III SA/Po 323/25

III SA/Po 323/25 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2025-10-08
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-05-28
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Mirella Ławniczak /przewodniczący sprawozdawca/
Piotr Ławrynowicz
Walentyna Długaszewska
Symbol z opisem
6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne
Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2025 poz 350
art. 28 ust. 3
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
Sentencja
Dnia 8 października 2025 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirella Ławniczak (sprawozdawca) Sędzia WSA Walentyna Długaszewska Asesor sądowy WSA Piotr Ławrynowicz Protokolant: st. sekr. sąd. Agnieszka Raczkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 października 2025 roku sprawy ze skargi A. F. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 26 marca 2025 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek oddala skargę
Uzasadnienie
Decyzją z 10 sierpnia 2021 r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych uchylił zaskarżoną przez A. F. decyzję ZUS (I Oddział w [...]] z 25 maja 2021 r. i odmówił (w ramach rozpatrzenia sprawy z wniosku zobowiązanego z 03 lutego 2021 r.) umorzenia odsetek od nieopłaconych składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie 45 720,18 zł.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu prawomocnym wyrokiem z 02 czerwca 2022 r. III SA/Po 1449/21 uchylił obie ww. decyzje, podkreślając, że dopiero wyczerpujące, aktualne ustalenia dotyczące sytuacji materialnej i rodzinnej oraz zdrowotnej skarżącego pozwolą na stwierdzenie, czy jest on w stanie dokonać spłaty zadłużenia bez uszczerbku zarówno dla siebie jak i pozostałych domowników.
Decyzją nr [...] z dnia 14 grudnia 2022 r. Zakład ponownie odmówił umorzenia , a rozpoznając wniosek skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy decyzją z 16 lutego 2023 r. utrzymał w mocy decyzję z 14 grudnia 2022 r.
WSA w Poznaniu prawomocnym wyrokiem z 20 września 2023 r. III SA/Po 206/23 uchylił obie ww. decyzje wydane w sprawie.
Zdaniem Sądu, Zakład, prowadząc ponownie postępowanie podjął wprawdzie wysiłki w celu uzupełnienia materiału dowodowego i wyjaśnienia spornych okoliczności, ale część ustaleń organu i końcowych wniosków, jakie na ich podstawie wyciągnął, nie w pełni realizowało wytyczne Sądu, a zatem naruszało art. 153 p.p.s.a.
Sąd podsumował, że zasadne jest jedynie stanowisko organu, że nie występuje żadna z przesłanek z art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2022 r. poz. 1009 z późn. zm., dalej także jako u.s.u.s.). Niemniej jednak umorzenie należności z tytułu składek w innych sytuacjach niż całkowita ich nieściągalność możliwe jest w sytuacji, którą reguluje art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. nr 141, poz. 1365, zwanego dalej także Rozporządzeniem).
Sąd podkreślił, że organ rentowy poczynił ustalenia w powyższym zakresie, ale w sytuacji, w jakiej znajduje się skarżący organ nadal nie wykazał, aby nie zachodziła przesłanka do umorzenia z § 3 ust. 1 Rozporządzenia.
Sąd zaznaczył brak pogłębionych rozważań odnoszących się do konkretnej sytuacji strony, w której skarżący nie jest "zwykłym" emerytem z niejako typowymi dla takiego wieku przypadłościami zdrowotnymi, lecz osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym i wymaga wsparcia w postaci usług opiekuńczych, zaś jego żona jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym. Razem też w ramach zaspokajania podstawowych potrzeb bytowych muszą wspólnie utrzymać nieruchomość, na której zamieszkują w domu o pow. 143 m˛ (obciążoną przy tym hipoteką na zabezpieczenie należności publicznoprawnych).
W ocenie sądu wskazanie przez organ , że w stosunku do skarżącego wydaje się zasadna spłata zadłużenia w układzie ratalnym, musi mieć realne podstawy. Zdaniem Sądu niedostateczne jest samo stwierdzenie, że zobowiązany może spłacać zadłużenie w ratach, jeżeli organ nie wskazuje przy tym źródła finansowania oraz wysokości ewentualnych rat.
Za niedostatecznie umotywowane Sąd uznał sugestie organu dotyczące obowiązku alimentacyjnego, jaki ciąży na dzieciach w stosunku do skarżącego.
