III SA/Po 360/24

III SA/Po 360/24 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2024-11-13
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2024-07-15
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Marzenna Kosewska
Piotr Ławrynowicz /sprawozdawca/
Zbigniew Kruszewski /przewodniczący/
Symbol z opisem
6209 Inne o symbolu podstawowym 620
638  Sprawy egzekucji administracyjnej;  egzekucja obowiązków o charakterze niepieniężnym
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Ochrona zdrowia
Inspekcja sanitarna
Sygn. powiązane
II GSK 304/25 - Wyrok NSA z 2025-08-20
Skarżony organ
Inspektor Sanitarny
Treść wyniku
Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2018 poz 1314
art. 33 § 1, art. 34, art. 15
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity
Dz.U. 2018 poz 151
art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b, ust. 2, art. 17
Ustawa z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi - tekst jedn.
Sentencja
Dnia 13 listopada 2024 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Zbigniew Kruszewski Sędzia WSA Marzenna Kosewska Asesor sądowy WSA Piotr Ławrynowicz (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 13 listopada 2024 roku sprawy ze skargi M. T. na postanowienie Inspektor Sanitarny z dnia 13 maja 2024 r. nr [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym I. uchyla zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w K. z dnia 28 marca 2024 r. nr [...]; II. zasądza od Inspektor Sanitarny na rzecz skarżącej kwotę 100,- (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów sądowych.
Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z 13 maja 2024 r. [...] Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny (dalej: [...]PWIS) po rozpoznaniu zażalenia M. T. (matki małoletniego L. T.) na postanowienie Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w K. (dalej: PPIS) z 28 marca 2024 r. w sprawie zgłoszonych zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym uchylił zaskarżone postanowienie w części dotyczącej uznania zarzutu nr 4 za niedopuszczalny i oddalił zarzut w postaci "naruszenia przez organ egzekucyjny art. 29 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez przystąpienie do egzekucji podczas gdy tytuł wykonawczy nie spełnia wymogów określonych w art. 27 ww. ustawy (...)" oraz utrzymał w mocy postanowienie w pozostałej części.
Postanowienie to wydano następującym stanie faktycznym i prawnym.
Do PPIS w dniu 25.10.2017 r. wpłynęła z placówki medycznej NZPOZ [...] w K. informacja o uchylaniu się rodziców od wykonania szczepień ochronnych u małoletniego L. T. ur. [...] r. Następnie PPIS w dniu 30.10.2017 r. wezwał ww. do wykonania obowiązkowych szczepień ochronnych u ich syna. Zważywszy, że M. i P. T. nie wykonali ww. obowiązku, ani nie dostarczyli zaświadczenia lekarskiego o przeciwwskazaniach do szczepień lub o przesunięciu szczepień dziecka, PPIS 6.06.2018 r. wystawił upomnienia adresowane do zobowiązanych, wzywając ich do poddania dziecka szczepieniom ochronnym i informując, że w razie ich niewykonania w podanym terminie, zostanie wszczęte postępowanie egzekucyjne.
PPIS 28.09.2018 r. jako wierzyciel skierował do Wojewody W. do egzekucji administracyjnej tytuł wykonawczy wystawiony na M. T..
Wojewoda [...] 12.10.2018 r. skierował do ww. zobowiązanej zawiadomienie o wszczęciu postępowania egzekucyjnego. Następnie 23.02.2024 r. wydał postanowienia o nałożeniu na M. T. grzywnę w celu przymuszenia w wysokości 1060 zł.
M. T. pismem z 4.03.2024 r. wniosła zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego zarzucając:
1. określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z przepisu prawa – art. 17 ust. 2 i 4 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2018 r. poz. 151, 1669, dalej: u.z.z.z.) poprzez pominięcie przez wierzyciela obowiązku wykluczenia przeciwwskazań do szczepienia oraz pominięcie jako podstawy prawnej określenia wymagalności obowiązku na rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych,
2. brak wymagalności obowiązku z uwagi na brak wykluczenia przeciwwskazań do szczepienia oraz wystawienia zaświadczenia o przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym,
3. na podstawie art. 33 § 2 pkt 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, o którym mowa w art. 15 ust. 1 w zw. z art. 15 § 3e u.p.e.a. w zw. z § 2 pkt 3 i 4 rozporządzenia Ministra finansowców, Funduszy i Polityki Regionalnej z dnia 4 grudnia 2020 r. w sprawie danych zawartych w upomnieniu,
4. naruszenie art. 29 § 2 u.p.e.a. poprzez przystąpienie do egzekucji podczas gdy tytuł wykonawczy nie spełniał wymogów określonych w art. 27 u.p.e.a., tj.: niewłaściwe podanie podstawy prawnej obowiązku o charakterze niepieniężnym skutkujące pominięciem art. 17 ust. 2 i 4 u.z.z.z. oraz błędne wskazanie podstawy prawnej prowadzonej egzekucji.
Zobowiązana wniosła o umorzenie postępowania egzekucyjnego, ewentualnie jego zawieszenie. Podniosła, że obowiązek nie może być uznany za wymagalny, bowiem u małoletniego po szczepieniu w dniu 12.04.2016 r. wystąpił niepożądany odczyn poszczepienny, a fakt ten został zgłoszony do PPIS przez NZPOZ [...] w K.. Nadto syn zobowiązanej z uwagi na doskwierające alergie był odraczany od obowiązku szczepień. Jak dotąd nie wykluczono żadnego przeciwwskazania przeciwko wymaganym przez wierzyciela szczepieniom ochronnym zgodnie z CHPL producenta szczepionek, a więc procedura ustawowa wobec małoletniego nie została zrealizowana w sposób zgodny z przepisami. Ponadto organ w tytule pominął konieczność wykonania badania kwalifikacyjnego w celu wykluczenia przeciwwskazań do szczepienia. Zgodnie też z art. 17 ust. 4 u.z.z.z. po przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym lekarz powinien wystawić stosowne zaświadczenie, czego również w tytule wykonawczym nie wskazano. W tytule wskazano rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych, które z dniem 1 października 2023 r. utraciło moc. Zobowiązana wskazała też, że badanie kwalifikacyjne ma na celu wykluczenie przeciwwskazań, które to są wyszczególnione przez producentów szczepionek w CHPL. Również Komunikat Głównego Inspektora Sanitarnego ogłaszany corocznie w sprawie Programu Szczepień Ochronnych w kwestii stosowania szczepionek również odsyła do CHPL. To te zatem przeciwwskazania, określone przez producenta w CHPL/ulotce dla pacjenta muszą zostać wykluczone.
