III SA/Po 368/23

III SA/Po 368/23 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2023-09-27
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-06-20
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Marzenna Kosewska /sprawozdawca/
Mirella Ławniczak
Szymon Widłak /przewodniczący/
Symbol z opisem
6532 Sprawy budżetowe jednostek samorządu terytorialnego
Hasła tematyczne
Finanse publiczne
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a oraz lit. c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2020 poz 1325
art. 70 par. 1
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - t.j.
Dz.U. 2019 poz 869
art. 252 ust. 1 pkt 2
Ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych - tekst jedn.
Sentencja
Dnia 27 września 2023 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Szymon Widłak Sędzia WSA Marzenna Kosewska (spr.) Sędzia WSA Mirella Ławniczak Protokolant : st. sekr. sąd. Sławomir Rajczak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 września 2023 roku sprawy ze skargi Stowarzyszenia K. w P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego na 14 lutego 2023 roku nr [...] w przedmiocie określenia przypadającej do zwrotu kwoty dotacji I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta z dnia 17 czerwca 2019 r. nr [...], II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz strony skarżącej kwotę 1.494,- (jeden tysiąc czterysta dziewięćdziesiąt cztery) złote tytułem zwrotu kosztów sądowych.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji Prezydenta Miasta [...] z 17 czerwca 2019 r. w sprawie ustalenia obowiązku zwrotu przez Stowarzyszenie K kwoty [...]zł jako dotacji przekazanej Stowarzyszeniu na podstawie umowy nr [...] o wsparcie realizacji zadania publicznego pod nazwą "Rozwój turystyki fortecznej na obszarze [...]".
Jako podstawę prawną decyzji organ odwoławczy powołał art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm.), dalej: "K.p.a." oraz art. 60 pkt 1, art. 61 ust. 1 pkt 4, ust. 2 i ust. 3 pkt 4, art. 67, art. 252 ust. 1 pkt 2, art. 252 ust. 6 pkt 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2019 r., poz. 869 ze zm.), dalej: "u.f.p.".
W uzasadnieniu decyzji organu odwoławczego wskazano, co następuje.
W dniu 5 października 2015 r. Stowarzyszenie K złożyło ofertę realizacji zadania publicznego z obszaru kultura, sztuka, ochrona dóbr kultury i dziedzictwa narodowego pod nazwą "Rozwój Turystyki Fortecznej na obszarze [...]" w okresie od 26 października 2015 r. do 31 grudnia 2015 r. Stowarzyszenie podsumowało, że łączne koszty realizacji zadania wynoszą [...] zł, w tym [...] zł do pokrycia z dotacji. Na podstawie złożonej oferty Stowarzyszenie podpisało z Miastem [...] umowę nr [...] o wsparcie realizacji tego zadania publicznego, na podstawie której Stowarzyszenie otrzymało dotację w wysokości [...] zł z przeznaczeniem na wsparcie realizacji zadania publicznego.
W dniu 4 stycznia 2017 r. do Urzędu Miasta [...] wpłynęło wezwanie z Prokuratury Rejonowej [...] do wydania oryginałów dokumentacji dotyczącej projektu "Rozwój turystyki fortecznej na obszarze [...]" realizowanego przez Stowarzyszenie. Postępowanie toczyło się w sprawie o przestępstwo oszustwa na szkodę Miasta [...].
W dniu 13 stycznia 2017 r. Prezydent Miasta [...] zawiadomił Stowarzyszenie o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie zwrotu dotacji udzielonej na wsparcie realizacji zadania publicznego określonego umową nr [...], a decyzją z 27 lutego 2017 r. Prezydent Miasta [...] orzekł zwrot dotacji w kwocie [...]zł jako wykorzystanej niezgodnie z przeznaczeniem powołując wszelkie stwierdzone w toku postępowania nieprawidłowości. W wyniku odwołania do Samorządowego Kolegium Odwoławczego złożonego przez Stowarzyszenie SKO [...] decyzją z 30 stycznia 2018 r. uchyliło w całości decyzję organu pierwszej instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania.
Pismem z dnia 30 sierpnia 2017 r. Prokuratura Rejonowa [...] zawiadomiła o przesłaniu do sądu aktu oskarżenia przeciwko prezesowi zarządu Stowarzyszenia K. K. o przestępstwa z art. 270 § 1 kk i art. 297 § 1 kk w zw. z art. 11 § 2 w zw. z art. 12 kk.