Sąd podsumował, że dla rozstrzygnięcia sprawy niewystarczające jest stwierdzenie, że dochody skarżącego (rodziny skarżącego) jest wyższe niż określone przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych minimum socjalne w danym kwartale 2022 r. W trybie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 Rozporządzenia możliwe jest bowiem umorzenie należności nie tylko z powodów wskazanych w poszczególnych punktach ust. 1 tego ostatniego przepisu.
Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy Sąd nakazał organowi przeprowadzenie aktualnej analizy dochodów i wydatków oraz majątku skarżącego i jego żony, w tym uwzględnienie ich wieku i stanu zdrowia w kontekście stwierdzonego stopnia niepełnosprawności, także realnej możliwości spłaty zadłużenia bez spowodowania trudnych społecznie do zaakceptowania skutków po stronie zobowiązanego i jego rodziny. Sąd zobowiązał organ do uwzględnia w tym zakresie niedopuszczalności pozbawiania jednostek przez organy władzy publicznej możliwości zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych, w tym bytowych.
Decyzją nr [...] ([...]) z 06 marca 2024 r. ZUS I Oddział w [...], powołując się na art. 83 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 28 ust. 2, ust. 3, ust. 3a i art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1230, zwanej dalej "u.s.u.s.), § 3 ust. 1 Rozporządzenia odmówił umorzenia należności z tytułu składek w łącznej kwocie 45 720,18 zł, w tym na:
a) ubezpieczenia społeczne za okres: 05/2001-07/2001, 12/2001, 03/2002, 06/2002, 11/2003-08/2004, 10/2004-12/2004, 01/2005-12/2005 łącznie 30 636,28 zł, w tym składek -11 328,28 zł, odsetek liczonych na 03 lutego 2022 r. i na dzień przedawnienia - 19 308,00 zł,
b) ubezpieczenie zdrowotne za okres: 06/2001, 08/2003-12/2005 łącznie 12 191,55 zł, w tym składek - 4 541,10 zł, odsetek liczonych na 03 lutego 2022 r. i na dzień przedawnienia - 7 616,00 zł,
c) Fundusz Pracy za okres: 12/2002, 01/2003-08/2004, 10/2004-06/2005, 08/2005- 12/2005 łącznie 2 892,35 zł, w tym składek - 1055,35 zł, odsetek liczonych na 03 lutego 2022 r. i na dzień przedawnienia - 1 837,00 zł.
Po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, Zakład decyzją z 23 maja 2024 r. nr [...] ([...]) ZUS Oddział w [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572, dalej także jako k.p.a.), w zw. z art. 83 ust. 4 u.s.u.s., utrzymał w mocy decyzję z 06 marca 2024 r.
W uzasadnieniu opisano przebieg dotychczasowego postępowania. Podkreślono, że nie uległy przedawnieniu należności za okres 5/2001-8/2005 z uwagi na czynności mające wpływ na zawieszenie biegu przedawnienia . Odnośnie należności za okres 9/2005-12/2005 stwierdzono ,że nie uległy przedawnieniu, gdyż zabezpieczone są hipoteką.
Rozważając istnienie przesłanek całkowitej nieściągalności z art. 28 ust. 3 pkt 1 – 6 u.s.u.s organ uznał, że przesłanka:
- wskazana w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. nie wystąpiła z przyczyn oczywistych,
- określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c u.s.u.s. nie zachodzą, bowiem nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że było prowadzone postępowanie upadłościowe, likwidacyjne,
- wskazana w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. nie zachodzi, bowiem 01 stycznia 2006 r. nastąpiło zaprzestanie prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej,
- określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s nie zachodzi, gdyż wysokość nieopłaconych składek przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym,
- z art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. nie zachodzi, bowiem naczelnik urzędu skarbowego bądź komornik sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję,
- z art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s., nie zachodzi, skoro należności są skutecznie egzekwowane.
Rozważając istnienie przesłanek do umorzenia z art. 28 ust. 3a w zw. z § 3 ust. 1 Rozporządzenia organ ocenił, że w sprawie nie zaszły przesłanki wskazane w § 3 ust. 1 pkt 2 Rozporządzenia (poniesienie strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności), ponieważ skarżący nie prowadzi już działalności gospodarczej.
Odnośnie przesłanki do umorzenia z § 3 ust. 1 pkt 3 Rozporządzenia w postaci choroby dłużnika lub członka jego rodziny organ zaznaczył, że wystąpienie tej przesłanki uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby osoby zobowiązanej lub członka jej rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie zaległości.