Zobowiązana podniosła też, że nie zostało jej doręczone upomnienie zgodnie z § 2 pkt 3 rozporządzenia w sprawie danych zawartych w upomnieniu. Przesłane 11.06.2018 r. upomnienie nie zawierało numeru PESEL zobowiązanej, mimo, że był on znany wierzycielowi – umieszczono go w tytule wykonawczym. Nadto w części C tytułu wykonawczego jako podstawę prawną podał art. 20 § 1 u.p.e.a., tj. przepis właściwy do prowadzenia egzekucji, a nie podstawę prawną obowiązku. Zdaniem zobowiązanej tego rodzaju błędy nie mogą być traktowane jako nieistotne błędy formalne.
Postanowieniem z 28 marca 2024 r. nr [...] PPIS na podstawie art. 34 § 2 pkt 1 i § 3 lit. a) w zw. z art. 18 u.p.e.a. oraz art. 124 K.p.a. oddalił zarzuty zobowiązanej wskazane pod nr 1-3 oraz uznał zarzut wskazany pod nr 4 za niedopuszczalny.
Odnośnie zarzutu określenia obowiązku niezgodnie z jego treścią wynikającą z przepisu prawa – art. 17 ust. 2 i 4 u.z.z.z. poprzez pominięcie obowiązku wykluczenia przeciwwskazań do szczepienia PPIS stwierdził, że argumentacja zobowiązanej co do stwierdzenia w 2016 r. u syna niepożądanego odczynu poszczepiennego oraz doskwierającej mu aktualnie alergii i odroczeniu są pozbawione podstaw, bowiem to w art. 21 u.z.z.z. określono zasady postępowania w przypadku odczynów poszczepiennych. Odczyn poszczepienny to niepożądany objaw chorobowy, pozostający w związku czasowym z wykonanym szczepieniem (art. 2 pkt 16 u.z.z.z.). Prowadzenie zaś w wyniku zgłoszeń Rejestru NOP-ów i ewentualne udzielanie świadczeń zdrowotnych z nimi związanych to kategorie, które w myśl procedur realizacji obowiązku szczepień ochronnych nie pozostają w związku z jego wymagalnością. Mogą wprawdzie być uwzględnione przez lekarza w trakcie lekarskiego badania kwalifikacyjnego, poprzedzającego każde szczepienie, lecz wówczas mielibyśmy do czynienia z konkretnym odroczeniem obowiązku szczepień, potwierdzonym odpowiednim zaświadczeniem wydanym na podstawie art. 17 ust. 4 uz.z.z. W sprawie nie doszło do tego rodzaju odroczeń. Dokonanie szczepień u dziecka nie jest też warunkowane uprzednim wykonaniem badań wykluczających przeciwwskazania zawarte w charakterystyce produktu leczniczego (ChPL) danej szczepionki. Dokonywanie badań w zakresie wykluczenia u L. T. możliwości wystąpienia niepożądanych następstw podania szczepionki nie stanowią zakresu objętego lekarskim badaniem kwalifikacyjnym, o którym mowa w art. 17 ust. 2-5 u.z.z.z.
Co do podstawy prawnej zawartej w części B tytułu wykonawczego (art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b u.z.z.z. i rozporządzenie MZ z 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych) PPIS zważył, iż mieści się on w zakresie podstawy określonej w art. 33 § 2 pkt 2 lit. c) u.p.e.a. Zgłoszenie tegoż zarzutu wynika – zdaniem PPIS – z niewłaściwego rozumienia reguł rządzących egzekucją administracyjną obowiązku o charakterze niepieniężnym poddania dziecka szczepieniom ochronnym. Wymieniony w tytule wykonawczym obowiązek z art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b) u.z.z.z. odsyła do zasad wskazanych w ustawie, pośród których można wymienić i te wynikające z art. 17 ust. 2 i 4 u.z.z.z. W rozumieniu tym obowiązek wskazano w tytule wykonawczym prawidłowo, a stanowisko zobowiązanej jest błędne. Organ dodał, że zgodnie z art. 3 § 1 u.p.e.a. egzekucji administracyjnej podlegają obowiązki o charakterze niepieniężnym pozostające we właściwości organów administracji rządowej wynikające bezpośrednio z przepisów prawa. Do takich zaś obowiązków należy zaliczyć obowiązek szczepienia wynikający z art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b) u.z.z.z. Ów obowiązek został skonkretyzowany w art. 17 ust. 1 u.z.z.z., zas wykaz chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych i osoby lub grupy osób obowiązane do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym, wiek i inne okoliczności stanowiące przesłankę nałożenia obowiązku szczepień ochronnych na te osoby określono w dacie wszczęcia egzekucji w ww. rozporządzeniu z 2011 r. Obecnie jest ono zastąpione rozporządzeniem Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. poz. 2077, dalej: rozporządzenie z 2023 r.). Fakt zastąpienia poprzedniego rozporządzenia nowym (od 1.10.2023 r.) nie wpływa w żaden sposób na zachowanie ważności i aktualności wszelkich czynności dokonanych dotąd w niniejszym postępowaniu.
Co do zarzutu braku wymagalności obowiązku z uwagi na brak wykluczenia przeciwwskazań do szczepienia oraz braku wystawienia zaświadczenia o przeprowadzonym badaniu kwalifikacyjnym (art. 33 § 2 pkt 6 lit. c u.p.e.a.) PPIS zważył jak wyżej, że dokonanie szczepień dziecka nie jest warunkowane uprzednim wykonaniem badań wykluczających przeciwwskazania zawarte w ChPL danej szczepionki. To poddanie się lekarskiemu badaniu kwalifikacyjnemu, o którym mowa w art. 17 ust. 2 u.z.z.z. jest elementem obowiązku szczepienia ochronnego. Tylko w trybie takiego badania następuje określenie, czy występują przeszkody w stanie zdrowia osoby objętej obowiązkiem szczepienia, które wykluczają jego wykonanie. Wykonanie tego obowiązku obciąża zobowiązaną. Niepoddanie się badaniu kwalifikacyjnemu jest równoznaczne z niewykonaniem obowiązku poddania się obowiązkowemu szczepieniu ochronnemu. Jeżeli w toku badania lekarz zdiagnozuje u dziecka określone przeciwwskazania do zastosowania szczepień, obowiązany jest wystawić zaświadczenie na druku określonym rozporządzeniem. Zaświadczenie może zawierać wpis, że w wyniku stwierdzonych przeciwwskazań do przeprowadzenia obowiązkowego szczepienia ochronnego zachodzą podstawy do odroczenia szczepienia, bądź nawet do długotrwałego odroczenia wykonania szczepienia i skierowania na konsultację specjalistyczną. Celem badania kwalifikacyjnego nie jest wykluczanie poszczególnych przeciwwskazań zawartych w ChPL danej szczepionki, a ustalenie, czy stan zdrowia danej osoby pozwala na jej zaszczepienie. W ocenie PPIS z wystawionych podczas badań kwalifikacyjnych zaświadczeń lekarskich nie można wnioskować o skutecznym odroczeniu obowiązku szczepień wobec małoletniego L. T.. Obowiązek jest zatem wymagalny.
