III SA/Po 357/25

III SA/Po 357/25 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2025-09-17
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-06-16
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Marek Sachajko
Piotr Ławrynowicz /sprawozdawca/
Walentyna Długaszewska /przewodniczący/
Symbol z opisem
6559
Hasła tematyczne
Środki unijne
Skarżony organ
Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1199
art. 29 ust. 1 i 7
Ustawa z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (t. j.)
Dz.U. 2019 poz 1505
art. 29 ust. 1 i 7
Ustawa z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa t.j.
Sentencja
Dnia 17 września 2025 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Walentyna Długaszewska Sędzia WSA Marek Sachajko Asesor sądowy WSA Piotr Ławrynowicz (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 17 września 2025 roku sprawy ze skargi J. P. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] z dnia 26 marca 2025 r. nr [...] w przedmiocie odmowy ustalenia odsetek od kwoty nienależnie pobranych płatności rolnośrodowiskowych I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] z dnia 30 stycznia 2025 r. nr [...]; II. zasądza od Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] na rzecz skarżącej kwotę 697,- (sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z 26 marca 2025 r. Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dyrektor WOR ARiMR) po rozpatrzeniu odwołania J. P. od decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w [...] (Kierownik BP ARiMR) z 30 stycznia 2025 r. o odmowie ustalenia odsetek od kwoty nienależnie pobranych płatności rolnośrodowiskowych (PROW 2007-2013), utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
Rozstrzygnięcie wydano w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Kierownik BP ARiMR decyzją z 29 kwietnia 2021 r. ustalił kwoty nienależnie pobranych przez J. P. płatności z tytułu realizacji programu rolnośrodowiskowego w wys. 207.700 zł. Decyzja na wskutek odwołania strony została utrzymana w mocy decyzją Dyrektora WOR ARiMR z 6 lipca 2021 r.
W wyniku powyższego 13 i 16 sierpnia 2021 r. strona przekazała na rachunek bankowy ARiMR kwoty odpowiednio 200.000 zł i 8992,11 zł. Następnie 23 sierpnia 2021 r. zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu powyższą decyzję Dyrektora WOR ARiMR.
WSA w Poznaniu wyrokiem z 15 lutego 2022 r. sygn. III SA/Po 1364/21 uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzje organu I instancji uznając, że organu błędnie uznały, że skarżąca przystąpiła do realizacji programu rolnośrodowiskowego, przejmując zobowiązanie podjęte w 2013 r. przez [...] sp. z o.o. Sąd wskazał, że o ile rację ma organ odwoławczy, że przejęcie zobowiązań rolnośrodowiskowych nie jest warunkowane i uzależnione od przyznania wnioskodawcy płatności, to niewątpliwie jednak uwarunkowane jest spełnieniem wskazanych - w powołanych wyżej przepisach warunków, w tym warunku posiadania gruntów, czy legitymowania się tytułem prawnym do gruntu wchodzącego w skład Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa - i to niezależnie od składanych przez stronę oświadczeń. Warunek ten nie został przez skarżącą spełniony, co – jak wskazano wyżej – zostało ostatecznie przesądzone w decyzjach organu odmawiających skarżącej przyznania płatności rolnośrodowiskowej. Brak skutecznego przejęcia przez J. P. płatności i zobowiązań ciążących na [...] sp. z o.o., w związku z przekazaniem w dniu 30 maja 2015 r. gruntów rolnych zadeklarowanych do uzyskania płatności rolnośrodowiskowej na rok 2015 i kolejne lata, został prawomocnie rozstrzygnięty wskazanymi wyżej decyzjami organów administracji. W związku z powyższym, błędnie organ przyjął, że skarżąca jest zobowiązana do zwrotu płatności wypłaconych w latach 2013 i 2014 [...] sp. z o.o.
Dyrektor WOR ARiMR wniósł skargę kasacyjną od tegoż wyroku, która wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 13 czerwca 2023 r. sygn. I GSK 1048/22 została oddalona.
W efekcie powyższego Kierownik BP ARiMR decyzją z 6 listopada 2023 r. umorzył w całości postępowanie w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności rolnośrodowiskowych. Po uprawomocnieniu się tej decyzji organ 11 grudnia 2023 r. dokonał zwrotu stronie kwoty 208.992,11 zł nienależnie pobranych płatności razem z odsetkami od tej kwoty.