Organ zastrzegł, że nie kwestionuje sytuacji zdrowotnej skarżącego i małżonki, ale zaznaczył jednak, że źródłem utrzymania jest świadczenie emerytalne wypłacane niezależnie od stanu zdrowia i co roku przewidziana jest jego waloryzacja. Uzyskiwany w ten sposób dochód pozwala na skuteczne prowadzenie postępowania egzekucyjnego.
Skarżący nie podał, że korzysta ze wsparcia finansowego w formie zasiłków stałych, okresowych czy celowych, co zdaniem ZUS pozwala stwierdzić, że jest w stanie zaspokajać swoje potrzeby materialne bez pomocy państwa. Łączny dochód nawet po uwzględnieniu potrąceń egzekucyjnych (4.189,37 zł) kształtuje się na poziomie wyższym od minimum socjalnego ustalonego 4 kwietnia 2024 r. na podstawie danych z GUS przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych w IV kwartale 2023 r. dla dwuosobowego gospodarstwa emeryckiego (2.890,71 zł) i pozwala na zaspokajanie wszystkich podstawowych potrzeb życiowych wskazanych przez skarżącego.
Po rozpatrzeniu skargi WSA w Poznaniu wyrokiem z dnia 6 listopada 2024 r. uchylił decyzje obu instancji ( III SA/Po 362/24 ).
W uzasadnieniu wyroku Sąd jednoznacznie przesądził nast. okoliczności ,które wiążą tak sąd , jak i organy:
1. w stanie sprawy aktualnym dla prawomocnego wyroku III SA/Po 206/23 zasadne było jedynie stanowisko organu, że nie występuje żadna z przesłanek z art. 28 ust. 3 u.s.u.s.,
2. do rozważenia możliwości zastosowania umorzenia należności konieczne jest odniesienie stanu majątkowego i sytuacji rodzinnej skarżącego również do wielkości należności i dokonanie oceny, czy spłata pociągnęłaby zbyt ciężkie skutki na przykład poprzez pozbawienie zobowiązanego i jego rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych,
3. konieczne są pogłębione rozważania organu odnoszące się do konkretnej sytuacji strony, w której skarżący nie jest "zwykłym" emerytem z niejako typowymi dla takiego wieku przypadłościami zdrowotnymi, lecz osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym i wymaga wsparcia w postaci usług opiekuńczych, zaś jego żona jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym,
4. brak ubiegania się o wsparcie z pomocy społecznej nie może być argumentem rozstrzygnięcia na niekorzyść strony,
5. przy oparciu się na art. 77 § 4 k.p.a. jest możliwość uznania za fakt powszechnie znany okoliczności, że w skład kosztów zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych wchodzą przede wszystkim koszty wyżywienia, a także w pewnym zakresie koszty ubrania, koszty zakupu podstawowych środków higieny i czystości, zaś w przypadku skarżącego trzeba mieć na uwadze również koszty usług opiekuńczych,
6. wskazanie przez organ na to, że w stosunku do skarżącego wydaje się zasadna spłata zadłużenia w układzie ratalnym, musi mieć realne podstawy. Sąd przesądził, że niedostateczne jest samo stwierdzenie, że zobowiązany może spłacać zadłużenie w ratach, jeżeli organ nie wskazuje przy tym źródła finansowania oraz wysokości ewentualnych rat,
7. podobnie, za niedostatecznie umotywowane Sąd uznał sugestie organu dotyczące obowiązku alimentacyjnego, jaki ciąży na dzieciach skarżącego w stosunku do niego,
8. dla rozstrzygnięcia sprawy niewystarczające jest stwierdzenie, że dochody skarżącego (rodziny skarżącego) są wyższe niż minimum socjalne określone przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych,
9. organy nie wykazały, że w sytuacji rodzinnej i majątkowej, w jakiej znajduje się skarżący, twierdzenie o możliwości spłacenia zadłużenia bez zagrożenia zbyt ciężkimi skutkami dla niego i jego rodziny jest realne i zasadne w świetle zasad logiki i doświadczenia życiowego.
Sąd stwierdził też , że nie wszystkie kwestie, na które zwrócono uwagę w prawomocnym wyroku III SA/Po 206/23 zostały wyjaśnione, przez co obie decyzje wydane w sprawie muszą zostać uchylone.