Odnośnie zarzutu braku uprzedniego doręczenia zobowiązanej upomnienia PPIS wskazał, że upomnienie nr [...] z 6.06.2018 r. doręczono skutecznie zobowiązanej 11.06.2018r. Z kolei wskazane braki upomnienia (brak nr PESEL) nie dotyczą tegoż upomnienia. W dacie kierowania i doręczenia upomnienia obowiązywały uprzednie przepisy, inne od wymienionych w zarzucie. W stanie prawnym na dzień 6.06.2018 r. podstawą treści upomnienia był przepis art. 15 § 1 u.p.e.a. Do czasu wejścia w życie rozporządzenia MFFiPR z dnia 4 grudnia 2020 r., tj. do dnia 20 lutego 2021 r. w sprawach obowiązków o charakterze niepieniężnym przepisy szczególne nie obowiązywały. Upomnienie doręczono więc skutecznie, a jego treść była prawidłowa.
Co do zarzutu naruszenia art. 29 § 2 u.p.e.a. poprzez przystąpienie do egzekucji podczas, gdy tytuł wykonawczy nie spełnia wymogów art. 27 u.p.e.a. PPIS uznał, że sama treść zarzutu i przywołany art. 29 § 2 u.p.e.a. wskazują, że dotyczy on obowiązków organu egzekucyjnego, a nie wierzyciela. Przedmiotem zarzutu w postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie mogą być obowiązki organu egzekucyjnego, co wynika z katalogu zawartego w art. 33 § 2 u.p.e.a. Dlatego zarzut ten uznano za niedopuszczalny.
W zażaleniu na ww. postanowienie M. T. zarzuciła PPIS naruszenie:
- art. 7 i art. 75 w zw. z art. 78 § 1 K.p.a. poprzez oddalenie zarzutu braku wymagalności obowiązku, niezapoznanie się przez wierzyciela z ich treścią i brak ustosunkowania się do zarzutów, w szczególności co do braku zarzutu wymagalności obowiązku z uwagi na brak indywidualnego schematu szczepień,
- art. 77 § 1 K.p.a. poprzez ograniczenie rozpoznania zarzutów do wybiórczego wskazania poszczególnych przepisów dotyczących obowiązkowych szczepień, podczas gdy zarzuty uzasadniono i wskazano błędy wierzyciela,
- art. 33 § 2 u.p.e.a. poprzez uznanie zarzutów za nieuzasadnione mimo, że brak jest w aktach upomnienia spełniającego wymagania art. 15 u.p.e.a., a tytuł wykonawczy nie spełnia wymogów, gdyż obowiązek określono niedokładnie – wierzyciel nie wskazał jakie konkretnie działania ma podjąć zobowiązana,
- art. 7 w zw. z art. 33 § 2 u.p.e.a. poprzez jego niezastosowanie i uznanie, że zobowiązana nie wykonała obowiązku, podczas gdy z przedstawionych przez nią dokumentów wynika wprost, że obowiązek nie może być uznany za wymagalny.
Zobowiązana wniosła o uwzględnienie zarzutów w całości.
Jak wskazano na wstępie WPWIS postanowieniem z 13 maja 2024 r. uchylił postanowienie PPIS z 28 marca 2024 r. w części dotyczącej uznania zarzutu nr 4 za niedopuszczalny i oddalił zarzut w postaci "naruszenia przez organ egzekucyjny art. 29 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez przystąpienie do egzekucji podczas gdy tytuł wykonawczy nie spełnia wymogów określonych w art. 27 ww. ustawy (...)" oraz utrzymał w mocy postanowienie w pozostałej części.
W uzasadnieniu wyjaśnił na wstępie, że wszczęcie postępowania egzekucyjnego następuje z chwilą doręczenia wniosku o wszczęcie egzekucji administracyjnej i tytułu wykonawczego organowi egzekucyjnemu. PPIS jako wierzyciel 28.09.2018 r. skierował do Wojewody do egzekucji tytuły wykonawcze wystawione na M. i P. T.. Wojewoda zaś 12.10.2018 r. skierował do zobowiązanych zawiadomienie o wszczęciu postępowania. Zatem doręczenie wniosku z tytułem wykonawczym nastąpiło pomiędzy 28.09.2018 r. a 12.10.2018 r. Wskazano, że 30.07.2020 r. weszła w życie ustawa z dnia 11 września 2019 r. o zmianie u.p.e.a. oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r. poz. 2070), która zmieniła przepisy art. 33 i 34 u.p.e.a. Niemniej, zgodnie z jej art. 13 ust. 1 do postępowań egzekucyjnych wszczętych na podstawie ustawy zmienianej w art. 1 i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe. Zastosowanie znalazły zatem w sprawie przepisy u.p.e.a. sprzed nowelizacji. WPWIS przywołał treść art. 33 § 1 u.p.e.a., w tym jego pkt 10, który określał, że podstawa zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej może być niespełnienie w tytule wykonawczym wymogów określonych w art. 27. Z kolei przepis art. 34 § 1 u.p.e.a. stanowił, że zarzuty zgłoszone na podstawie art. 33 § 1 pkt 1-7, 9 i 10, a przy egzekucji obowiązków niepieniężnych – także na podstawie art. 33 § 1 pkt 8, organ egzekucyjny rozpatruje po uzyskaniu stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów, z tym że w zakresie, zarzutów, o których mowa w art. 33 § 1 pkt 1-5 i 7, stanowisko wierzyciela jest dla organu egzekucyjnego wiążące. WPWIS uznał w związku z tym, że zarzut naruszenia przez organ egzekucyjny art. 29 § 2 u.p.e.a. poprzez przystąpienie do egzekucji podczas, gdy tytuł wykonawczy nie spełniał wymogów art. 27 u.p.e.a. powinien zostać rozpoznany. Nie zaistniały więc podstawy do stwierdzenia niedopuszczalności zarzutu. Dlatego w tym zakresie postanowienie organu I instancji uchylono, a zarzut dot. niespełnienia w tytule wykonawczym wymogów art. 27 u.p.e.a. oddalić. Zdaniem WPWIS wierzyciel w tytule wykonawczym (cz. B) poprawnie wskazał podstawę prawną prowadzenia egzekucji - art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b u.z.z.z. Przywołany przez zobowiązaną art. 17 ust. 2 i 4 u.z.z.z. nie stanowi podstawy obowiązku wykonania szczepień ochronnych, bowiem jest adresowany do osoby przeprowadzającej szczepienia. Nadto w cz. C tytułu wykonawczego PPIS trafnie wskazał, że obowiązek jest wymagalny i podlega egzekucji na podstawie art. 2 § 1 pkt 10 u.p.e.a. oraz zgodnie z art. 20 § 1 pkt 1 u.p.e.a. organem egzekucyjnym w tym zakresie jest wojewoda. Tytuł wykonawczy zawiera więc wszystkie elementy i spełnia wymogi art. 27 u.p.e.a.
