III SA/Po 337/06

III SA/Po 337/06 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2007-05-30
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2006-04-10
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Małgorzata Bejgerowska. /sprawozdawca/
Małgorzata Górecka
Tadeusz Geremek /przewodniczący/
Symbol z opisem
6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Sygn. powiązane
I OSK 1521/07 - Wyrok NSA z 2008-12-04
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Oddalono skargę
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz M. Geremek WSA Małgorzata Górecka As. sąd. Małgorzata Bejgerowska (spr.) Protokolant: st. sekr. sąd. Barbara Dropek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 maja 2007 r. przy udziale Prokuratora Prokuratury Apelacyjnej sprawy ze skargi Z. Ł na decyzję Wojewody z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie zwrotu nieruchomości . o d d a l a s k a r g ę. /-/M. Bejgerowska /-/T. M. Geremek /-/M. Górecka KS d
Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] nr [...] Zarząd Geodezji i Katastru Miejskiego "A" w P., działający z upoważnienia Prezydenta Miasta P. w oparciu o art. 136 ust. 3, 137 ust. 2, 139, 140 ust. 1 i 2, 141 ust. 4 i 142 w związku z art. 4 pkt 9 b1, 216, 217 ust. 2 i 227 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, orzekł w punkcie 1, o zwrocie na rzecz M.S. w 1/2 części i B.S. w 1/2 części, część nieruchomości z księgi wieczystej Kw nr [...], położonej w P. w rejonie osiedla [...], oznaczoną w ewidencji gruntów: obręb P., arkusz mapy [...], działki nr [...] o pow. [...] m2 i [...] o pow. [...] m2. Jednocześnie zobowiązano M.S. i B.S. do zwrotu na rzecz Miasta P. po [...] zł każde z nich, czyli łącznie kwoty [...] zł.
W uzasadnieniu powyższej decyzji organ pierwszej instancji wskazał, że nieruchomość stanowiąca dawniej własność J.S. została nabyta na rzecz Skarbu Państwa w 1976 r. pod przyszłą dzielnicę mieszkaniową P. - N. Zgodnie ze szczegółowym planem zagospodarowania przestrzennego dzielnicy P. – N., zatwierdzonym zarządzeniem Prezydenta Miasta P. nr [...], południowa część działki o nr [...] przeznaczona była pod mieszkalnictwo wielorodzinne, północna część oraz działka nr [...] przeznaczone były pod zieleń parkową izolacyjną, natomiast zgodnie z planem realizacyjnym osiedla [...] jednostki G, zatwierdzonym w 1989 r., na działce nr [...] przewidziano parking, a na działce [...] usługi rzemiosła.
W toku postępowania organ pierwszej instancji ustalił, że parking znajdujący się na działce nr [...] powstał dopiero w 1997 r., a urządziły go osoby fizyczne na podstawie umowy dzierżawy. Część działki dzierżawiona jest od 2000 r. przez Przedsiębiorstwo "B" Sp. z o. o. pod zaplecze budowy, pozostała część jest niezagospodarowana. Niezainwestowana zgodnie z celem nabycia pozostaje działka nr [...].
Przeprowadzone postępowanie wykazało więc, że w stosunku do części dawnej nieruchomości stanowiącej działki nr [...] i [...] o łącznej pow. [...] m2 spełniona została przesłanka zbędności, określona przepisem art. 137 ust. 2 powołanej na wstępie ustawy o gospodarce nieruchomościami.
W tych okolicznościach organ pierwszej instancji orzekł o zwrocie powyższych działek na rzecz spadkobierców poprzedniego właściciela nieruchomości.
Pismem z dnia [...] stycznia 2004 r. odwołanie od powyższej decyzji wniósł pełnomocnik M. i B. S., które w dniu [...] marca 2004 r. zostało wycofane.
W związku z powyższym Wojewoda decyzją z dnia [...] nr [...], wydaną w oparciu o art. 138 § 1 pkt 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami w związku z art. 105 § 1 Kpa, umorzył postępowanie odwoławcze od decyzji Prezydenta Miasta P., z dnia [...] w przedmiocie zwrotu nieruchomości.