Sąd stwierdził należyte uzasadnienie stanowiska, że w sprawie nie występuje żadna z przesłanek z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. oraz ,że ustalenie organu, że w sprawie nie występuje żadna z przesłanek całkowitej nieściągalności składek nie było kwestionowane w sprawie, ani przez skarżącego w skardze ani przez jego zawodowego pełnomocnika .
Nadal jednak organ nie rozważył, czy spłata pociągnęłaby zbyt ciężkie skutki na przykład poprzez pozbawienie zobowiązanego i jego rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych w odniesieniu do wielkości należności.
Organ wbrew wskazaniom Sądu ponownie podał, że argumentem przemawiającym na niekorzyść skarżącego jest stwierdzenie, że dochody skarżącego (rodziny skarżącego) są wyższe niż minimum socjalne określone przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych oraz brak ubiegania się o wsparcie z pomocy społecznej. Minimum socjalne jest ustalone dla dwuosobowego typowego małżeństwa emeryckiego. Tymczasem, jak wynika z akt sprawy i co podkreślił Sąd w sprawie III SA/Po 206/23 skarżący nie są "zwykłymi" emerytami. Skarżący jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym a jego żona w stopniu umiarkowanym. W zaskarżonej decyzji organ poprzestał na poinformowaniu o możliwości przystąpienia do dobrowolnej spłaty zadłużenia np. w układzie ratalnym i doliczeniu opłaty prolongacyjnej (s. 12 i s. 16-17) bez jednak wskazania wysokości ewentualnych rat, przez co należy rozumieć przykładowe wskazanie ich wysokości np. w kwotach od-do (tzw. widełki) które organ byłby skłonny zaakceptować, ze szczegółowym wyjaśnieniem istoty, wysokości i zasad płatności opłaty prolongacyjnej.
Podkreślono brak wykazania przez organy, mimo takiego zobowiązania, że w sytuacji rodzinnej i majątkowej, w jakiej znajduje się skarżący, twierdzenie o możliwości spłacenia zadłużenia bez zagrożenia zbyt ciężkimi skutkami dla niego i jego rodziny jest realne i zasadne w świetle zasad logiki i doświadczenia życiowego.
Prawidłowo w ocenie sądu organ uznał, że przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia nie występuje, gdyż skarżący nie prowadzi już działalności gospodarczej. Ponownemu rozważeniu w świetle powyższej oceny sądu nadal wymaga spełnienie przesłanek z § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia.
Ponownie prowadząc postępowanie organ otrzymał zalecenie zastosowania się do wszystkich wskazań co do dalszego postępowania, wymienionych w prawomocnym wyroku III SA/Po 206/23z uwzględnieniem zastrzeżeń Sądu.
Decyzją z 26 maja 2025 r. ZUS Oddział w [...], powołując się na art. 83 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 28 ust. 2, ust. 3, ust. 3a i art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1230, zwanej dalej "u.s.u.s.), § 3 ust. 1 Rozporządzenia odmówił umorzenia należności .
Uzasadniając decyzję organ opisał przebieg dotychczasowego postępowania i odniósł się szczegółowo do kwestii przedawnienia.
Rozważając natomiast istnienie przesłanek całkowitej nieściągalności z art. 28 ust. 3 pkt 1 – 6 u.s.u.s organ uznał, że przesłanka:
- wskazana w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. nie wystąpiła z przyczyn oczywistych,
- określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c u.s.u.s. nie zachodzą, bowiem nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że było prowadzone postępowanie upadłościowe, likwidacyjne,
- wskazana w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. nie zachodzi, bowiem nastąpiło zaprzestanie prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej,
- określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s nie zachodzi, gdyż wysokość nieopłaconych składek przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym,
- z art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. nie zachodzi, bowiem naczelnik urzędu skarbowego bądź komornik sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję,
- z art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s., nie zachodzi, skoro należności są skutecznie egzekwowane.
Rozważając istnienie przesłanek do umorzenia z art. 28 ust. 3a w zw. z § 3 ust. 1 Rozporządzenia organ ocenił, że w sprawie nie zaszły przesłanki wskazane w § 3 ust. 1 pkt 2 Rozporządzenia (poniesienie strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności), ponieważ skarżący nie prowadzi już działalności gospodarczej.
Odnośnie przesłanki do umorzenia z § 3 ust. 1 pkt 3 Rozporządzenia w postaci choroby dłużnika lub członka jego rodziny organ zaznaczył, że wystąpienie tej przesłanki uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby osoby zobowiązanej lub członka jej rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie zaległości.