Wyrokiem z 16 lipca 2018 r. o sygn. akt III K 612/17 Sąd Rejonowy [...] uznał K. K. winnym m. in. tego, że w okresie od 5 października 2015 r. do 21 lipca 2016 r. w P. działając w krótkich odstępach czasu z góry powziętym zamiarem w celu uzyskania dla Stowarzyszenie K dotacji w wysokości [...] zł na realizację zadania publicznego "Rozwój turystyki fortecznej na obszarze [...]" przedłożył w Urzędzie Miasta [...] 5 października 2015 r. uprzednio podrobiony przez siebie w celu użycia za autentyczny dokument w postaci oferty realizacji zadania publicznego "Rozwój turystyki fortecznej na obszarze [...]" wraz z oświadczeniem o składanych załącznikach przez nakreślenie na nich odręcznego podpisu o treści "Ł.. S.", a 2 listopada 2015 r. podrobił w celu użycia za autentyczny dokument w postaci umowy nr [...] o wsparcie realizacji zadania publicznego pod nazwą "Aktywizacja turystyki [...] fortyfikacji Rozwój turystyki fortecznej na obszarze [...]" przez nakreślenie na jej ostatniej stronie podpisu o treści "Ł.. S.".
Apelacja wniesiona od powyższego wyroku została przez Sąd Okręgowy [...] uwzględniona jedynie częściowo wyrokiem z 14 listopada 2018 r. w sprawie o sygn. IV Ka 965/18. Zmieniono wyrok Sądu Rejonowego w zakresie stwierdzenia, że nie wszystkie podrobione dokumenty zostały podrobione w celu uzyskania dotacji, bowiem niektóre z nich zostały podrobione w celu rozliczenia dotacji, co miało wpływ na treść wyroku, jednak nie na ustalenia faktyczne sądu pierwszej instancji.
Organ pierwszej instancji stwierdził, że umowa nie została skutecznie zawarta, a środki finansowe w wysokości [...] zł zostały przekazane bez podstawy prawnej (art. 252 ust. 4 u.f.p.), aktualizując obowiązek zwrotu dotacji jako nienależnie pobranej na podstawie art. 252 ust. 1 pkt 2 u.f.p.
Organ odwoławczy podniósł, że zgodnie z art. 16 ust. 1 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i wolontariacie (Dz. U. z 2014 r., poz. 1118 ze zm.), dalej: "ustawa o pożytku", oraz art. 221 ust. 2 u.f.p. podstawą udzielania dotacji jest umowa stanowiąca podstawę prawną łączącego strony stosunku prawnego.
Jak wynika z pełnego odpisu z Rejestru Stowarzyszeń Krajowego Rejestru Sądowego nr [...] Stowarzyszenie K w czasie zawierania umowy sposób reprezentacji podmiotu brzmiał: "w sprawach majątkowych do składania oświadczeń z zakresu praw i obowiązków stowarzyszenia są prezes oraz skarbnik". Wpisany do KRS sposób reprezentacji Stowarzyszenia nie określa, aby prezes oraz skarbnik mogli samodzielnie reprezentować Stowarzyszenie. Spójnik "oraz" jest spójnikiem koniunkcji, co powoduje że Stowarzyszenie określiło sposób reprezentacji jako łączny: prezesa oraz skarbnika razem i tylko wtedy umowa będzie zawarta zgodnie z zasadami reprezentacji Stowarzyszenia. Jak natomiast wynika z art. 14 ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym (Dz. U. z 2018 r., poz. 986), dalej: "ustawa o KRS", podmiot obowiązany do złożenia wniosku o wpis do rejestru nie może powoływać się wobec osób trzecich działających w dobrej wierze na dane, które nie zostały wpisane do rejestru lub uległy wykreśleniu z rejestru. Dla Stowarzyszenia jest zatem wiążący stan prawny wynikający z danych ujawnionych w rejestrze.
Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy bezsprzecznie wskazuje, że podpis skarbnika Ł. S. na umowie nr [...] o wsparcie realizacji zadania publicznego pod nazwą "Aktywizacja turystyki [...] fortyfikacji Rozwój turystyki fortecznej na obszarze [...]" został sfałszowany, o czym świadczy wyrok Sądu Rejonowego [...] o sygn. akt III K 612/17 i wyrok Sądu Okręgowego [...] o sygn. akt IV Ka 965/18. Wobec tego umowa i poprzedzająca ją oferta zostały w wyniku przestępstwa złożone z naruszeniem zasad reprezentacji Stowarzyszenia. Oświadczenie woli za Stowarzyszenie nie zostało zatem skutecznie złożone, a umowa jako niezawarta nie mogła stanowić podstawy prawnej dla wypłacenia dotacji w wysokości [...] zł, która to kwota jako przekazana bez podstawy prawnej (art. 252 ust. 4 u.f.p.) podlega zwrotowi.
Przepis art. 67 u.f.p. stanowi, że przepisy K.p.a. i odpowiednio działu III ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2020 r., poz. 1325 ze zm.), dalej: "O.p.", stosuje się tylko do spraw nieuregulowanych w u.f.p. Przepisy u.f.p. nie zawierają żadnej regulacji odnośnie przedawnienia należności wymienionych w art. 60 u.f.p., zatem mogą mieć w tym zakresie generalnie zastosowanie przepisy O.p. Jeżeli jednak odrębne uregulowanie kwestii przedawnienia przewidziane jest w ustawach szczególnych, to uregulowania te mają pierwszeństwo przed przepisami o charakterze ogólnym.
Zgodnie z art. 70 § 6 pkt 1 O.p. bieg terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu z dniem wszczęcia postępowania w sprawie o przestępstwo skarbowe lub wykroczenie skarbowe, o którym podatnik został zawiadomiony, jeżeli podejrzenie popełnienia przestępstwa lub wykroczenia wiąże się z niewykonaniem tego zobowiązania.
W związku z odpowiednim stosowaniem przepisów działu III O.p. do dotacji przewidzianych w u.f.p. w niniejszej sprawie doszło do zawieszenia biegu terminu przedawnienia zważywszy na prowadzone wobec Stowarzyszenia postępowanie karne zakończone prawomocnym wyrokiem o przestępstwo z art. 297 K.k.
Skarżący wniósł skargę na decyzję organu odwoławczego zarzucając naruszenie:
1) przepisów postępowania:
a) art. 70 § 1 O.p. przez jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że nie doszło do przedawnienia zobowiązania,
b) art. 70 § 6 pkt 1 O.p. przez jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że przepis ten ma zastosowanie do postępowań dotyczących zwrotu dotacji oraz że doszło do zawieszenia biegu przedawnienia,
c) art. 70c O.p. przez jego niezastosowanie i przyjęcie, że doszło do zawieszenia biegu przedawnienia mimo niepowiadomienia przez Prezydenta Miasta [...] o zawieszeniu biegu przedawnienia,
d) art. 10 § 1 i art. 61 § 4 K.p.a. przez prowadzenie postępowania bez zawiadomienia strony o jego wszczęciu, co uniemożliwiło jej czynny udział, jak również niezawiadomienie o podstawach prawnych prowadzonego postępowania,
e) art. 36 K.p.a. przez niezawiadamianie strony o niedotrzymaniu terminu przewidzianego na załatwienie sprawy,
f) art. 77 § 1 i 2 oraz art. 78 § 1 K.p.a. przez oddalenie wniosków dowodowych, o które wnosiła strona, podczas gdy na tę samą okoliczność organ przeprowadzał dowody z akt tej samej sprawy,
g) art. 77 § 4 K.p.a. przez pominięcie dowodów znanych organowi z urzędu
h) art. 9 i art. 19 K.p.a. przez niewskazanie stronie istotnych okoliczności mających wpływ na potencjalne rozstrzygnięcie,
i) art. 7, art. 8, art. 77 i art. 88 K.p.a. przez pominięcie istotnych okoliczności, naruszenie zasady prawdy materialnej, dowolną ocenę dowodów, co skutkowało błędnym ustaleniem, że umowa jest nieważna,
j) art. 6 K.p.a. przez działanie poza granicami prawa oraz niezgodnie z właściwością i rozstrzygnięcie o nieważności umowy podczas, gdy jest to kwestia zarezerwowana dla właściwości sądów,
k) art. 138 § 2 K.p.a. przez całkowite pominięcie okoliczności, które organ winien był wziąć przy rozstrzyganiu sprawy,