Strona wniosła 23 września 2024 r. o ustalenie i wypłatę odsetek za zwłokę od nadpłaty ww. płatności za okres od dnia dokonania nadpłaty do dnia jej zaksięgowania na rachunku bankowym strony.
Decyzją z 30 stycznia 2025 r. Kierownik BP ARiMR odmówił stronie ustalenia odsetek od kwoty nienależnie pobranych płatności rolnośrodowiskowych (PROW 2007-2013) wskazując, że aktualne brzmienie art. 29 ust. 7 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1199, dalej: u.ARiMR) wyłącza stosowanie art. 78 i art. 78a ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 111 ze zm., dalej: O.p.). Ustawodawca zaś nie przewidział przepisów przejściowych w ustawie nowelizującej u.ARiMR, w związku z czym należy stosować bezpośrednio przepisy nowe. Te zaś nie przewidują możliwości zastosowania zwrotu oprocentowania od nadpłaty, o którym mowa w art. 78 O.p.
Skarżąca w odwołaniu od powyższej decyzji podniosła, że przy kwestii wyboru właściwej normy w przypadku braku przepisów intertemporalnych, gdy do zmiany przepisów dochodzi już po zawiązaniu stosunku prawnego, w związku z którym norma łączy obowiązek określonych działań organu, zastosowanie mają przepisy uprzednio obowiązujące – z daty zawiązania stosunku prawnego.
Dyrektor WOR ARiMR utrzymując zaskarżoną decyzję w mocy (jak wskazano na wstępie) stwierdził, że oprocentowaniu podlegają nadpłaty jedynie w sytuacjach ściśle określonych. Są one uzależnione od sposobu powstania nadpłaty oraz od realizacji przez organ podatkowy obowiązku zwrotu nadpłaty. Istnienie nadpłaty nie jest równoznaczne z należnym jej oprocentowaniem. Sytuacje, w których nadpłaty korzystają z oprocentowania zostały bowiem enumeratywnie wymienione w art. 78 O.p. Zgodnie z art. 78 § 1 O.p. nadpłaty podlegają oprocentowaniu w wysokości równej wysokości odsetek za zwłokę, o których mowa w art. 56 § 1, pobieranych od zaległości podatkowych. Zgodnie zaś z art. 78 § 3 pkt 1 O.p. oprocentowanie przysługuje w przypadkach przewidzianych w art. 77 § 1 pkt 1 i 3 – od dnia powstania nadpłaty, a jeżeli organ podatkowy nie przyczynił się do powstania przesłanki zmiany lub uchylenia decyzji, a nadpłata nie została zwrócona w terminie – od dnia wydania decyzji o zmianie lub uchyleniu decyzji. W sprawie nadpłata powstania z dniem wydania przez Kierownika BP ARiMR decyzji z 6 listopada 2023 r. o umorzeniu w całości postępowania w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności rolnośrodowiskowych. To zatem ta data jest datą powstania nadpłaty i organ I instancji zobowiązany był zastosować przepisy obowiązujące w tym czasie. Przepis art. 29 ust. 7 pkt 1 lit. b) u.ARiMR określa zaś, że do należności, o których mowa w ust. 1, stosuje się odpowiednio przepisy działu III ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa z wyjątkiem przepisów art. 78 i 78a ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa. Wskazane brzmienie ww. przepisu, który jednoocznie nie przewiduje stosowania w ramach postępowania w sprawie ustalenia kwot nienależnie pobranych środków publicznych przepisów art. 78 i 78a O.p., tj. przepisów statuujących obowiązek zwrotu przez organ nadpłaconego podatku jak dla zaległości podatkowych, zostało wprowadzone w dniu 29 marca 2022 r., w którym to weszły w życie przepisy ustawy z dnia 24 lutego 2022 r. o zmienia ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa oraz niektórych innych ustawy (Dz. U. poz. 646 ze zm., dalej: u.zm.ARiMR) nowelizującej art. 29 ust. 7 u.ARiMR poprzez wyłączenie stosowania przez ARiMR ww. art. 78 i 78a O.p. Zatem na dzień 6 listopada 2023 r., gdy powstała nadpłata, obowiązywały już obecne przepisy, które zostały przez organ I instancji zastosowane. Trafnie organ ten uznał, iż momentem decydującym o stanie prawnym znajdującym zastosowanie w przypadku powstania nadpłaty oraz ewentualnego jej zwrotu wraz z oprocentowaniem, jest moment powstania zdarzenia kształtującego treść stosunku prawnego, w tym przypadku moment uregulowania przez stronę zobowiązania w nadmiernej, nienależnej wysokości. Prowadzi to do wniosku, że za datę powstania nadpłaty należy uznać dzień wydania decyzji z 6.11.2023 r.