Skarżący wielokrotnie powoływał się na swój stan zdrowia oraz małżonki, podkreślając przy tym, że ulega on systematycznemu pogorszeniu. Ma orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, a jego żona orzeczenie o niepełnosprawności. Przedłożył on informację dla lekarza kierującego z 11 marca 2020 r. z której wynika, że rozpoznano u skarżącego chorobę nadciśnieniową z zajęciem serca i z (zastoinową) niewydolnością serca, cukrzycę insulinozależną, dusznicę bolesną, znaczną otyłość i zaburzenia pamięci. W lipcu 2005 r. skarżący przeszedł udar mózgu z ustępującym niedowładem połowicznym prawostronnym. W związku z tym wymagał dalszego leczenia w poradni kardiologicznej, diety cukrzycowej, niskotłuszczowej i niskocholesterolowej, regularnej kontroli w poradni diabetologicznej, urologicznej i neurologicznej.
Z orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z 27 stycznia 2010 r. (wydanego na stałe) wynika, że skarżący jest niepełnosprawny w stopniu znacznym, wymaga konieczności zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne, środki pomocnicze oraz pomoce techniczne ułatwiające funkcjonowanie, korzystania z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji, a także konieczności stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.
Małżonka skarżącego orzeczeniem ww. Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z 30 marca 2011 r. na stałe została zaliczona do grona osób o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, wymaga konieczności zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne, środki pomocnicze oraz pomoce techniczne ułatwiające funkcjonowanie i korzystania z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji.
Organ zastrzegł, że nie kwestionuje sytuacji zdrowotnej skarżącego i małżonki, a wykazywane problemy uznał za udokumentowane . Zaznaczył jednak, że źródłem utrzymania jest świadczenie emerytalne wypłacane niezależnie od stanu zdrowia i co roku przewidziana jest jego waloryzacja. Uzyskiwany w ten sposób dochód pozwala na skuteczne prowadzenie postępowania egzekucyjnego. Jednocześnie w ocenie organu kwota świadczenia daje możliwość przystąpienia do dobrowolnej spłaty zadłużenia, np. w układzie ratalnym, z ratą dostosowaną do możliwości finansowych skarżącego. Brak podstaw do stwierdzenia, że to stan zdrowia uniemożliwia uzyskiwanie dochodu pozwalającego na spłatę należności. ZUS wykluczył również możliwość umorzenia ze względu na trudną sytuację finansową, która w przypadku spłaty zadłużenia pozbawiłaby stronę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (§ 3 ust. 1 pkt. 1 Rozporządzenia).
W toku ponownego postępowania ZUS wzywał skarżącego o przedłożenie dokumentów dotyczących jego aktualnej sytuacji majątkowej i rodzinnej. Mimo tego nie nadesłał on żądanej dokumentacji. Jedynie w rozmowie telefonicznej z 26 lutego 2025 r. poinformował, że nie ma środków na spłatę zadłużenia. Wskazał, że na życie przeznacza wraz z małżonką ok 5000 zł miesięcznie , pożycza od rodziny kilkaset złotych miesięcznie.
ZUS ustalił, że skarżący jest emerytem kwota przyznanego świadczenia wynosi obecnie 3.360,69 zł brutto. Od maja 2024 r. z emerytury nie są dokonywane potrącenia egzekucyjne. Zobowiązany pobiera zasiłek pielęgnacyjny z opieki społecznej w kwocie 215,84 zł.
Małżonka skarżącego również jest zgłoszona do ubezpieczenia zdrowotnego jako emeryt, a kwota przyznanego jej świadczenia wynosi 2.341,60 zł brutto, wobec braku potrąceń egzekucyjnych wypłacane jest w wysokości 2.130,86 zł netto.
Łączny dochód gospodarstwa domowego wynosi 5310,93 zł.
ZUS podkreślił regularność dochodów i ocenił, że zasadniczo nie różnią się od dochodów innych osób pobierających świadczenia.
W ocenie organu istnieje możliwość spłaty zadłużenia w ratach miesięcznych 840,17 zł lub w ramach układu ratalnego.
W skardze do WSA w Poznaniu skarżący wskazał na swoja złą sytuację materialną.
Organ wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.
Skarga podlegała oddaleniu. Zaskarżona decyzja została bowiem wydana zgodnie z prawem materialnym i procesowym.
Organ uwzględnił przy wydawaniu tej decyzji , zgodnie z art. 153 p.p.s.a. - zawarte w wyroku WSA w Poznaniu z dnia 6 listopada 2024 r. ( III SA/Po 362/24 ) wskazania i ocenę prawną.