Odnośnie pozostałych zarzutów WPWIS podzielił stanowisko PPIS. Odnosząc się do zarzutów naruszenia przepisów postępowania (art. 7 i art. 75 w zw. z art. 78 § 1 i art. 77 § 1 K.p.a.) wskazano, że PPIS w sposób wyczerpujący rozpatrzył cały materiał dowodowy. Informował zobowiązaną o wymagalności obowiązku szczepień u dziecka oraz podstawach prawnych obowiązku. Działał też zgodnie z informacjami z placówki medycznej. Stan faktyczny ustalono zaś bezspornie. Obowiązek szczepień jest nadal wymagalny, lekarz zgłosił rodziców jako osoby uchylające się od szczepień, a termin wykonania obowiązku rodzice przekroczyli. [...]PWIS dodał, że żaden przepis prawa nie nakłada na lekarza podstawowej opieki zdrowotnej obowiązku przeprowadzania testów np. na ewentualne alergie na substancje znajdujące się w szczepionkach. Inaczej zaś będzie, gdy przedstawiciel ustawowy faktycznie poinformuje lekarza, że dziecko uczulone jest na konkretne składniki. Wówczas lekarz zobowiązany jest upewnić się, czy w skład szczepionki tenże składnik nie wchodzi. Jeżeli zaś lekarz nie stwierdza przeciwwskazań, a rodzice nie zgadzają się na wykonanie szczepienia u dziecka, ów lekarz p.o.z. nie ma możliwości ustalenia indywidualnego kalendarza szczepień. Objęty tytułem wykonawczym obowiązek poddania się szczepieniom ochronnym wynika wprost z przepisów prawa. Wykonanie tego obowiązku z mocy prawa zabezpieczone jest przymusem administracyjnym oraz odpowiedzialnością zobowiązanej regulowaną przepisami ustawy z dnia 20 maja 1971 r. Kodeks wykroczeń (Dz. U. z 2023 r. poz. 2119). Oznacza to, że wynikający z przepisów prawa obowiązek poddania dziecka szczepieniu ochronnemu jest bezpośrednio wykonalny. Jego niedochowanie aktualizuje obowiązek wszczęcia postępowania egzekucyjnego, którego rezultatem będzie przymusowe dochodzenie poddania dziecka szczepieniu. Przepisy § 3 rozporządzenia regulują przedział czasu, w którym jest wymagane zrealizowanie obowiązku szczepienia. To, że został wyznaczony termin maksymalny wykonania obowiązku szczepienia nie oznacza, że dopiero po jego upływie obowiązek jest wymagalny i podlega egzekucji administracyjnej.
M. T. w skardze skierowanej do tut. Sądu podniosła uprzednio prezentowane stanowisko wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i wstrzymanie jego wykonania.
W odpowiedzi [...]PWIS wniósł o oddalenie skargi powołując dotychczasową argumentację.
Sąd postanowieniem z 27 sierpnia 2024 r. odmówił wstrzymania wykonania zaskarżonego postanowienia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.
W pierwszej kolejności wymaga wyjaśnienia, że sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów, do czego uprawniały Sąd przepisy art. 119 pkt 3 w zw. z art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 935, dalej: P.p.s.a.).
Skarga podlega uwzględnieniu, choć nie w pełni z powodów w niej wskazanych. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 P.p.s.a.). Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów wydanych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 P.p.s.a.).
Przedmiotem zaskarżenia jest postanowienie [...] Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z 13 maja 2024 r., którym uchylono postanowienie Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w K. z 28 marca 2024 r. w części dotyczącej uznania zarzutu nr 4 za niedopuszczalny i oddalono zarzut w postaci "naruszenia przez organ egzekucyjny art. 29 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez przystąpienie do egzekucji podczas gdy tytuł wykonawczy nie spełnia wymogów określonych w art. 27 ww. ustawy (...)" oraz utrzymano w mocy postanowienie w pozostałej części.
Tak z sentencji i uzasadnienia zaskarżonego postanowienia, rozstrzygnięcia organu I instancji oraz postawionych przez zobowiązaną zarzutów wynika, że zasadniczym zarzutem sformułowanym w przedmiotowym postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym niepieniężnego administracyjnego obowiązku poddania małoletniego syna skarżącej obowiązkowym szczepieniom ochronnym był zarzut braku wymagalności obowiązku szczepień (art. 33 § 2 pkt 6 lit. c u.p.e.a.).
Wyjaśnienia wymaga, że postanowieniem z 28 marca 2024 r. organ I instancji oddalił zarzuty zobowiązanej wskazane pod nr 1-3 oraz uznał zarzut wskazany pod nr 4 za niedopuszczalny. Dopiero z uzasadnienia tegoż postanowienia wynika, które zarzuty, organ uznał za niezasadne, a które za niedopuszczalne. Wymaga zatem zbadania, czy ukształtowana zaskarżonym postanowieniem organu odwoławczego, w kontekście brzmienia sentencji postanowienia organu I instancji, jest zgodna z prawem.
Zgodnie z art. 138 § 1 w zw. z art. 144 K.p.a. organ odwoławczy wydaje decyzję, w której: 1) utrzymuje w mocy zaskarżone postanowienie albo 2) uchyla zaskarżone postanowienie w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy albo uchylając to postanowienie - umarza postępowanie pierwszej instancji w całości albo w części, albo 3) umarza postępowanie zażaleniowe.
Organ odwoławczy może uchylić zaskarżone postanowienie w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdy postanowienie to zostało wydane z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie (art. 138 § 2 zdanie pierwsze K.p.a.).
Porównując sentencję zaskarżonego postanowienia z wymienionymi w art. 138 § 1 i 2 K.p.a. możliwymi rozstrzygnięciami organu odwoławczego, w kontekście brzmienia sentencji postanowienia organu I instancji, należy stwierdzić, że sentencja zaskarżonego postanowienia została skonstruowana nieprawidłowo. Dopuszczalne jest wprawdzie uchylenie postanowienia organu I instancji w części (art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a.), ale owa uchylana część powinna stanowić odrębną, precyzyjnie ujętą, część sentencji postanowienia organu I instancji, nie zaś część odnoszącą się do jedynie numerycznie do części zarzutów sformułowanych przez zobowiązaną w postępowaniu egzekucyjnym (tu zarzuty wskazane pod nr 1-3). Jeżeli zatem organ I instancji w sentencji swego postanowienia oddala zarzuty zobowiązanej wskazane pod nr 1-3 oraz uznaje zarzut wskazany pod nr 4 za niedopuszczalny, organ odwoławczy nie ma możliwości uchylenia postanowienia organu I instancji w części, jako że jego sentencja nie została podzielona na części. Wskazane naruszenie przepisów postępowania (art. 138 § 1 pkt 1 i 2 K.p.a.), jak wykazano powyżej mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, stąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. należało uchylić zaskarżone postanowienie.
