i skierowania jego ujścia na działkę [...]. Powyższa kwestia odszkodowania została już rozstrzygnięta wyrokiem sądu z dnia 13.06.2018r. w sprawie I C 518/12. Ponadto wg oświadczenia P. N. od momentu przebudowy przepustu pod torowiskiem , tj. od przełomu lat [...] nie wystąpiły szkody na jego nieruchomości w postaci nadmiernego zawilgocenia gruntu. Zdaniem organu, z powyższego wynika, że na żadnej z działek wskazanych do przywrócenia funkcji rowu nie zaistniały szkody wynikające z zaniku rowu na działce [...]. Sumując organ uznał, że na działkach, które wskazano do przywrócenia funkcji urządzenia nie wskazano szkód, które mają bezpośredni związek z zanikiem rowu. Decyzja ta nie przekreśla możliwości odtworzenia rowu, po uzyskaniu stosownych decyzji i zgód.
Odwołanie od w/w decyzji złożyło Miasto [...]. Zarzuciło naruszenie art. 191 ust. 1 p.w. przez błędne uznanie, że do wydania decyzji nakazowej konieczne jest powstanie szkód, mimo, iż z brzmienia tego przepisu wynika, że wystarczające jest wykazanie nienależytego utrzymywania urządzenia wodnego, którego następstwem jest zmiana funkcji tego urządzenia, co w tym przypadku wystąpiło i zostało potwierdzone w uzasadnieniu decyzji. W odwołaniu zarzucono również naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 77 § 1, art.107 § 3, art.75 § 1 w zw. z art. 84 § 1, 107 § 3 w zw. z art. 11 k.p.a, przez danie wiary twierdzeniom tylko jednego z uczestników tj. P. N., podczas gdy z dokumentów a także stanowisk urzędu i pism P. N. wynika inny stan faktyczny. Organ wskazał, że z pisma P. N. z 26.10.2020r. a także występowaniem przez niego z roszczeniami odszkodowawczymi ( sygn. IC 518/12 i IIIC 136/21) wynika, że wskazywał na powstanie u niego szkód ( również podczas wizji lokalnej i w piśmie z 26 października 2020). Organ wniósł o dopuszczenie dowodu z wyroku Sądu Rejonowego dla Łodzi [...] z 13.06.2018r. (I C 518/12), na okoliczność, że brak zachowania ciągłości cieku naturalnego przyczynił się do powstania szkody na działce P. N. i z opinii biegłego hydrologa na okoliczność naturalnego spływu wody, oceny zagrożeń związanych z przepustowością obecnego systemu urządzeń wodnych i naturalnych cieków wodnych, możliwości zagrożenia podstopień oraz zalań terenów objętych wnioskiem, w tym lasu L. oraz terenów położonych poniżej. W odwołaniu urząd wniósł o uchylenie decyzji organu I instancji i przekazanie jej do ponownego rozpoznania. Do odwołania dołączył wspomniany wyżej wyrok sądu w sprawie I C 518/12
W piśmie z 27 marca 2023r. P. N. podał, że przedmiotowa sprawa prowadzona jest na podstawie przepisów prawa wodnego a wydany w sprawie o sygn I C 518/12 wyrok na podstawie art. 417 k.c. W niniejszej sprawie zdaniem P. N. istotne są zapisy m.p.z.p. i urząd nie może domagać się odbudowania rowu przez właścicieli nieruchomości. Powołał zacytowane w uzasadnieniu sprawy cywilnej przepisy prawa wodnego dotyczącego obowiązków właściciela wody.
Zaskarżoną decyzją z dnia 23 maja 2023r. znak: [...] Dyrektor Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej Wód Polskich [...] na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. uchylił zaskarżoną decyzję z 9 stycznia 2023r. w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji.
W uzasadnieniu podał, że w toku prowadzonego postępowania organ I instancji otrzymywał informacje od stron o postępowaniu cywilnym, które zakończyło się wydaniem wyroku z 13.06.2018r. sygn. I C 518/12. Odpis tego wyroku został dołączony przez odwołującego się do odwołania,. Z uwagi na powyższe organ II instancji uchylił zaskarżoną decyzję i wskazał, że organ I instancji powinien zwrócić uwagę na takie kwestie jak:
- powtórne przeanalizowanie sprawy wraz z uwzględnieniem treści wyroku z 13.06.2018r.