Sąd stwierdził w tym wyroku, że organ należycie uzasadnił stanowisko, że w sprawie nie występuje żadna z przesłanek z art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 – O systemie ubezpieczeń społecznych ( Dz.U. 2025r. poz.350) , ale nie rozważył, czy spłata pociągnęłaby zbyt ciężkie skutki na przykład poprzez pozbawienie zobowiązanego i jego rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych w odniesieniu do wielkości należności w rozumieniu przepisów rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 31 lipca 2003r - W sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. 2003.1365). Wnikliwego rozważenia przez organ wymagała również realna spłata zadłużenia w kontekście układu ratalnego oraz warunki przedawnienia zbowiązań.
Zdaniem sądu rozpoznającego niniejszą sprawę , prawidłowo organ ustalił, że skarżący jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, a jego żona w stopniu umiarkowanym. Opisano w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji szczegółowo stan zdrowia obojga i na podstawie prawidłowych w tym zakresie ustaleń, organ słusznie przyjął, że źródłem utrzymania skarżącego i współmałżonki jest świadczenie emerytalne wypłacane niezależnie od stanu zdrowia. Zasadne w konsekwencji jest kolejne ustalenie organu ,że uzyskiwany w ten sposób dochód pozwala na skuteczne prowadzenie postępowania egzekucyjnego . Brak było też zdaniem organu podstaw do stwierdzenia, że to stan zdrowia uniemożliwia uzyskiwanie dochodu pozwalającego na spłatę należności, skoro skarżący i jego żona uzyskują stały dochód w postaci świadczenia emerytalnego i sąd to stanowisko podziela. Tym samym ocena organu w zakresie przesłanki z par.3 ust 1 pkt 3 w/w rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Socjalnej tj. przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności była prawidłowa. W kwestii tej przesłanki organ słusznie uznał, że jej wystąpienie uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby osoby zobowiązanej lub członka jej rodziny, ale także jej skutkiem w postaci pozbawienia możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie zaległości, co w niniejszej sprawie nie miało miejsca.
Za prawidłową uznać należy również ocenę możliwości umorzenia zobowiązań ze względu na trudną sytuację finansową, która w przypadku spłaty zadłużenia pozbawiłaby stronę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (§ 3 ust. 1 pkt. 1cyt. Rozporządzenia).
Należy tu podkreślić, że w toku ponownego postępowania ZUS wzywał skarżącego o przedłożenie dokumentów dotyczących jego aktualnej sytuacji majątkowej i rodzinnej. W piśmie z 30 stycznia 2024 r. wskazano , że winien złożyć aktualne oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz o sytuacji materialnej. Pouczono przy tym, że jeżeli nie przedłoży żądanej dokumentacji to jego wniosek zostanie rozpatrzony wyłącznie na podstawie danych posiadanych przez ZUS, co może mieć wpływ na negatywny wynik rozpatrzenia sprawy – k. 153 – 157 akt adm. )
Skarżący nie nadesłał żądanej dokumentacji, a w rozmowie telefonicznej z 26 lutego 2025 r. poinformował, że nie ma środków na spłatę zadłużenia. Wskazał, że na życie przeznacza wraz z małżonką ok.5000 zł miesięcznie oraz pożycza od rodziny kilkaset złotych miesięcznie ( k. 159 akt administracyjnych).
ZUS ustalił wobec tego na podstawie własnych danych, że skarżący jest emerytem, kwota przyznanego świadczenia wynosi obecnie 3.360,69 zł brutto, a od maja 2024 r. z emerytury nie są dokonywane potrącenia egzekucyjne. Zobowiązany pobiera zasiłek pielęgnacyjny z opieki społecznej w kwocie 215,84 zł. Małżonka skarżącego również jest zgłoszona do ubezpieczenia zdrowotnego jako emeryt, a kwota przyznanego jej świadczenia wynosi 2.341,60 zł brutto, wobec braku potrąceń egzekucyjnych wypłacane jest w wysokości 2.130,86 zł netto.
Łączny dochód gospodarstwa domowego wynosi 5310,93 zł.
Wprawdzie w piśmie z dnia 13 maja 2024 r. A. F. podsumował miesięczne wydatki na kwotę 3590,31 zł i organ dał wiarę jego oświadczeniom ,bowiem zostały one udokumentowane , to w dniu 26 lutego 2025 r. telefonicznie jedynie informował o łącznych wydatkach w kwocie 5000 zł, które nie zostały one udokumentowane w żaden sposób. Zobowiązany nie podał też kosztów usług opiekuńczych, mimo szczegółowego wezwania w tej kwestii.