Jednocześnie Sąd stwierdza, że samo rozstrzygnięcie organu odwoławczego odnośnie uchylenia postanowienie PPIS z 28 marca 2024 r. w części dotyczącej uznania za niedopuszczalny zarzut "naruszenia przez organ egzekucyjny art. 29 § 2 u.p.e.a. poprzez przystąpienie do egzekucji podczas gdy tytuł wykonawczy nie spełnia wymogów określonych w art. 27 u.p.e.a. i oddalenie tegoż zarzutu było prawidłowe.
Prawidłowo [...]PWIS uwzględnił okoliczność, że wszczęcie postępowania egzekucyjnego następuje z chwilą doręczenia wniosku o wszczęcie egzekucji administracyjnej i tytułu wykonawczego organowi egzekucyjnemu. PPIS zaś jako wierzyciel w dniu 28 września 2018 r. skierował do Wojewody do egzekucji administracyjnej tytuł wykonawczy nr [...] wystawiony 27 września 2018 r. na M. T.. Skoro doręczenie wniosku PPIS z tytułem wykonawczym organowi egzekucyjnemu nastąpiło w tej dacie, a dopiero 30 lipca 2020 r. weszła w życie ustawa z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r. poz. 2070), która zmieniła przepisy art. 33 i 34 u.p.e.a., to na mocy art. 13 ust. 1 ustawy zmieniającej do postępowań egzekucyjnych wszczętych na podstawie ustawy zmienianej w art. 1 i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy zastosowanie miały przepisy dotychczasowe. Wedle zaś art. 33 § 1 u.p.e.a. (sprzed ww. nowelizacji – Dz. U. z 2018 r. poz. 1314) podstawą zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej może być:
1) wykonanie lub umorzenie w całości albo w części obowiązku, przedawnienie, wygaśnięcie albo nieistnienie obowiązku;
2) odroczenie terminu wykonania obowiązku albo brak wymagalności obowiązku z innego powodu, rozłożenie na raty spłaty należności pieniężnej;
3) określenie egzekwowanego obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i 4;
4) błąd co do osoby zobowiązanego;
5) niewykonalność obowiązku o charakterze niepieniężnym;
6) niedopuszczalność egzekucji administracyjnej lub zastosowanego środka egzekucyjnego;
7) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, o którym mowa w art. 15 § 1;
8) zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego;
9) prowadzenie egzekucji przez niewłaściwy organ egzekucyjny;
10) niespełnienie w tytule wykonawczym wymogów określonych w art. 27, a w zagranicznym tytule wykonawczym - wymogów określonych w art. 102 ustawy o wzajemnej pomocy.
Z kolei przepis art. 34 § 1 u.p.e.a. określał, że zarzuty zgłoszone na podstawie art. 33 § 1 pkt 1-7, 9 i 10, a przy egzekucji obowiązków o charakterze niepieniężnym - także na podstawie art. 33 § 1 pkt 8, organ egzekucyjny rozpatruje po uzyskaniu stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów, z tym że w zakresie zarzutów, o których mowa w art. 33 § 1 pkt 1-5 i 7, stanowisko wierzyciela jest dla organu egzekucyjnego wiążące. Tym samym powołany przez zobowiązaną zarzut naruszenia przez organ egzekucyjny art. 29 § 2 u.p.e.a. poprzez przystąpienie do egzekucji w sytuacji, gdy tytuł wykonawczy nie spełniał wymogów określonych w art. 27 u.p.e.a. poprzez niewłaściwe podanie podstawy prawnej obowiązku skutkującej pominięciem art. 17 ust. 2 i 4 u.z.z.z. oraz błędne wskazanie podstawy prawnej prowadzonej egzekucji, należało uznać na gruncie art. 33 § 1 pkt 10 u.p.e.a. za dopuszczalny. Wierzyciel był zatem zobowiązany do jego rozpoznania. Wadliwie zatem organ I instancji uznał ów zarzut za niedopuszczalny.
W ocenie Sądu prawidłowo zaś organ odwoławczy uznał, że ów zarzut wymaga oddalenia, zważywszy, że wierzyciel w ww. tytule wykonawczym (cz. B.1) poprawnie wskazał podstawę prawną prowadzenia egzekucji - art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b u.z.z.z. oraz rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 753). Wskazywane przez skarżącą przepisy art. 17 ust. 2 i 4 u.z.z.z. nie stanowią podstawy obowiązku wykonania szczepień ochronnych. Pierwszy z tych przepisów stanowi, że wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Wedle zaś art. 17 ust. 4 u.z.z.z. Po przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym lekarz wydaje zaświadczenie ze wskazaniem daty i godziny przeprowadzonego badania. Z przepisów tych jasno wynika, że są one adresowany do lekarza podstawowej opieki zdrowotnej dokonującego lekarskiego badania kwalifikacyjnego, a który – jeśli nie stwierdzi przeciwwskazań - przeprowadza obowiązkowe szczepienia ochronne. Nadto w cz. C tytułu wykonawczego wierzyciel podał, że obowiązek jest wymagalny i podlega egzekucji na podstawie art. 2 § 1 pkt 10 u.p.e.a. Ten zaś przepis określał, że egzekucji administracyjnej podlegają obowiązki o charakterze niepieniężnym pozostające we właściwości organów administracji rządowej i samorządu terytorialnego lub przekazane do egzekucji administracyjnej na podstawie przepisu szczególnego. W cz. C tytułu wykonawczego dodano, że obowiązek podlega egzekucji zgodnie z art. 20 § 1 pkt 1 u.p.e.a. tzn. organem egzekucyjnym jest wojewoda. Zasadnie zatem [...]PWIS uznał w zaskarżonym postanowieniu, że tytuł wykonawczy zawiera wszystkie niezbędne elementy i spełnia wymogi art. 27 u.p.e.a.
W kontekście powyższego nie zasługiwał również na uwzględnienie, co również prawidłowo wyjaśnił WPWIS, zarzut określenia obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z przepisu prawa tj. art. 17 ust. 2 i 4 u.z.z.z.
Sąd rację przyznaje również organowi odwoławczemu w zakresie, w jakim uznał za niezasadny zarzut braku uprzedniego doręczenia zobowiązanej upomnienia, o którym mowa w art. 15 § 1 u.p.e.a. Z akt sprawy jasno wynika bowiem, co [...]PWIS wyjaśnił w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, że upomnienie o numerze [...] z 6 czerwca 2018 r. doręczono skutecznie zobowiązanej w dniu 11 czerwca 2018 r. Zarzucane przez skarżącą rzekome braki przedmiotowego upomnienia (nr PESEL zobowiązanej) nie dotyczą tegoż upomnienia, ponieważ w dacie jego wystawienia i doręczenia obowiązywały przepisy, w szczególności art. 15 § 1 u.p.e.a., które nie nakazywały – jak aktualnie rozporządzenie MFFiPR z dnia 4 grudnia 2020 r. - podania nr PESEL zobowiązanego w upomnieniu. Przepis art. 15 § 1 u.p.e.a. stanowił, że egzekucja administracyjna może być wszczęta, jeżeli wierzyciel, po upływie terminu do wykonania przez zobowiązanego obowiązku, przesłał mu pisemne upomnienie, zawierające wezwanie do wykonania obowiązku z zagrożeniem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego, chyba że przepisy szczególne inaczej stanowią. Do czasu zatem wejścia w życie ww. rozporządzenia tego rodzaju dane w upomnieniu nie były wymagane. Należy więc uznać, co uczyniły organy orzekające, że upomnienie doręczono zobowiązanej skutecznie, a jego treść była prawidłowa.