Z akt administracyjnych sprawy wynika, że umową sprzedaży z dnia [...]., w formie aktu notarialnego rep. A nr [...] , B.S. w imieniu własnym oraz w imieniu i na rzecz M .S., jako współwłaściciele wyżej opisanej nieruchomości, zbyli tę nieruchomość Spółce "D" . Z treści powyższego aktu notarialnego wynika, że B.S. oświadczył, że zarówno decyzja Prezydenta Miasta P., z dnia [...] nr [...] oraz decyzja Wojewody z dnia [...] nr [...] są ostateczne. Prawo własności nabywcy zostało ujawnione w księdze wieczystej Kw nr [...] w dniu [...].
Następnie spółka "D" w dniu 18 kwietnia 2005 r. zbyła dalej przedmiotową nieruchomość na rzecz Wydawnictwa "C" D. i B. sp. z o. o., w akcie notarialnym rep. Nr [...] a prawo własności na rzecz spółki "C" zostało wpisane w Kw nr [...] w dniu [...]. Tymczasem pismem z dnia 8 stycznia 2004 r. odwołanie od decyzji Zarządu Geodezji i Katastru Miejskiego "A" w P. działającego z upoważnienia Prezydenta Miasta P. z dnia [...] nr [...], w zakresie jej punktu 1, złożyli Z. Ł., E. Ł., M. P., dzierżawcy parkingu znajdującego się na działce nr [...].
Odwołujący się zarzucili organowi pierwszej instancji naruszenie prawa materialnego art. 137 ust. 1 i ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami przez jego niewłaściwe zastosowanie wskutek przyjęcia, że zaistniały przesłanki określone w tym artykule w ustępie 1 i 2, uprawniające organ administracji publicznej do zwrotu nieruchomości. Podnieśli także błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę wydania decyzji, poprzez stwierdzenie, że parking znajdujący się na części działki nr [...] powstał dopiero w 1997 r. nie uwzględniając, że prace związane z uruchomieniem parkingu rozpoczęły się znacznie wcześniej.
Odwołujący się zażądali uchylenia decyzji w zaskarżonej części i orzeczenia w tym zakresie co do istoty sprawy poprzez umorzenie postępowania ewentualnie o uchylenie decyzji w zaskarżonej części i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia.
Postanowieniem z dnia [...] nr [...], Wojewoda , działając na podstawie art. 134 ustawy o gospodarce nieruchomościami w związku z art. 123 Kpa, stwierdził niedopuszczalność odwołań Z. Ł., E. Ł. i M. P. od decyzji Prezydenta Miasta P. z dnia [...] , w przedmiocie zwrotu opisanej powyżej nieruchomości, uznając, że dzierżawcy działki nr [...] nie posiadają legitymacji, by złożyć odwołanie w niniejszej sprawie, bowiem nie posiadają interesu prawnego, a co za tym idzie przymiotu strony.
Na skutek skargi wniesionej przez Z.Ł., E. Ł. i M. P. na powyższe rozstrzygnięcie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w wyrokiem z dnia 20 maja 2005 r., sygn. akt II SA/Po 354/04, uchylił postanowienie Wojewody z dnia 8 marca 2004 r., nr [...], wskazując, że skarżący będący dzierżawcami części spornej nieruchomości mają interes prawny w tym, by uczestniczyć w postępowaniu na prawach strony, a źródło ich interesu stanowi przepis art. 138 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami.
Rozpatrując odwołanie od decyzji Prezydenta Miasta P. z dnia [...] , nr [...], Wojewoda uchylił zaskarżoną decyzję w całości i umorzył postępowanie pierwszej instancji.
W motywach tej decyzji organ odwoławczy podał, że przedmiotowa nieruchomość, została nabyta przez Skarb Państwa - aktem notarialnym z dnia [...]., rep. [...], w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Właścicielem nieruchomości na dzień wydania pierwszoinstancyjnej decyzji było Miasto P., w imieniu którego działał Dyrektor Zarządu Geodezji i Katastru Miejskiego "A" w P.
Organ drugiej instancji powołał się na pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego zawarty w uchwale z dnia 19 maja 2003 r., sygn. OPS 1/03 ONSA 2003/4/115, zgodnie z którym w sprawie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, która jest własnością miasta na prawach powiatu, prezydent tego miasta jako organ wykonawczy miasta i reprezentujący je na zewnątrz oraz także jako pracownik urzędu miasta, a jednocześnie sprawujący funkcję starosty, podlega wyłączeniu na podstawie art. 24 § 1 pkt 1 i 4 Kpa, co w konsekwencji wyłącza możliwość upoważnienia przez niego do załatwienia sprawy jego zastępców i pozostałych pracowników urzędu miasta.