Organ nie posiadał również z w/w powodów udokumentowanych danych o aktualnych zobowiązaniach podatkowych czy cywilnoprawnych., poza danymi które strona załączyła w oświadczeniu z 13 maja 2024 roku, czyli jeszcze przed wydaniem wyroku III SA/Po 362/24 z 6 listopada 2024 roku tj. wyroku poprzedzającego niniejsze rozpoznanie. Natomiast z załączonych do akt postępowania sądowego dla potrzeb przyznania pomocy prawnej (sygn. akt III SPP/Po 47/25) pism i formularza, które skarżący załączył na wezwanie referendarza wynika, że wydatki skarżącego wspólnie z zoną to konkretna kwota 5.699,26 zł, również nie poparta stosowną dokumentacją , pomimo znacznego wzrostu wydatków na leki czy zwierzęta domowe w porównaniu z wydatkami wskazami w w/w oświadczeniu z maja 2024 roku.
Trafnie wskazano więc, że łączny dochód nawet po uwzględnieniu potrąceń egzekucyjnych kształtuje się na poziomie wyższym od minimum socjalnego ustalonego na podstawie danych z GUS przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych w III kwartale 2024 r. dla dwuosobowego gospodarstwa emeryckiego (3075,41 zł) i pozwala na zaspokajanie wszystkich podstawowych potrzeb życiowych wskazanych przez skarżącego. Istotne jest przy tym stwierdzenie organu, że łączny dochód gospodarstwa skarżącego jest o ponad 2000 zł większy od minimum socjalnego. Zdaniem Sądu ZUS podkreślił zasadnie regularność dochodów i prawidłowo ocenił, że zasadniczo nie różnią się od dochodów innych osób pobierających świadczenia.
Zdaniem Sądu organ prawidłowo też uznał, że w sprawie nie zaszły przesłanki wskazane w § 3 ust. 1 pkt 2 Rozporządzenia (poniesienie strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności), ponieważ skarżący nie prowadzi już działalności gospodarczej.
Za uzasadnioną należy uznać ocenę możliwości finansowych skarżącego na podstawie posiadanych danych. Skarżący nie przedłożył bowiem dokumentacji dotyczącej aktualnych wydatków, a obowiązek w tym zakresie leżał głównie po jego stronie. Należy podkreślić ,że w kontekście przesłanek określonych w powołanym powyżej § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia szczególne znaczenie ma wnikliwe wyjaśnienie sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy, a zatem to strona w treści wniosku o umorzenie należności, a następnie w toku postępowania powinna wskazać takie konkretne okoliczności, które będą przemawiały za zastosowaniem instytucji umorzenia. ZUS w toku postępowania powinien natomiast wnikliwie ustalić istnienie (lub brak) takich okoliczności, podejmując w tym zakresie, o ile jest to możliwe, także działania z urzędu, niezależnie od informacji uzyskanych od wnioskodawcy, zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej wyrażoną w art. 7 k.p.a. i zasadą zupełności postępowania dowodowego, o której stanowi art. 77 § 1 k.p.a .W niniejszym postępowaniu organ takie czynności podjął i na ich podstawie dokonał prawidłowych ustaleń. Oczywisty jest jednak fakt, że w toku postępowania to głównie na stronie spoczywa ciężar udowodnienia zaistnienia przesłanek do umorzenia, świadczy bowiem o tym użyty przez ustawodawcę w § 3 ust. 1 rozporządzenia zwrot "jeżeli zobowiązany wykaże". To wnioskodawca, a nie organ, ma pełną wiedzę o swojej sytuacji rodzinnej, majątkowej, osobistej i o zaistniałych przeszkodach w spłacie zadłużenia.
Ocena zebranego materiału dowodowego należy do organu prowadzącego postępowanie. Stosownie bowiem do art. 80 k.p.a. organ swobodnie ocenia dowody, ważne jest jednak, żeby stan faktyczny został oceniony na podstawie całokształtu zebranego materiału dowodowego. Swoboda w ocenie dowodów nie oznacza dowolności. Przeprowadzony przez organ sposób rozumowania związany z ustalaniem stanu faktycznego sprawy na podstawie różnych, czasem sprzecznych ze sobą, zebranych w sprawie dowodów, przedstawiony w uzasadnieniu decyzji, powinien być jasny, zrozumiały i oparty o zasady logiki. W tym zakresie sąd nie czyni uwag pod adresem zaskarżonej decyzji.