Sąd uznał zaś, że nieprawidłowe jest stanowisko organów obu instancji w zakresie uznania za niezasadny zarzutu co do wymagalności obowiązku szczepień, stąd uchyleniu podlega zarówno zaskarżone postanowienie, jak i postanowienie organu I instancji. Za wadliwe należało uznać stanowisko organów o wymagalności obowiązku szczepień co do określenia terminu wymagalności szczepień i liczby dawek poszczególnych szczepionek nie w przepisie prawa powszechnie obowiązującego, a w komunikacie Głównego Inspektora Sanitarnego.
Należy wskazać, że obowiązujące w dacie wszczęcia postępowania egzekucyjnego w niniejszej sprawie przepisy u.z.z.z. określały, iż osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej są obowiązane na zasadach określonych w ustawie do poddawania się szczepieniom ochronnym (art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b). Wedle art. 5 ust. 2 u.z.z.z. w przypadku osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych odpowiedzialność za wypełnienie obowiązków, o których mowa w ust. 1, ponosi osoba, która sprawuje prawną pieczę nad osobą małoletnią lub bezradną, albo opiekun faktyczny w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz. U. z 2017 r. poz. 1318 i 1524). Przepis art. 17 ust. 1 u.z.z.z. stanowił, że osoby, określone na podstawie ust. 10 pkt 2 (uw. Sądu: osoby lub grupy osób obowiązane do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym, wiek i inne okoliczności stanowiące przesłankę do nałożenia obowiązku szczepień ochronnych na te osoby), są obowiązane do poddawania się szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym określonym na podstawie ust. 10 pkt 1, zwanym dalej "obowiązkowymi szczepieniami ochronnymi". Wydane na podstawie przepisu delegacyjnego art. 17 ust. 10 rozporządzenie Ministra Zdrowia z 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (publikator podano wyżej) określało m.in. wykaz chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych i osoby lub grupy osób obowiązane do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym, wiek i inne okoliczności stanowiące przesłankę do nałożenia obowiązku szczepień ochronnych na te osoby. Przepis § 5 tegoż rozporządzenia – stanowiący w tytule wykonawczym z 27 września 2018 r. podstawę prawną obowiązku zaszczepienia małoletniego L. T. - określał, że obowiązkowe szczepienia ochronne są prowadzone zgodnie z Programem Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, o którym mowa w art. 17 ust. 11 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi. Przepis art. 17 ust. 11 u.z.z.z. precyzował zaś, że to Główny Inspektor Sanitarny ogłasza w formie komunikatu, w dzienniku urzędowym ministra właściwego do spraw zdrowia, Program Szczepień Ochronnych na dany rok, ze szczegółowymi wskazaniami dotyczącymi stosowania poszczególnych szczepionek, wynikającymi z aktualnej sytuacji epidemiologicznej, przepisów wydanych na podstawie ust. 10 i art. 19 ust. 10 oraz zaleceń, w terminie do dnia 31 października roku poprzedzającego realizację tego programu.
Wymaga zauważenia, że powyższe normy prawne były przedmiotem kontroli Trybunału Konstytucyjnego, który wyrokiem z 9 maja 2023 r. sygn. akt SK 81/19 stwierdził, że art. 17 ust. 11 u.z.z.z. w zw. z § 5 rozporządzenia z 2011 r. w zakresie, w jakim termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczba dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, określone są w Programie Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, a nie przez ministra właściwego do spraw zdrowia, w drodze rozporządzenia, jest niezgodny z art. 47 w zw. z art. 31 ust. 3 w zw. z art. 87 Konstytucji.
W wyroku tym wskazano, że powyższe stanowisko nie odnosi się do zagadnienia zgodności z Konstytucją samego obowiązku poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym jako takiego, w związku z czym konieczne jest zapewnienie stosownych ram realizacji tego obowiązku i z tych przyczyn określono termin utraty mocy obowiązującej zakwestionowanych przepisów - po upływie 6 miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw. Ponieważ wyrok ogłoszono w Dzienniku Ustaw z 12 maja 2023 r. (Dz. U. z 2023 r., poz. 909), termin zawarty w klauzuli odroczenia wejścia w życie skutku derogacyjnego upłynął z dniem 12 listopada 2023 r.
Z wyroku Trybunału wynika również, że Program Szczepień Ochronnych (PSO), wydawany przez GIS w formie komunikatu, wskazuje wiek dziecka, w którym należy poddać je obowiązkowemu szczepieniu ochronnemu przeciwko konkretnej chorobie. Osiągnięcie przez dziecko określonego wieku aktualizuje obowiązek poddania go szczepieniom ochronnym. Wynika to z § 5 rozporządzenia z 2011 r. (obecnie zastąpionego rozporządzeniem z 27 września 2023 r.), który stanowi, że obowiązkowe szczepienia ochronne są przeprowadzane zgodnie z PSO na dany rok. Komunikat GIS wskazuje termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczbę dawek poszczególnych szczepionek. Z tego względu nie można uznać, że PSO na dany rok nie wprowadza nowości normatywnej. Ani w ustawie o zwalczaniu chorób zakaźnych, ani w rozporządzeniu nie sprecyzowano tych kwestii.