Skoro zatem prezydent miasta podlega wyłączeniu z mocy prawa, nie może również udzielić upoważnienia do załatwienia sprawy innemu podległemu sobie pracownikowi. Tak, więc w sprawie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, która była w dniu orzekania przez prezydenta miasta na prawach powiatu własnością miasta, prezydent miasta jest niezdolny do działania (art. 26 § 3 Kpa) i w związku z tym władny do załatwienia sprawy staje się, zgodnie z treścią art. 26 § 2 pkt 1 Kpa - wojewoda, bądź też inny wyznaczony przez niego, podległy mu, organ.
Organ odwoławczy stwierdził, że w przedmiotowej sprawie Prezydent Miasta P. podlegał wyłączeniu od udziału w postępowaniu w sprawie, bowiem był w niej stroną, a skoro podlegał wyłączeniu z mocy prawa, to nie może również udzielić upoważnienia do jej załatwienia innemu podległemu pracownikowi – Dyrektorowi Zarządu Geodezji i Katastru Miejskiego "A" w P.
Organ drugiej instancji wskazał, że niezależnie od powyższego, był zobowiązany wziąć pod uwagę także zmiany stanu faktycznego i prawnego spornej nieruchomości, które nastąpiły po wydaniu decyzji przez organ pierwszej instancji. Mianowicie nieruchomość będąca przedmiotem orzeczenia organu pierwszej instancji, po jego wydaniu, dwukrotnie zmieniła właściciela, w wyniku czego nie jest już ona we władaniu jednostki samorządu terytorialnego lub Skarbu Państwa, a tylko taka nieruchomość może być przedmiotem postępowania o zwrot w trybie art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami.
W związku z tym organ odwoławczy uznał, że postępowanie w niniejszej sprawie stało się bezprzedmiotowe, albowiem organ administracji już nie dysponuje nieruchomością, czyli brak jest już przedmiotu postępowania i umorzył je.
Pismem z dnia [...] lutego 2006 r. pełnomocnik Z.Ł. wniósł skargę na powyższą decyzję, zarzucając naruszenie przepisów postępowania administracyjnego mające istotny wpływ na wynik sprawy, a w szczególności art. 105 § 1 Kpa poprzez przyjęcie, że postępowanie w sprawie zwrotu nieruchomości stało się bezprzedmiotowe oraz naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, przez przyjęcie, że przedmiotem postępowania zwrotowego może być tylko nieruchomość będąca we władaniu jednostki samorządu terytorialnego lub Skarbu Państwa.
Uzasadniając powyższe zarzuty strona skarżąca podniosła, że zbycie nieruchomości osobom trzecim i fakt, że nieruchomość nie jest we władaniu Skarbu Państwa nie powoduje stanu nieodwracalnego. Powołując się na przepisy art. 10 ust. 1 i art. 6 ustawy o księgach wieczystych powołano się na rękojmię wiary publicznej ksiąg wieczystych. W ocenie skarżącego spółka "D", nabywając przedmiotową nieruchomość od B.S. działała w złej wierze, o czym ma świadczyć niezakończone, w dniu zawarcia umowy sprzedaży, postępowanie sądowo-administracyjne dotyczące odwołań Z.Ł., E. Ł. i M. P. Zdaniem skarżącego niesłuszny jest pogląd, że nieruchomość musi być we władaniu Skarbu Państwa, bądź jednostki samorządu terytorialnego w chwili orzekania o zwrocie, ponieważ w niniejszej sprawie w dniu wydania decyzji pierwszoinstancyjnej, gdy orzeczono o jej zwrocie na rzecz M.S. i B.S., nieruchomość była we władaniu Z. Ł., a mimo to zwrot nastąpił.
Z treści skargi wynika, że strona skarżąca podzieliła stanowisko organu odwoławczego co do podstaw uchylenia decyzji organu pierwszej instancji, z uwagi na podjęcie jej przez osobę podlegającą wyłączeniu z mocy prawa, nie zgodziła się jedynie, również na rozprawie, z umorzeniem postępowania z uwagi na jego bezprzedmiotowość.
Uzupełniając skargę pełnomocnik skarżącego podniósł, że decyzja o zwrocie nieruchomości była nieważna w rozumieniu art. 156 § pkt 4 Kpa, ponieważ została skierowana do osoby nieżyjącej - M .S., czyli osoby nie będącej stroną w sprawie.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji, powtarzając prezentowaną do tej pory argumentację.
W toku postępowania przed Sądem ujawniono, że uczestniczka postępowania M. S. zmarła w dniu 1 [...] 2003 r., a jej jedynym następcą prawnym jest B.S., również uczestnik postępowania /k. 92 i 98 akt/.
Pozostali uczestnicy postępowania: pełnomocnik B. S. oraz pełnomocnicy spółek "D" i Wydawnictwa "C" D. i B. spółki z o. o. wnieśli o oddalenie skargi.
Prokurator Prokuratury Apelacyjnej w P. wniósł o stwierdzenie, że decyzje zostały wydane z naruszeniem prawa.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Rozpoznając wniesioną skargę, Wojewódzki Sąd Administracyjny, zgodnie z treścią art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), a także art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) bada, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu, a w szczególności czy przy jej wydawaniu doszło do naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, lub naruszenia przepisów postępowania, dającego podstawę do jego wznowienia, względnie mającego istotny wpływ na wynik tego postępowania (art. 145 powyższej ustawy).
Do takich naruszeń prawa materialnego, względnie procesowego w niniejszej sprawie, w ocenie Sądu, nie doszło.
Poza sporem pozostaje, że decyzja organu pierwszej instancji zasadnie została uchylona przez Wojewodę ego, jako podjęta przez organ niewłaściwy, podlegający wyłączeniu z mocy art. 24 § 1 pkt 1 i 4 Kpa.
Zdaniem Sądu organ administracji drugiej instancji prawidłowo uznał, że w niniejszej sprawie zachodziły podstawy do umorzenia postępowania, na podstawie art. 105 § 1 Kpa, jako bezprzedmiotowego. Umorzenie postępowania stanowi decyzję, która kończy postępowanie "w inny sposób" niż poprzez orzeczenie, co do istoty sprawy (art. 104 Kpa) i może nastąpić zgodnie z treścią art. 105 Kpa, gdy postępowanie stało się bezprzedmiotowe.
O bezprzedmiotowości postępowania można mówić w szczególności wówczas, gdy brak jest któregoś z elementów materialnego stosunku prawnego, a wobec tego nie można wydać decyzji załatwiającej sprawę przez rozstrzygnięcie, co do jej istoty.
W niniejszym przypadku taka sytuacja zachodziła, albowiem z chwilą zbycia przedmiotowej nieruchomości, nie istnieje już przedmiot sprawy. Nie może bowiem zostać zwrócona nieruchomość wywłaszczona, której właścicielem aktualnie, w chwili orzekania przez organ odwoławczy, czyli w czasie rozpatrywania wniosku o jej zwrot, nie jest już Skarb Państwa lub określona jednostka samorządu terytorialnego (por. wyrok WSA w Krakowie, z dnia 21 czerwca 2005 r., sygn. akt II SA/Kr 2506/01, niepubl.). Jeżeli, więc B.S. dokonał zbycia przedmiotowej nieruchomości innej osobie prawnej to nieruchomość taka nie może być zwrócona.
Przedmiotem kontroli Sądu w rozpatrywanej sprawie nie mogą być czynności cywilno prawne – umowy sprzedaży spornej nieruchomości. Akty notarialne znajdujące się w aktach administracyjnych stanowią dokumenty urzędowe i są dowodem tego, co zostało w nich urzędowo potwierdzone. Dokumenty te korzystają z domniemania prawdziwości, które nie zostało obalone na drodze postępowania cywilnego.
Na marginesie jedynie Sąd zauważa, iż przedstawiciel prokuratury, biorący udział w niniejszym postępowaniu sądowym, mógłby rozważyć zasadność zbadania okoliczności w jakich doszło do zawarcia kwestionowanych przez stronę skarżącą umów sprzedaży, a w szczególności oświadczeń złożonych przez B.S. co do ostateczności decyzji wydanej przez organ pierwszej instancji i jego wiedzy na temat zaskarżenia decyzji pierwszoinstancyjnej przez Z. Ł. oraz działania z umocowania M .S.
Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądowym skoro nieruchomość nie jest we władaniu Skarbu Państwa ani gminy, to nie może być orzeczony jej zwrot (por. uchwały Sądu Najwyższego, z dnia 23 września 1993 r., sygn. akt III AZP 13/93, OSA 1994/10/07 i z dnia 22 grudnia 1993 r., sygn. akt III AZP 24/93, PUG 7-8/1994, str. 32 i nast.). Oczywistym jest bowiem, że tylko na tych dwóch podmiotach spoczywa realizacja roszczenia o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, ale pod warunkiem, że dysponują one prawem do niej.
Sąd stoi na stanowisku, że w analizowanej sprawie z chwilą dokonania sprzedaży spornej nieruchomości podmiotom trzecim, w toku postępowania odwoławczego, nastąpił skutek prawno-rzeczowy w postaci przeniesienia prawa własności. W takiej sytuacji kiedy Miasto P. przestało realnie władać (dysponować) nieruchomością, postępowanie o zwrot takiej nieruchomości stało się bezprzedmiotowe (por. wyrok NSA z dnia 27 czerwca 1991 r., sygn. akt SA/Ka 60/91, OPS z 1993 r., Nr 7-8, poz. 147). Organ odwoławczy, jako organ orzekający merytorycznie, był zobowiązany uwzględnić powyższą zmianę stanu prawnego spornej nieruchomości.
Zatem dopóty nie nastąpi uregulowanie stanu stosunków prawnych nieruchomości w taki sposób, aby organ administracji miał w swoim władaniu nieruchomość, którą będzie mógł rozporządzać w wykonalnej realnie decyzji o zwrocie nieruchomości, niemożliwe jest podjęcie decyzji w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.
Oceniając istnienie elementów materialnego stosunku prawnego zauważyć należy, że wnioskodawca, żądający uprzednio zwrotu nieruchomości, przeniósł swoje prawa do niej na rzecz osoby trzeciej. W związku z tym obecnie brak jest roszczenia o zwrot, które mogłoby być uwzględnione na drodze postępowania administracyjnego, co oznacza, że takie postępowanie jest bezprzedmiotowe.
W tej sytuacji należy zgodzić się ze stanowiskiem prezentowanym przez Wojewodę, że zachodzą przesłanki umorzenia postępowania pierwszej instancji w niniejszej sprawie.
Za nietrafny uznał Sąd, zarzut naruszenia prawa materialnego - art. 10 ustawy z 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece.
Przepis art. 10 stanowi, że w razie niezgodności między stanem prawnym nieruchomości, ujawnionym w księdze wieczystej, a rzeczywistym stanem prawnym osoba, której prawo nie jest wpisane lub jest wpisane błędnie, albo jest dotknięte wpisem nieistniejącego obciążenia lub ograniczenia, może w trybie powództwa cywilnego żądać usunięcia tej niezgodności.
Przepisy powyższej ustawy nie są stosowane przez Wojewódzki Sąd Administracyjny, gdyż instytucje w nich zawarte mogą być stosowane tylko przez sąd powszechny w postępowaniu wieczystoksięgowym (por. wyrok NSA z dnia 8 marca 2006 r., sygn. akt OSK 1773/04, Lex 198357).
Sąd dostrzega naruszenie przez organy administracyjne prawa procesowego polegające na doręczeniu decyzji pierwszej i drugiej instancji osobie niebędącej stroną postępowania, pełnomocnikowi nieżyjącej M .S. Powyższe decyzje były jednak doręczane równocześnie B.S. (poprzez jego pełnomocnika), który jak ustalono w toku postępowania sądowego, jest jedynym spadkobiercą M .S.. Zauważyć zatem należy, że decyzje zostały jednocześnie skierowane do strony i do osoby niebędącej stroną, a między tymi podmiotami istnieją wzajemne powiązania między ich prawami i obowiązkami, co wyklucza stwierdzenie nieważności powyższych decyzji.
W tej sytuacji, w ocenie Sądu, uchybienie to choć istotne, nie mogło mieć wpływu na wynik sprawy, albowiem żaden z podmiotów uprawnionych, w tym B.S. jako następca prawny po zmarłej, nie został pominięty i bez własnej winy nie brał udziału w postępowaniu. Z powyższych względów nie ma podstaw do wzruszenia zaskarżonej decyzji.
Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności Sąd uznał, iż zarzuty skargi nie mogły zostać uwzględnione, wobec czego podlegała ona oddaleniu, na podstawie art. 151 powołanej wcześniej ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
/-/M. Bejgerowska /-/T. M. Geremek /-/M. Górecka
KS d