Odnosząc się do zarzutu strony organ odwoławczy wskazał, że w sprawie należało ustalić, jaką normę prawną należy zastosować przy rozpatrywaniu wniosku, co starannie uczyniono. Zgodnie z orzecznictwem zastosowanie mają bezpośrednio nowe przepisy. Odnosząc się zaś do powołanej w odwołaniu decyzji Dyrektora [...] Oddziału ARiMR z 22 kwietnia 2024 r., która zawiera argumentację tożsamą do stanowiska skarżącej organ odwoławczy wskazał, że każda sprawa rozpatrywana jest indywidualnie. Nadto zaś wskazana decyzja wydana została przez Dyrektora OR, a w niniejszej sprawie przez Kierownika BP ARiMR, zatem sprawy zapewne są odmienne. Organ II instancji zważył, że trudno jest mu odnieść się do tamtej sprawy, bowiem nie ma dostępu do jej akt.
Nadto stwierdzono, że organy ARiMR zobowiązane są działać w zgodzie z wyrażoną w art. 6 K.p.a. zasadą praworządności, rozpoznając wnioski o przyznanie płatności na podstawie i w zgodzie z obowiązującymi przepisami praw. Obowiązujące zaś prawo jednoznacznie wyłączył art. 78 i 78a O.p. z u.ARiMR. Postępowanie wszczęto zawiadomieniem z 7 października 2024 r. i w tym czasie obowiązywały przepisy ww. Podkreślono, że Agencja nie jest organem ustawodawczym, lecz organem czuwającym nad prawidłowością przestrzegania obowiązujących przepisów i działającym na ich podstawie.
J. P. w skardze skierowanej do tutejszego Sądu na powyższą decyzję Dyrektora WOR ARiMR zarzucił naruszenie art. 29 ust. 7 i 8 u.ARiMR w brzmieniu sprzed dnia 28 marca 2022 r. poprzez zakwestionowanie prawa skarżącej do uzyskania należnej jej kwoty odsetek, o których mowa w art. 78 § 1 O.p. W związku z powyższym skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz zasądzenie od organu na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania.
W odpowiedzi Dyrektor WOR ARiMR wniósł o oddalenie skargi podtrzymując swe dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.
Skargę należało uwzględnić z powodu naruszenia przez organy Agencji przy wydaniu w sprawie decyzji przepisów prawa materialnego, co miało wpływ na wynik sprawy.
Spór w niniejszej sprawie sprowadza się do oceny, czy skarżącej przysługuje prawo do odsetek od wyegzekwowanych od niej w dniach 13 i 16 sierpnia 2021 r. przez ARiMR kwot 200.000 zł i 8922,11 zł w związku z prawomocnym uchyleniem przez tutejszy Sąd (wyrok z 15.02.2022 r., sygn. akt III SA/Po 1364/21) decyzji organów ARiMR ustalających skarżącej kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji programu rolnośrodowiskowego (PROW 2007-2013). Innymi słowy spór dotyczy zagadnienia prawnego, czy z uwagi na brak przepisów intertemporalnych w ustawie z dnia 24 lutego 2022 r. o zmianie ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 646), w sprawie należało – jak uczyniły to organy Agencji - zastosować przepis art. 29 ust. 7 u.ARiMR w brzmieniu nowym (znowelizowany przez art. 1 pkt 15 lit. d u.zm.ARiMR), który wyklucza zastosowanie art. 78 O.p. (tj. instytucji zwrotu odsetek za zwłokę od zwrotu nadpłaty), czy – jak twierdzi skarżąca – należało do oceny należności przyznania i wypłaty jej odsetek z tytułu nadpłaty powstałej pod rządami prawa przewidującego wprost obowiązek ich wypłacenia przez organ – zastosowanie mają przepisy w brzmieniu obowiązującym w czasie powstania (wyłącznie na skutek niezgodnych z prawem działań organów Agencji) stosunku nadpłaty.