W uzasadnieniu wyroku Trybunał zaznaczył, że w zamierzeniu ustawodawcy komunikat GIS ma mieć jedynie charakter techniczny i zawierać reguły instrumentalne kierowane do podmiotów organizacyjnie podległych GIS, jak i personelu medycznego. Przechodząc do istoty oceny zgodności kwestionowanych przepisów z Konstytucją Trybunał stwierdził, że sprecyzowanie zakresu obowiązku jednostki w drodze rozporządzenia jest dopuszczalne, o ile istnieje stosowna delegacja ustawowa, tj. spełnione są przesłanki określone w art. 92 Konstytucji. W realiach sprawy dochodzi jednak do pewnego paradoksu: w sposób niezamierzony nastąpiła subdelegacja kompetencji - termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczbę dawek poszczególnych szczepionek wskazuje GIS w PSO na dany rok, a minister właściwy do spraw zdrowia nakazuje przeprowadzać obowiązkowe szczepienia ochronne zgodnie z PSO. Z kolei art. 17 ust. 11 u.z.z.z. wskazuje, że komunikat GIS ma uwzględniać przepisy rozporządzenia. W zamierzeniu ustawodawcy komunikat GIS ma mieć jedynie charakter techniczny i zawierać reguły instrumentalne kierowane do podmiotów organizacyjnie podległych GIS, jak i personelu medycznego. Uszczegółowienie obowiązku szczepień ochronnych adresowanego do jednostki ma być wyłącznie unormowane rozporządzeniem. W rzeczywistości jednak komunikat GIS wywiera równocześnie skutek w sferze kształtowania praw jednostki. Taka dwutorowość nie jest dopuszczalna na poziomie komunikatu. Powinna wystąpić na poziomie rozporządzenia, będącego podstawą dla GIS do sformułowania reguł instrumentalnych, jak i doprecyzowania obowiązku ciążącego na jednostce. Zestawienie związkowe przepisów będących przedmiotem kontroli pozwalało zatem na taką rekonstrukcję normy, aby Trybunał wydał wyrok zakresowy, albowiem niekonstytucyjność uwidacznia się dopiero przy łącznym ujęciu tych przepisów.
Trybunał również, odwołując się do szeregu wartości demokratycznego państwa prawnego, wynikających z art. 2 Konstytucji, zwłaszcza zasady ochrony zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa, jak i wymogu ustawowej formy ograniczenia wynikającego z art. 31 ust. 3 Konstytucji, wskazał, że intensywność ingerencji w prawo podmiotowe musi być kontrolowalna przez obywatela, tj. wynikać z prawa powszechnie obowiązującego. Poddanie jednostki obowiązkowi szczepień ochronnych, czy też - w realiach niniejszej sprawy - ponoszenie odpowiedzialności za jego niezrealizowanie przez osobę, która sprawuje prawną pieczę nad osobą małoletnią, stanowi istotną ingerencję w prawa podmiotowe (art. 47 Konstytucji). W wypadku niezrealizowania ciążącego na jednostce obowiązku musi ona liczyć się z poważnymi konsekwencjami. Z tego względu musi być w stanie precyzyjnie ustalić treść ciążącego na niej obowiązku. Sytuacja, gdy jego treść jest współkształtowana komunikatem GIS, niebędącym aktem prawa powszechnie obowiązującego (a contrario art. 87 Konstytucji), jest niedopuszczalna. W rezultacie - termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczba dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych powinny być - w ślad za źródłem powszechnie obowiązującego prawa - wskazane w PSO na dany rok, jednakże komunikat GIS nie może stanowić podstawy do rekonstrukcji zakresu nakazów wynikających z obowiązku szczepień ochronnych nałożonego na jednostkę na mocy ustawy.
Wskazano także, że stwierdzenie przez Trybunał zakresowej niezgodności art. 17 ust. 11 u.z.z.z. w zw. z § 5 rozporządzenia z 2011 r. z art. 47 w zw. z art. 31 ust. 3 w zw. z art. 87 Konstytucji powoduje konieczność dostosowania stanu prawnego przez właściwy organ władzy publicznej.
Mając przy tym świadomość, że materia dotycząca obowiązkowych szczepień ochronnych może ulegać potrzebie częstych zmian, co zależy od wielu czynników, w tym aktualnej wiedzy medycznej, Trybunał zasugerował dostosowanie stanu prawnego w pierwszej kolejności poprzez zmianę rozporządzenia. Minister właściwy do spraw zdrowia może bowiem rozważyć określenie, w drodze rozporządzenia wydawanego na podstawie art. 17 ust. 10 u.z.z.z., terminu wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczby dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, w szczególności czy takie rozwiązanie mieści się w zakresie spraw przekazanych do uregulowania w art. 17 ust. 10 pkt 2 u.z.z.z., tj. określenia wieku i innych okoliczności stanowiących przesłankę nałożenia obowiązku szczepień ochronnych na osoby lub grupy osób obowiązane do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym. Powinno to umożliwić osiągnięcie efektu dwutorowej spójności normatywnej. Po pierwsze, w sposób konstytucyjnie dopuszczalny, w drodze rozporządzenia, w pełni sprecyzowany zostałby ustawowy obowiązek szczepień ochronnych ciążący na jednostce, która mogłaby ponosić odpowiedzialność w wypadku braku jego realizacji. Po drugie, PSO na dany rok, wydawany przez GIS w formie komunikatu, miałby wtedy czysto techniczny charakter. Minister Zdrowia może rozważyć ponadto sugestię, aby określić termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczbę dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, w formie załącznika do rozporządzenia.
Powyższy wyrok Trybunału Konstytucyjnego został wykonany powołanym wyżej rozporządzeniem z 27 września 2023 r.
Sąd orzekający w niniejszej sprawie ma obowiązek uwzględnienia z urzędu orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane zaskarżone orzeczenie. Przypomnienia wymaga, że Trybunał w powołanym wyżej wyroku stwierdził, że przepisy wymienione w części I, w zakresie tam wskazanym, tracą moc obowiązującą po upływie 6 miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw RP.
Wymaga w tym miejscu wyjaśnienia, że przepis art. 190 Konstytucji RP dotyczy wszystkich wyroków Trybunału Konstytucyjnego, bez względu na ich rodzaj i charakter. Przepis ten w ust. 1 stanowi, że orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Z powołanego przepisu wynika, że każdy podmiot, w tym każdy organ władzy publicznej, w sytuacji w której jest zobowiązany rozstrzygać jakikolwiek spór lub problem konstytucyjny wcześniej przesądzony przez Trybunał Konstytucyjny jest obligowany uwzględnić jego stanowisko. Dotyczy to każdego z typów wyroków trybunalskich bez względu na ich doktrynalny podział. Judykatura dostarcza wielu przykładów stosowania wyroków Trybunału Konstytucyjnego o różnym charakterze, także zakresowych, bez konieczności oczekiwania na ich wykonanie przez ustawodawcę (por. np. orzecznictwo sądowoadministracyjne do wyroku TK z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 dotyczącego możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, publ.: OTK-A 2014/9/104).
W świetle powyższego uznać należy, że wyrok TK z 9 maja 2023 r. o sygn. akt SK 81/19 jest o tyle prawnie relewantny w kontrolowanej sprawie, że w dacie orzekania przez organy stosowne przepisy u.z.z.z. i rozporządzenia z 2011 r. wskazane zakresowo w ww. wyroku TK nie pozostawały już w obrocie prawnym. Zasadne zatem okazały się zarzuty naruszenia prawa materialnego opierające się na twierdzeniu o braku wymagalności obowiązku niepieniężnego.
Należy w tym miejscu przypomnieć, że jako podstawę prawną dotyczącą egzekwowanego obowiązku szczepień ochronnych małoletniego L. T., określoną w wystawionym wobec skarżącej jako zobowiązanej w dniu 27 września 2018 r. tytule wykonawczym, stanowiły przepisy art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b u.z.z.z. oraz § 5 rozporządzenia MZ z 2011 r. Wobec więc tego, że przepisy będące podstawą wydanych w sprawie rozstrzygnięć uznane zostały za niezgodne z Konstytucją, za niewymagalny na gruncie art. 33 § 2 pkt 6 lit. c) u.p.e.a. należało uznać określony na podstawie PSO ogłaszanego komunikatem GIS indywidualny ciążący na skarżącej obowiązek zaszczepienia jej syna.
Organy Inspekcji Sanitarnej bezpodstawnie uznanie, że przepisy ww. przepisy powodują, że obowiązek przeprowadzenia szczepień małoletniego dziecka jest wymagalny i możliwe jest prowadzenie egzekucji w celu przymuszenia skarżącej do wykonania tego obowiązku w sytuacji, w której kwestie takie jak termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych i liczba dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, określone w Programie Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, a nie przez ministra właściwego do spraw zdrowia w drodze rozporządzenia, są niezgodne z art. 87 Konstytucji RP.
Dodać należy, że w dacie wystawienia tytułu wykonawczego w niniejszej sprawie, tj. 27 września 2018 r., nie obowiązywało rozporządzenie MZ z 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych, które weszło w życie z dniem 1 października 2023 r., na podstawie § 21 rozporządzenia z 2023 r. oraz art. 23 pkt 3 w zw. z art. 5 pkt 1 lit. b tiret drugie ustawy z dnia 17 sierpnia 2023 r. o zmianie ustawy o refundacji leków, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego oraz wyrobów medycznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2023 r., poz. 1938). W ocenie Sądu, stanowisko organów Inspekcji Sanitarnej odwołujące się do treści aktualnie obowiązującego rozporządzenia z 2023r., które bez odesłania do komunikatu GIS, reguluje schemat obowiązkowych szczepień dzieci i młodzieży (zał. nr 1), de facto zmierza do konwalidacji uchybień opisanych wyżej i jest niezasadne. To bowiem przepisy rozporządzenia z 2011 r., stosowane w związku z przepisami u.z.z.z., a odsyłające do komunikatu GIS, stanowiły podstawę prawną określonego w sprawie obowiązku niepieniężnego – poddania szczepieniu małoletniego L. T.. Wskazana natomiast przez Trybunał Konstytucyjny konieczność zapewnienia ciągłości realizacji obowiązkowych szczepień ochronnych nie może stanowić uzasadnienia dla dalszego stosowania zakwestionowanych przepisów po upływie terminu odroczenia utraty przez nie mocy obowiązującej.
Uwzględniając zmianę stanu prawnego jako konieczne jawi się uaktualnienie stanowiska wierzyciela w przedmiocie zarzutów strony w aspekcie wymagalności obowiązku poddania dziecka w określonym terminie konkretnym obowiązkowym szczepieniom ochronnym, ujętym w schemacie obowiązkowych szczepień dzieci i młodzieży. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ I instancji powinien ocenić, czy i jaki w nowym stanie prawnym wyznaczony został termin maksymalny wykonania obowiązku zaszczepienia i jakich szczepień dotyczy. Zobowiązany będzie także uwzględnić zmiany prawne, do jakich doszło. Jakkolwiek Trybunał Konstytucyjny zakwestionował przepisy dotyczące Programu Szczepień Ochronnych ogłaszanego w formie komunikatu GIS, to zarazem potwierdził istniejący z mocy prawa obowiązek tych szczepień.
Sąd podkreśla, że powołane przez WPWIS przepisy rozporządzenia z 2023 r. nie miały zastosowania w niniejszej sprawie, gdyż – jak Sąd już wyżej wyjaśnił, - weszły w życie 1 października 2023 r. Postępowanie egzekucyjne, w ramach którego wydano kwestionowane postanowienia, zostało zaś wszczęte w roku 2018 r. (co wyżej wyjaśniono), kiedy to materialnoprawną podstawę obowiązku zaszczepienia syna skarżącej stanowiły przepisy rozporządzenia z 2011 r. Oznacza to, że przepisy rozporządzenia z 2023 r. nie miały zastosowania przy wydawaniu kwestionowanych postanowień, bez względu powołanie ich (wadliwe) przez organ II instancji w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. W stanie faktycznym i prawnym sprawy nie ma zaś podstaw do badania, czy przepisy rozporządzenia z 2023 r. naruszono.
Sąd pragnie dodać, że przedstawienie przez skarżącą organowi I instancji karty uodpornienia dziecka, z której wynika stwierdzenie w dacie 12.06.2016 r. niepożądanego odczynu poszczepiennego, jak i wyniku badania dr n. med. A. N. – specjalisty neurologa z 30.10.2018 r. wskazującego w związku z powyższym odroczenie szczepień ochronnych na okres lat dwóch, zakaz podawania szczepionek mnogich, zakaz podawania szczepionki MMR oraz wskazującego indywidualizację kalendarza szczepień nie powodują na gruncie przepisów u.z.z.z. i u.p.e.a., że obowiązek staje się niewymagalny, bądź obowiązek nie istnieje. Jak wynika z treści art. 17 u.z.z.z. to lekarz sprawujący podstawową opiekę zdrowotną realizuje obowiązkowe szczepienia ochronne wobec małoletnich i to od jego decyzji zależy, czy przeprowadzić szczepienia, czy – w razie wątpliwości co do stanu zdrowia dziecka – skierować je do konsultacji specjalistycznej. Jedynie w wyniku tego rodzaju badania, na gruncie art. 17 ust. 2 i 5 u.z.z.z., lekarz podstawowej opieki zdrowotnej upoważniony jest do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego wraz ze skierowaniem osoby objętej obowiązkiem szczepienia ochronnego do konsultacji specjalistycznej. Stwierdzenie przeciwwskazania do przeprowadzenia danego obowiązkowego szczepienia ochronnego stanowi podstawę do odroczenia wykonania szczepienia, a w konsekwencji stanowi podstawę do zawieszenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 56 § 1 pkt 1 u.p.e.a. Uprawnieniem zobowiązanej jest zatem udokumentowanie niepożądanej reakcji poszczepiennej u swego małoletniego syna oraz przeciwwskazań do szczepienia, które mogą – jeżeli uwzględni je lekarz przeprowadzający badanie kwalifikacyjne – stanowić podstawę do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego ze skierowaniem dziecka do konsultacji specjalistycznej (art. 17 ust. 5 u.z.z.z.).
Zważywszy na stwierdzone wyżej uchybienia natury procesowej i materialnej Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) P.p.s.a. orzekł jak w pkt I. sentencji.
Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania Sąd w pkt II. sentencji wyroku podjął na podstawie art. 200 P.p.s.a. zasądzając od organu na rzecz skarżącej kwotę 100 zł tytułem zwrotu uiszczonego wpisu od skargi.