- przeanalizowanie czy w tej sprawie konieczne jest dopuszczenie dowodu z opinii biegłego ds. hydrologii, melioracji i urządzeń wodnych, o co wnioskuje odwołujący.
W takiej sytuacji organ uznał za zbędne ustosunkowywanie się do wszystkich zarzutów odwołania.
Od powyższej decyzji P. N. wniósł sprzeciw domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji i zwrot kosztów postępowania. W uzasadnieniu podał, że decyzja w sposób lakoniczny wskazuje, że wyrok sądu cywilnego rzuca nowe światło na sprawę nie wskazując co stanowiło podstawę do takich twierdzeń i że rozważyć należy wniosek o powołanie biegłego bez uzasadnienia tego stanowiska. W ocenie skarżącego organ I instancji prowadził sprawę wnikliwie i skrupulatnie a wyrok sadu cywilnego dotyczył odszkodowania na podstawie art. 471 k.c. za szkody powstałe w innym miejscu na jego nieruchomości niż przebieg i lokalizacja rowu. Skarżący podał, że organ II instancji pominął istotne dowody stanowiące o bezprzedmiotowości niniejszego postępowania z uwagi na fakt, że art. 191 p.w. odnosi się do urządzeń wodnych, do których nie zaliczają się cieki wodne. Skarżący wskazywał, że decyzja organu I instancji była prawidłowa i wnosił, by sąd rozstrzygnął czy prawidłowo organ I instancji umorzył postępowanie, czy też zasadnym jest ponowne rozpatrzenie sprawy przez organ I instancji i powołanie biegłego.
W odpowiedzi na sprzeciw organ podtrzymał stanowisko w sprawie.
Sprawa została przekazana do rozpoznania na rozprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.
Sprzeciw zasługuje na uwzględnienie.
Organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Przekazując sprawę, organ ten powinien wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy (art. 138 § 2 K.p.a.).
Od decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 K.p.a., skarga nie przysługuje, jednakże strona niezadowolona z treści decyzji może wnieść od niej sprzeciw (art. 64a § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; Dz. U. z 2023 r., poz. 259 ze zm.; dalej: "p.p.s.a.").
Rozpoznając sprzeciw od decyzji, sąd ocenia jedynie istnienie przesłanek do wydania decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 K.p.a. (art. 64e p.p.s.a.).
W orzecznictwie wskazuje się, że sprzeciw od decyzji jest odrębnym od skargi środkiem zaskarżenia, służącym w istocie weryfikacji prawidłowości ustalenia przez organ administracyjny przesłanek uchylenia decyzji i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji (wyrok NSA z dnia 26 września 2019 r., sygn. akt II GSK 1007/19). Obowiązkiem sądu rozpoznającego sprzeciw od decyzji kasacyjnej jest zatem zajęcie stanowiska w kwestii, czy dostrzeżone przez organ odwoławczy uchybienia przepisom k.p.a. w postępowaniu dowodowym, dawały podstawę do uznania, iż nie doszło do wyjaśnienia sprawy w koniecznym do rozstrzygnięcia zakresie i brak ten rzeczywiście wpływał na jej rozstrzygnięcie. Konieczny do wyjaśnienia zakres okoliczności faktycznych powinien być na tyle szeroki i istotny dla rozstrzygnięcia, że przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego przez organ odwoławczy na podstawie art. 136 § 1 k.p.a. mogłoby skutkować naruszeniem zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego - art. 15 k.p.a. (wyrok NSA z dnia 16 października 2019 r., sygn. akt II OSK 3080/19).