l) art. 8 § 1, art. 9, art. 107 § 1 pkt 6 i § 3 K.p.a. przez faktyczne pominięcie w uzasadnieniu podstawy prawnej do żądania zwrotu;
2) przepisów prawa materialnego:
a) art. 10 ust. 1 pkt 6 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2015 r., poz. 1393) przez jego niezastosowanie i pominięcie okoliczności, że to statut określa sposób reprezentacji stowarzyszenia; w dacie zawarcia umowy i aż do 2017 r. § 15 statutu stanowił, że w sprawach majątkowych do składania oświadczeń z zakresu praw i obowiązków Stowarzyszenia uprawnieni są Prezes oraz Sekretarz i Skarbnik, przy czym Sekretarz oraz Skarbnik Stowarzyszenia muszą działać kolegialnie;
b) art. 14 ustawy o KRS przez jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że ma on zastosowanie w niniejszej sprawie i na jego podstawie można stwierdzić nieważność umowy,
c) art. 7 K.c. przez jego niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że organ był podmiotem w dobrej wierze,
d) art. 33 i art. 33[1] K.c. przez jego niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że organ jest osobą,
e) art. 39 K.c. przez jego niewłaściwe zastosowanie, w sytuacji, w której nie ma on zastosowania do ważnie zawartej umowy,
f) art. 252 u.f.p. przez błędne jego zastosowanie i przyjęcie, że istnieją przesłanki do zwrotu dotacji w sytuacji, w której umowa została zawarta w sposób ważny i zgodny z zasadami reprezentacji.
Skarżący wniósł o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji i decyzji organu pierwszej instancji, ewentualnie o ich uchylenia, a ponadto o zasądzenie od organu na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas prezentowane stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi - ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi, przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i zasadniczo na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu.
Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634), dalej: "p.p.s.a.", sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną.
Zgodnie z art. 135 p.p.s.a. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.
Skarga podlega uwzględnieniu, gdyż zaskarżona decyzja i decyzją organu pierwszej instancji naruszają art. 70 § 1 O.p. i art. 252 ust. 1 pkt 2 u.f.p., co miało wpływ na wynik sprawy.
Organy w sprawie uznały, że umowa z 2 listopada 2015 r. o wsparcie realizacji zadania publicznego pod nazwą "Aktywizacja turystyczna [...] fortyfikacji. Rozwój turystyki fortecznej na obszarze [...]", zawarta między Miastem [...] a skarżącym Stowarzyszeniem - z uwagi na wynikającą ze wskazanych wyżej wyroków karnych okoliczność sfałszowania przez prezesa zarządu Stowarzyszenia podpisu skarbnika Stowarzyszenia oraz wynikającą z Krajowego Rejestru Sądowego konieczność reprezentowania Stowarzyszenia przez obie te osoby - jest nieistniejąca (nie została zawarta). Stanowiło to podstawę do orzeczenia obowiązku zwrotu dotacji udzielonej na podstawie nieistniejącej umowy, przy czym nie nastąpiło przedawnienie obowiązku zwrotu z uwagi na zawieszenie biegu tego terminu z powodu wszczęcia postępowania o przestępstwo, zakończonego prawomocnym wyrokiem karnym skazującym prezesa zarządu Stowarzyszenia za sfałszowanie podpisu skarbnika Stowarzyszenia na umowie z 2 listopada 2015 r.
Skarżący z kolei argumentował, że umowa została zawarta skutecznie, gdyż sam prezes zarządu Stowarzyszenia mógł je reprezentować, organy nie mają kompetencji do badania czy umowa została zawarta skutecznie, a ponadto nastąpiło przedawnienie obowiązku zwrotu z uwagi na brak zawiadomienia skarżącego Stowarzyszenia w trybie art. 70c O.p. i brak prowadzenia wobec skarżącego Stowarzyszenia postępowania karnoskarbowego, o którym mowa w art. 70 § 6 pkt 1 O.p.
W tak zarysowanym sporze rację należy przyznać skarżącemu, choć nie wszystkie podniesione przez niego argumenty są słuszne.
Zgodnie z art. 16 ust. 1 ustawy o pożytku, w brzmieniu z dnia zawarcia umowy, organizacje pozarządowe, przyjmując zlecenie realizacji zadania publicznego w trybie określonym w art. 11 ust. 2, zobowiązują się do wykonania zadania publicznego zakresie i na zasadach określonych w umowie, odpowiednio o wsparcie realizacji zadania publicznego lub o powierzenie realizacji zadania publicznego, sporządzonej z uwzględnieniem art. 151 ust. 2 i art. 221 ust. 3 u.f.p. oraz przepisów ustawy o pożytku, a organ administracji publicznej zobowiązuje się do przekazania na realizację zadania dotacji.
W kontrolowanej sprawie 2 listopada 2015 r. zawarto między Miastem [...] a skarżącym Stowarzyszeniem umowę o wsparcie realizacji zadania publicznego pod nazwą "Aktywizacja turystyczna [...] fortyfikacji. Rozwój turystyki fortecznej na obszarze [...]", w wyniku której Stowarzyszenie otrzymało dotację w wysokości [...] zł. Stowarzyszenie zwróciło w roku 2016 Miastu [...] kwotę [...]zł.
Zasadnie podnosi organ, że miał on prawo badania, czy umowa z 2 listopada 2015 r. została skutecznie zawarta. Zgodnie bowiem z art. 221 ust. 2 u.f.p. zlecenie zadania i udzielenie dotacji następuje zgodnie z przepisami ustawy o pożytku. Jak już wyżej zaś wskazano, zgodnie z art. 16 ust. 1 tej ustawy przekazanie dotacji następuje na podstawie zawartej umowy. W przypadku uznania, że umowa nie została skutecznie zawarta, istnieje podstawa do orzeczenia zwrotu otrzymanej dotacji na podstawie art. 252 ust. 1 pkt 2 u.f.p. jako pobranej nienależnie, to znaczy bez podstawy prawnej (art. 252 ust. 4 u.f.p.).
Zasadnie organy stwierdziły, że umowa nie została skutecznie zawarta, gdyż nie zachowano zasady reprezentacji Stowarzyszenia w postaci łącznej reprezentacji przez prezesa zarządu oraz skarbnika.
Stosownie do art. 17 ust. 1 ustawy o KRS domniemywa się, że dane wpisane do rejestru są prawdziwe. Widniejący w rejestrze w dniu zawarcia umowy (2 listopada 2015 r.) zapis brzmiał, że w sprawach majątkowych do składania oświadczeń z zakresu praw i obowiązków stowarzyszenia uprawnieni są prezes oraz skarbnik.
Skarżący podniósł, że w dacie zawarcia umowy i aż do 2017 r. § 15 statutu stanowił, że w sprawach majątkowych do składania oświadczeń z zakresu praw i obowiązków Stowarzyszenia uprawnieni są Prezes oraz Sekretarz i Skarbnik, przy czym Sekretarz oraz Skarbnik Stowarzyszenia muszą działać kolegialnie.
W tej sytuacji organy, dysponując zarówno statutem jak i odpisem z rejestru, zasadnie uznały, że decydujące znaczenie mają dane umieszczone w odpisie z rejestru i tym danym dały wiarę. Organy nie miały możliwości przeprowadzenia dalszego, bardziej szczegółowego postępowania zmierzającego do wykazania, co było przyczyną niezgodności między treścią statutu, a wpisem do KRS.
Zgodnie z art. 17 ust. 2 ustawy o KRS, jeżeli dane wpisano do rejestru niezgodnie ze zgłoszeniem podmiotu lub bez tego zgłoszenia, podmiot ten nie może zasłaniać się wobec osoby trzeciej działającej w dobrej wierze zarzutem, że dane te nie są prawdziwe, jeżeli zaniedbał wystąpić niezwłocznie z wnioskiem o sprostowanie, uzupełnienie lub wykreślenie wpisu. To zatem skarżący był zobowiązany do sprawdzenia czy wydane w związku ze zmianami w statucie orzeczenie sądu rejestrowego jest zgodne ze złożonym wnioskiem. Konsekwencje zaniedbań obciążają w tej sytuacji stronę.