Sąd podziela w pełni stanowisko prezentowane przez skarżącą.
Przypomnieć należy, że Kierownik BP ARiMR decyzją z 29 kwietnia 2021 r. ustalił kwoty nienależnie pobranych przez J. P. płatności z tytułu realizacji programu rolnośrodowiskowego w wys. 207.700 zł. Po rozpoznaniu odwołania skarżącej decyzja ta została utrzymana w mocy decyzją Dyrektora WOR ARiMR z 6 lipca 2021 r. W związku z powyższym – jak wynika z akt sprawy – skarżąca 13 i 16 sierpnia 2021 r. – przekazała na rachunek bankowy ARiMR odpowiednio kwoty 200.000 zł i 8992,11 zł z tego tytułu (k. 7/1 akt adm.). Jednocześnie strona wniosła skargę na ww. decyzję Dyrektora WOR ARiMR do tut. Sądu. Wyrokiem z 15 lutego 2022 r. sygn. akt III SA/Po 1364/21 tut. Sąd uwzględnił skargę uchylając powyższe decyzje organów obu instancji. W uzasadnieniu wyroku Sąd stwierdził, że "organy błędnie uznały, że skarżąca przystąpiła do realizacji programu rolnośrodowiskowego, przejmując zobowiązanie podjęte w 2013 r. przez spółkę [...] sp. z o.o. O ile bowiem ma rację organ odwoławczy, że przejęcie zobowiązań rolnośrodowiskowych nie jest warunkowane i uzależnione od przyznania wnioskodawcy płatności, to niewątpliwie jednak uwarunkowane jest spełnieniem wskazanych - w powołanych wyżej przepisach warunków, w tym warunku posiadania gruntów, czy legitymowania się tytułem prawnym do gruntu wchodzącego w skład Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa - i to niezależnie od składanych przez stronę oświadczeń. Warunek ten nie został przez skarżącą spełniony, co – jak wskazano wyżej – zostało ostatecznie przesądzone w decyzjach organu odmawiających skarżącej przyznania płatności rolnośrodowiskowej. Reasumując, brak skutecznego przejęcia przez skarżącą płatności i zobowiązań ciążących na [...] sp. z o.o., w związku z przekazaniem w dniu 30 maja 2015 r. gruntów rolnych zadeklarowanych do uzyskania płatności rolnośrodowiskowej na rok 2015 i kolejne lata, został prawomocnie rozstrzygnięty wskazanymi wyżej decyzjami organów administracji. W związku z powyższym, błędnie organ przyjął, że skarżąca jest zobowiązana do zwrotu płatności wypłaconych w latach 2013 i 2014 [...] sp. z o.o."
Pomimo takiego rozstrzygnięcia tut. Sądu, Dyrektor WOR ARiMR nie podzielając tej oceny prawnej wniósł do Naczelnego Sądu Administracyjnego skargę kasacyjną, która wyrokiem z 13 czerwca 2023 r. sygn. I GSK 1048/22 została oddalona. W wyroku tym NSA uznał, że: "w stanie faktycznym sprawy nie wydano żadnej decyzji przyznającej skarżącej płatność rolnośrodowiskową, która by potwierdzała, że skarżąca skutecznie przejęła od spółki zobowiązanie rolnośrodowiskowe. Wręcz przeciwnie, trzema ostatecznymi decyzjami odmówiono przyznania skarżącej takich płatności. Prawomocnie już także przesądzono, że w zakresie płatności za 2015 r. skarżąca zgłosiła do płatności grunty rolne, których nie użytkuje rolniczo (prawomocny wyrok WSA z dnia 17 stycznia 2018 r., sygn. akt III SA/Po 768/17), w zakresie płatności za 2016 r. skarżąca nie wykazała, że legitymuje się tytułem prawnym do gruntów zgłoszonych do płatności (prawomocny wyrok WSA w Poznaniu z dnia 11 marca 2020 r., sygn. akt III SA/Po 23/20), a w zakresie płatności za 2017 r. skarżąca także nie wykazała, że legitymuje się tytułem prawnym do gruntów zgłoszonych do płatności (prawomocny wyrok WSA w Poznaniu z dnia 21 października 2022 r., sygn. akt III SA/Po 128/20). Powyższe oznacza zatem, że trafnie Sąd I instancji wskazał, że skarżąca nigdy nie objęła w posiadanie gruntów zadeklarowanych we wniosku o przyznanie pierwszej płatności rolnośrodowiskowej. Wobec tego stwierdzić trzeba, że nie doszło do skutecznego przejęcia przez skarżącą płatności i zobowiązań ciążących na [...] sp. z o.o. A skoro tak, to nie można zobowiązywać skarżącej do zwrotu płatności przyznanych spółce za lata 2014 i 2015.
Wskutek powyższego Kierownik BP ARiMR decyzją z 6 listopada 2023 r. umorzył w całości wszczęte z urzędu postępowanie w sprawie ustalenia wobec skarżącej kwot nienależnie pobranych płatności z tytułu płatności rolnośrodowiskowej (PROW 2007-2013) za rok 2013 i 2014 na kwotę w łącznej wys. 207.000 zł.
Skarżąca w dniu 24 września 2024 r. (pismo z 11.09.2024 r.) zwróciła się do organów Agencji z wnioskiem o ustalenie i wypłatę należnej jej kwoty odsetek za zwłokę z tytułu nadpłaty, o której mowa w art. 78 O.p.
Zważyć należy w tym miejscu, że wedle art. 29 u.ARiMR sprzed przywołanej wyżej nowelizacji określał w ust. 1, że ustalenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych:
1) pochodzących z funduszy Unii Europejskiej,
2) krajowych, przeznaczonych na:
a) współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej,
b) finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej
- następuje w drodze decyzji administracyjnej.
Stosownie do art. 29 ust. 7 u.ARiMR (w omawianym brzmieniu) do należności, o których mowa w ust. 1, stosuje się odpowiednio przepisy działu III ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa:
1) z wyjątkiem przepisów dotyczących umarzania należności, odraczania płatności, rozkładania płatności na raty oraz zaokrąglania należności, z tym że termin, o którym mowa w art. 47 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa, wynosi 60 dni;
2) przy czym bieg terminu przedawnienia tych należności ulega przerwaniu także wskutek doręczenia dłużnikowi upomnienia, o którym mowa w art. 15 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, w dniu doręczenia tego upomnienia; w takim przypadku bieg terminu przedawnienia biegnie na nowo od dnia następującego po dniu, w którym doręczono upomnienie.
Znowelizowane i obowiązujące od 29 marca 2022 r. przepisy art. 29 ust. 1 i 7 u.ARiMR otrzymały zaś następuję brzmienie:
Środki publiczne:
1) pochodzące z funduszy Unii Europejskiej,
2) krajowe, przeznaczone na:
a) współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej,
b) finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej
- podlegają zwrotowi, jeżeli płatność lub pomoc finansowa wypłacone z tych środków zostały pobrane nienależnie lub w nadmiernej wysokości w wyniku naruszenia prawa albo regulaminu naboru wniosków o przyznanie pomocy finansowej lub w przypadkach określonych w przepisach odrębnych dotyczących przyznawania lub wypłaty płatności lub pomocy finansowej lub zwrotu tych środków lub w postanowieniach umów o przyznaniu pomocy finansowej (ust. 1).
Do należności, o których mowa w ust. 1, stosuje się odpowiednio przepisy działu III ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa:
1) z wyjątkiem przepisów:
a) dotyczących umarzania należności, odraczania płatności, rozkładania płatności na raty oraz zaokrąglania należności, z tym że termin, o którym mowa w art. 47 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa, wynosi 60 dni,
b) art. 78 i art. 78a ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;
2) przy czym bieg terminu przedawnienia tych należności ulega przerwaniu także wskutek doręczenia dłużnikowi upomnienia, o którym mowa w art. 15 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, w dniu doręczenia tego upomnienia; w takim przypadku bieg terminu przedawnienia biegnie na nowo od dnia następującego po dniu, w którym doręczono upomnienie.
Różnice w treści powołanych regulacji art. 29 ust. 1 i 7 u.ARiMR wskazują zatem jasno, że na gruncie obecnie obowiązujących przepisów ustawodawca nie przewidział możliwości (uprawnienia) ubiegania się od Agencji ubiegania się o zwrot odsetek za zwłokę z tytułu nadpłaty powstałej na skutek wadliwych działań organów Agencji.
Należy mieć na uwadze, że w judykaturze sądów administracyjnych ugruntowane jest stanowisko, zgodnie z którym przepisy regulujące instytucje nadpłaty mają charakter materialnoprawny. Zaliczyć do nich należy także przepisy określające moment powstania, warunki oraz termin końcowy okresu przysługującego oprocentowania powstałej nadpłaty. Skoro tak, to w sytuacji, gdy ustawodawca dokonując zmiany przepisów o charakterze materialnoprawnym nie zawiera przepisów przejściowych, zastosowanie znajdują przepisy w brzmieniu obowiązującym w czasie, w którym powstały zdarzenia kształtujące określone stosunki prawne. Zarówno powstanie obowiązku podatkowego, jak i uprawnienie do zwrotu nadpłaty wraz należnym oprocentowaniem oceniać należy w tej sytuacji, w oparciu o stan prawny istniejący w momencie powstania tych zdarzeń (por. wyrok NSA z 4 czerwca 2008 r., sygn. I FSK 646/07, publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl; wyrok NSA z 17 czerwca 1997 r., sygn. I SA/Ka 986/97, publ. POP nr 1/2000, poz. 16 i z 18 marca 2003 r., sygn. III SA 2152/01, M. Podatk. nr 7/2003, s. 38, wyrok NSA z 9 grudnia 2020 r., sygn. II FSK 2117/18 – publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Z powyższego wynika zatem, że, jeżeli ustawodawca nie przewidział przepisów przejściowych odnośnie nadpłaty (i jej oprocentowania), zastosowanie mają przepisy z dnia powstania prawa do nadpłaty.
Zwrócić należy uwagę, że w ostatnio powołanym wyroku z 9 grudnia 2020 r. sygn. II FSK 2117/18 NSA wskazał, że jeżeli nadpłata powstała w związku z uchyleniem decyzji określającej wysokość zobowiązania podatkowego i nadpłata ta nie została zwrócona w terminie 30 dni od dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji określającej wysokość zobowiązania podatkowego (art. 77 § 1 pkt 3 O.p.), to do ustalenia momentu początkowego liczenia oprocentowania istotne znaczenie miało to, czy organ przyczynił się do przesłanki uchylenia decyzji (art. 78 § 3 pkt 1 O.p.). Oprocentowanie związane jest zatem z zakwestionowaniem wadliwej decyzji organu podatkowego, tzn. z sytuacją, gdy błędnie nałożono na podatnika zobowiązanie w wysokości wyższej niż wynikająca z prawa podatkowego, a następnie decyzja taka (określająca zobowiązanie podatkowe) została uchylona lub zmieniona. Przyczynienie się organu podatkowego do zmiany lub uchylenia decyzji wymiarowej musi wiązać się bezpośrednio z naruszeniem przepisów prawa materialnego lub procesowego, które były podstawą wydania danego rozstrzygnięcia podatkowego.
Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy stwierdzić należy, iż wobec wyżej cytowanych ocen prawnych - tut. Sądu zawartej w wyroku z 15 lutego 2022 r., sygn. III SA/Po 1364/21 i NSA zawartej w wyroku z 13 czerwca 2023 r. sygn. I GSK 1048/22 jawi się oczywistym, że to organy Agencji dopuszczając się naruszenia przepisów prawa materialnego przyczyniły się do powstania nadpłaty, do której uprawniona jest skarżąca.
Odnosząc się stanowiska organów Agencji, które wskazują na zasadę stosowania bezpośrednio przepisów nowych w przypadku braku regulacji intertemporalnych Sąd zwraca uwagę na stanowisko Trybunału Konstytucyjnego zawarte w wyroku z 8 listopada 2006 r. sygn. K 30/06 (publ. Dz. U. z 2006 r. Nr 206, poz. 1522). W wyroku tym Trybunał wskazał, iż ustawodawca ma dużą swobodę przy wyborze zasad regulujących sytuacje międzyczasowe. Swoboda ta nie jest nieograniczona. Po stronie ustawodawcy istnieje bowiem obowiązek szanowania proceduralnych aspektów zasady demokratycznego państwa prawnego, a w szczególności zasad rzetelnej legislacji. Zasady te - stanowiące przejaw ogólnej zasady ochrony zaufania do państwa i prawa - wyrażają się m.in. obowiązkiem ustawodawcy ustanawiania odpowiedniej vacatio legis oraz należytego uregulowania sytuacji intertemporalnych. Jednakże brak przepisów przejściowych nie przesądza sam przez się o luce w zakresie regulacji intertemporalnej. W polskiej kulturze prawnej zostały wykształcone reguły międzyczasowe, które znajdują zastosowanie w procesie stosowania prawa. Jeżeli brak wyraźnie wyrażonej woli ustawodawcy, sąd i inne organy stosujące prawo muszą kwestię intertemporalną rozstrzygnąć na podstawie tych właśnie reguł, mając wybór między zasadą dalszego działania ustawy dawnej i zasadą bezpośredniego skutku ustawy nowej. Milczenie ustawodawcy co do reguły intertemporalnej należy uznać za przejaw jego woli bezpośredniego działania nowego prawa, chyba że przeciw jej zastosowaniu przemawiają ważne racje systemowe lub aksjologiczne.
Odnosząc powyższe stanowisko do skutków braku regulacji intertemporalnych w u.zm.ARiMR zważyć należy, że przyjęcie poglądu iż Skarb Państwa nie ponosiłby żadnych konsekwencji za bezprawne działania jego organów jest nie do pogodzenia z zasadą demokratycznego państwa prawnego wyrażoną w art. 2 Konstytucji RP. Organ ma obowiązek wypłaty odsetek za cały okres, w jakim korzystał bez podstawy prawnej z kwoty podatku naliczonego (tu – płatności) i w jakim uprawniony do odliczenia tego podatku (tu – płatności) był takiej możliwości pozbawiony (vide: wyrok NSA z 20 czerwca 2012 r., sygn. I FSK 1303/11).
Reasumując, w przypadku, gdy do zmiany legislacyjnej w zakresie oprocentowania nadpłaty, jak w niniejszej sprawie, doszło już po nawiązaniu stosunku prawnego będącego źródłem określonego obowiązku organu, przy braku przepisów intertemporalnych, uprawnienie do zwrotu nadpłaty wraz z należnym oprocentowaniem oceniać należy w oparciu o stan prawny istniejący w momencie powstania tych zdarzeń.
Mając na względzie powyższe Sąd uznał, iż wbrew twierdzeniom organów orzekających, momentem decydującym o stanie prawnym znajdującym zastosowanie w niniejszej sprawie w przypadku powstania nadpłaty, jej zwrotu wraz z oprocentowaniem, jest moment powstania zdarzenia kształtującego treść stosunku prawnego, tj. uiszczenia w dniach 13 i 16 sierpnia 2021 r. kwot 200.000 zł i 8992,11 zł na podstawie uchylonej następnie przez tut. Sąd decyzji Kierownika BP ARiMR z 29 kwietnia 2021 r. i decyzji Dyrektora WOR ARiMR z 6 lipca 2021 r. w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych przez J. P. płatności z tytułu realizacji programu rolnośrodowiskowego. Przepis art. 73 § 1 pkt 1 O.p. stanowi bowiem, że nadpłata powstaje z dniem zapłaty przez podatnika podatku nienależnego lub w wysokości większej od należnej. Powyższe oznacza, że do powstania nadpłaty doszło w okresie, w którym przepis art. 29 ust. 1 i 7 u.ARiMR przewidywały zwrot nienależnie wyegzekwowanej kwoty płatności wraz odsetkami, stosownie do regulacji art. 78 i 78a O.p.
W tym stanie sprawy, uznając, że organy Agencji dopuściły się naruszenia przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm., dalej: P.p.s.a.) orzekł, jak w pkt I. sentencji wyroku.
Ponownie rozpoznając sprawę organ I instancji - kierując się normą określoną w art. 153 P.p.s.a. - uwzględni ocenę prawną dokonaną przez Sąd w niniejszym wyroku i z urzędu podejmie kroki celem ustalenia odsetek od kwoty nienależnie pobranych należności (płatności) od skarżącej, stosując w tym względzie przepisy art. 29 ust. 1 i 7 u.ARiMR w brzmieniu sprzed 29 marca 2022 r. w związku ze stosownymi przepisami O.p.
Uwzględniwszy skargę Sąd na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 P.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1935 ze zm.) zasądził od organu na rzecz skarżącego zwrot kosztów postępowania w łącznej kwocie 697 zł, na które to koszty składają się: wynagrodzenie pełnomocnika (480 zł), opłata skarbowa od pełnomocnictwa (17 zł) i uiszczony wpis od skargi (200 zł).