Kontrola prawidłowości zaskarżonej decyzji w ramach rozpoznania sprzeciwu oznacza zatem konieczność dokonania oceny, czy w realiach konkretnej sprawy organ odwoławczy w uzasadniony sposób skorzystał z możliwości wydania decyzji kasacyjnej, czy też bezpodstawnie uchylił się od załatwienia sprawy co do jej istoty. Podstawowym obowiązkiem sądu administracyjnego rozpoznającego sprzeciw od decyzji kasacyjnej będzie przede wszystkim ustalenie, czy zachodziły przesłanki do zastosowania art. 138 § 2 k.p.a., a więc odstąpienie od zasady ogólnej ponownego, merytorycznego rozpoznania sprawy albo zakończenia jej w inny sposób. Kontrola ta nie może natomiast obejmować sformułowania końcowej oceny materialnoprawnej związanej z istotą sprawy, gdyż formułowanie wniosków w tym zakresie byłoby przedwczesne i niedopuszczalne (wyrok NSA z dnia 29 września 2021 r., sygn. akt I OSK 1415/21).
Organ odwoławczy może wydać decyzję kasacyjną na podstawie art. 138 § 2 k.p.a., gdy wystąpią łącznie następujące przesłanki:
a) postępowanie przed organem I instancji było prowadzone z naruszeniem przepisów postępowania;
b) konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie.
Warunkiem koniecznym dopuszczalności wydania decyzji w omawianym trybie jest zatem stwierdzenie, że sprawa nie może być załatwiona w sposób merytoryczny przez organ drugiej instancji. Wskazać należy, że zgodnie z zasadą dwuinstancyjności postępowania administracyjnego obowiązkiem organu drugiej instancji jest ponowna ocena całego zebranego materiału dowodowego, ewentualnie jego uzupełnienie, gdyż dokonuje on po raz drugi rozstrzygnięcia w całości tej samej sprawy, nie ograniczając się do oceny prawidłowości postępowania przeprowadzonego przez organ pierwszej instancji. Organ odwoławczy, w przeciwieństwie do sądu administracyjnego, jest organem merytorycznie rozstrzygającym sprawę. W sytuacji zatem, gdy organ odwoławczy ma możliwość skorzystania z art. 136 k.p.a. to również braki dowodowe nie mogą, co do zasady, stanowić podstawy do zastosowania art. 138 § 2 k.p.a. Dopiero, gdy wykazane zostanie, że prowadzenie uzupełniającego postępowania dowodowego w oparciu o art. 136 k.p.a. okaże się niewystarczające, należy uchylić zaskarżoną decyzję oraz przekazać sprawę do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji. Przepis art. 136 k.p.a. uprawnia bowiem organ odwoławczy do przeprowadzenia na żądanie strony lub z urzędu dodatkowego postępowania w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie albo zlecenia przeprowadzenia tego postępowania organowi, który wydał decyzję. Podkreślić należy, że tylko przeprowadzenie całego postępowania wyjaśniającego przez organ odwoławczy oznaczałoby naruszenie zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego (wyrok NSA z dnia 20 października 2016 r., sygn. akt II OSK 65/15).
Zaskarżoną sprzeciwem decyzją, wydaną na podstawie art. 138 § 2 K.p.a., organ odwoławczy uchylił w całości decyzję z dnia 9 stycznia 2023r. znak: [...] Dyrektora Zarządu Zlewni [...] Państwowego Gospodarstwa Wodnego odmawiającą nakazu przywrócenia poprzedniej funkcji urządzenia wodnego – rowu zlokalizowanego na działkach nr ew. [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], Obr. [...], m. Ł..
Uchylenie decyzji organu pierwszej instancji i przekazanie mu sprawy do ponownego rozpatrzenia organ odwoławczy uzasadnił jednak, jak słusznie wskazał skarżący, bardzo lakonicznie i niejasno, wskazując ogólnie, w nawiązaniu do wyroku z 13 czerwca 2018r. w sprawie I C 518/12 że " jego treść wraz z przytoczonymi opiniami biegłych powołanych przez sąd rzuca nowe światło na sprawę, która była przedmiotem niniejszego postępowania" zalecając powtórne przeanalizowanie sprawy z uwzględnieniem treści tego wyroku i przeanalizowanie wniosku odwołującego się o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego. Nie wskazano jednak dokładniej na czym polega wpływ treści tego wyroku na rozstrzygnięcie sprawy ani z jakich przyczyn to organ I instancji ma rozpatrywać wniosek zgłoszony w odwołaniu. Organ II instancji nie wyjaśnił również, że konieczny jego zdaniem do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie (art. 138 § 2 K.p.a.).