Zasadnie przy tym organy uznały, że sformułowanie zawarte w rejestrze wskazuje na reprezentację łączną, czyli do zawarcia umowy konieczny był podpis nie tylko prezesa zarządu Stowarzyszenia, ale i jego skarbnika. Tymczasem, jak wynika z prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego [...] z 14 listopada 2018 r. w sprawie o sygn. IV Ka 965/18 prezes Stowarzyszenia K. K. został uznany za winnego tego, że podrobił na umowie z 2 listopada 2015 r. podpis skarbnika Stowarzyszenia (art. 270 § 1 kk i art. 297 § 1 kk w zw. z art. 11 § 2 w zw. z art. 12 kk). Sąd administracyjny na podstawie art. 11 p.p.s.a. jest związany ustaleniami wydanego w postępowaniu karnym prawomocnego wyroku skazującego co do popełnienia przestępstwa. Oznacza to zatem, że na umowie z 2 listopada 2015 r. widniał jedynie podpis prezesa Stowarzyszenia, brak zaś było podpisu jego skarbnika (gdyż został on sfałszowany).
Skoro umowa nie została skutecznie zawarta, nie było podstawy prawnej do udzielenia dotacji.
Niemniej jednak rację ma skarżący, i to przesądziło o uchyleniu decyzji organów obu instancji, że decyzja organu odwoławczego z 14 lutego 2023 r. została wydana w warunkach przedawnienia, po upływie 5 lat licząc od zakończenia roku, w którym dotacja została wypłacona, co nastąpiło w roku 2015.
Zgodnie z art. 67 u.f.p. (w brzmieniu właściwym dla sprawy) do spraw dotyczących należności, o których mowa w art. 60, nieuregulowanych niniejszą ustawą stosuje się przepisy K.p.a. i odpowiednio przepisy działu III O.p.
W myśl art. 60 pkt 1 u.f.p. środkami publicznymi stanowiącymi niepodatkowe należności budżetowe o charakterze publicznoprawnym są dochody budżetu jednostki samorządu terytorialnego, w tym kwoty dotacji podlegające zwrotowi w przypadkach określonych w u.f.p.
Rozpoznanie skargi wymagało więc rozważenia kwestii odpowiedniego stosowania przepisów działu III O.p., m. in. w zakresie przedawnienia obowiązku zwrotu dotacji.
Zgodnie z art. 59 § 1 pkt 9 O.p. zobowiązanie podatkowe wygasa w całości lub w części wskutek przedawnienia. Przedawnienie zobowiązań podatkowych regulują przepisy rozdziału 8 działu III O.p. Wynika z nich, że sposób liczenia terminu przedawnienia jest uzależniony zasadniczo od sposobu powstania zobowiązań podatkowych, które mogą powstać albo na skutek zaistnienia zdarzenia, z którym ustawy podatkowe wiążą powstanie zobowiązań podatkowych (art. 21 § 1 pkt 1), albo na skutek doręczenia decyzji organu podatkowego, ustalającej wysokość zobowiązania podatkowego (art. 21 § 1 pkt 2).
Powszechnie przyjmuje się, że decyzja orzekająca o zwrocie dotacji ma charakter deklaratoryjny, a w związku z tym do obliczenia terminu przedawnienia, podobnie jak w przypadku zobowiązań powstających z mocy prawa, powinien mieć zastosowanie art. 70 § 1 O.p. W myśl tego przepisu zobowiązanie podatkowe przedawnia się z upływem 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku. Okolicznością powodującą uruchomienie biegu terminu przedawnienia zobowiązań podatkowych jest więc upływ terminu płatności podatku.
Zgodnie z art. 252 ust. 1 u.f.p. dotacje udzielone z budżetu jednostki samorządu terytorialnego:
1) wykorzystane niezgodnie z przeznaczeniem,
2) pobrane nienależnie lub w nadmiernej wysokości
- podlegają zwrotowi do budżetu wraz z odsetkami w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych, w ciągu 15 dni od dnia stwierdzenia okoliczności, o których mowa w pkt 1 lub pkt 2.
W przypadku gdy termin wykorzystania dotacji, o których mowa w ust. 1, jest krótszy niż rok budżetowy, podlegają one zwrotowi w terminie 15 dni po upływie terminu wykorzystania dotacji (art. 252 ust. 2 u.f.p.).
Zwrotowi do budżetu jednostki samorządu terytorialnego podlega ta część dotacji, która została wykorzystana niezgodnie z przeznaczeniem, nienależnie udzielona lub pobrana w nadmiernej wysokości (art. 252 ust. 5 u.f.p.).
Na podstawie powyższych regulacji przyjąć należy, że termin przedawnienia rozpoczyna bieg niezależnie od wydania decyzji w przedmiocie stwierdzenia obowiązku zwrotu i jedynie przed jego upływem możliwe jest jej skuteczne prawnie doręczenie beneficjentowi.
W konsekwencji zastosowanie art. 70 § 1 o.p. prowadzi w tym wypadku do konkluzji, że pięcioletni termin przedawnienia, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności, w przypadku pobrania nienależnie dotacji, rozpoczyna swój bieg od dnia otrzymania tych środków przez beneficjenta. W takich więc przypadkach wydanie i doręczenie ostatecznej decyzji winno nastąpić w ciągu pięciu lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym dotacja była nienależnie pobrana.
Reasumując, bieg terminu przedawnienia zobowiązania do zwrotu dotacji z budżetu jednostki samorządu terytorialnego pobranych nienależnie rozpoczyna się z końcem roku, w którym beneficjent otrzymał dotację (por. wyroki o sygn. akt I GSK 449/18 i I GSK 2583/18). W kontrolowanej sprawie skarżące Stowarzyszenie nienależnie otrzymało dotację w roku 2015, stąd termin przedawnienia zobowiązania do zwrotu dotacji upłynął z końcem roku 2020. Ostateczna zaś decyzja została wydana 14 lutego 2023 r., czyli w warunkach przedawnienia zobowiązania do zwrotu nienależnie pobranej dotacji.
Wbrew stanowisku organu bieg terminu przedawnienia zobowiązania do zwrotu nienależnie pobranej dotacji nie uległ zawieszeniu w trybie art. 70 § 6 pkt 1 O.p. Przepis ten stanowi, że skutek zawieszenia tego terminu następuje z dniem wszczęcia postępowania w sprawie o przestępstwo skarbowe lub wykroczenie skarbowe, o którym podatnik został zawiadomiony, jeżeli podejrzenie popełnienia przestępstwa lub wykroczenia wiąże się z niewykonaniem tego zobowiązania. Stosownie zaś do art. 70c O.p. organ podatkowy właściwy w sprawie zobowiązania podatkowego, z którego niewykonaniem wiąże się podejrzenie popełnienia przestępstwa skarbowego lub wykroczenia skarbowego, zawiadamia podatnika o zawieszeniu biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego w przypadku, o którym mowa w art. 70 § 6 pkt 1, najpóźniej z upływem terminu przedawnienia, o którym mowa w art. 70 § 1 O.p., oraz o rozpoczęciu lub dalszym biegu terminu przedawnienia po upływie okresu zawieszenia. W kontrolowanej sprawie nie zaszły przesłanki z wyżej wskazanych przepisów O.p. W szczególności nie może stanowić podstawy do zawieszenia biegu terminu przedawnienia postępowanie karne toczące się przeciwko prezesowi zarządu Stowarzyszenia K. K., gdyż nie jest on zobowiązany do zwrotu nienależnie pobranej dotacji, ale podmiotem zobowiązanym mogło być jedynie Stowarzyszenie, które dotację nienależnie pobrało. Ponadto nie toczyło się postępowanie karnoskarbowe, o którym mowa w art. 70 § 6 pkt 1 O.p., lecz postępowanie karne, a nadto nie dokonano zawiadomienia w trybie art. 70c O.p.
Zaskarżoną decyzję o utrzymaniu w mocy decyzji organu pierwszej instancji o zobowiązaniu do zwrotu nienależnie pobranej dotacji wydano zatem w warunkach przedawnienia tego zobowiązania, naruszając art. 70 § 1 O.p. i art. 252 ust. 1 pkt 2 u.f.p., co miało wpływ na wynik sprawy.
Wobec powyższego Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję i decyzję organu pierwszej instancji.
Ponownie rozpatrując sprawę organ pierwszej instancji zastosuje się do oceny prawnej wyrażonej w niniejszym uzasadnieniu i wyda stosowne orzeczenie.
-----------------------