Zgodnie też z wytycznymi wyroku WSA z 6 listopada 2024 ( III SA/PO 362/24) organ wskazał precyzyjnie, że istnieje możliwość spłaty zadłużenia w ratach miesięcznych w konkretnej wysokości ( 840,17 zł ) lub w ramach układu ratalnego (k.26) , o ile strona z takim wnioskiem wystąpi.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ stwierdził również , że należności nie uległy przedawnieniu, powołując się na czynności mające wpływ na zawieszenie biegu przedawnienia dla należności za okres 5/2001-8/2005 (skierowanie należności do przymusowego dochodzenia od 19 listopada 2010 r. co oznacza, że bieg terminu przedawnienia pozostanie zawieszony do dnia zakończenia egzekucji).
Natomiast należności za okres 9/2005-12/2005 nie uległy przedawnieniu, gdyż zabezpieczone są hipoteką, jednakże w związku z upływem terminu przedawnienia mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia (k.12-15 decyzji).
Rozważając istnienie przesłanek całkowitej nieściągalności z art. 28 ust. 3 pkt 1 – 6 u.s.u.s organ uznał, że przesłanki te nie wystąpiły w przedmiotowej sprawie. Nie było to zresztą kwestionowane w wyroku z dnia 6 listopada 2024 r. ( III SA/Po 362/24 )., jak i później po jego wydaniu.
W rozpoznawanej sprawie Zakład Ubezpieczeń Społecznych dysponował określonym materiałem dowodowym zaoferowanym przez skarżącego, a organ
stwierdzając, że w wypadku skarżącego nie zaistniały podstawy do umorzenia należności z tytułu składek, nie naruszył również przepisów
prawa materialnego.
Sąd stwierdził także, że organ odwoławczy w sposób logiczny, spójny, w nawiązaniu do ustalonych prawidłowo okoliczności sprawy, uzasadnił
odmowę zastosowania wnioskowanej przez skarżącej ulgi. W ocenie Sądu organ przeprowadził postępowanie wyjaśniające z uwzględnieniem reguł w
nim obowiązujących, a w szczególności z poszanowaniem art. 7, art. 11, art. 77 i art. 80 k.p.a. Organ ustosunkował się do wszystkich
okoliczności faktycznych i dowodów podnoszonych przez skarżącego w toku postępowania, a także ocenił zebrany materiał dowodowy w sposób
kompletny, zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, co znalazło wyraz w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, czyniąc tym samym zadość art.
107 § 3 k.p.a.
W rezultacie Sąd nie dopatrzył się przekroczenia zasad postępowania administracyjnego, w ramach którego odmówiono skarżącemu umorzenia
należności z tytułu zaległych składek.
Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy, organ na podstawie art. 153 p.p.s.a., poinformował stronę o możliwości a zarazem konieczności
przedłożenia wyjaśnień oraz nowych dowodów potwierdzających twierdzenia podnoszone we wniosku. Taka możliwość wraz z obszernym pouczeniem
została skarżącemu stworzona. Dyspozycję tego przepisu w ocenie sądu organ wypełnił prawidłowo.
W tym stanie rzeczy Sąd, nie znajdując podstaw do uwzględnienia skargi, oddalił ją na mocy art. 151 p.p.s.a.
Sąd pragnie jeszcze wskazać, że zgodnie z jednolitym orzecznictwem sądów administracyjnych, zmiana sytuacji i wystąpienie nowych
okoliczności, może stanowić podstawę do wystąpienia z ponownym wnioskiem o umorzenie należności i to nawet w sytuacji, gdy pierwotnie
wydana w tym przedmiocie decyzja, była decyzją negatywną dla strony. Rozstrzygnięciom tym nie towarzyszy bowiem walor res iudicata, co
oznacza możliwość wielokrotnego występowania z wnioskiem i skutkuje obowiązkiem jego rozpatrzenia przez organ administracji z
uwzględnieniem aktualnej sytuacji zobowiązanego (materialnej, zdrowotnej, rodzinnej) - por. wyrok NSA z 25 października 2018r., sygn. akt I
GSK 1970/18; wyrok WSA w Warszawie z dnia 15 marca 2019r., sygn. akt V SA/Wa 1080/18