W przedmiotowej sprawie wydanie wyroku zasądzającego odszkodowanie na rzecz P. N. od Miasta [...] w sprawie IC 518/12 nie była sporna. Zarówno Miasto [...] jak i P. N. okoliczności tej nie kwestionowali. Miasto [...] dołączyło kserokopię tego wyroku wraz z uzasadnieniem do odwołania. W toku postępowania skarżący przedłożył odpis tego wyroku ze stwierdzeniem prawomocności. Organ II instancji słusznie zwrócił uwagę, że dowód w postaci prawomocnego orzeczenia winien być oceniony w kontekście całości okoliczności, jak i dowodów w sprawie. W zaskarżonej decyzji jednak nie wyjaśnił z jakich przyczyn treść tego konkretnego wyroku "rzuca nowe światło na sprawę".
Należy wskazać, że związanie prawomocnym wyrokiem ma swoje granice przedmiotowe i podmiotowe. Artykuł 365 k.p.c. nie określa wprost przedmiotowych granic mocy wiążącej prawomocnego orzeczenia. Należy w tym względzie sięgać do art. 366 k.p.c., w którym wskazano przedmiotowe granice powagi rzeczy osądzonej. Powaga rzeczy osądzonej i moc wiążąca są bowiem dwoma aspektami prawomocności materialnej orzeczenia. W konsekwencji moc wiążąca obejmuje te ustalenia, które w związku z podstawą sporu stanowiły przedmiot rozstrzygnięcia. Natomiast przedmiot rozstrzygnięcia należy postrzegać biorąc pod uwagę żądanie pozwu i fakty przytoczone w celu jego uzasadnienia. Oznacza to, że nie są objęte mocą wiążącą między innymi ustalenia faktyczne i poglądy interpretacyjne, na których oparte zostało prawomocne orzeczenie. Wynikająca z art. 365 § 1 k.p.c. moc wiążąca wyroku dotyczy związania sentencją, a nie uzasadnieniem wyroku innego sądu, czyli przesłankami faktycznymi i prawnymi przyjętymi za jego podstawę, gdyż zakresem prawomocności materialnej jest objęty tylko ostateczny wynik rozstrzygnięcia a nie jego przesłanki. (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17 lutego 2023 r., sygn. akt II CSKP 646/22, Lex nr 3549745). Mocy wiążącej prawomocnego wyroku w rozumieniu art. 365 § 1 k.p.c. nie można rozpatrywać w oderwaniu od art. 366 k.p.c., który przymiot powagi rzeczy osądzonej odnosi tylko "do tego, co w związku z podstawą sporu stanowiło przedmiot rozstrzygnięcia, a ponadto tylko między tymi samymi stronami" (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 18 października 2018 r., sygn. akt I SA/Ke 328/18). Zatem przymiot powagi rzeczy osądzonej dotyczy tego "co w związku z podstawa sporu stanowiło przedmiot rozstrzygnięcia" (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 5 marca 2020 r., sygn. akt I SA/Gl 745/19).
Organ II instancji nie wyjaśnił w jaki sposób treść sentencji wyroku ma wpływ na rozstrzygniecie w przedmiotowej sprawie i z jakich przyczyn konieczny jego zdaniem do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Nie uzasadnił również konieczności rozpoznania wniosku o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego w niniejszej sprawie.
Z powyższych względów Sąd uznał, iż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 138 § 2 k.p.a., co uzasadniało jej uchylenie na podstawie art. 151a § 1 p.p.s.a.
Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania zapadło w pkt 2. sentencji wyroku na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 1 p.p.s.a. Na zasądzone koszty składa się kwota 100 zł uiszczona tytułem wpisu od sprzeciwu.
Ponownie rozpatrując sprawę organ odwoławczy weźmie pod uwagę ocenę prawną wyrażoną w niniejszym uzasadnieniu wyroku i wyda stosowne orzeczenie.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI